Нұрәлем Facebook-ке Жазыл Тәңіртау YouTube-ке Жазыл Қазақтың 1001 Ертегісі (PDF)

Осы торды сақтаймын! | Осы торды бас бет етемін!

Біздің байланыс: elarna2012@gmail.com



Нұрәлем Facebook-ке Жазыл Тәңіртау YouTube-ке Жазыл Қазақтың 1001 Ертегісі (PDF)

Түрі: Ел-арна газеті, бұл арадан барлық мақалаларын оқисыз

Жолданған уақыты: 19:15 - 2021/02/09

Қосымша қайнары:http://www.elarna.net/oku_kk.php?tur=11&id=2430
Тоте жазу нұсқасы:http://www.elarna.net/oku.php?tur=11&id=2430

توتە جازۋ نۇسقاسى:http://www.elarna.net/oku.php?tur=11&id=2430

Мақала жолдаушы: Сасанбай
Мақала апторы:
Аптордың мекен-жайі:

Тәңіршілдер -Қазақ қалмақтар яғни Қазаққа сіңген қалмақтардың ұрпақтары

Орта Азиядағы алтын орда Берке ханның тусынан бастап исламды кең қабылдап, Өзбек Ханның тұсында алтын орданың мемлекеттік діні ислам діні болып жарияланды. Ол кезде тіпті бір бөлім орыстар мұсұлман болды, бірәқ олар Орыс Империясі күшейгенде дінін тастап христиан дініне өтті.

Өзбек Хан бүккіл алтын орда жұртын исламға кіргізді, алайда бір бөлім моңғол тайпалары ислам дініне кіруден бас тарытты,  негізі араларындағы ойраттар еді, оларды Өзбек Хан Қалмақ деп атады, содан бастап бұл исламға кірмей қалған көшпенді жұрыттар Қалмақ атанды яғни өз көне сенімінде, тілінде қап қалғандар, ділін сақтап қалғандар деген сөз еді. Ол кезде қалмақтар исламда емес, бұддада емес, көне шаман сенімінде қалғандар еді, әлі бұдда дініне кіре қоймаған кез. Ол заманда Қазақтар қалмақтарды қара қалмақ, құба қалмақ деп бөле атайтын. Қара қалмағы батыстағы еділ қалмақтары, құба қалмақ дегені шығыстағы яғни жоңғар, алтай, сібір даласындағы қалмақтар еді.

Алайда 1650-жылдар шамасында қалмақтар қалмақтық сертін бұзып, уәдесін ұмытып дінни сенімін өзгертіп бұдда дініне жалпы беттік кіре бастады. Содан бастап Қазақтар оларды кәпір қалмақ деп атады, бұнысы олардың көне кәпір-мұсұлман арасындағы шаман қалмақтық сенімін тастап өзге дін бұдда дініне, қолдан жасалған бұдқа табынатын дінге кіргені үшін еді, сондықтан кәпір қалмақ деп атаған, кәпір анықтауышы қосылды.

Бұл күнде қазақтар арасында да уахап-салап сынды сан жүз ағымдарға ілесе жаңадан тәңіршілдік деген ағым сенімі пайда болды. Бұл тәңіршілдік деп жүрген еш жаңа нәрсе емес, сол өз кезіндегі қалмақ сенімі еді, содан еш парқы жоқ, тек атын тәңіршілдік деп бүркемелеп немесе атын ауыстыра қойып алғаны болмаса. Бұларды өздерінің ата-бабалары ислам дініне кіргеніне қатты өкініп, исламнан бұрынғы сенімді, тіпті құдайсыздық әтейстік сеніді аңсаушылар тобы деуге болады. Қазақтар арасына кеңес үкіметінің келуі, сотсялизымның орнауы осындай санадағы адамдардың көптігінен еді, ел-жұрыттың басым бөлігі нені аңсаса,  неге ниеттенсе Алла соны береді екен, бұл кеңес үкіметінің қазақ арасына орнауының бір себебі. Егерде осындай аңсаушылар тағыда көбейсе екіншісі кеңес үкіметі тағы келіп, сотсяализим қайта орнайтынына еш күмән жоқ.

