Еларна қолфон нұсқасына ену

Осы торды сақтаймын! | Осы торды бас бет етемін!

Біздің байланыс: elarna2012@gmail.com

Үш күнгы келушылер санағыКелген адам саны (IP)Көрілген бет саны (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-10-171587416432 %68 %
2019-10-181098330835 %65 %
2019-10-199524138 %62 %



Түрі: Ел-арна газеті, бұл арадан барлық мақалаларын оқисыз

Жолданған уақыты: 22:54 - 2016/08/11

Қосымша қайнары:http://www.elarna.net/oku_kk.php?tur=11&id=1565
Тоте жазу нұсқасы:http://www.elarna.net/oku.php?tur=11&id=1565

توتە جازۋ نۇسقاسى:http://www.elarna.net/oku.php?tur=11&id=1565

Мақала жолдаушы: Erganaat
Мақала апторы:
Аптордың мекен-жайі:

: PDF Download - Жұктеұ - Скачать - ءتۇسىرۋ


(1-болым)
(әшім дүңші ұлы дүние келгендігінің 120 жылдығына орай)

«халық айтса қалт айтпайды» демекші, халық арасында кеңінен таралған күй-шежіре, күй-даря, күй-қүдірет, күй халықтың үні мен өмірінің мәні деген нақылға толы тұрақты тіркестерден күй сынды өнердің халқымыздың өмірінен қаншалық биік орын алып, санаға сыңып, жатталып келе жатқан қәстерлі де қәсиетті дүние екендігіне еш күмәніңіз болмасын.

домбыра-асқақтата ән салып, көмбірлете күй төккен сауықшыл ұлытымыздың асылындай қәстерлеп, үкілеп үй төріне ілген ең бағалы музикә аспаптарының бірі. қазақ халқының домбыра мәдениеті–тәмірі терең, неше мың жылдық салт-дәстүрмен сабақтасып,ғасырлар бедерінде дүниеге келіп халық жүрегіне ұялаған, халқымыздың тұрмыс тіршілігі мен ғұрып-әдетіне, жасаған өңірлердің көркем табиғатына сондай-ақ, халықымыздың зерделі санасына саз болып ұялаған киелі өнер. қазақ мәдениетінің ірі саласының бірі күй, күй халықтың баға жетпес байылғы.
сондықтан да жамбыл бабамыз:
«ся сауыт, қаламсыз,
ой қозғаған домбыра.
дәптер, кітәп, қаламсыз,
соз қозғаған домбыра. »- деп тегін жырламаған.

күй өнері ғасырлар қатпарынан бері атадан балаға жалғасын тауып келуінде осынау қәстерлі байлығымызды бағамдай білген тұғыры биік тұлғаларымызға, дала әкәдемиктері саналатын құйма құлақ кәряләрімізғә мың алғыс айтпай тұра алмаймыз. еліміз қазақтарынан 1803-жылы күйші беисенбі дөненбәй ұлы, 1823-жылы күйші қөжеке назар ұлы, 1823-жылы күйші, сыбзғышы қайрақбай шәлеке ұлы дүниеге келген. осынау тұлғалар барлығы өз заманында небір ғәжәйіп күйлерді шығарып, халықтың рухани дүниесін өнермен әлдилеп қоймай, күй өнерін тың белеске көтерді. ал осы күйшілердің өнеріне мүрәгерлік еткен тағы бір тұлға алтын бармақ күйші әшім дүңші ұлы. міне биыл әне сол даналарымыздың бірі шертпе күйдің алыбы әтәнғән–әшім дүңші ұлының дүниеге келгендігіне 120 жыл толып отыр. әшім–жүңгө қазақтары күй тарихының керегесін жәйіп, шаңырағын көтерген ірі тұлға әрі әлемдегі күллі қазақ күйшілерінің көрнекті уәкілдерінің бірі.

әшім дүңші ұлы 1896-жылы күнес ауданның сорбұлақ деген жерінде туылып, 1962-жылы тамызда өзінің туған ауылында дүниеден өткен әшекең домбыраның сырға толы күй тілін жеттік біліп алуан түрлі тақырыптағы аңыз, тарихи әңгімелері бар күйлер жаратып, соңғы ұрпақтарына таусылмас қазына қалтырған, қазақ халықының күй дәстүріне еселі үлес қосқан әйгілі өнерпәз, халық көмпөзитөрі, шертпе күйдің албы, дәулескер күйші туған халқының көңілінде «күй пірі» деген әтпен мәңгілік орын алған алды
өл–күйшілік өнердегі өңірлік орындаушылық дәстүрдің бір бөлегі саналатын іле өңірінде қалыптасқан домбырашылық мектебінің негізгі уәкілі, шығыстағы шырын күйдің жарқын жұлдыздары атанған «шертпе күй» ٴдастұрымызды жалғастырушылардың, жеткізуші, зерттеуші, дамытушылардың бірі саналатын кенен тұлға. шертпе күйде өзіндік стил қалыптастырған дара талант. біз бұл байыпты бағамдауларға таяуда іле қазақ автономялы облысы тоғызтарау ауданының көлденең қалашығында тынығып жатқан әшімді әлемге танытқан адал шәкірт, шертпе күйдің шебері, әйгілі көмпөзитөр, қоғам қәйрәткері, қарт ғасырдың құрдасы кәмәл мақай үлімен өткізген сұхбатымыз барсында көз жеткізіп қайтқан едік.

