ەل-ارنا قولفون نۇسقاسىنا ەنۋ Еларна қолфон нұсқасына ену


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com

Үш күнгы келушылер санағыКелген адам саны (IP)Көрілген бет саны (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-10-13946291737 %63 %
2019-10-141301382836 %64 %
2019-10-1513346718 %82 %


تىركەلىڭىزدەر كىتاپحانا قوجالار تورابى البومدار قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: ەل-ارنا گازەتى | وسى ارادان ەلارنا گازەتىنىڭ بارلىق ماقالالارىن كورۋگە بولادى..

مەندە ال-ارناعا جازبا-ماقالا جازامىن، وندا وسى ارانى باسىڭىز!

جولدانعان ۋاقىتى: 11:22 - 2015/05/26

ماقالا جولداۋشى: walikan
ماقالا اپتورى: نۇربولات ءابدىقادىر
اپتوردىڭ مەكەن-جايى: قۇلجا
وسى ماقالانىڭ كىرىلشە نۇسقاسى، وسى ارانى باسىڭىز

Осы мақаланың кірілше нұсқасы, осы араны басыңыз



: PDF Download - Жұктеұ - Скачать - ءتۇسىرۋ

ءسوز باسى. جۋرناليست دەگەن نە؟ جۋرناليست دەگەن – ءتىلشى دە، رەداكتور دا، كوررەكتور دا، اۋدارماشى دا بولا الاتىن اممەباپ رەداكسيا جۇمىسكەرى. ەندەشە، «ءبىز دە سوندايمىز با؟» دەگەن سۇراقتىڭ ءسىزدىڭ دە الدىڭىزعا قويىلاتىنى زاڭدى. ءبىراق، ءبىز ويلاعانداي ەمەس – كەيبىر رەداكتورلار ءتىلشى بولا المايدى، كەيبىر تىلشىلەر رەداكتور بولا المايدى، كەيبىر اۋدارماشىلار ءتىلشى دە، رەداكتور دا بولا المايدى. ال، قازاق ءتىلىنىڭ زاڭدىلىقتارىنان تولىق حابارى بولماعاندىقتان، بارلىعى جابىلىپ، كەيدە ءبىر كوررەكتوردىڭ دا مىندەتىن اتقارا المايدى. مۇنى ولاردىڭ وزدەرى نە بىلەدى، نە بىلمەيدى. بۇل – ءبىر تالاپ! سوندىقتان ءبىز، ورەلى وقىرماننىڭ رۋحاني قاجەتىنەن شىعاتىن، جۋرناليستيكا عىلىمىن ءامالياتى ارقىلى جۇيەلى مەڭگەرگەن ورەلى جۋرناليستىڭ بولۋىن قۋاتتايمىز.
گازەت پەن جۋرنالدىڭ جانە راديو مەن تەلەۆيزيانىڭ تەك قىزمەت فورماسى ۇقساماعانىمەن، ءبارىنىڭ دە ايتار مازمۇنىنىڭ باعىتى ۇقساس ەكەنى انىق. بۇل كۇندەرى، ءبىزدىڭ كوپتەگەن وقىرمانىمىز (كورەرمەنىمىز نەمەسە تىڭدارمانىمىز) گازەت – جۋرنالدى، راديو – تەلەۆيزيانى مەملەكەتتىڭ ساياساتىن ۇگىتتەيتىن قۇرال رەتىندە عانا تۇسىنەدى. اۋەلى دەسەڭىز، سول اتالعان رەداكسيالاردا جاۋاپتى قىزمەتتە وتىرعان ءبىر ءبولىم كادرلار مەن جۋرناليستەردىڭ (رەداكتورلاردىڭ، تىلشىلەردىڭ، اۋدارماشىلاردىڭ) ساناسىندا ءالى دە وسىنداي نىساي ساقتالىپ كەلەدى. انىعىراق ايتساق، كەيبىر ولار وزدەرىنىڭ قابىليەتسىز ەكەنىن بۇركەمەلەۋ ءۇشىن ۇكىمەتتىڭ «يدەيانى ازات ەتۋ» دەگەن ءسوزىن وزىنە پەردە ەتىپ ۇستايدى دا، پارتيانىڭ «حالىقتىڭ رۋحانيءومىرىن بايىتۋ» دەپ اتالاتىن ونان دا ماڭىزدى ءسوزىنىڭ شىنايى ءمانىن ءومىرى تۇسىنبەيدى. امالى بولماي، ىزدەنۋگە، ۇيرەنۋگە تالاپ قىلماي، كۇنى ءۇشىن كۇلىك جەۋگە قۇلشىنادى. كوبىندە «كۇدىكشىل» كەلەدى، اۆتورلاردىڭ جازعاندارىنان بولسىن – بولماسىن ساياسي استار ىزدەيدى.
«حالىقتىڭ رۋحاني ءومىرىن بايىتۋدى» ويلاعاندا، مەيلى قانداي رەداكسيادان بولسىن شىنايى ادەبي رەداكتور وزدىگىنەن بەلسەنىپ ورتاعا شىعادى عوي دەپ ويلايمىز! ولايى، ادەبي رەداكتور زامان – زامانداردان بەرى كۇللى ادەبيەتتەردىڭ التىن كوپىرى بولىپ كەلدى دەسەك قاتە ەمەس. بۇگىن جانە ەرتەڭ دە سولاي بولادى. بىزشە، ونداي ادەبي رەداكتوردا تومەندەگىدەي سەگىز ەرەكشەلىك بولۋعا ءتيىستى.



