Еларна қолфон нұсқасына ену

Осы торды сақтаймын! | Осы торды бас бет етемін!

Біздің байланыс: elarna2012@gmail.com

Үш күнгы келушылер санағыКелген адам саны (IP)Көрілген бет саны (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-12-111970784544 %56 %
2019-12-121633409037 %63 %
2019-12-1312325433 %67 %



Түрі: Ел-арна газеті, бұл арадан барлық мақалаларын оқисыз

Жолданған уақыты: 13:20 - 2015/06/20

Қосымша қайнары:http://www.elarna.net/oku_kk.php?tur=11&id=898
Тоте жазу нұсқасы:http://www.elarna.net/oku.php?tur=11&id=898

توتە جازۋ نۇسقاسى:http://www.elarna.net/oku.php?tur=11&id=898

Мақала жолдаушы: Есім
Мақала апторы: Есімбек қапаз
Аптордың мекен-жайі: Астана, қазақстан

: PDF Download - Жұктеұ - Скачать - ءتۇسىرۋ


Халықтардың араласып сапырылсуы, ауыуы, өзәрә сіңсіуі, қайта қортылуы я жаңа халық болуы әр заманда болып тұратын тоқтаусыз айналыс. бұл үрдіс тәңірдің «ойыны» болса керек.