Қазақта "тегіне тартпай қоймас" деген аталы сөз бар. Заман қанша өтседе, әр адам бойында тегіне тартып өзгермейтін ген-тек болады. 1755-жылдар қалмақтарға шығыс бүйірден шүршіттер 300 мың әскермен келіп қырғын салғанда, қалмақтар орасан күйреп, жас саны 600 мыңнан 50 мыңға түсіп қалған. Көп бөлімі қырылсада, бір бөлімі бас сауғалап, қәзәқпен қырғыз, сарыттардың арасына сіңіп кеткен, олардың да саны аз емес. Қазақ арасына сіңгендері сол өзі сіңген рудың атын иеленіп, өздерін керей, найман, төре, уақ, әлім,  шөкім, дулат т.б. румын деп қазақ ру есімдері бойынша атап кеткен. Олар мүмкіндігінше өз ұрпақтарын сен қазақсың деп өзінің кәпір қалмақ тектерін мүлдем ұмытып кетуге тәрбиелеген, қысқасы судай сіңіп, тастай батқан, әрине бұл өте дұрыс өнегелі іс.

Алайда тек жібермейді дедік жоғарыда, заман бұлғақ болды, ата дін мұсұлмандық әлсіреді, қәзір еркіндік орнады, мүмкіндік берілді, олардың бұрынғы гені қайта қозғалып, іске көшті. Тілім қазақ бөлғәнімен, сенімім көне қалмақ (тәңіршілдік) деп кешегі сіңбе генділер өре түрегелді. Қалмақ десе өзіне тиеді, ісіне тосқындық болады, сол үшін тәңіршілдік атау көрімдеу емеспе. Сөнімен тәңіршілдік деген кешегі кәпір қалмақтықтан бұрынғы шамандық көне қалмақылықтың жаңарған бір аты ғана. Бірәқ ай қайдам, шамандық қалмақты кәпір қалмақтыққа (бұддаға) ауыстырып, одан соң шүршіттен оңбай қырылғанда шүршіттің жалаңдаған қанды қылышынан үрейі ұшып, аман қалған кейбірі қазақтарға қашып келіп "лайлаха иллалла, мұхаммадар расұл алла, алхамдұлла" мен енді қазақпын ғой деп, кәпір қалмақтықты (бұдданы) тастап мұсұлмадыққа өтіп қазақ болған олардың, енді келіп сенімін төртінші рет өзгертіп, мұсұлмандықты тәрік етіп, төрт ғасыр бұрынғы көне ойрат қалмақтық сенімге (яғни тәңіршілдікке) қайтадан қайтпақ болуы қайырлы бола қалмас ау. Әсілі бұлардың ең соңғы сенім бекеті әтейстік құдайсыздық сенім болса керек. Онысын төте айтса тым қйын, сосын "тәңіршілдік" деген өләрәліқ бір бекет, бір сенімді уақытша аужал ете тұрып, ең соңында ібліс көке қайдасың менде келдім деп, әтейстік құдайсыздық сенім теңізіне гүп беру, ібілістің тозаққа тартар алып кемесінде мәркс-сәркс тектестерге қауышу, онда жалғыз емессің, ол кемеде уақап-салаптарда күтіп отыр.

Уахап-салаптың шапаны ауысқан, түбі әтейстікке апар тәңіршілдік (қалмақшылдық) атты жолдан қайыт, басыңды бері бұр тәңіршілдер. Көне қалмақ дінін таста, алдағы әкең бабаң тастап кеткен исламға шүкір де. Әйтпесе ертең сендердің әтейстік сеніге кіріп кетулерің еш мәселе емес, мұнда тұрған іс, есіңді жи.

Қалмақ қара қалмақ, құба (ақ) қалмақ, сарт қалмақ деп бөлінетін еді, енді қазақ қалмақ пайда болды, олар сол тәңіршілдер яғни қалмақшылдар, олардың сап қалмақ болуына тек қазақ тілі ғана бөгет боп тұр, әйтпесе ділі сенімі сап қалмақ.
Қазақ арасына қалмақшылық таратып жүргендердің түп тегі қазаққа сіңген, қазақ ру аттарын істетіп кеткен қалмақ екендігіне еш күмән жоқ.

Тәңіршілдік дегеніміз қалмақшылдық, қалмақ кәпір болудан бұрын ұстанған жол. Тек қалмақшылдық сенімі атын өзгертіп, "Тәңіршілдік" деген әтпен енген. Тәңіршілдікке ену - қалмақ болу. Тәңіршілдік мына еркін заманның еркіндігін пайдалана отырып қазақ арасындағы қазақ боп кеткен ат төбеліндей аз қазақ қалмақтардың қазақ халқы арасына сап жүрген лаңы, уыты. Сақ бол.
қосымша жүктелген суреттері:

كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/oku_kk.php?tur=11&id=2430

Пікірлер:


Жазған лебізіңіз 300 еріптен аспасын!
tomendegi katekshege 99 dep jazingiz.
98 + 1 = ? sozsiz sifermen tolteringiz, aytpese pikir jaza almaymiz.

Көрші сілтемелер