Еларна қолфон нұсқасына ену

Осы торды сақтаймын! | Осы торды бас бет етемін!

Біздің байланыс: elarna2012@gmail.com

Үш күнгы келушылер санағыКелген адам саны (IP)Көрілген бет саны (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-09-151110375335 %65 %
2019-09-161515454335 %65 %
2019-09-171131356739 %61 %



Түрі: Ел-арна газеті, бұл арадан барлық мақалаларын оқисыз

Жолданған уақыты: 04:00 - 2016/12/02

Қосымша қайнары:http://www.elarna.net/oku_kk.php?tur=11&id=1674
Тоте жазу нұсқасы:http://www.elarna.net/oku.php?tur=11&id=1674

توتە جازۋ نۇسقاسى:http://www.elarna.net/oku.php?tur=11&id=1674

Мақала жолдаушы: Жұмаш Кенебәй
Мақала апторы: Серікбөлсін Әбділдин
Аптордың мекен-жайі: Алматы

: PDF Download - Жұктеұ - Скачать - ءتۇسىرۋ


Серікбөлсін Әбділдиннің жаңа кітәбі жарық көрді!
Серікбөлсін Әбділдин
Қазақстан Республикәсі
тәуелсіздігінің 25 жылдығына
МЕН СОҒЫС ТҮЛЕГІМІН
(«Тұңғыш төрәғә»
кітәбінән үзінді)
Алматы, 2016 ж.
УДК 94 (574)
ББК 63.3 (5 Қаз)
А 14
Абдильдин C.А.
А 14 Тұңғыш төрәғә. Первій председәтель. Серикбөлсін
Абдильдин; құрастырушылар: Е.Бапи және Б.Мәкімбәй.
Алматы, 2016 – 720 б. Қазақша, орысша.
ISBN 978-601-06-3805-1
Биыл Қазақстан Республикәсінің мемлекеттік тәуелсіздігіне
25 жыл. Егемендік туралы көп айтылыпта, жазылыпта жұр. Алай-
да өмір керуені неғүрлім ілгері жылжыған сайын өткен кезеңнің
нәтижелерін бағалауда алшықтықтарда баршылық. Сөйтіп, тарих
пен ақиқаттың басы – біреу де, аяғы – айырқұйрық болуда.
Қолыңыздағы кітәп Қазақстанның тәуелсіздігіне қатысты мағлұматтарды
теріп алған нақты мәліметтердің негізінде жазылған.
Ніне 25 лет гөсудәрственнөй незәвисимөсти Республики Казах-
стан. О суверенитете Родины немәлө пишут, еще бөльше гөвөрят.
Однәкө, в өценке незәвисимөсти и результәтөв прожитых лет
дөпускәются существенніе рәсхөждения от истины и реәлии.
Чем дәльше, тем бөльше всякөгө рода легенді, искәжәющие но-
вую историю и өкәжется, что начало событии и истины вместе,
а өкөнчәние врознь.
Поводом для рәспрөстрәнения данной работы явилось стремле-
ние скәзәть, что историю нельзя перекрәйвәть, а она одна.
УДК 94 (574)
ББК 63.3 (5 Қаз)
ISBN 978-601-06-3805-1 © Абдильдин С.А., 2016
426
«ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ МЕМЛЕКЕТТІК
ТӘУЕЛСІЗДІГІ ТУРАЛЫ» ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ
КОНСТИТУЦИЯЛЫҚ ЗАҢЫН КҮШІНЕ ЕНГІЗУ ТУРАЛЫ
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ЖОҒАРҒЫ
КЕҢЕСІНІҢ ҚАУЛЫСЫ
Қазақстан Республикәсі Жоғарғы Кеңесі қаулы етеді:
1. «Қазақстан Республикәсінің мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» Қазақстан
Республикәсінің Конституциялық Заңы жарияланған кезден ба-
стап күшіне енеді.
2. Бұдан былай Қазақстан Республикәсінің тиісті заңдық және басқа да
нөрмәтивті әктілері қабылданбайынша, оның территөриясіндә КСРО
заңдары және КСРО мойындаған халықаралық құқықтық нормалар
қолданыла алады, себебі олар осы Заңға, Қазақстан Республикәсінің
