ەل-ارنا قولفون نۇسقاسىنا ەنۋ Еларна қолфон нұсқасына ену


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com

Үш күнгы келушылер санағыКелген адам саны (IP)Көрілген бет саны (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-11-181794515640 %60 %
2019-11-192440715839 %61 %
2019-11-201291401144 %56 %


تىركەلىڭىزدەر كىتاپحانا قوجالار تورابى البومدار قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: ەل-ارنا گازەتى | وسى ارادان ەلارنا گازەتىنىڭ بارلىق ماقالالارىن كورۋگە بولادى..

مەندە ال-ارناعا جازبا-ماقالا جازامىن، وندا وسى ارانى باسىڭىز!

جولدانعان ۋاقىتى: 18:01 - 2013/04/17

ماقالا جولداۋشى: جولداس
ماقالا اپتورى: جولداس
اپتوردىڭ مەكەن-جايى: ءۇرىمجى
وسى ماقالانىڭ كىرىلشە نۇسقاسى، وسى ارانى باسىڭىز

Осы мақаланың кірілше нұсқасы, осы араны басыңыз



: PDF Download - Жұктеұ - Скачать - ءتۇسىرۋ

بۇل ماقالا باسقا عىلىمي ماقالا جانە ۋيكىيپەديا ماقالالارىن پايدالانعان.

قىزاي انانىڭ ارعى تاريحىنان سىر

قىزاي انامىز دومالاق انانىڭ قىزى
دومالاق انا بولسا، ماقتىم اعزىمنىڭ جالعىز ۇلى ەرجۇرەك باتىر اقساق تەمىردىڭ قاراماعىندا اسكەر باسقارعان الي سلاننىڭ قىزى. شەشەسىنىڭ ەسىمى نۇربيكە - ۋايىس حاننىڭ اپاسى ەدى. دومالاق انانىڭ اكەسى الي سلان 1388 -جىلى اقساق تەمىر اسكەرىنىڭ قۇرامىندا التىن ورداعا اتتاناردا ايەلى نۇربيكە مەن نۇريلانى (دومالا انا)، تۇركىستانداعى اكەسى ماقتىم اعزام قوجانىڭ ۇيىندە قالدىرادى . ماقتىم اعزام قوجا احمەت ياسساۋيدىڭ قىزى - گاۋھار بيبىنىڭ ۇرپاعى ەدى. قوجا احمەت ياسساۋيدىڭ ارعى تەگى قوجالار اۋلەتى. اكەسى – يسفيدجابتا داڭققا بولەنگەن اۋليە، ازىرەت الىنىڭ ۇرپاعى شەيح يبراھيم. اناسى – مۇسا شەيحتىڭ قىزى ايشا (قاراشاش انا).
دومالاق انانىڭ اكەسى الي سىلان اقساق تەمىردىڭ ارمياسىندا اسكەر باسى بولعان.


قىزايلاردا قوجا احمەت ياسساۋيدىڭ قانى بار، قىزاي انانىڭ شەشەسى دومالاق انا(نۇريلا)، ال دومالاق انانىڭ اتاسى ماقتىم قوجاقمەت ياسساۆيدىڭ قىزى گاۋھاردىڭ ۇرپاعىنان، ال قوجا اقمىت ياسساۆي پايعامبار مۇحاممەد ع.س نىڭ كۇيەۋ بالاسى قازىرەتى اليدىڭ ۇرپاعىنان. ال الي مەن پايعامبارىمىز مۇحاممەد ع.س نىڭ ارعى بابالارى ءبىر بولىپ، اتالارى ىسقاق پايعامباردان تارعان، ءتىپتى ارى بارساق يبىراھيىم پايعامبار، ولادىڭ ۇلى بابالارى.



ال دومالاق انا جايىلى مۇندا مالىمەت بار:

http://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0


دومالاق انا

شىن ەسىمى نۇريلا – ەسىمى ەل ۇرانىنا اينالعان ابىز انالاردىڭ ءبىرى. تۇركىستاندىق ماقتىم اعزام قوجانىڭ نەمەرەسى. ول 1378 -ج. تۇركىستان قالاسىندا ومىرگە كەلگەن. اتاسى ماقتىم اعزامنىڭ وسيەتىمەن دومالاق انا ون توعىز جاسىندا (1397) بايدىبەك بيگە تۇرمىسقا شىعادى. ەل ىشىندەگى دەرەكتەرگە قاراعاندا، وعان «ديحنات ماما» دەگەن اتاۋدى ءتۇپ تەگى تۇرىكپەن قارا حايدار دەگەن كىسى قويعان. «ديحنات ماما» – پارسى ءسوزى. قازاق تىلىندە «اۋليە انا» دەگەن ماعىنا بەرەدى. «ديحنات ماما» ءسوزى ۋاقىت وتە كەلە دىبىستىق وزگەرىستەرگە ۇشىراپ، «دومالاق اناعا» اينالعان. ودان تاراعان ۇرپاقتارىنىڭ ءبارى دە بىلىمىمەن، اقىلىمەن ەرەكشەلەنىپ، ەل بيلەگەن. جارىقشاق دەگەن ۇلى جەتىسۋ ولكەسىنىڭ ۇلىسبەگى بولعان.1429 -ج. ۋايىس حان قايتىس بولىپ، اكە تاعىنا ۇلى ەسەنبۇعا وتىرادى. سول كۇننەن باستاپ جارىقشاق ەسەنبۇعا حاننىڭ باس ءۋازىرى بولادى. دومالاق انا ومىرىنىڭ سوڭعى جىلدارى تاشكەنت قالاسىندا وتەدى. الايدا ەرى بايدىبەكتىڭ تۇسىندە بەرگەن ايانى بويىنشا، وزدەرىنىڭ ەسكى قونىسى قاراتاۋعا بارىپ تۇرۋعا قامدانىپ، جول شەگەدى. 1456 -جىلدىڭ جيىرما سەگىزىنشى مامىرىندا كوش بالابوگەن وزەنىنىڭ جاعاسىنا جەتكەن كەزدە دومالاق انا سول جەردە ناماز وقىپ تۇرىپ كوز جۇمادى. وزىنىڭ تىلەگى بويىنشا دومالاق انا سول جازىققا جەرلەنەدى.


دومالاق انانىڭ قادىر-قاسيەتى ەرتە-اق تانىلعان. ەل اۋزىندا ول كىسى جونىندە اڭىز-اڭگىمە كوپ. سولاردىڭ ءبىرى مىناداي: «بايدىبەك زامانىندا جايلاۋىندا ۇيىر-ۇيىر جىلقىسى، كەلە-كەلە تۇيەسى، وتار-وتار قويى ورگەن، شىعىس پەن باتىسقا كەرۋەندەر جۇرگىزگەن اسقان باي ادام بولعان. بىردە الاتاۋ اسىپ كەلگەن قالىڭ جاۋ قاراتاۋ جونىن جايلاپ وتىرعان بايدىبەكتىڭ اۋىلىن شاۋىپ، سان مىڭ جىلقىسىن تۇرە ايداپ كەتەدى. بايدىبەك باستاعان ەل ازاماتتارى اۋىلدا بولماسا كەرەك. سودان جاۋ شاپتى دەگەن حاباردى ەستىپ، بايدىبەك ەلدەن جاساق جيىپ، قاسىنا ۇلكەن ايەلى سارى بايبىشەدەن تۋعان التى ۇلىن الىپ، جاۋعا اتتانعالى جاتقاندا نۇريلا: «باي-ەكە، مالدىڭ قۇتى، جىلقىنىڭ يەسى قۇلا ايعىر قولدا قالدى. اماندىق بولسا، التى كۇننەن كەيىن جىلقى جاۋعا قايىرۋ بەرمەي ءوزى اۋىلعا كەلەدى. جاۋدى قۋما، ازاماتتار امان بولسىن، وسى تىلەگىمدى بەرىڭىز» – دەپ ءوز وتاۋىنىڭ بەلدەۋىندە ماتامەن بايلاۋلى تۇرعان، جۇگەن-قۇرىق تيمەگەن شۋ اساۋ ايعىردى كورسەتىپتى. ءبىراق جاۋعا كەكتەنگەن باتىر ايەلىنىڭ ءتىلىن الماي، جاساعىن باستاپ ءجۇرىپ كەتىپتى. بايدىبەك جاساعى جاۋعا كۇيىك اسۋىندا جەتىپ، قىرعىن ۇرىس سالىپتى. الايدا جاسانىپ كەلگەن جاۋ اتتانعا ىلەسىپ اتقا قونعان از جاساققا تەڭدىك بەرمەپتى. وسى سوعىستا قازا تاپقان التى ۇلىن ۇشقاراساي جازىعىنا جەرلەپ، كەرى قايتىپتى. ارادا التى كۇن وتكەندە بايلاۋلى تۇرعان قۇلا ايعىر جەر كۇڭىرەنتە دۇلەي كۇشپەن كىسىنەدى دەيدى. سول كۇنى كەش شاماسىندا شىعىستان قالىڭ شاڭ كوتەرىلىپ، ۇزاماي بايدىبەكتىڭ قالىڭ جىلقىسى كورىنەدى. ەرەۋىلدەپ بارىپ، كەرى قايتارا الماعان جىلقىنى دومالاق انا وسىلايشا ۇيدە وتىرىپ-اق تۇگەل قايتارىپ السا كەرەك. مۇنداي اڭگىمەلەر كوپ-اق. دومالاق انا قوس بوگەننىڭ ساعاسىنداعى ءبىر جازىققا جەرلەنگەن. اينالاسىن كوگىلدىر تاۋلار قورشاعان سول جازىقتا قازىر بوزارىپ ساۋلەتتى كۇمبەز كورىنەدى. ول – دومالاق انا كەسەنەسى. كەسەنە 1957 ج. قايتا جوندەۋدەن وتكىزىلدى. اۋليە انانىڭ قاسيەتىن قاستەرلەگەن ۇرپاعىنىڭ انا بەيىتىنە اعىلعان ءىزى، سالعان جولى ەسكىرىپ كورگەن ەمەس.