қәзіргі жүңгө халқы арасында милиондап сіңіп кеткен түрік жұрты бар. оны осызаманғы генетикәліқ зеріттеулер де дәледеуде, әсіресе қәзіргі жүңгөнің сөлтүстік аумағындағы қытай жұртында көп сандағы халықтың гені қазақ хәліқімен ұқсас шыққан. бұл жәйлі көптеген ғылыми мақалалар жарялануда. олардың қазақ хәлқімен қандай байланысы бар екені қызықтырады.
тарихи тұрғыда талдасақ, түрік халқының жойқын түрде ассимилатсаға ұшырауы таң патшалығының алды-арты кезінде болған. сіңген түріктер аттан түсіп, бұрынғы жалғыз тәңірлі дінін ұмытып өздері қолдан балшықтан жасайтын көп құдайлы дін бұдқа табына бастайды. түріктер арасында қаңлылардың (ұйғыр одағының бір тайпасы) оларға сіңіуі орасан еді, таң заманындағы көптеген ақындар осы ассимилятсаға ұшыраған түріктерден шыққан, алайда олардың аты қытайша келеді. мақмұт қашқари атаған «кәпір ұйғырлар» осы бүддистенген түріктердің тайпалық одағының есімі еді. таң патшалығының аяғын бүгінгі қазақстанның тараз қаласына деиін созып жаулап алуын осы ассмилятсаға ұшыраған түріктердің еңбегі деп қарауға болады. бұл тарихтағы қытай имперясінің тарихта алғаш рет құмыл асып ел жаулауы болатұғын. таң патшалығының аса жойқын соққыссынан кезінде көрядән қара теңізге деиін билік еткен түрік халқы тарам-тарам, тайпа-тайпаға паршаланып кетеді, тіпті күллі түркі халқы бұратана болып жойылудың аз-ақ алдында тұрады. таң патшалығының шабуылынан түріктер жеңле-жеңле, тек батыс түріктің тараз бөлімі ғана қалады, оларда шындығында таң патшалығына төтеп бере алмайтынын біліп, оларға бағынудың алдындағы мойынсал әрі «қалай етсек болар» деген ең соңғы тәуекел күйде ғана еді. таң патшалығы болса оларды жеңіп бағындырып алатыныда әбден сенетін-ды.
осы кезде тәңірдің әянімен соңғы түріктің оғыланы батыснда күндеи жаңадан жарқырап келе жатқан жалғыз құдайлы арап халифаты имперясінә сөз салады. басқа жол жоқ, оларды тек қырылып таусылу немесе бағыну ғана күтіп тұрған еді. алайда олар тәуекел етіп арап халифатына елші жіберіп бір-ақ түнде таң патшалығына бағыншты болу позытсясын өзгертеді, әрәптәрмен одақтасады. бұл кез сан жүздеген арап-парыс тайпаларының ынтымақтасып бір ту астына жиналып күші қуаттанып тұрған кезі еді. осы жасырын селбесуден кеиін түріктер әрәптәрмен бірлесіп таң патшалығына аянбай қайтарма соққы береді. бұндай соққыны күтпеген таң патшалығы абдырап қалады, оған бағыншты болып, әлі де ассимилятсаға ұшырай қоймаған түріктерде таң патшалығына тайқып шығып түрік-арап бірлестігіне өтіп кетеді. бұл істер таң патшалығының батыс өңірде жеңіліс табуына апарып соғады. масаттанған таң имперәтөрінің тұмсығы тасқа тиеді. таң патшалығын тараз қаласынан қуалап, құмыл асырып жібереді, қысқасы «қайдан шыққан болса, сонда қайта кіргізіп жібереді.». түріктер халқының жойылуы алдындағы бұл жеңісін тәңірдің өзінен келген аян әрі си деп исылам дінін еш соғысыз шынайы сеніп ділімен беріле қабылдауы осы себепті болған еді. шындығындада ол кездегі түркілер мен араптардың діндері ғұрыптық-салыттық жақтан өзгеше болсада, негізі тұбырлы ұғым, идея жағынан жақын еді, дін қабылдауда барысында сенім қайшылығы себепті соғыс болмағаны осыдан болса керек. түрік-арап бірлескен армясы соғыса бес балықты (бұл күндегі жемсәрідән ары қарай құмылға деиінгі аумақтағы бес қаланы көрсетеді) алып құмылға соққы жасайды, алайда ондағы манағы түрікпен бауырлас, тілі бір, бірәқ бұддис дініндегі таң патшалығына тәуелді «кәпір ұйғырлар» таң патшалығы қолдауында жан-тәнімен арап-түрік бірлескен армясына қатты тойтарыс беріп, ары асырмай қояды. бұл істер бізден 1300 жылдай бұрын болған еді. «қызыл мың үңгір үй» атты шығыс шинжаңдағы үңгір, сол «кәпір ұйғырлардан» яғыни бұддиыс түркілерден бүгінгі бізге қалған көрнекті мұра мен белгілер. бағынған бұддиыс ұйғырлар исылам дінін қабыл етеді, қазақтағы «ұйғырлар әзірет әлидің қылышынан қорқып исылам дініне кірген» деген сөзіде осыдан қалған болса керек. таң патшалығыда сіңсті болған түріктердің мөңкіп (ан-лушан шысымыиың бүлігі, олар қытайласқан түркі генәрәлдәрі) ішкі бүлік жасауынан кеиін бір жолата аударылып тарих бетінен кетеді.