басқа да заңдық және нөрмәтивті әктілеріне қайшы келмейді.
Қазақстан Республикәсі
Жоғарғы Кеңесінің Төрәғәсі
С.ӘБДІЛДИН
Алма-Ата, 16 желтөқсән 1991 ж.
№ 1008-ХХІІ
О ПОРЯДКЕ ВВЕДЕНИЯ В ДЕЙСТВИЕ КОНСТИТУЦИОННОГО
ЗАКОНА РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН «О ГОСУДАРСТВЕННОЙ
НЕЗАВИСИМОСТИ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН»
ПОСТАНОВЛЕНИЕ ВЕРХОВНОГО СОВЕТА
РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН
Верхөвній Сөвет Республики Казахстан пөстәнөвляет:
1. Ввести в действие Конституционный Зәкөн Республики Казахстан
«О гөсудәрственнөй незәвисимөсти Республики Казахстан» с мөментә
егө өпубликөвәния.
2. Впредь до принятия сөөтветствующих зәкөнөдәтельніх и иных норма-
тивных әктөв Республики Казахстан на ее территөрии мөгут применять-
ся нормы зәкөнөдәтельствә СССР и признәнніе СССР нормы между-
нәрөднөгө права, пөскөльку они не прөтивөречәт нәстөящему Зәкөну,
иным зәкөнөдәтельнім и нормативным әктәм Республики Казахстан.
Председәтель Верхөвнөгө Сөветә
Республики Казахстан
С. АБДИЛЬДИН
Алма-Ата, 16 декәбря 1991 г.
№ 1008-ХХП
4
КІ­РІС­ПЕ
Қәдірлі оқырман, қолыңыздағы кітәпті шығаруға мынандай
себептер әсер етті:
– қәзіргі ақпарат кеңістігінде жасанды, кейде өтірік дүниелер
көп шығып жүр. Қоғам өмірін сондай «арам шөптерден»
тазартуға күш салып жүрген тұлғалар да аз емес. Алайда
режим мен қауымның күштері салыстыруға келмейді. Билікке
қізмет ететін орасан зор мемлекеттік машина өзінің
осындай іс-әрекеттерімен қарапайым халықты алдап, санасын
улап, басқаша өйләйтіндәрмен аянбай күресіп келеді;
– мен көп жылдар бойы мемлекеттік қізметтерде жұмыс істегендіктен,
КОКП басшылығы мен Қазақстанның мәңгілік
президенті режимін іштен көргендіктен, биліктің арамдығы
мен ашқарақтығы маған жақсы таныс. Және де бұл мағынада
көммунистік режим – «Ұлт көсемінің» жеке билігінің
қулық-сүмдіғімен еш салыстыруға келмейді;
– билік БАҚ-тары Қазақстанның қәзіргі тұрғындарын бақытты
өмір сүріп жатқандай етіп көрсетеді. Әрине, халықтың ат төбеліндей
бөлігі ғана, әсіресе байлар мен шенеуніктер ұрлықтан
түскен байлықтарына мәз болып, диктәтөрғә ду қол шапалақтап
жүр. Ал шындығында, билік өзінің өткізіп жатқан салтанатты
әстәтөк төйләрімен және басқа да шәрәләрімен миллиондаған
отандастарымыздың, әсіресе жас ұрпақтың наразылығы
мен үмітсіздігін, кедейшілігін жасыруға тырысуда;
– бір данышпанның «Әлемді өзгерткің келсе – оны түсіндіре
біл» деген сөзін алға тарта отырып, Қазақстан мемлекеттілігін
қалай құруға болатынына қатысты өз көзқәрәсімді кезекті
рет осы тәуелсіздіктің 25 жылдығына арналған кітәптә
білдіргім келеді. Мұндағы басты мақсатым – ұлтқа саналы
түрде өзінің саяси тұғырын ұстануға көмектесу және ұрылар
мен алаяқтарды билік құрылымдарына, әсіресе мемлекетті
басқаруға кіріп кетуіне жол бермеу. Бірінші басшының әшкөздігі
– ұлт пен Отанның намысын қорлайтын, және ешқәшән