әшім дүңші ұлының өнердегі қыры мен сыры жәйіндә алдағы күндері кәмәл мақай ұлы алтын сандықты ашып сыр шертеді. айталық, абайдың халықаралық ақын мәртебесіне көтерілуі, ең әлдімен, абайды абай етіп танытқан оның өзіндегі қүдірет. ал, енді бір жағынан, абайды абай етіп танытқан мұқтар әуезөв екені белгілі. алдағы кезде абай мен мұқтардың өнердегі сабақтастығы секілді әшім мен кәмәл мақайдың күйшілік өнеріндегі сабақтастық, өнеріндегі дара өрнектер, ұстаз бен шәкірттің үндестігі тұрғысынан әңгіме өрбітеміз.

1925-жылы қараша айында тоғыз тарау ауданның қәзіргі көлденең қалашығында шаруа семясіндә өмір есігін ашқан кәмәл мақай ұлы–қойнауына құт ұйыған, күйі күмбірлеп, әні әуелеген ұлтанды елде туылып,арманның талай асқарынан асқан, өнердің талай ұзақ сапарын басқан, бір дәуір көркемөнеріміздің көш бастаған серкесі. біз осынау бабамыздың домбрасын мұра тұтып, халықтың көркемөнеріміздің көк жиегін кеңеитіп, дәуірге сай дамытып келе жатқан бармағынан бал тамған атамыздың өмір жолы және өнер жолындағы құлшынстары және қол жеткізген кесек тәбістәрімен қамтанамыз. марқаямыз.

кәмәл мақай ұлы дарынды күйші, ұлағатты көмпөзитөр. ол өткен ғасырдың 40-жылдарында көркемөнер майданына ат басын бұрып, туған ел өскен ортасын күймен көмбірлетіп, әнімен әлдилеп, халықтың сарығын басып, рухани дүниемізді ажарландырды. сәзгерлік еңбегі жағынан кәмәл мақай ұлы есімі бұл күндері тек еліміз қазақтары ортасында ғана емес, шетел қазақтары арасында да кеңінен танымал.

кәмәл мақай ұлы қазақтың күй өнерінің үздік жанашыры, ұлтымыздың байырығы музикә мұрағаттарын жинап, реттеп, заманалық түспен кәдеге жаратуда тынбай еңбектеніп келе жатқан халық мұрасының мұңын ерте таныған адал жан. бұл еңбегі әуелі ұстазы әшім дүңші ұлының артында қалған мұраларын халыққа қаз қалыпында жеткізу жолындағы қажырлы құлшынсынан көрініс тауып келеді. қәзірге деиін«әшім күйлерінен», «күй күмбірі», «күй пірі», «әшім күйлерінен таңдамалылар» атты кітәптәрді баспадан шығарды. бұл күндері күнес ауданында әшімнің күй мәдениетін зерттеу қоғамын құру, әшім атында бақша салдыру, әшім атында тұңғыш кезекті күй жарысын табысты өткізу сынды сан қырлы сәлиқәлі жұмыстарға басы көз болып, осы жұмыстардың әр қадамын өзі қадағалап, ақылдың кенші өнердің әқтәнгері екенін сан қырынан әйгілеп келеді.

күйші, көмпөзитөр кәмәл мақай ұлы мен әмірәгүл жеңгеміз

көненің көзіндеи тарихтың өзінде болып, тарихи тұлғалар мен халықтық мұраларды кәдеге жаратуда игі бастама көтеріп, телевзя мен радио стансяларының алтын қорына 200 ден астам халықтық күйлер мен күй аңыздарын ұсынып, өнердің сабақтасытығына сара жол салды.