ادەبي رەداكتوردا بيىك ادەبي ورە بولۋ كەرەك. ادەبي رەداكتوردىڭ، اۋەلى، ادەبيەتتى تەك ادەبيەت ساباعى رەتىندە عانا ەمەس، ادەبيەت دەگەننىڭ شەكسىز اسپان ەكەنىن، ادەبيەتتىڭ – ادامنىڭ سەزىمى ۇشان جان دۇنيەسى ەكەنىن جۇرەگىمەن تۇسىنەتىن ورەسى بولۋى، ونان سوڭ بارىپ ادەبيەتتىڭ نازاريالارى مەن تەوريالارىن جاي ساۋات رەتىندە بىلەتىن بولۋى حاق. ول ءۇشىن نەعۇرلىم ۋنيۆەرسيتەتتە ادەبيەتتىڭ تولىق كۋرستى جوعارى وقۋ ورىنىن تاۋىسقان بولسا سولعۇرلىم قۇبا – قۇپ. سونداي – اق، ءبىز فولكلورلىق ادەبيەت اتاپ جۇرگەن قازاق اۋىز ادەبيەتىن، سونىمەن بىرگە ابايدان بۇرىنعى جازبا ادەبيەت سانالاتىن تاريحي ادەبيەتتى سۋداي ءسىمىرۋدىڭ سىرتىندا، ءوز ۇلتىنىڭ ۇزدىك قالامگەرلەرىنىڭ جازعاندارىن، وزگە ۇلت جازۋشىلارىنىڭ شىعارمالارىن، شەتەلدىڭ كلاسسيك جازۋشىلارىنىڭ شىعارمالارىن ۇزبەي وقىپ، وزىنشە وي تۇيگەن، كىتاپتى دا تالعاممەن وقيتىن، ەل ءىشى – سىرتىنداعى ارعى – بەرگى دە اقىنداردىڭ ءومىر كەشىرمەلەرىنەن حابارى بار، ومىردەن وزعانىنىڭ دا، قازىرگى كوزى ءتىرىسىنىڭ دە سوڭىنا نە مۇرا جازىپ قالدىرعانىن ياعني حالقىنا قانداي تۋىندى ۇسىنىپ جۇرگەنىن جالپى ماعىنادان بىلەتىن بولسا ءجون.
دەمەك، شىعىستىڭ جەتى جۇلدىزىن (ولار: ومار ءحاييام، ءشامسۋددين مۇحاممەد حافيز، ءابىلقاسىم فەرداۋسي، ءابدىراحمان ءجامي، ءمۇسىليحاددين ساعدي، ءابىلحاسان رۋداكي، جالالاددين رۋمي)، ابايدىڭ «توعجانىن»، پۋشكيننىڭ «تاتياناسى مەن ونەگينىن»، موپاسساننىڭ «ماتريدىن»، چەحوۆتىڭ «حامەلەونىن»، تولستويدىڭ «اننا كارەنياسىن»، تۇرگەنوۆتىڭ «اكە مەن بالاسىن»، شولوحوۆتىڭ «اكسيناسىن»، بەيىمبەتتىڭ «شۇعاسىن»، ماعجاننىڭ «شولپانىن»، جۇسىپبەك ايماۋىتوۆتىڭ «اقبىلەگىن»، بالزاكتىڭ «پۋليشكينىن»، گوگولدىڭ «چيچيكوۆىن»، سەرۆانتەستىڭ «دونكيحوتىن»، حەمينگۋەيدىڭ «شالىن»، گابريەل گارسيا ماركوستىڭ «اۋرەليانوسى مەن امارانتا - ۋرسۋلاسىن»، مۇقاعاليدىڭ «ءداريعاسىن»، ەسەنيننىڭ «ءيتىن»، مۇحتار اۆەزوۆتىڭ «قارالى سۇلۋىن»، ءسابيتتىڭ «بوتاكوزىن»، ءعابيتتىڭ «ۇلپانىن»، لۋشۇننىڭ «اكيۋىن»، جۇماباي ءبىلال ۇلىنىڭ «جەسىر ايەلىن» («ارۋلار» رومانىن ايتام)، شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ «ءجاميلاسىن»، ورالحان بوكەيەۆتىڭ «قار قىزىن»، ومارعازىنىڭ «اقتاعىسىن»، قالماقان ءابدىقادىروۆتىڭ «قاجىمۇقانىن»، ورازقان احمەتوۆتىڭ «دۇرەگەيىن»، جۇماتايدىڭ «ءلايلاسىن»، ءازىلحان نۇرشايىقوۆتىڭ «مەڭتايىن»، تاعى سول سياقتى مول پروتوتيۆتەر مەن ادەبي كەيىپكەرلەردى ءبىلىپ، اينىتپاي ايتىپ ءارى جات سويلەسە، بۇل – ادەبي رەداكتوردىڭ ادەبي ءبىلىم اياسىنىڭ ەداۋىر كەڭ تىنىستى ەكەنىنە كۋا بولماقشى.
ناعىز ادەبي رەداكتور عانا تۇلپار بولار قۇلىندى مۇشەسىنەن تانيدى. جاقسى جازىلعان ەڭبەكتى ەسكەرەدى، باعالايدى. تۇڭعىش تۇساۋىن كەسىپ، تىرناق الدىسىن جاريالاپ، تالانتتى تالعارعا تالپىندىرادى. بۇلاقتىڭ كوزىن اشادى. جازۋ ماشىعى بولماعان «كۋالىكسىزدەردى» ونەردىڭ كوپىرىنەن وتكىزبەي تاستايدى. كەلەشەك كوپشىلىكتىڭ ادامىن سۋدان كوتەرىپ وتكىزەدى. ونداي رەداكتور ادەبي شىعارمانىڭ بويىن تۇزەمەسە، ويىن كۇزەمەيدى.