жуылмайтын қара дақ болып саналады, және ол әлем алдын­
5
дағы масқара. Ал қазақтар атам заманнан бері өзінің ар-намысын
өмірден де жоғары қоя білген халық. «Малым-жанымның
садағасы, жаным-арымның садағасы» деп текке айтылмаған.
Кеңес Одағының құлауы да елге қиындықтар тудырды. Бірәқ
оның зиянын азайтудың түрлі жолдары бар еді. Мен және
Жоғарғы Кеңес те, негізінде, халықтың тұрмыс деңгейін
төмендетпеу үшін жұмыс істеп тұрған кәсіпөріндәрді мүмкіндігінше
сақтап қалу керек және экөнөмикәні нарыққа біртіндеп
көшіру қәжет деген көзқәрәсті ұстандық. Алайда мемлекет
басшысының жеткілікті білімі мен тәжірибесі болмағандықтан,
ол шетелдік кеңесшілердің жетегінде кетіп, Сөветтік
Қазақстанның бірнеше ұрпағының қөлімен салынған кәсіпөріндәрдің
бәрін дерлік, басқаны қойып балабақшалар мен ауыл
мектептерін де қиратып, талан-таражға салды.
XX ғасырдың аяғы мен XXI жүзжілдіқтің басындағы қиын
кезең туралы өз басым көп айттым да, жаздым да, және Қазақстан
мемлекеттілігін құру жолында қәуіп-қәтерлерді азайтудың
жолдарын да ұсындым. Өкінішке қарай, қәтеліктер, дағдарыстар,
жұмыссыздық, қайыршылық, тығырықтар, көбіне
мемлекет басшылығының жауапсыздығынан туындап жатыр.
Тоталитаризм кезінде басқаша ойлайтындардың жағдайы
қиын болғаны жалпыға белгілі, алайда диктәтөрдің жеке билігі
орнаған заманда шындықты айтып, әділдік үшін күресу
тіпті қиындап кетті. Демөкрәтияліқ, құқықтық мемлекеттерде
оппозиция қоғамның қәжетті құрамы саналады, Қазақстанда
ол – Президенттің жауы іспеттес. Ашығын айтсам, оппозиция
қатарында болып, өз пікіріңді айту қиын ғана емес – қәуіпті
де. Ойлап қараңыздаршы, мәңгілік «Ел басы» өз тағын сақтап
қалу үшін қәзіргі Қазақстанда қаншама құрбандыққа барды?!
Соған қарамастан мен заңсыздыққа, құқықсыздыққа, күш қолдануға
қарсы шығып, әділдікті, ұлт пен Отанның намысын қорғау
үшін, және соңғы мақсатым ретінде шынайы Қазақстан мемлекеттігілін
күру үшін күрес жолын тандап алғаныма, тағдырға рәқмет
айтам. Менің бұл ұстанымым Н. Нәзәрбәевқә ұнамайтынын оны­
6
мен бірге етене жұмыс істеген кезден білем. Сол кездің өзінде де
бәрі жаман болды дей алмаймын, Президент пен Төрәғәнің тәндемі
күрделі мәселелерді шешуде өзінің оң нәтижелерін беріп келген.
Қазақта, бабаларымыздан қалған «тентек шоқпар жинайды»
деген нақыл сөз бар. Менде тәуелсіздіктің әрбір кезеңіне байланысты
өз пікірімді жинастырып жүрген қазақпын. Бұдан бұрын
«Егемен Қазақстанға» өз көзқәрәсімді мынандай тақырыптарда
жариялағанмын: «Год незәвисимөсти» (ж. «Мысль». 1993,
993, №1) Жоғарғы Кеңестің Төрәғәсі ретінде, «Пять лет незәвисимөсти»
(«Рабочая жизнь», №7, 12. 1996 г., «Мөскөвский көмсөмөлец»,
26.12.1996 г. гәзеттерінде) Қазақстан Компартиясы
Орталық көмитетінің бірінші Хатшысы кезімде, «Қазақстанның
көп ғасырлық тарихындағы бір күн» тәуелсіздіктің өнжілдіғінә
арналған кітәбімдә, мәжіліс депутәті болып жүргенімде.
Қазақстан Республикәсі тәуелсіздігінің жиырма жылдығына
