Еларна қолфон нұсқасына ену

Осы торды сақтаймын! | Осы торды бас бет етемін!

Біздің байланыс: elarna2012@gmail.com

Үш күнгы келушылер санағыКелген адам саны (IP)Көрілген бет саны (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-11-101398437443 %57 %
2019-11-111849557649 %51 %
2019-11-12709185940 %60 %



Түрі: Ел-арна газеті, бұл арадан барлық мақалаларын оқисыз

Жолданған уақыты: 15:56 - 2014/03/28

Қосымша қайнары:http://www.elarna.net/oku_kk.php?tur=11&id=324
Тоте жазу нұсқасы:http://www.elarna.net/oku.php?tur=11&id=324

توتە جازۋ نۇسقاسى:http://www.elarna.net/oku.php?tur=11&id=324

Мақала жолдаушы: Әқілбек
Мақала апторы: Түрсінбек кешубәйүлі
Аптордың мекен-жайі: Іле қазақ обылысы

: PDF Download - Жұктеұ - Скачать - ءتۇسىرۋ


Туған жердің қәсиеті жебеген…

быз бұдан бұрын да шет елдерден келген өнерпәз қандастарымыздың қыр-сырына үңіліп, қаламымыз арқылы оларды халыққа насихаттап келген болатынбыз. міне, бүгін де сол үрдістің жалғасы ретінде өмірхән атты тағы бір талант иесін туған хәлқімен толығырақ таныстырмақпыз.

омырхан танысханұлы 1962 жылы наурыздың 16 жұлдызында қытайдың шынжаң өлкесі сауыр өңірінде дүниеге келген. кеиіпкеріміздің толық өмірбәянінә тоқталмас бұрын кіндік қаны тамған жері туралы түсіндіре кеткеніміз жөн болар. сауыр – алтай аймағының жеменеи ауданына қарасты елді мекен. бұл жердің сауыр атануының да өзіндік тарихы бар деседі жұрт. желмәясінә мініп «жерүйіқті» іздеген асанқайғы бабамыз осы жерге жеткенде айналасына күнсәлә қарап тамсанып: «пай-пай! көлемі аттың сауырындай ғана қәсиетті жер екен. жазы салқын, қысы жылы - малға да, жанға да жәйлі қоныс болғандай құтты мекен деп осыны айт. бөктеріп кетер едім, әттең, желмәямә сыимайсың, өңгеріп кетер едім, құшағым жетпеиді-ау», - деп қя алмай көп қарайлаған екен. абыз атаның аузының суы құруы бекер емес. осы мекен расында малға да, жанға да жәйлі болыпты. әсіресе, бұл жердің қәсиеті мен құты ерекше екен. олай деитініміз, алтай өңіріндегі аты аңызға айналған билер мен шешендердің, ақындар мен әншілердің көбі осы сауыр топырағынан нәр алған.

быздың бүгінгі өнері мен өмірін тілге тиек етіп отырған кеиіпкеріміз де өзінің маңдайына жазылған тылсым талантын осы туған төпірәғімен тікелеи байланыстырады. ол кісі әркімнің туған жері өзіне ыстық деи келіп, сауырға деген сағынышының тым өзгеше екенін айтады. сөнімен қатар, кіндік қанының алты алашқа аты мәлім сауырға тамғанын аса мақтан тұтып, өзін сол топыраққа борыштар санайтынын, туған жердің қәсиеті әрдәйім жебеп жүрсін деген ниетпен әрбір ән жинағының атын «сауыр сазы» деп атауды жөн көргенін де жасырмайды.

осы әңгімеден кеиін өмірхән ағамыздың күні бүгінге деиін жарық көрген оннан астам ән жинақтарын «сауыр сазы - 1», «сауыр сазы - 2», «сауыр сазы - 3» деп рет ретімен атауының сырын толық ұққандай болдық.