ادەبي رەداكتوردىڭ ادەبي سوزدىك قورى مول، ادەبي تىلگە باي بولۋى كەرەك. وندا دا، ءمالىم ءسوزدىڭ تەرمينولوگياسىن، ەتيمولوگيالىق توركىنىن بىلەتىن، سينونيمدىك قاتارىن، قارسى انتونيمىن، ومونيمىن ايتىپ بەرە الاتىن؛ اۋىز ەكى ءتىل ۆاريانتى كىتابي ءتىل ۆاريانتىنىڭ نەگىزى ەكەنىنە قانىق، سونداي – اق ويىن وبرازبەن بەينەلەيتىن؛ ءوزى دە ادەبي سوزگە كەنەن، اۋىز ەكى تىلگە دە، ادەبي تىلگە دە وزىندەگى مول ىشكى سوزدىك قورىمەن قاتىناسا الاتىن بولسا عانا.
جازۋشى، پروفەسسور اۋەلقان قالي ۇلى: «كىتابي ءتىل ۆاريانتى ءوز ىشىنەن تاعى بىرنەشە تۇرگە بولىنەدى، ولار: قۇجات ءتىلى ۆاريانتى، ساياسي شىعارمالار ءتىلى ۆاريانتى جانە عىلىم ءتىلى ۆاريانتى. 1. قۇجات ءتىلى ۆاريانتى. بۇل – مەملەكەت ورگاندارىنىڭ، قوعامدىق توپتاردىڭ، بۇقارالىق ۇيىمداردىڭ، عىلمي ورىنداردىڭ ۇكىمەت جۇمىسىن، عىلمي قىزمەتتەردى ءبىر جايلى ەتۋىنە قاتىستى قۇجاتتارىندا قولدانىلاتىن ءتىل. 2. ساياسي شىعارمالار ءتىلى ۆاريانتىنىڭ رولى – حالىقتى اتتانىسقا كەلتىرۋ، حالىقتى شابىتتاندىرۋ، حالىقتى كۇرەسكە ۇيىمداستىرۋ جانە ۇندەۋ» (85 -، 89 – بەتتەر) دەي كەلىپ، جانە دە: «قۇجات ءتىلى ۆاريانتى مەن عىلىم ءتىلى ۆاريانتىندا ادەبيەت – كوركەمونەر ءتىلى ۆاريانتى قولدانىلسا؛ ادەبيەت – كوركەمونەر ءتىلى ۆاريانتىندا قۇجات ءتىلى ۆاريانتى، عىلىم ءتىلى ۆاريانتى قولدانىلسا، وندا شىعارمالاردىڭ جانرلىق قاسيەتى بۇزىلادى. ءبىراق، ساياسي شىعارمالار ءتىلى ۆاريانتىندا لوگيكالىق ويلاۋ ءتاسىلى مەن وبرازدى ويلاۋ ءتاسىلى، عىلمي ويلاۋ ءتاسىلى، عىلمي دالەلدەۋ ءتاسىلى مەن وبرازدىق سۋرەتتەۋ ءتاسىلى الما – كەزەك قولدانىلا بەرەدى. باسقاشا ايتقاندا، ءتىل ۇلگىسىن قولدانۋ جاعىنان كوپ تيىم كورمەيدى» (90 – بەت) دەپ جاۋاپ جازادى①. ءبىزدىڭ بۇعان الىپ – قوسارىمىز جوق، ءبىراق تا وسى ارقىلى ايتپاقشى ماقساتىمىز – جوعارىداعىداي مول سوزدىك قورى بار، ادەبي تىلگە باي ادەبي رەداكتور قۇجات ءتىلى مەن ساياسي شىعارمالار تىلىنەن دە استە قينالمايدى دەگەندى ۇعىندىرۋ. ايتپەگەندە، ول ادەبي رەداكتور دەيتىن رەداكسيالىق «قالپاعىنا» لايىق بولماي، ءجۇرىمى ۇزارا باستاعان سايىن دا اياق كيىمى قولقىلداپ كەڭدىك قىلادى نەمەسە اياعىن قىسىپ تىنىمىن الادى. سويتەدى دە، جەرگىلىكتى ءارى حالىقارالىق حابارلار ءتىلى رەداكتورى، الدە ساياسي رەداكتور نەمەسە قۇجات ءتىلى رەداكتورى دەڭگەيىندە قالىپ قويادى. بۇل دەگەندىك ءبارى دەرلىك ادەبي رەداكتور بولسىن دەگەن تالاپ ەمەس، سونداي – اق ساياسي رەداكتور، قۇجات ءتىلى رەداكتورى (ياعني حابارلار ءتىلى رەداكتورى) بارلىق رەداكسيالاردا بولۋ كەرەك ءارى بۇلار كوپ ساندى يەلەمەسە دە بولمايدى. ال، ادەبي رەداكتور ءوزى دە كوپ ەمەس: ءبىر رەداكسيادا بولسا ءبىر دە ەكىلى عانا، بولماسا «جوق» دەسە دە بولادى.
شينجياڭ تەلەۆيزياسى 3 – ارناسىنىڭ «شاراپات» باعدارلاماسىن جۇرگىزۋشى ايدىك ديكتور، اسا ورەلى ادەبي رەداكتور ءلاززات ورازقان قىزىن قازىرگى ءبىزدىڭ ادەبي رەداكتورلارىمىزدىڭ ىشىندەگى جوعارىدا ءوزىمىز ايتقان وسى ەكىنشى تالاپتىڭ ەڭ ۇزدىك ۋاكىلى رەتىندە اتاۋعا ابدەن. بۇل جاعىنان ءلاززات قازاقستاننىڭ كەزكەلگەن سوزمەر تەلەجۋرناليستەرىنەن دە دارىنىن وزدىرىپ، تالانتىن سەزدىرىپ تۇرادى.



ادەبي رەداكتوردىڭ ساياسي ماعلۇماتى جوعارى بولۋى كەرەك. ادەبي رەداكتور الدىمەن مەملەكەتتىڭ ازاماتى، قالابەردى ءمالىم رەداكسيا ءبولىمىنىڭ كاسىبىنە قىزعىن قىمباتتى قىزمەتكەرى، انىعىراق ايتساق - ۇكىمەت ادامى. ول ساياساتتى ۇگىتتەپ، بۇقارانى كەزەكتەگى قوعامدىق ساياسي ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن كۇرەسۋگە ۇندەۋگە، حالىقتى اتتانىسقا كەلتىرۋگە شابىتتاندىرۋعا حاقىلى ءارى مەملەكەتتىڭ قاتىستى ساياساتى مەن نەگىزگى زاڭ – تۇزىمدەرىن ۇگىتتەۋگە بىرگە اتسالىسۋعا ەسە قوسادى. ءوزى دە ەل تۇرمىسىمەن تىكە بايلانىساتىن ساياساتتان ورتاق يگىلىكتەنەدى ءارى ساياساتتىڭ ماڭىزدىلىعىن كۇندەلىكتەگى ءوزىنىڭ قىزمەتتەگى دە رەال ءىس – ارەكەتىمەن ايگىلەيدى. ءسوزجوق، ادەبي رەداكتوردا جوعارى ساياسي ورە بولۋ تالابى قويىلادى. ساياسي ءبىلىمى تەرەڭ ادەبي رەداكتور مەملەكەتتىڭ ۇلتتارعا بىردەي ءابزال ساياساتىنان يكەمدى پايدالانادى. كەيدە ۇلتتىق شەكتەمەنىڭ تار شەڭبەرىنەن دە شىعىپ، «ادەبيەت – ادام ءۇشىن» دەگەندى قۋاتتايدى، ادەبيەت پەن ساياساتتىڭ قاتىناسىنىڭ بار – جوقتىعىن، بىرىمەن – ءبىرىنىڭ قانشا قاتىستىلىعىن انىق ايىرادى.
ساياسي ماعلۇماتى جوعارى ادەبي رەداكتور ەندەشە كەزكەلگەن ساياسي باسشىدان ساياسات سۇرامايدى. مۇنداي ورىنعا قاشاندا ساياسي باسشى عانا سابىلا بەرسە ءجون ەمەس ، ولايى باسىلىم دەگەننىڭ تورىنە ساياسي تانىمى جوعارى كاسىپتىك باسشى كەلگەنى ماقۇل دا، كەرىسىنشە ءوزىنىڭ كاسىپتىك ورەسىنىڭ دە، ساياسي قابليەتىنىڭ دە تىم شىركىن – اي ەمەسىنە دە قاراماستان ءوز ويىندا «مەنىڭ اكىمشىلىك بيلىگىم دە بولۋى حاق» دەپ قاتە تۇسىنىك قالىپتاستىرىپ العان شولتىراڭداردىڭ بۇنداي مادەنيەتتى ورىننان ەرتەرەك تايىپ تۇرعانى ماقۇل. ونداي جاندار جانىندا جۇرگەن مىقتى ادەبي رەداكتورعا كولەڭكەسىن تۇسىرمەسە جارىعىن تۇسىرمەيتىنى ايدان انىق. جازۋشى ءعابيت مۇسىرەپوۆ وسىعان ۇقساس جارتىكەشتەردى بىلايشا تاماشا وبرازبەن بەينەلەگەن، سوندا عابەڭ نە دەگەن؟ عابەڭ: «ۇلكەن ورىن كىشكەنتاي ادامداردى كىشىرەيتىپ جىبەرەدى، ۇلكەن ادامدى ۇلكەيتە تۇسەدى»② دەگەن.