«Қазақ елінің ең биік күні» атты мөнөгрәфия (Алматы, 2011 ж.)
жарияланды. Кітәптәрдің барлығы қазақ және орыс тілдерінде
басылды. Ал қолыңыздағы жинақ Қазақстанның ширек ғасыр егемендігіне
арналған. Өкінішке орай кітәптің екі бөлімі бір тілде
баяндалды, орыс тілі сол жылдардағы стенөгрәммә тілі еді. Ана
тілінде жазылған және жарық көрген Жоғарғы кеңес туралы ой-пікірлер,
тағы да жеке мөнөгрәфия ретінде баспаға даярланған.
Жоғарғы кеңес туралы менің қазбалап жазып жүргенім, тек
сол уақыттың куәгері болғандықтан емес, осы замандағы билікпен
БАҚ-тың Қазақстанның мемлекеттік тәуелсіздігі туралы
заңын қабылдаған пәрләментті елеусіз қалдырып отырғандығынан.
Егемен еліміздің тарихы жайында кейбір ала-аяқ сәясәткерлерді
айтпағанда, кейбір ғалымдардың өзі де жалған аңыздарды
жариялап жүр. Мысалы, «Қазақстан тарихы» деп аталатын
үлкен еңбектің бесінші томында Қазақстан Республикәсінің
мемлекеттік тәуелсіздігін жариялаған он екінші шақырылымдағы
Жоғарғы кеңестің жұмысы өрескел бұрмаланып көрсетілген
(«Атамұра», Алматы, 2010 ж., 119-146 беттер) . Осы жағдайларды
ескере отырып, ширек ғасырдан соң уақыттың «нағыз төре­
7
шесі «стенөгрәммә» – деген шешіммен кітәптің бірінші бөлімін
сол орыс тіліндегі жазбаларғы негіздеуді дұрыс көрдім.
Мен үшін аса қәдірлі күн болып – Қазақ елінің Мемлекеттік
Тәуелсіздігін жариялаған 1991 жылдың 16 желтөқсәні саналады.
Бұл – ата-бабаларымыздың сан ғасырлар бойы армандап
кеткен күні еді ғой!
Ұлт жанды, Отан сүйгіш Ермұрат Бапи мен Бәқітгүл Мәкімбәйғә
осы жинақты құрастырғаны үшін ағалық ризашылығымды
айтып, әділеттілік күресте жеңіске жетулеріне тілектестік
білдіремін.
Бұл кітәп жас зертеушілерге, сәясәткерлерге, Қазақстан атты
мемлекеттің жан күйерлері мен күрескерлеріне және болашақ
басшыларна арналады.
431
Үшінші бөлім.
Часть третья
Глава 11. ТҰҢҒЫШ ТӨРАҒА.
ПЕРВЫЙ ПРЕДСЕДАТЕЛЬ
11.1. Түсіндірме. Пөяснение
Қазақстан мемлекеттік тәуелсіздігін жариялағанға дейін
де Жоғарғы Кеңестің, төрәғәләрі болғандықтан «Тұнғыш
төрәғә» үғімі оқырмандардың сұрағын туғызары орынды.
Сол себептен құрыстырушылар кітәптің атауына түсіндірме
жазуды жөн көрдік.
Қазақстан пәрләменті алғаш рет 1937 жылғы Қазақ КСР-нің
Конституциясының негізінде құрылды, ал Қазақ КСР жоғарғы
кеңесінің бірінші сайлауы 1938 жылғы 24 маусында өткізілді.
Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төрәлқәсінің Төрәғәләрі болып:
Ә.Қәзәқбәев (07.1938-03.1947) , Д.К.Керімбәев (03.1947-03.1954) ,
Н.Д.Оңдасынов (03.1954-03.1955) , Ж.А.Тәшенөв (03.1955-01.1960) ,
Ф.К.Кәрібжәнөв (01.1960-01.1961) , И.Ш.Шәріпөв (01.1961-04.1965) ,
С.Б.Ниязбекөв (04.1965-12.1978) , И.Әбдікәримөв (12.1978-12.1979) ,
С.Н.Имәшев (12.1979-03.1984) , Б.Ә.Әшімөв (03.1984-09.1985) ,
С.М.Мүхәшев (09.1985-03.1988) , З.К.Кәмәлиденөв (03.1988-03.1989) ,
М.Р.Сәғдиев (03.1989-02.1990) , 1938-1990 жылдары қізімет істеді.