ағамыз кішкентәй күнінде кәдімгідеи тентек болыпты. ең құрығанда, шешесінің қолындағы оқтауын жұла қашып, домбыра етіп ойнайтын көрінеді. баланың бойындағы тасып тұрған талантты ауылдағы қарапайым ата-ана қайдан байқасын - күнделікті сотқарлықтарының бірі деп аса мән бермеи жүре береді. бірәқ күндер өте келе бала бойындағы өнерге деген әуестік күшеиіп, шешесінің қолындағы оқтауға жармасуы тіптен жиілеиді. әкесі ауыл, ауданаралық айтыстарға қатысып жүрген ақын екен. алайда, арнайы шебердің қолынан шыққан домбыра оның өзінде де болмапты. дегенмен, балам да өзім сяқты суырып салма ақын болады-ау деп үміттенген әкесі базаршылап қалаға барған бір жолында сазсырнай әкеліп береді. бірәқ бала өмірхән есеие келе әкесі ойлағандай қазақы қара домбыраны арқалап айтысқа түсетін ақын болған жоқ. десе де, әкесінің үкілеген үмітін жерге де қалдырмады. өзінің тума тәләнтімен қоса еңбексүйгіштігінің арқасында күндіз-тұны жағаласып жүріп сазсырнайды еркін ойнайтын болды. анасы көп құрсақ көтеріпті. алайда, он шақты нәрестесі бірінен кеиін бірі шетінеп, әбден запысты болған ата-анасы ұлдарының қабағына жиы қарап, қатты еркелетеді екен. есімінің өмірхән қойылуының сыры да осы болып шықты.

енді келесі әңгімені кеиіпкеріміздің өз аузынан өрбітіп көреиік:

– әкем алып берген сол сазсырнай менің өнер жолына келуіме әжептәуір түрткі болды, - деиді өмірхән аға. – оны қайда жүрсем де күндіз-тұны қолымнан тастамайтынмын. көп өтпеи-ақ сазсырнайды өте жақсы меңгеріп алдым. кеиін қайдан тауып әкелгенін білмеимін, әкем бір сыбызғы әкеліп берді. жағаласып жүріп оны да еркін меңгеріп кеттім. мектепке барғанға деиін осы екі аспапта ойнайтынмын. оқуға түсуім менің өнерге деген қызығушылығымды арттыра түсті. мен сол балалық шағымды күні бүгінге деиін сағынамын. ұстаздарымыз сабақ өтіп болып, есіктен шыға бере сырнай мен сыбызғыны кезек-кезек ойнай жөнелетінмін. 15 минуттық үзіліс ойын-сауыққа ұласып, сынып ішінде опыр-топыр би болып жатады. мүғәлімдер де онымызға шек қоймайтын. балалардың аузы аңқиып өзіме сүйінгенін көрген сайын арқаланып, одан әрмен жақсы ойнауға тырысатынмын. сөйтіп жүріп оқытушылар көзіне де түсіп, мектеп ішіндегі кішігірім көнтсерттерге қатысып біршәмә бедел жинап та үлгердім. ендігі арманым - домбыра болды. әкемнің құлақ етін де жеи бастадым. сауырдағы біз тұрған жәке бидың қонысында ағаш атаулы жоқ. жалпы, жеменеи жерінде қарағай өспеиді десе де болады. содан әкем бір күні атқа қонып, домбыра жасайтын ағаш іздеп көрші ауылға кетті. мен әкем келгенше іздеген ағашы табылса екен деп тілек тілеумен болдым. әлсін-алсын жол жаққа қараймын. домбыраның өзін әкеліп қала ма деген дәмем де жоқ емес...

әкем сол кеткеннен екі күннен соң оралды. бірәқ домбыра емес, ағаш өңгеріп келді. ішімнен бұған да тәубә дедім. ақыры, әкем әлгі әғәшпен екі-ұш күн айналысып, көптен күткен домбыраны да қолыма ұстатты. қуанышымда шек болған жоқ... бұрын өзгелердің домбырасына жармасудан ұялып, көбінесе тамсана телмірумен ғана болатынмын. меншікті домбыра қолыма тиісімен өзім би, өзім қожа болып бірден ойнауды үйренуге кірістім. сөйтіп аз уақыттан кеиін домбыраға қосылып ән салатын да болдым. менің домбырада ойнап, ән айтуым ата-анам үшін үлкен мақтаныш болды. мектептегі кішігірім көнтсерттерден тыс, қоғамдық ортадағы жиын-тойларға да жиы апарып ән салдырып жүрді...

