Еларна қолфон нұсқасына ену

Осы торды сақтаймын! | Осы торды бас бет етемін!

Біздің байланыс: elarna2012@gmail.com

Үш күнгы келушылер санағыКелген адам саны (IP)Көрілген бет саны (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-10-161489390735 %65 %
2019-10-171587416432 %68 %
2019-10-1825179630 %70 %



Түрі: Ел-арна газеті, бұл арадан барлық мақалаларын оқисыз

Жолданған уақыты: 02:13 - 2015/12/18

Қосымша қайнары:http://www.elarna.net/oku_kk.php?tur=11&id=1133
Тоте жазу нұсқасы:http://www.elarna.net/oku.php?tur=11&id=1133

توتە جازۋ نۇسقاسى:http://www.elarna.net/oku.php?tur=11&id=1133

Мақала жолдаушы: Erganaat
Мақала апторы:
Аптордың мекен-жайі:

: PDF Download - Жұктеұ - Скачать - ءتۇسىرۋ


Сұрқылтай сөзінің мағынасы

«сұрқылтай» сөз қазақтың кеи әдеби шығармаларында кездесседе, күнделікті қолданылуын кездестірмеиміз. «сұрқылтай» сөзі көне түрік-моғол (моңғұл) сөз болып табылады. ертеде көп қолданылсада, қәзіргі қазақтар арсында тым сирек қолданылатын, ұмыт болып бара жатқан сөзге жатады, алайда «сұрқылтай» моңғұл тілінде көп қолданылатын сөзге жатады, моңғұлшадан (қалмақ, қалқа, шахар) қазақшаға аударсақ «білгіш, білімді, ақылман, айтқыш, білгір, оқымысты» деген сөзге жатады. алдындағы «сұрқыл, сұрғыл» сөзі, қәзіргі моңғұл тілінде «үйрену, білім» деген мағынаны білдіреді, «сұрқылтай» дың түбірі «сұрқыл».

төменде қазақ халқымыздың әдеби жазбаларындағы «сұрқылтай» сөзінің қолданысы берілді.
мына мақалада: http://www.elarna.com/koru.php?tur=41&id=456968
шоқан уалиқаноۈ оны моңғұл сөзінен келген деиді.

сұрқылтай. жетісудә шыңғыс әулетінен төрелік еткен тезек - төре тұқымының бірқәтәрі сяқты, ақындыққа, өнерге бой ұрған адамның бірі болған. оның сүйінбәймен айтысында:
тұсында абылайдың бұхар жырау, хан әділдің кезінде түбек тұр-ау. «әр заманның бар деиді сұрқылтайы», сұрқылтайым менің де екен мынау, - деиді. қазақта «әр ханның тұсында бір сұрқылтай» деген мәтел бар.
........ қазақтар қолданған сұрқылтай сөзінің мағынасы да «ханның кеңесшісі, ақылшысы, сөзін сөйлеитін ділмәрі, ақыны» дегенді білдіреді. бұхар жырау - абылай ханның ақылшы-кеңесшісі, сұрқылтайы болса, тезек төренің айтуына қарағанда, әділ ханның сұрқылтайы түбек жырау болған. зерттеуші м. жөлдәсбекөвтің жазуына қарағанда, тезек төре сүйінбәйді да, бөлтірікті де ығына жығып, өзінің сұрқылтайы еткісі келген екен. мұны жоғарыдағы оның сүйінбәйғә «сұрқылтайым менің де екен мынау» дегені дәлелдеи түседі. ......

ал таңжарық жолды ұлының мына «әйелдерге» атты өлеңінде:
....
талай қыз тоқал болып барды шалға,
еріксіз жіберген соң сатып малға.
ол заман бір сұрқылтай заман еді,
адамды қаратпаған ар-ұжданға.
........
сұрқылтай сөзі басқаша «қу, залым, әккі» дегенді білдірген. әуелде ертедегі әйгілі билермен ақылдыларға берілетін атақ есімі басқаша жағымыз мағанаға ие болған.

бұндағы айтпақшы болғаным «сұрқылтай» сөзінің тағдыры беине «қатын» сөзінің тағдырын кешкен сяқты. олай деитініміз ерте қазақ хандығы, алтын орда, моңғұл ордасы, түрік ордасы түсінде тек ханның, біліктілердің әйеліне ғана берілтен қүрметті есім осы «қатын» сөзі еді. уақыт өте келе «қатын» сөзі жағымсыз мағанаға өзгеріп кетті. ал кезінде ханның ақылшы, білгірлерімен билеріне берілетін ардақты есім «сұрқылтай» да кеиін келе жағымсыз мағана өзгеріп кетті. осыны ескере жүрсек, «сұрқылтай» ды әуелгі өз мағанасында істете білсек. сөнімен сұрқылтаймыз өзіміздің кәдімгі ақылды адам.

ж.н
қосымша жүктелген суреттері:

كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/oku_kk.php?tur=11&id=1133

Пікірлер:


Жазған лебізіңіз 300 еріптен аспасын!
tomendegi katekshege 99 dep jazingiz.
98 + 1 = ? sozsiz sifermen tolteringiz, aytpese pikir jaza almaymiz.

Көрші сілтемелер