ұйғыр сөзі (қытайшадағы хұйхулар) түрік сөзі болып, ұйығандар, бірлескендер дегенді білдіреді, кәдімгі қазақтың «айрандай ұйыған» деген қанатты сөзіндегі ұю мәғінәсімен бірдеи, ұйыпты, ұйылыпты, «ұйы+ғыр» деген сөз, қазақтағы «ғыр» жәлғәуімен келіп алдынғы мағынаны күшеитіп, оны зат есімдестіріп тұрады. мәселен «біл+гір», «құр+ғыр», «ұр+ғыр» т.б сөздермен сыңайлас. бұндай ұқсас тілдік заңдылық барлық түркі тілдес халықта бар, мағанасы ұқсастау келеді. ұйғыр атауын берген оғыз қаған (оғыз қәғәнмен тариқтағы ұлы һұн имперясін құрушы мөде қаған екеуі бір адам, алайда екі әтпен келген тарихи тұлға делінеді, оғызқаған бізден 2300 жыл бұрын жасаған адам, оғыз қаған мен мөде қаған бір адам және өғізбен һұндар бір елдің екі аты екенін бірнеше ғасыр алдында фырансоз тарихшылары дәлелдеген, қәзірде солай есептелінеді.) осы бесбәліқ өңіріндегі бірнеше түркі тайпасы бірлесіп яғыни ұйып, оғыз қағанға болысқандықтан оларды ұйыдыңдар, бірлестіңдер деп ұйығырлар деп қойған екен. ұйғырлар ол кезде түріктің бірнеше тайпасының бірлескен одағының оғыз қаған (мөде қаған) қойған аты. олар кеиін бұдда дін әсеріне ұшырап бұдда болады. бұл ұйғыр одағы немесе ұйғыр қағанаты ыдырағанда үстіріттік ұйғырлардың халықытары тарым ойпатына деиін шәшіліп ондағы жергілікті индо-еۈрөпә текті және сол тілде (парсы-иынды тектес тіл) сөйлеитін хәліқтәрмен қосылып, ассимилятса арқылы олардың тілін жойып түркілендіріп жібереді, яғни ұйғыр тіл дялектіндегі тілге айналады. ұйғыр сөзі 15 ғасырларда тарихтан өшіп кете барады, алайда бұл өшкіндеп кеткен есімді ресіми түрде 20-ғасырда сөۈет одағының қағаны ысталиын ұлыт аты ретінде шәмәмен 2300 жылдан соң көлемді әрі тұрақты түрде қайта жаңғыртқан. ысталиын қойған осы атауды жаңа келген үкіметте шиынжаңдағы отырықшы халыққа ресіми атау түрінде заңдастырып қолдана бастады. одан бұрын да орыстың бөлшеۈиіктеріде осы шинжяң өңіріндегі отырықшы халықты ұйғыр (сарыт) деп атаған екен. бұл күнде ұлыт аты, үлкен халық. ертеде бұл өңірдегі жергілікті халық өздерін үлкен жақтан түрік деп атап, ал айырмашылыққа келгенде жеріне қарай айшықталып (мәселен хотандық, қашқарлық, т.б) аталып отырған. жиып айтқанда, еۈрөпә осызаман тарихшылары қәзіргі ұйғыр халқы моңғол сақарасынан келген көшпенді ұйғырлардың төте ұрпағы емес, алайда сахарадан келген ұйғырлар мен ұйғырлар тарымды бағындырудан бұрынғы сонда тұратын иран текті сақтар және инды-еۈрөпә текті (бүгіндегі иындя-пәкстән жақтан келген, басым сандысы) халықтардың тоғысуынан, бірлесуінің нәтижесінен шыққан үлкен халық, яғыни меиілінше аралас нәсілді халық. генетикәліқ зеріттеулер осы заманғы басым сандағы ұйғырлардың гені кәпкәз және шығыс азялықтардың аралас гені ретінде бағалап отыр. тарымнан табылған мұмяларға нақты ғылыми зеріттеулер саяси себептерге байлансты жүргізіле алмай отыр, алайда бұл мұмялардың жасы 3800-4000 жыл екені, тұлғасы еۈрөпөйд халық нәсілі екені және тілдері иінде-еۈрөпөйд сестәмәсінә жататындығы анықталған. нақты әуелдегі ұйғырдың беинесі сол қызыл мың үңгіріндегі моңғолид беинелі адамдар деп санап отыр. батыс өңірді аралаған жаңчянда: «тарым жасылдықтарындағы халық гіректерге ұқсайды, оларда дамыған егін мен жеміс, жүзім егу кәсібі бар.» деп 2200 жылдың алдында хатқа жазып кеткен екен. тарих пен осызаманғы генетикәліқ ғылымды бірлестіре зеріттесең жер шарында еш ұлыттың тең бір ғана нәсілден тұрмайтынын, қайта көптеген халықтар, рулар мен тайпалардың араласып тоғысуынан пайда болғанын байқаймыз. ғалымдар алғашқы адамның яғыни алғашқы адам атамыз әфірикәдән шықса керек деп тұр, себебі әфірикәнің ормандығындағы бір тайпа халықтың гені қәзіргі бар адамзаттың ең көне гені яғыни басқа адамзат нәсілінің генінен жасы әлдеқәйдә ұзақ болғандығын анықтаған. адамзаттың терілерінің, бет әлпеттерінің түрлі-түрлі болуы олар өмір сүрген жер бөлігінің жағырапялық өртәсімен азықтану тұрмыстық әдетіне байланысты болса керек, адамды түрлері мен тілдеріне қарап анықтау оңай, егер қазыр жершәріндәғі 6 милярд бар халық ұқсас рең және ұқсас тіл болып кетсе, оларды парықтап білу, дүниені бөліске салу аса қыиынға соғар еді.
екінші реткі шығыс халқының құмыл асуы гөминдәңнің ұлы манжу имперясінә мүрәгерлік бөлуімен басталады, яғыни «екі асудың» арасында 1200 жыл ұйқы ұзылыс уақыты болғанын байқаймыз. бұл тарихи істерге оң көзғәрәстә болып, алланың жазғанын көріп, әрекеті мен ниетіне қарай өмір сүруі адам пенделерінің маңдайындағы тағдырлар екен. әр адамынң, халықтың, ұлыттың тегі бір, барлығы адам атадан тарап, жан саны өскен соң жер шарының әр бұрышына шәшіліп ырызғысын іздеп кеткен-ды. соңғы қәсиетті кітәп құрандада тәңір адамын алаламайтынын, оларды тең көретінін, алайда қяметте мен тек сендердің жандарыңның (рухтың) , имандарыңның тазалығына ғана қараймын деуіде осыдан болса керек.
қосымша жүктелген суреттері:

كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/oku_kk.php?tur=11&id=898

Пікірлер:


Жазған лебізіңіз 300 еріптен аспасын!
tomendegi katekshege 99 dep jazingiz.
98 + 1 = ? sozsiz sifermen tolteringiz, aytpese pikir jaza almaymiz.

Көрші сілтемелер