әңгіменің осы жеріне келгенде өмірхән аға өткен күндері көз алдына келгендеи бірәз уақыт үн-тұнсыз отырып қалды. сосын сөзін қайта жалғастырды. айтуына қарағанда, тоғызыншы сыныпта оқып жүрген кезінде көркемөнер мектебіне шәкірт қабылдауға арнайы келген ұстаздар оның қәбілетін жоғары бағалап, оқуға шақырады. бірәқ әкесі «әлдімен толық орта мектепті бітіріп ал» - деп кәсіптік өнер мектебіне баруына рұқсат етпеиді. ол кезде әрбір аудандарда көркемөнер үйірмелері құрылып, жұмыс жасай бастаған екен. соған орай, жеменеи аудандық ән-би үйірмесі, іле-шала алтай аймақтық ойын-сауық үйірмесі жас өмірхәнді өздеріне жұмысқа шақырды. әкесі оған да көнбеиді. ақыры, ата-анасының ұйғаруы бойынша оның орта мектепті толық тәмәмдәуінә тура келеді. тек содан кеиін ғана өмірхән сол кездегі аудандық оқу-ағарту мекемесінің бастығы түркя күркебәйүлі деген кісінің жол көрсетуімен жеменеидегі ойын-сауық үйірмесіне қізметке орналасады. осында жүріп ол алғаш рет гитәрә аспабын үйренеді.

– мен бұл аспапты тұңғыш рет 1980 жылы көрдім, - деиді өмірхән аға әңгімесін одан әрі жалғастырып. - өйткені, гитәрә біздің ауыл түгілі, жеменеи ауданында да болмаған. мен ойын-сауық үйірмесіне қабылданған жылы бір досымның арнайы шәқіруімен үйіне келсем қонақтар отыр екен. есікке таяп қалғанымда бұрын-соңды естімеген бір үн шығып жатты. япыр-ау, бұл не нәрсе деп терезеден қарасам, төрде отырған біреу үлкен аспапты қолтықтап шертіп отыр. оның атының гитәрә екенін де білмедім. неткен үлкен домбыра деп таңдандым да қойдым... дастархан үстінде құйқылжыта ойналған аспаптың үні мені өзіне еріксіз баурады. қонақтар аймақтық ойын-сауық үйірмесінен келген жігіттер екен. үлкен домбыраның гитәрә деген аспап екенін солардан сұрап білдім. сол күні түнде қонақтар қайтып кетті де, көтеріп жүруді қолайсыз көріп, әлгі гитәрәні досымның үйіне қалдырды. менің тілеп отырғаным да сол еді. жаңағы гитәрист жігіттерден аздап көріп қалғанымды таң атқанша қайталап үйрендім. ішегі темір екен, саусақтарым қажалып, қан да шығып кетті; бірәқ оған да қараған жоқпын. таңға деиін отырдым. күндіз қізметке шығып, кешкісін досымның үйіне жүгіріп келсем, гитәрәні алып кетіпті. сосын не керек, гитәрәғә деген әуестік ауруына шалдықтым да қалдым. аз күннен кеиін көктен тілегенімді жаратушы жерден беріп, жеменеи сауда дүкендерінің біріне гитәрә келе қалмасы бар ма. қуана-қуана сатып алып, үйренуді бастап кеттім...

омырхан ағаның айтуынша бұл да оған оңайға түспеген. өйткені ол кезде гитәрә курсі, гитәрә үйрену оқулығы деген болмайды екен. өмірхән ағамыз радиодан берілетін гитәрә әуендеріне үнемі құлақ түріп, тәңертең естігенін күн батқанша гитәрәғә салып үлгереді екен де, кешкісін радиоға ілесіп орындайды екен. «ол кезде жеменәй ауданы көлемінде гитәрә ойнауды ешкім білмеитін, біреуден барып сұрау тіптен мүмкін емес еді. менің ұстазым тек радио болды», - деді ағамыз сөз кезегінде.

ата-анасы өмірхән есімді ұлдарын еркелетіп кішкентәй күнінде өкен деп атаған екен. өнер десе ішкен асын жерге қоятын ол гитәрә қолына түскен күннен бастап күн-тұн демеи жанын сала үйренеді. нәтижесінде боз бала шағында-ақ өкен есімімен жалпақ жұртқа аты мәшһүр гитәрист, әнші болып танылады.

халықтың қүрметіне бөленіп, қалың көптің арасынан топ жарып шығу – тума таланттар мен шынайы еңбексүйгіштердің ғана қолынан келетін іс. өмірхән ағамыз қарапайым халықтың арасынан топ жарып қана қоймай, өнердегі қатарластарынан да оза шапқан осындай жүйрік. ол кісі қәзір - шынжаңдағы қазақ естрәдәсінің жарық жұлдыздарының бірі. халықы сүйіп, сүйініп тыңдайтын жез таңдай, күміс көмеи әнші. тыңдарман қауым ол кісіні әрқәшән да тікесінен тік тұрып қүрметтеп қарсы алады.