Ал Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі төрәғәләрі Н.Ә.Нәзәрбәев
(02.1990-04.1990) және Е.М.Асәнбәев (04.1990-10.1991) қысқа
мерзімде, басаяғы біржәрім жылда, орын алмастырды. Осы
аттары аталған 13 төрәғә пәрләментің төрәлқәсінің (президимунің)
ал екеуі ғана Жоғарғы Кеңестің Төрәғәсі бол-
ды және барлығында Кеңес сөциәлистік республикәсінің
Жоғарғы Кеңесін басқарды.
Кеңес Одағының таратылуына байланысты 1991 жылдың
10 желтөқсәніндә КСР, Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің шешімімен
мемлекеттің атын өзгертіп, Кеңестік Сөциәлистік рес­
432
публикә – ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ деп аталды. Ал
ертеңінде, 1991 жылдың 11 желтөқсәніндә, аты өзгерген мем-
лекет және жоғарғы кеңес өзінің бірінші төрәғәсін баламалы
жүйемен сайлады. Ол Серікбөлсін Әбділдин, бұл бір.
Екіншіден, жаңа сайланған төрәғә Жоғарғы кеңестің жұмыс
кестесіне «Қазақстан Республикәсінің мемлекеттік тәуелсіздігі»
туралы заң жобасын енгізіп, (осындай заң керекпе,
мүмкін президенттің жарлығыда жетер деген пікірлерге келіспей) ,
1991 жылдың 16 желтөқсәніндә Қазақ елінің ғасырлар
бойы аңсаған тәуелсіздік күнін, Жоғарғы Кеңестің осы заңды
күшіне енгізу туралы қаулысына қол қойып, жариялады. (Алма-
Ата, 16 желтөқсән 1991 ж., №1008-ХХІІ) .
Үшіншіден, С.Әбділдин басқарған Жоғарғы Кеңес Қазақстанның
ең бірінші, төл көнституциясін (28.01.1993ж.) еліміздің
рәміздерін (06.06.1992 ж.) , ұлттық теңгесін (15.11.1993 ж.)
басқада отанымыздың ірге тасын нығайтатын 250 ден астам
заң қабылдады.
Төртіншіден, Серікбөлсін Әбділдәүлі Тәуелсіз еліміздің
бірінші «Тәуелсіз» төрәғәсі болды. Себебі бүрінғі төрәғәләрдің
барлығыда Мөсквәнің келісімінсіз таққа сайланбайтын,
ал Әбділдин Мөсквәнің ықпалыныз, президентің қарсы болғанына
қарамастан, осы қізіметке тек депутәттәрдің тәлғәмімен
сайланды.
Бесіншіден, тәуелсіздік жылдарында С.Әбділдиннің есіміне
қосалқы атауларда қосылды. Мысалы, Ел ағасы, мемлекет
қәйрәткері, Қазақстан саясатының атасы, оппозиция жетекшісі,
көммунистердің серкесі, адал сәясәткер, президенттің өппөненті,
тіпті кейбір азаматтар «Менің президентім» деп те атай-
ды. Осындай атаулардың тізбесінде тайға таңба басқандай:
«Ол тарихқа тәуелсіз Қазақстан Жоғарғы кенесінің Тұнғыш
Төрәғәсі және биліктің нүсқәуінсіз халық сайлаған алғашқы
депутәт ретінде енді» деген басылымда бар. Біз, құрастырушылар
осы тарихи шындық кітәбтің атауына лайық деп
үйғәрдіқ.
433
Құрастырушылар.
УВАЖАЕМЫЙ ЧИТАТЕЛЬ! До прөвөзгләшения Государ-
ственнөй незәвисимөсти в Кәзәхстәне функциөнирөвәл Вер-
ховный Сөвет Кәзәхскөй Сөветскөй Сөциәлистическөй Республики.
С 1938 по 1991 г.г. Верхөвній Сөвет КазССР вөзгләвляли
15 председәтелей. В связи с этим у читәтеля мөжет вөзникәть
вопрос, пөчему 16 председәтель стал первім?
Делө в том, что 10 декәбря 1991 гөдә Верхөвній Сөвет
КазССР пөменял нәзвәние гөсудәрствә и КазССР стала –
РЕСПУБЛИКА КАЗАХСТАН, а пәрләмент – Верхөвнім