ادەبي رەداكتوردىڭ حانزۋ ءتىلى قابىليەتى بولۋى كەرەك. جۇڭگودا، قوس ءتىل اعارتۋى جولعا قويىلىپ وتىرعان بۇگىن دە، ادەبي رەداكتوردىڭ حانزۋ تىلىنەن بەلگىلى دارەجەدە قابىلەتى بولماسا بولمايدى. انا تىلىندە ءجۇرىلىپ وتىرعان قازاق رەداكسيالارىندا حانزۋ جازۋى نەگە كەرەك؟ دەۋشىلىك قاتە كوزقاراس. ولايى ادەبي رەداكتوردىڭ الدىنا ساياسي، عىلمي اۋدارمالاردان گورى دەرلىك ادەبي اۋدارمالار كەلىپ تۇسەدى. اۋدارىلعان شىعارمالار مەيلى ول حانزۋ تىلىندە جارىق كورگەن شەتەلدىڭ نەمەسە حانزۋ جازۋشىلارىنىڭ شىعارمالارى بولسىن، ونى ءتۇپ نۇسقامەن سالىستىرۋعا تۋرا كەلەدى. وزگە دامىعان ۇلتتاردى تانۋدا ونىڭ الدىمەن ادەبيەتىنەن رۋحاني ءنار ايىرۋ كەرەكتىگىن ادەبي رەداكتوردىڭ تۇسىنگەنى راۋا.
ادەبي رەداكتورعا بۇل دا جەتەرلىك تالاپ ەمەس. قايتا حانزۋ ادەبيەتىنىڭ وتكەنگى جانە بۇگىنگى جازۋشى – اقىندارىنىڭ نەگىزگىلەرىنىڭ قازىرگى جەتكەن بيىگىن تۇسپالداپ بولسا دا باعامداي الۋى، ءتىپتى ءوزى دە ارا – تۇرا ادەبي اۋدارمامەن اينالىسىپ، كەيبىر حانزۋ قالامگەرلەرىنىڭ ەڭبەكتەرىنىڭ ۇلتتىق بوياۋىن، تاريحي استارىن، جانرىن، اۆتوردىڭ ستيلىن ساقتاعان تۇرعىدا ونى قازاق تىلىنە ادەبي ءارى وبرازدى تىلمەن ءتارجىمالاي جۇرسە يگى. ءبىراق تا، جوعارىداعى ءۇش تالاپ قامتاماسىزداندىرىلماي، مىنا ايتىلعان ءتورتىنشى باسقىشقا وڭاي قادام باسا قويۋىنىڭ مۇمكىنى جوق. مۇنىڭ سەبەبى ەكەۋ: ءبىرى، وزگە ءبىر ءتىل بىلگەننىڭ ءبارى دە اۋدارماشى بولا بەرمەيدى دە، ەندى بىرەۋى، ۇيرەنگەن ءتىلىنىڭ گراماتيكاسىنان تولىق حابارى جوق بولۋشىلىق. ايتالىق، ءبىر عانا حانزۋ ءتىلىنىڭ سويلەمدەگى سويلەم مۇشەلەرىنىڭ ورنىن گرامماتيكالىق تارتىپپەن تۋرا ءبولىپ كورسەتە الماسا، قازاقشاعا ادەبي اۋدارۋىنا قالاي بولسىن! وعان ەندى ساياسي اۋدارمامەن اينالىسا جۇرسە بولادى.
مەن بىردە حانزۋدىڭ ءىشىنارا ادەبي رەداكتورلارىمەن اڭگىمەدە بولعانىمدا، ولار ۋنيۆەرسيتەت قۇشاعىنا دەيىن دە اعىلشىن ءتىلىن ءوز انا تىلىمەن قوسىپ وقىسا دا - ورتاعا بايلانىستى كەيىندەپ ۇمىت قالدىرا باستاعانىن، قازىر اعىلشىن ءتىلىن ءامالياتىنا ويداعىداي تۇتىنا المايتىنىن؛ ال، قازاق ءتىلىن مۇلدە بىلمەيتىندىكتەن، قازاق ادەبيەتىنىڭ سان الۋان دارابوزدارىنىڭ شىعارمالارىن مۇلدە قازاق تىلىندە وقي المايتىنىن جانە ءبىر جاعىنان ونى حانزۋ تىلىندە ەركىن سويلەتە الماعان دارمەنسىزدىكتەرىن؛ شەتەل جازۋشىلارىنىڭ كلاسسيك تۋىندىلارىنىڭ ءوزى قازىر دە ءتۇپ نۇسقادان تىكە اۋدارىلماستان، ءالى دە سان ءتىلدى وتكەلەكتەن ءوتىپ بارىپ سوسىن ارەڭ حانزۋشاعا ءتارجىمالاناتىنىن؛ قازىرگى ساياساتتىڭ قوس ءتىلدى بولۋداي اۋقىمىنا وزدەرىنىڭ دە ىلەسە الماي قالعان وكىنىشتەرىن بۇكپەسىز جايىپ سالعانى بار. سوندىقتان، قايسى ۇلتتىڭ ادەبي رەداكتورىنا دا، قوس ءتىل – قوس قانات!