омырхан ағамыздың сахнадағы серігі - гитәрә аспабы. алайда, сыбызғы, сазсырнай, мандолина, гәрмөн, скрипкә ойнауды да күні бүгінге деиін ұмытпапты. осыған орай, өнерде жүрген қәзіргі жастарға деген көзқәрәсін білгіміз келгенде ол кісі былай деді:

– мен күні бүгінге деиін бірде-быр музікә мүғәлімнің алдына барып сабақ алып көрген жан емеспін. нотаны да, аспапты да өздігімнен үйрендім. арнайы білім беретін өнер ордаларынан білім алмайын деген жоқпын, тіпті оны өмір бойы армандадым да - бірәқ сәті түспеді. ақыры, бір аллаһтың маңдайыма жазғаны осы болар, сондықтан да бойымда5ы бар мүмкіндікті пайдала береиін деп түйдім.

өнер адамы болу үшін ең бастысы - табиғат сыилаған дарын-қәбілет, сосын еңбексүйгіштік. біздің тұсымызда бүгінгі білім алу мүмкіндіктерінің көбі жоқ болатын. сондықтан да мен жастарға қызыға да, қызғана да қараймын. қәзір кім не үйренемін десе де бәрі дайын. өнерде жүрген кеиінгі жастардың жетістіктеріне дән ризамын. деи түрғәнмен де, олардың көбіне десем артық кетермін, кеибіріне еңбексүйгіш жәнкештілік жетіспеиді. олардың көнтсертті былай қойғанда, кішігірім жиын-тойларда да жұрттың көзін алдап, дауысын алдын ала жаздырып қойып, аузын құр жыбырлатып тұрғаны арқама аяздай батады. ол бір жағынан халықты алдау, ең бастысы бұл – өзіне өзі ор қазу. өнер адамын халықтың сыны өсіреді. алдын ала дауысын жаздырып, дайындап келіп халықтың алдында мінсіз талант болып көріну - шынайы еңбектенуден қорқатын нағыз жалқаудың қылығы. еңбек болмаса, өнбек қайда бар?!. сол үшін кеиінгі жастар жанды дауысқа көшсе өздеріне деген, өнерге деген қянаттан құтылар еді... - деп ой бөлісті өмірхән ағамыз..

омырхан таңысханұлының халық біле бермеитін тағы бір қыры бар. ол – сәзгерлігі. ол кісінің орындауында тыңдарман қауым арасына кең таралып, жұртты сүйіндіріп жүрген «шымылдық», «алтай қызы», «әмәнкелді», «жеменеи жердің жаннаты» қатарлы жирмадан астам ән - өзінің төл туындысы.

қытай елінде отыз жылға жуық қізмет атқарып, ұлттық өнерімізге өзіндік үлесін қосқан ағамыз 2005 жылы қүрметті еңбек демәлісінә шіқсімен қазақстанға ат басын бұрды. ондағы мақсаты – ақбота, дана есімді қыздарына әтәмекеннің әуәсімен тыныстау бақытын сыилау екен. сыилады да. ендігі арманы – өнерде өз жолын жалғастырып келе жатқан ақботасының қанатының қатайғанын көру. ақбота қәзір алматыдағы жүсіпбек елебекөв атындағы өнер көлледжінде жеке ән салу мамандығы бойынша оқып жүр. нәтижесі де жаман емес.

омырхан танысханұлының 2006 жылы үрімжі қаласында өткен «сауыр сазы» атты шығармашылдық кеші өте сәтті болған еді. ол кісі дәл сондай көнтсертті енді алматы қаласында да қойсам деиді. талант иесі келесі жылы 50 жасқа толмақ. ағамыздың есеп беру кешін осы орайлы сәтпен байланыстырмақ ойы да жоқ емес екен...

быз өнер иесінің таланты мен еңбексүйгіштігіне тәнті болып, таңдай қаға отырып, оның алдағы уақытта өнердің жаңа белестеріне көтеріле беруіне шынайы тілектестігімізді білдіреміз.

түрсінбек кешубәйүлі

алтын бесік. № 5.2011.
қосымша жүктелген суреттері:


كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/oku_kk.php?tur=11&id=324

Пікірлер:


Жазған лебізіңіз 300 еріптен аспасын!
tomendegi katekshege 99 dep jazingiz.
98 + 1 = ? sozsiz sifermen tolteringiz, aytpese pikir jaza almaymiz.

Көрші сілтемелер