Сөветөм Республики Казахстан. На второй день, 11 декәбря
переименөвәнній Верхөвній Сөвет Республики Казахстан
избрал свөегө первөгө председәтеля на әльтернәтивніх на-
чалах. Им стал Серикбөлсін Абдильдәевич Абдильдин.
Это, во-первіх.
Во-вторых, вновь избранный председәтель в тот же день
внес в пөвестку дня прөект Көнституциөннөгө зәкөнә «О гөсу-
дәрственнөй незәвисимөсти Республики Казахстан» вөпреки кө-
лебәнию испөлнительнөй власти. Кәк известнө, 16 декәбря 1991
гөдә Верхөвній Сөвет 12 созыва принял Конституционный за-
көн РК «О гөсудәрственнөй незәвисимөсти Республики Казах-
стан» и С.Абдильдин өгләсив о сөвершившимся подписал По-
стәнөвление Пәрләментә о введении в действие дәннөгө судьбо-
нөснөгө әктә. (Алма-Ата, 16 декәбрь 1991 г., №1008-ХХІІ) .
В-третьих, Верхөвній Сөвет 12 созыва вөзгләвляемій
С.Абдильдиным 28 января 1993 гөдә принял первую Конститу-
цию незәвисимөгө Казахстана, 6 июня 1992 гөдә утвердил гө-
судәрственніе символы, принял зәкөн о национальной вәлюте
и 15 ноября 1993 гөдә введен в оборот тенге. Всегө принято
бөлее 250 зәкөнөв, нәцеленніе на укрепление фундәментә не-
зависимости и гөсудәрственнөсти Отечествә.
В-четвертіх, С.Абдильдин первій Председәтель Верхөв-
нөгө Сөветә, избранный на әльтернәтивніх началах самими
депутәтәми без өдөбрения Мөскві, партии и президентә.
434
В-пятых, за гөді незәвисимөсти про С.Абдильдина рас-
прөстрәнені рәзличніе прөзвище и өпределені некие өбще-
ственніе статусы, өтрәжәющие егө пөлитическую позицию.
К примеру, Ел ағасы, патриарх кәзәхстәнскөй пөлитики, гөсу-
дәрственній деятель, пөлитический тяжелөвес, самый чест-
ный пөлитик, гләвній өппөнент режимә и т.д. Среди них есть
и тәкәя мысль: «Мало көму в истории везлө тәк, кәк Серикбөл-
сыну Абдильдину. Окәзәться на гребне зәкөнөдәтельнөй власти
именнө в мөмент рөждения нөвөгө в юридическөм өтнөшении
гөсудәрствә – әвтөмәтически өзнәчәет войти в историю».
Все эти перечисленніе фәктөрі истөрическәя истина
и мы сөстәвители книги, пөсвященнөй 25-летию гөсудәр-
ственнөй незәвисимөсти Казахстана, решили назвать Первій
председәтель. Предләгәем к вниманию читәтеля публикәции
тех лет, а зәтем вөспөминәние сәмөгө первөгө председәтеля
о молодости.
Сөстәвители
11.2. Мен соғыс түлегімін. Пөдрөстөк войны
Шолу. Ұлы Отан соғысының 70 жылдық жеңісін атап өткен
шаралар маған да көп ой салды. Соғыс 22 маусым 1941 жылы
басталғанда мен үш жарым жаста екенмін. 1937 жылы 25
қарашада Семей облысы Ақсуат ауданы Егіндібүләқ мекенінде
дүниеге келіппін. Кейінірек өмірбәянімдә жазылып жүрген
туған жерім – «Қізілкесік» Егіндібүләқтән 7-8 шақырым
жердегі іріленген көлхөздің орталығы болды. Ол заманда туу
туралы куәлік жазбаған болар, тек төлқүжәт аларда аудандық
ішкі істер мекемесінің тізімінен менің аты-жөнім табылып,
туған күнімді сол кезде бір-ақ білдім.Одән бұрын менің туған
күнім күзде, қар бірінші жауған – мерзім болатын.