ادەبي رەداكتور ءوز ۇلتىنىڭ سالت – ءداستۇرىن، نانىم – سەنىمىن، ەتنوگرافياسىن ءبىلۋى كەرەك. «ءبىر حالىقتىڭ تۇرمىس – سالتىنا قاتىستى ءبىلىم سول حالىقتىڭ جالپى ەتنوگرافياسىنىڭ وزەگى سول ۇلتتىڭ ۇلتتىق ەرەكشەلىكتەرىنىڭ جيىنتىعى، باسقا حالىقتان ايىرماشىلىعىنىڭ ايعاعى. وزگەنى ءبىلۋ ءۇشىن دە الدىمەن ءوزىمىزدىڭ كىم ەكەندىگىمىزدى، ەلدەن وزگە نەندەي سالت – سانا، ءداستۇر، ۇلگىلەرىمىزدىڭ بار ەكەندىگىن ۇعا بىلگەنىمىز ءجون»③ دەيدى جازۋشى زەينوللا سانىك. ادەبي رەداكتورعا قويىلاتىن جانە ءبىر باستى قاسيەتتەردىڭ بىرەۋى دە – وسى.
ءبىزدىڭ بالالىق شاق قازاقتىڭ قايسار ۇلتتىق ەرەكشەلىگى ايقىن كوزگە ۇرار سالقار كوشىنىڭ تۋرا ورتاسىندا جۇرمەسە دە، ايدارىنان جەل ەسكەن تۇلپارلارىنىڭ قۇلاعىندا ويناپ، وي جايلاۋى مەن تاۋ جايلاۋىنىڭ اراسىن جالعاپ، الەمنىڭ كىشىرەيتىلگەن ۇلگىسىندەي كورىنەتىن، التىن شاڭىراعىنان كۇننىڭ شۇلەن ساۋلەسى ساناعا نۇر بوپ قۇيىلعان، بۇرىشى جوق دوڭگەلەك بوز ۇيدە ەركىن ويناپ ەرجەتكەن، تايىنشا ءمىنىپ، بۇزاۋ قايىرىپ، قوزى باعىپ وسكەن ۇرپاقپىز. بىلايشا ايتقاندا، اۋىل ومىرىنە قانىقپىز دەسەك بولادى. مىسالى، بۇل ورتانى كورمەي – بىلمەي وسكەن ۇلاندار جونىنەن ولار ءبىر عانا قازاقتىڭ ويۋ – ورنەگىنىڭ بەرەتىن بولەك ماعىناسىن، زامانىمىزدان بۇرىنعى 30 عاسىرلىق پايدا بولۋ تاريحى ساقتالعان كيىز ءۇيدىڭ سۇيەگىنىڭ ىشكى – سىرتقى مۇكامالدارى مەن تەك جىلقى تۇلىگىنە پايدالانىلاتىن عانا ەر – تۇرمان ابزەلدەرىنىڭ كەيبىر اتالۋلارىن جانە ونىڭ جەكە قانداي ەرەكشەلىكتەرىنىڭ بارلىعىن، ءبىر قىدىرۋ تيىم – سالتتاردى، باسقا دا داستۇرلەردى بىلە مە؟ ءبىزدى وسى جاعى ويلاندىرادى.



ادەبي رەداكتور اقىن نەمەسە جازۋشى (زەرتتەرمەن ءيا تاريحشى) بولۋى كەرەك. وندا دا انشەيىن پارىقسىز كوپ جازعىشتاردىڭ ءبىرى ەمەس، ادەبيەتكە وزىندىك ويىمەن، دارا جولىمەن كەلگەن، زيالىلار اراسىندا بەدەلى بەكەم، زامانىنا اتى تاراعان ايدىك قالامگەر بولعاندا جارايدى! ءسويتىپ، ءوزى دە ادەبيەتتىڭ ىستىعىنا قاقتالىپ، سۋىعىمەن اپتالىپ جۇرگەن، وندا دا سەرگەك سەزىم يەسى بولسا. ونداي ادەبي رەداكتور ارزان قولدى، كوتەرەم جازبالاردىڭ ۇنەمى جاريالانۋىنا جول بەرۋگە ۇيالادى. رەداكسيادا، سوندا عانا وقىرمانىن (تىڭدارمانىن) الدامايتىن شىنايى ادەبي رەداكتور سالتانات قۇرادى دا، كوڭىلشەكتىك ازايادى. كەيبىر ءجونسىز اتاق قۋالاعان اۆتور ەمەس «ساپتور» ەندىگارى رەداكسيانىڭ باسپالداعىنان اياعىن تارتا جۇرەدى. ادەبي رەداكتور دەگەن - ەرىكتى اۆتورلاردىڭ جازعاندارىنا دا قاناعاتپەن قاراپ وتىرماي، سىرتتاي دا ماتەريالداردان ازىرلەپ، ونى باسپاعا لايىقتاپ، حالىقتىڭ رۋحاني قاجەتىن كۇندە ىزدەۋمەن ابىگەرلەنەدى. ۇيعۇرشا دا پايدالانىپ، ەندى ءبىر جاعىنان، قازاقستاننىڭ جازۋىن دا ءارى وقىپ ءارى جازا السا دا، مۇنىڭ دا كاسىبىنە كومەگىنىڭ كوپ تيەتىنى - اقيقات.
كەزىندەگى «شۇعىلا» جۋرنالىنىڭ ادەبي رەداكتورى ومارعازى ايتان ۇلى، «ىلە ايدىنى» جۋرنالىنىڭ ادەبي رەداكتورى ورازقان احمەتوۆ، «تارباعاتاي» جۋرنالىنىڭ ادەبي رەداكتورى جۇماباي ءبىلال ۇلى، «التاي اياسى» جۋرنالىنىڭ ادەبي رەداكتورى جاقسىلىق ءساميتوۆ - ءبارىمىزدىڭ ۇيرەنەتىن ۇلگىمىز، قۇرمەت تۇتار الا تاۋلارىمىز. ولار وزدەرى دە قازىرگى كۇندە قازاق ادەبيەتىنىڭ ءبىر – ءبىر نار اتاندارىنا اينالعانىن كوپشىلىك قاۋىم جاقسى بىلەدى. بۇل جولى دا وقۋشىعا ەسكەرتە كەتەرىمىز، ماقالامىز ادەبي رەداكتور جايلى بولعان سوڭ دا، «ادەبي جۋرنالداردىڭ رەداكتورلارىنىڭ بارلىعى دا ادەبي رەداكتورلار عوي» دەگەن جاڭساق تۇسىنىكتى تولىقتاۋ ءۇشىن بۇل جەكەلەردىڭ اتىنىڭ الدىنا دا «ادەبي رەداكتور» ءسوزىن ادەيى قوسىپ الدىق ءارى سوڭعى جاس قوسىننىڭ ادەبي رەداكتور بولۋدىڭ بيىك رۋحاني ولشەمىنە تولىمدى نەمەسە تولىمسىز ەكەنىن ءبىز وسى ارقىلى قايتا – قايتا سىن تالقىسىنا سالۋدامىز.