сөнімен қабат қәдірменді атамыз бір қолынан қәсиетті қара домыбрасын бір қолына қаруын алып, үш аймақ төңкерісі кезінде әскери шепте міндет өтеген сақа жәуінгер, кеудесінде таққан ٴұш медәл жарқырап, өткен күндерден сыр шертіп тұр. кәмәл ата меилі қандай жұмысқа жегілседе ұйымының міндетін әбрөймен орындады, әсіресе іле қазақ автономялы облысының әдебиет -көркемөнер істерінің марқаюына, облыстық ән-би үйірмесінің керегесінің кеңеюіне бір кісілік үлес қосып, талай түлектерді баулып, көркемөнердің көк жиегін кеңеитті. атамыздың еңбегін кәсімбәй құсайын ұлының мына жыр жолдарыбыр қырына аңғартып жатқандай,
атақты домбырашы кәмәл мақай,
өнердің аспанына тұрсың тақай,
өзіңдеи ұрпағына дән риза,
пәниде, бақида да әшім атай.

қәстерлеп халық сүйген домбыраны,
күй жасап жалғастырдың мол мұраны.
ٴозыңының саусағыңынан туған ырғақ,
жүрекке жылы лебіз қондырады.

іледеи тау мен тасты аққан жарып,
қырандай шыңға өрлеген қанат қағып,
күмбірлі күйлерің мен әсем әнің,
тұрады тяншанның басын шалып.

енді әшім күй мәдениетін зерттеу қоғамының төрәғәсі, көненің көзі, асылдың өзі, ғасырдың куәсі болған абыз қартымыз кәмәл мақай ұлына сөз кезегін беріп, көкеиіндегі қатталып қалған сыр сандықтан төгілген жүрек жарды лебіздерді тыңдалық.

әр дәрежелі партя үкімет орындары өскелең мән беріп, ел ағалары мен қатысты орындардың мән беруінде, әшімінің күйін зерттеу қоғамы құрылып, әшім атында бақша салынып, күйлері кәмәлдәй атамыздың қажырлы еңбегінің арқасында кеңінен нәсихәттәліп келеді. қазақстанның мәдени мұра аясында жарық көрген «қазақтың мың күй» атты кесек албомда (қазақша, орысша, ағылшынша) түсіндіріліп, әшімінің «алмалы», «кеңес» қатарлы 20 шақты күй, ал кәмәл мақай ұлының туындыларынан «жәйләу думаны» «шәт–дәурен» сынды он шақты күй тамаша орындалып, дыбысқа алынған әрі сол албомға шығыс қазақтарының дәстүрлі күй мектебі бойынша сүгір, тәттімбеттерден кеиінгі 4-орынға әшім дүңші ұлы, 10-орынға кәмәл мақай ұлы енгізіліп, олардың қазақ музикә тарихындағы «мәңгілік егіз тұлға» екендігі танстырылып, есімдері тарих парағына жазылды.


өткен жылы әшім атындағы тұңғыш кезекті күй жарысы кезінде әйгілі көмпузитөрі, музикә танушы іля жақановтың әшім және еліміз қазақтарының күй өнері жәйіндә ықласты лебізін білдіріп, сол кезекті бас қосуда жұртқа жаряланыпты. енді іля жақановтың пкіріне кезек берсек.

танымал көмпузитөр, музикә танушы іля жақанов

аға буын қарт өнерпәздәрдің ізгі тілегі партя үкімет орындардың көңіл бөлуінде орындалып жатқанын көріп біліп отырмыз. ұлтымыздың ата мұрасы, ұшан теңіз ән–күйі жинәлу–реттелу үстінде, кешегі әшімінің көзін көрген кәмәл атамыз бүгінгі өнер аспанын әрлі де нәрлі туінділәрімен байтып келеді.
«топтан озған жүйрікке,
тосқауыл болмас, тоқтығы,
топты жарған батырға,
тоқсанның болмас көптігі»– деп қалмақан абдықадыров айтқандай, кәмәл мақай ұлы биыл толғауы тоқсан тоқсанның 3-келседе бетегеден биік жусаннан аласа кішпеиіл қалпынан жазбапты, санасы сергек рухы биік екен, сырт көрініске жібектеи жұмсақ сяқтәнғәнімен, ішкі жан дүниесі тынымсыз қазыналы қарт қашанда өнердің көшін барлап, төрден орын беріп отырған туған халықына тамаша дүние силәумен әбігер. әйтсе тоқсанында өнер өлкесі жәйіндә ағынан сыр ақтарып, толғанып отырған мол мұралы, домбыралы ксілердің баталы ғұмыры бүгінгі ұрпаққа жұғысты болғай дегіміз келеді.
Inc.
қосымша жүктелген суреттері:







كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/oku_kk.php?tur=11&id=1565

Пікірлер:


Жазған лебізіңіз 300 еріптен аспасын!
tomendegi katekshege 99 dep jazingiz.
98 + 1 = ? sozsiz sifermen tolteringiz, aytpese pikir jaza almaymiz.

Көрші сілтемелер