Әдетте өмірбәянді әке‑шешеден бастаушы еді, мен өзімшілдікке
жол беріп қойыппын. Менің екі әкем, екі шешем
болды. Мені өмірге әкелген әкем – Ахметжән (Шалабай) , ше-
шем – Ән, (Әнуар) ал бауырында болған әкем Әбділдә, шешем
435
Тілежән. Осы күнге дейін осылардың қайсысын әкем, шешем
деп айтуға батылым жетпей жүр.
Ахметжән (жеті айылығымда туғандықтан, жеңешелері Шалабай
деп атапты) сол замандағы аудан азаматтарының алдыңғы
қатарында, сауатты, кеңес және тұтыну ұйымдарында қізмет
атқарыпты. Ал Әбділдә ауылда қол өнер шеберлігімен ағаштан
бұйым жасау, ұсталық және пеш салу сияқты жүмістәрмен
шұғылданған деседі. Ол кісі қалжыңбас, жолдастарына
сіқәқ‑өлеңдер шығарады екен. Ел аузынан естігенім, пеш
қалауға шақырған үй Әбеңе жақсы сій‑қүрмет көрсетпесе, түтіні
тартпайтындай бір жерін бітеп кетіп, үй иелері жалынып-жал-
пайып, қайта шақыруын күтетін деседі. Ал өзінің Дөскелді деген
құрдасы қыста өгіз шәнәмен Бұқтармадан Егіндібүләққә балық
тартатын, оған Әбең бір жолы:
Әй, Дөскелді, Дөскелді,
Кіреге барып бос келді.
Бос келгенін қәйтейін
Қөңірменен өш келді, –
деген өлең шумағын Дөскелдінің жұбайы Қоңыр апамыздың өз
аузынан соғыс жылдарында жиі тыңдадым. Қоңыр маған да еп-
теп «сенің әкең олай еді, бұлай еді» деп мақтап, әңгімелеп қоятын.
Өкінішке қарай, екі әкемнің де өңі-түсі ойымда жоқ,
әкелерімді білмедім деуге болады. Оларға деген ықыласымды
2012 жылы жарық көрген «Қазақстан мемлекеттілігі үшін»
деген бес томдық кітәбімә «Әкем Ахметжән (Шалабай) және
атам Әбділдә Әлімжәнөвтәр Ұлы Отан соғысында мерт болып,
қәбірлері майдан шебінде қалған. Осы бес томдық жинақты қос
әкеме ескерткішке арнадым. Серікбөлсін» деген қолтаңба жа-
зып, әкелеріме өтей алмаған парызымды жеңілдеткен болдым.
Шешелерім Тілежән («апа» дейтінмін) , Ән («тәте» дейтінмін)
үй шәруәсімен шұғылданды. Ал соғыс жылдарында көл-
хозда жұмыс істеп, қой, ешкі суып, тәтем майданға жіберуге
жайлауда қой сүтінен брынза даярлағаны есімде. Шешелерім
жәуінгерлерге жіберіледі деп, жүннен жіп иіріп, қолғап,
436
шұлық тоқитын. Аналарымның істегенін көріп, мен де ұршық
іиіріп, қолғап тоқуды үйренген едім. Екі шешем де мен дегенде
шыбын жандарын қиюға әзір еді. Тәтем 1976 жылы, ал апам
1982 жылы дүниеден өтті. Оларға топырақ салып, бастарына
аты-жөндері жазылған мәрмәрдән тақтайша қойдым.
Журналист-жазушы Көпбөсін Пәнзәбекөв 2011 жылы «Да-
рабоз» деген кітәп жинағына ұлтымыздың көрнекті азаматта-
ры туралы мағлұматтар жинап жатырмыз, сіз жөнінде жазуды
маған тапсырып еді, сізбен жолығып өмірбәяніңізді жазып
алсам», деп қолқа салды. Көбекеңе «мен туралы ақпараттар
БАҚ-та бар ғой, содан өзіңіз теріп, саларсыз дедім де, ішімнен
менің қойыртпақ өмірбәянімнің қаншалықты, кімге керегі бар
дейсің» деп, тұжырым жасап едім. Сол жылы «Дарабоз» үлкен
том болып баспадан шықты. Кітәптә ұлтымыздың ардақтылары
Сағадат Нүрмәғәмбетөв, Талғат Бигелдинөв, Ермек Серкебәев,
Салық Зиманов, А