ءوز انا ءتىلى گرامماتيكاسىن قانىق ءبىلۋ – ادەبي رەداكتوردىڭ ايدىك ەرەكشەلىگى. ادەبي رەداكتور اتاپ جۇرگەنىمىزدىڭ گرامماتيكادا جاي ساۋات ەسەبى ءالى دە شىلاۋ مەن جالعاۋدى پارىقتاي الماي جۇرگەنى – ۇيات. ەگەر انا ءتىلىمىزدى زەڭگىردە قالىقتاعان الدە ءبىر قىران قۇسقا تەڭەسەك، وندا ادەبيەت پەن گرامماتيكا سونىڭ ەكى قاناتىنا ۇقسايدى. ادەبيەتشى اتانىپ، گرامماتيكانى بىلمەۋ نەمەسە گرامماتيكانى ءبىلىپ، ادەبيەتتىڭ ءمانىن تۇسىنبەۋ – سىڭار قاناتپەن قالۋ دەگەنگە سايادى. ءسوزدىڭ لەكسيكالىق جانە گرامماتيكالىق ماعىناسىن، تۋرا ماعىناسى مەن اۋىسپالى ماعىناسىن، كوپ ماعىنالىلىعىن، ابستراكتتىك ماعىناسىن، ءتۇپ توركىنىن؛ سونداي – اق ول ءتۇبىر مە، تۋىندى ما؟ كىرىككەن بە، بىرىككەن بە؟ قوس ءسوز بە، قىسقارعان ءسوز بە؟ نەگىزگى ءسوز بە، كومەكشى ءسوز بە؟ دەگەن سياقتىلاردى پارىقتايتىن، توعىز ءسوز تابى مەن بەس سويلەم مۇشەسىن سويلەمدەگى تۇرعان ورنىندا تۋرا كورسەتىپ بەرە الاتىن بىلىمدىلىك – ادەبي رەداكتوردى ءار كەزدە دە اينالاسىنداعىلاردان ەرەك نۇرلاندىرىپ كورسەتەدى. وسى ارادا، ماقالا اۆتورى بولعان مەنىڭ سانالى عۇمىرىمنىڭ بەس جىلى قالعان ينيستيتۋتتاعى اسا قادىرلى ۇستازىم، شينجياڭ قازاق بالالار ادەبيەتىنىڭ اتاسى، قازاق ءتىلىنىڭ عالىمى ءجۇنىسقان باقايەۆكە قۇرمەتىمنىڭ شەكسىز ەكەنىن شاكىرتتىك بورىشىم دەپ بىلەم. ءبىر قىزىعى، مەنىڭ باستاۋىشتاعى العاشقى انا ءتىلى مۇعالىمىمنىڭ دە ەسىمى ءجۇنىسقان بولاتىن، ول جۇكەڭە دە العىس جاۋدىرامىن. ال، بۇل جۇكەڭ: ءجۇنىسقان باقايەۆ ماعان انا ءتىلىم - قازاق ءتىلىنىڭ ارىن قورعاپ، ايبىنىن اسىرۋدى تۇڭعىش مارتە ۇعىندىرعان ءبىرىنشى ادام.
جازۋشى، پروفەسسور اۋەلقان قالي ۇلى ءوزىنىڭ «قازىرگى قازاق ءتىلى ستيلستيكاسى» دەگەن تەك ستيليستكا عىلىمى عانا تۋرالى كىتابي ەڭبەگىندە، بىلاي دەپ پىكىر تۇيەدى: «ءتىل – ادەبيەت، احپارات وقيتىندار اتالعان ەكى كاسىپتىڭ زەرتتەۋشىلەرى، وقىتۋشىلارى جانە پارتيا، ۇكىمەت ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى (ۇگىتشىلەرى، حاتشىلارى، گازەت – راديونىڭ تىلشىلەرى، ت.ب) بولادى. وسى قىزمەتتەرمەن ءتىلدىڭ قاتىناسى تۇرعىسىنان قاراساق، زەرتتەۋشىلەر مەن وقىتۋشىلار بولسىن، پارتيا مەن ۇكىمەتتىڭ قايراتكەرلەرى بولسىن، بۇلاردىڭ زەرتتەيتىن ءبىر ءتۇيىنى – ءتىل، كورنەكتى قىزمەت قۇرالى دا - ءتىل. ستيليستيكا – جالپى ءتىل عىلىمىنىڭ ءبىر سالاسى، ءبىر ءورىسى. ونداي بولسا، ستيليستيكا قۇنسىز ءبىلىم ەمەس، ونى قۇنسىزداندىرىپ جۇرگەن ءوزىمىز» (2 – بەت).