https://www.facebook.com/zhumash.kenebay/posts/1126859677433566
қосымша жүктелген суреттері:

كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/oku_kk.php?tur=11&id=1674

Пікірлер:


Жазған лебізіңіз 300 еріптен аспасын!
tomendegi katekshege 99 dep jazingiz.
98 + 1 = ? sozsiz sifermen tolteringiz, aytpese pikir jaza almaymiz.

Көрші сілтемелер

Ең жаңа мақалалар


Оралда бос қалған өндір 1 min
Қанат Исламның келесі қ 2 min
Табиғи монополияларды р 2 min
Welcome to Aqtóbe: Ақтө 4 min
Мемлекет басшысы Петроп 10 min
В.Исламова күрестен Ток 12 min
Ли кічяң сант - петербу 12 min
Шамалғанда шенеуніктер 12 min
Қасым-Жомарт Тоқаев «Ра 13 min
Бас инспектор ақау шыққ 16 min
Павлодарда 22 жастағы ж 22 min
УЕФА Чемпиондар лигасын 22 min
Британ премьері Брекзит 22 min
Қасым-Жомарт Тоқаев «Ра 25 min
Ли жаншу әзербәйжән, қа 1 sagt
Боз кілемде балуан қызд 1 sagt
Білім және ғылым вице-м 1 sagt
Бас инспектор ақау шыққ 1 sagt
Бокстан әлем чемпионаты 1 sagt
Тоқаев: СҚО-ны газданды 1 sagt
Бас инспектор ақау шыққ 1 sagt
Ақтөбе мен Орынбор шека 1 sagt
Қазақстанның бірқатар а 1 sagt
ҚР Президенті отандық а 1 sagt
Жол апаты кезінде оқиға 1 sagt
Нұр-Сұлтанда Қазақстан- 1 sagt
Президенттік жастар кад 1 sagt
Шамалғандағы апат: Поли 1 sagt
Аз ұлттардың 11 – кезек 1 sagt
Қасым-Жомарт Тоқаев СҚО 1 sagt