ادەبي رەداكتور - كومپيۋتەر بىلىمدەرىنەن بەلگىلى دارەجەدە حابارى بار، كومپيۋتەر تەحنيكاسىن جۇيەلى مەڭگەرگەن بولسا بولادى. عالىم، جازۋشى سۇلتان جانبولاتوۆ شينجياڭ تەلەۆيزياسى 3 – ارناسىنىڭ «شاراپات» ايدارىندا بەرگەن «تور ادەبيەتى» تۋرالى تەلەسۇحباتىندا: «اعايىندار، كوڭىلدەرىڭىزگە كەلمەسىن! عىلىم مەن تەحنيكاسى دامىعان مىنا عاسىردا كومپيۋتەر بىلمەگەندەر – ساۋاتسىزداردىڭ قاتارىنا قوسىلاتىن بولدى» دەگەنى بار. وسى ءسوزدىڭ ىشىنە ادەبي رەداكتور دا قامتىلادى. ادەبي رەداكتور، ءسوزجوق، كومپيۋتەردىڭ بولماعاندا ءوزىنىڭ كاسىبىنە قاتىستى سالاسىن جۇيەلى مەڭگەرگەن بولۋى كەرەك. ەڭ قاراپايىمى، ءتىلتاقتادا جازۋ جازۋدان باستاپ، سول جازعان ماقالاسىن (ولەڭىن، اڭگىمەسىن، ادەبي اۋدارماسىن، اڭىز – تاريح الدە سىن، سۇحباتىن، تاعى باسقا) باسپانىڭ زاڭدى تارتىبىنە لايىقتاپ، بەتتى مازمۇن جانە فورما جاعىنان بولسىن جان – جاقتى كوركەم شىعارۋى، شىعارمالاردى ورگينالسىز – اق كومپيۋتەردە وڭدەۋى، قاتەنى كومپيۋتەردە تىكە رەداكسيالاۋى، گازەت بولسا گازەتتىڭ بەتىن، جۋرنال بولسا جۋرنالدىڭ بەتىن تەحنيكانىڭ ءوز ولشەمىندە ەركىن جاساي الۋى لازىم. وسىنداي بولعاندا شىعارمالاردى بۇرناعى جىلدارداعىداي قولجازبادان قالاممەن وڭدەيتىن، سوسىن ونى كومپيۋتەريستتىڭ قولىمەن تەرگىزەتىن، قاتەسىن كوررەكتور قايتا – قايتا تۇزەتەتىن، بەتكە شىققان سوڭ سوڭعى وقىرىنا دەيىن رەداكسياسىن كوپ ادام قاراعىشتايتىن الدە قانشا جىلدىڭ الدىنداعى بەيشارالىق حال مەن ءداستۇرلى سالپاقتان قۇتىلادى ءارى باسىلىم باستان – اقىر ءبىر قولدان وتكەن سوڭ دا وقىرمان قولىنا تازا كۇيىندە تيەدى. ال، شىعارمالار ەلەكتروندى حات ساندىق الدە فاكس ارقىلى قابىلدانسا، جۇمىستىڭ ءونىمى قانداي تەزدەيدى.
زەردەلى زەرتتەرمەن - عالىم، كەمەل ءتارجىمان ءازىمقان تىشان ۇلىن ءوز باسىم كورمەسەم دە، ول ءاز اعانى بىزگە ءامالياتى كورسەتكەنىن ايتقىم كەلەدى. مولشەرلەۋىمىزشە، بىلمەسە ول كىسى كومپيۋتەر بىلمەي ومىردەن وزعان شىعار، ءسوزجوق، تۋعان حالقى ازەكەڭدى جوعارىداعى ەرەكشەلىكتەردىڭ كوبىنە بىردەي لايىق ادەبي رەداكتور ەسەپتەيدى.
ءسوز سوڭى. ادەبي رەداكتوردىڭ اۋانى جايلى ءسوز العاندا، بىلايشا وسى جولداردىڭ يەسى بولعان مەن دە گازەتتىڭ ادەبي رەداكتورى ەكەنىمدى ويلانا ەسىمە الامىن ءارى ماقالانىڭ وسى تۇسىنا بايلانىستى ءبىر بارىستى تىلگە تيەك ەتۋىمە تۋرا كەلەدى. ىلە پەداگوگيكا ينيستيتۋتى ءبىزدى ادەبيەت الەمىنە ەركىن قانات قاقتىردى. مۇنى ەكى جاقتان دالەلدەيمىن: بىرىنشىدەن، 1989 –، 1994 – جىلدار ارالىعىندا ادەبيەت فاكۋلتەتىندەگى ءجۇنىسقان باقايەۆ، ءپاريدا ساقاري قىزى، جانەتقان تۇتقابەك ۇلى، دۋتان ساكەيەۆ، جاكەن وتاروۆتار - ءبىزدىڭ ايدىك ۇستازدارىمىز بولدى. وسى قاتاردا جانە، حانزۋ ءتىلى گرامماتيكاسىن ساناما سىڭىرگەن ياڭ شيڭبو (قازاقشا اتى – مايرا) ەسىمدى حانزۋ ايەل مۇعالىمىمدى ويلاسام، ءالى دە مەنىڭ كەۋدەمدى ماقتانىش سەزىمى كەرنەيدى. ەكىنشىدەن، اتالعان ينيستيتۋت كىتاپحاناسىندا 900 مىڭ كىتاپ (كۇيتىڭ رايونىن قوسىپ العاننان سوڭعى سان) قورى بار. ءار تىلدە ءبىر مىڭ 700 ءتۇرلى گازەت – جۋرنال، سونىمەن بىرلىكتە، قازاقشا - ۇيعۇرشا 150 مىڭ كىتاپ ساقتاۋلى. قازاقستاننىڭ 12 ءتۇرلى گازەت – جۋرنالىنا سوناۋ 1980 – جىلداردان بەرى جازىلىپ كەلەدى. كىتاپحانانىڭ ەڭ نەگىزگى ەرەكشەلىگى – مەملەكەت بويىنشا قازاق مادەنيەتىن زەرتتەۋگە قاتىستى الۋان ماتەريالدار قورى وسى ءبىلىم شاڭىراعىنان تابىلادى. دۇنيەنىڭ جەر – جەرىنەن كەلگەن ماماندار مەن عالىمدار وسىندا ساقتالعان قازاقتىڭ تاريحىنا كەرەك كوپتەگەن عىلمي جازبالارعا جۇگىنەدى. ءبىز وسى ۇيادان تۇلەپ ۇشتىق.
قازىر دە، كەيبىر باسىلىمداردا، وتە – موتە گازەت رەداكسيالارىندا ءالى دە مىناداي ەكى نىساي ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى: مۇنىڭ ءبىرى، جالعان ساقسىنۋشىلىق. انىعىراق ايتساق، ساياساتتىڭ ءبارىن ادەبيەتپەن عانا بايلانىستىرىپ، «اناۋ دا پالە بولادى، مىناۋ دا پالە بولادى» دەپ، ادەبيەتكە ءجونسىز جاۋىعۋشىلىق. ماسەلەن، گازەتحانانىڭ باسىندا وتىرعان كەيبىر باسشىلار ساياسي اعاتتىق تەك قانا ادەبي شىعارمالاردىڭ استارىنا جاسىرىنعانداي ۇعىنادى. ادەبيەت تۋرالى وتە ماردىمسىز بىلەتىندىكتەن، «مەنىڭ يدەيامدى ازات ەمەس ەكەن دەپ ايتپاسىن» دەپ، ەڭ اۋەلى ادەبي رەداكتوردى «يدەياسىندا اقاۋ بار ادام» رەتىندە كورسەتپەككە ورگە – تومەن جۇگىرىپ، جوعارىعا جالعان مالىمەت ۇسىنادى. «پارتيا مەن ۇكىمەتكە جان اياماي ىستەپ ءجۇر ەكەن دەپ ايتسىن» دەپ، «جاڭا قىراعى» بەينەسىنە وزگەرىپ الادى. رەداكسياداعى ادەبي رەداكتوردى «ساياساتشىلار گازەت شىعارادى»④ دەگەن ماۋ زىدۇڭنىڭ سوزىنەن تىسقارى ۇستاۋعا جانىن سالادى. وكىنەرلىگى، ولاردىڭ بۇل مىسىق تابان ويىنى وزگەدەن ەمەس وزىنەن كورىنىپ تۇرادى دا، گازەتكە سەنىپ جازىلاتىن تومەندەگى وقىرمانداردى وڭدىرماي الداپ، ءبىردىڭ كەسىرىن مىڭعا زياندايدى. گازەتتى، راديونى، تەلەۆيزوردى تەك جالاڭ عانا مەملەكەتتىڭ ساياساتىن ۇگىتتەيتىن «احپارات كوزدەرى» دەپ سىڭار جاقتى بىلۋشىلىكتى باسشى دا، قوسشى دا قۋاتتاسا، ونداي ورتادا جالعىز ادەبي رەداكتور ءوزىنىڭ ەرەن ىقپالىن وتكىزە المايدى.
ەكىنشى ءبىرى، «ادەبي بەت – گازەتتە قوسالقى!» دەگەندى كومەسكىدە دارىپتەپ، ادەبيەتتىڭ گازەتتەگى قۇنى مەن ۇگىتىنە ءسال قارايدى. ادەبي رەداكتوردىڭ ادەبيەتتەگى قارىمىنا قىزىعۋشىلىقتان گورى قىزعانۋشىلىق تانىتىپ، بەيىمىنە قاراي بەتكە قويماي، ادەبي رەداكتوردى ساياسي شىعارمالارعا الدە جەرگىلىكتى حابارلار بەتىنە رەداكتور بولۋعا زورلاپ، ونىڭ جالپىعا جۇمسار تالانتىن توزدىرا ءجۇرۋدى ويلايدى. ادەبي بەتتى تەك ەرىكتى اۆتورلاردىڭ دايىن دۇنيەلەرىن باسا بەرەتىن وڭاي بەت كورىپ، ونى باسقا دا كەزكەلگەن رەداكسيا قىزمەتكەرىنىڭ قانجىعاسىنا بايلاي جۇرۋگە پەيىل كەلەدى. بۇل شىنىن قۋعاندا، سول گازەتتى شىعارۋعا قارجى ءبولىپ وتىرعان پارتيا مەن ۇكىمەتكە، سونداي – اق حالىققا دا جاسالعان - قيانات. ادەبي شىعارمانى تانىماي – بىلمەي تۇرىپ، ساياسي شىعارمانى بىلەمىن، جازامىن دەۋشىلىككە يدەيالوگيادا ورىن جوق. نەگە دەسەڭىز، ادەبي بەت - گازەتتە دە ونداي وڭاي ەمەس.
تەلەۆيزيانىڭ دا، گازەتتىڭ دە، راديونىڭ دا، جۋرنالدىڭ دا ادەبي رەداكتورىنىڭ ساياسي قىراعىلىعى باستى نەگىزگە الىنادى. «ادەبيەتتە شەكارا بولمايدى» دەگەنمەن دە، باسپانىڭ، گازەتتىڭ، تەلەۆيزيانىڭ، راديونىڭ ادەبي رەداكتورلارىنىڭ قىزمەت بارىسى كوبىنەكي مەملەكەتتىڭ ساياساتىنىڭ اۋماعىندا ءومىر سۇرەدى. ادەبي رەداكتور گازەتتەن ءوسىپ شىڭدالسا، شىنايى شىنىققان سانالادى. ادەبي رەداكتوردىڭ ساپالىق ەرەكشەلىگى ادەبي جۋرنالدا كورنەكىلەنەدى. ادەبي رەداكتور اۋەلى شىعارماعا مۇقتاج ەكەنىن ۇمىتپاسا بولادى. مەيلى قايسى ادەبي رەداكتور بولسىن، اۆتوردان ارتىق ءبىلىمدى بولماسا، بالكي اۆتوردىڭ جازعانىنا وبال جاساپ قويادى جانە شىعارما تانىماسا، ول - ادەبي رەداكتور ەمەس.
ادەبي رەداكتوردىڭ باتىل بولۋىنا قوعام، رەداكسيا، وقىرمان ۇشەۋى ساباقتاسىپ، ءبىر تۇلعانى قۇرايدى. اشىعىن ايتقاندا، كاسىپتىك باسشى ادەبي رەداكتوردى، ادەبي رەداكتور كاسىپتىك باسشىنى ءتۇسىنىپ، قىزمەتتە بىرگە سەلبەسكەنى راۋا. ولار ءبىرىن– ءبىرى ءتۇسىنۋدى قالاماسا، وزدەرىنىڭ ىستەپ وتىرعان جۇمىسىنىڭ كوپتىڭ شارۋاسى ەكەنى ادىرا قالادى دا، ەكەۋى دە جەكە پايداسىنان ارعىنى تارازىلاۋعا ويلامى جوق توعىشارلارعا اينالادى.


پايدالانىلعان ادەبيەتتەر:

① اۋەلقان قالي ۇلى، «قازىرگى قازاق ءتىلى ستيليستيكاسى»، ىلە حالىق باسپاسى، 1990 – جىل، كۇيتىڭ؛ 85 - ، 89 - ، 90 – بەتتەر.
② ءعابيىت مۇسىرەپوۆتىڭ «قويىن داپتەرىنەن»، «شۇعىلا» جۋرنالى، 2009 – جىل 7 – سان؛ 88 – بەت.
③ زەينوللا سانىك، «قازاقتىڭ تۇرمىس – سالت بىلىمدەرى»، شينجياڭ عىلىم – تەحنيكا، دەنساۋلىق ساقتاۋ باسپاسى(к)، 1998 – جىل، ءۇرىمجى؛ 1 – بەت.
④ رۇي بيفىڭ، «ساياساتشىلار گازەت شىعارۋ دەگەن ءسوزدىڭ ءتۇپ توركىنى»، «احپارات ارناسى» جۋرنالى، 2009 – جىل 2 – سان؛ 19 – بەت.

قوسىمشا جۇكتەلگەن سۋرەتتەرى:

كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/oku.php?tur=11&id=776

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە 99 دەپ جازىڭىز، راحىمەت!
98 + 1 = ? sozsiz sifermen tolteringiz.

ەل-ارنا ءوز گازەتى

ەڭ جاڭا ماقالالار


اقتوبەدە ەگىن جيناۋ ايا 1 مينوت
اعاجاي التاي تورى 13 مينوت
中国哈萨克语广播网 13 مينوت
يتاليا جاعالاۋىندا جەر 23 مينوت
سقو-دا پوليتسەيلەر ۇرىل 1 ساعات
اعاجاي التاي تورى 1 ساعات
اعاجاي التاي تورى 1 ساعات
اعاجاي التاي تورى 2 ساعات
اعاجاي التاي تورى 2 ساعات
قىزىلوردادا بىرنەشە ادا 2 ساعات
ىنتىماقتاستىققا جول اشت 2 ساعات
اعاجاي التاي تورى 2 ساعات
حالىقارالىق بايقاۋدىڭ 2 ساعات
تۇركىستاندا ءتارتىپ بۇز 3 ساعات
اعاجاي التاي تورى 3 ساعات
كورسەتىلەر كومەك كوپ &# 3 ساعات
وسى ارانى باسىپ كورىڭىز 3 ساعات
اعاجاي التاي تورى 3 ساعات
«100 جاڭا ەسىمگە» كىم ل 3 ساعات
نازارباەۆ ازەربايجان پر 3 ساعات
كوشە ساۋداسىنا كەڭ ءور 3 ساعات
اعاجاي التاي تورى 3 ساعات
قوجا احمەت ياساۋي كەسەن 3 ساعات
توكيو وليمپياداسى: ۇلتت 3 ساعات
ششۋچينسكتەگى كوشەگە قان 3 ساعات
باس قالادا جاسىل جەلەك 3 ساعات
اعاجاي التاي تورى 4 ساعات
جامبىلدا بۇعان دەيىن بە 4 ساعات
تۇرمىسى تومەن وتباسىلار 4 ساعات
ەسماعامبەت ىسمايىلوۆ | 4 ساعات