كەسەنەسى

نەمەرەسى دۋلات بۇحارادان ابدۋللا شەري ۇستانى الدىرىپ، دومالاق انانىڭ باسىنا ءتورت قاناتتى، توبەسى كۇمبەزبەن كومكەرىلگەن كەسەنە تام (1456) تۇرعىزادى. دومالاق انا كەسەنەسى بىرنەشە رەت بۇزىلىپ، قايتا وڭدەلگەن. 1957- ج. قايتا جاڭارتىلعان كەسەنە دە كوپ ۋاقىت ساقتالماعان. 1996- ج. ماڭعىستاۋدان ارنايى اكەلىنگەن اق تاسپەن جاڭادان 12 م بيىكتىكتە سەگىز جاپىراقتى ەتىپ ءورىلىپ، نەگىزگى بولىگىنىڭ ۇستىنە كۇمبەز ورناتىلعان. بۇل كۇمبەز-زيرات ەلدىڭ ارنايى كەلىپ زيارات ەتەتىن ورنىنا اينالعان.[1]
[وڭدەۋ] پايدالانىلعان ادەبيەت


دومالاق انا
دومالاق انا - ەسىمى نۇريلا 1378-1456 جىلدارى ءومىر سۇرگەن. تۇركىستانداعى ياسسى قىستاعىندا تۋىلعان. ماقتىم اعزىمنىڭ جالعىز ۇلى ەرجۇرەك باتىر اقساق تەمىردىڭ قاراماعىندا اسكەر باس-قارعان الي سلاننىڭ قىزى. شەشەسىنىڭ ەسىمى نۇربيكە - ۋايىس حاننىڭ اپاسى ەدى. دومالاق انانىڭ اكەسى الي سلان 1388- جىلى اقساق تەمىر اسكەرىنىڭ قۇرامىندا التىن ورداعا اتتاناردا ايەلى نۇربيكە مەن نۇريلانى (دومالا انا)، تۇركىستانداعى اكەسى ماقتىم اعزام قوجانىڭ ۇيىندە قالدىرادى. بىردە تۇركىستان ماڭىنداعى قاراشىن وزەنىندە سۋعا ءتۇسىپ جاتقاندا نۇربيكەنى جىلان شاعىپ ولتىرەدى. اكەسى اسكەردەن كەلمەگەن، اناسىنان تىرىدەي ايىرىلعان نۇريلا باباسى ماقتىم اعزامنىڭ تاربيەسىندە وسەدى. ماقتىم اعزام قوجا احمەت ياسساۋيدىڭ قىزى - گاۋھار بيبىنىڭ ۇرپاعى ەدى. نۇريلا- اراپ ءسوزى، قازاقشا «اللانىڭ نۇرى» دەگەن ۇعىم بەرەدى. نۇريلا (دومالاق انا) - بايدىبەك بابامىزدىڭ ءۇشىنشى ايەلى. تاريحي جازبالاردا دومالاق انانىڭ ادامگەرشىلىگى، ادەپتىلىگى، پاراساتتىلىعى مەن شىنشىلدىعى جانە انالىق قاسيەتىنىڭ ارقاسىندا «دومالاق انا» اتالۋى جايلى كوپتەگەن دەرەكتەر جازىلعان. نۇريلا انا 1456 -جىلى مامىردىڭ 28 -جۇلدىزىندا قايتىس بولعاننان سوڭ، باسىنا ءتورت قاناتتى كۇمبەز ورناتىلادى.

قىزاي انانىڭ شەشى دومالاق انانىڭ شەشى نۇربيكە ۋايىس حاننىڭ اپايى(اپەكەسى):

ۋايىس حان جايلى دەرەك مۇندا:


ۋايىس حان


ۋايىس حان (ت. ج. ب. – 1428) – موعولستان حانى (1418 – 28). شاعاتاي اۋلەتىنەن شىققان، شير-الي وعلاننىڭ بالاسى. 14 عاسىردىڭ باسىندا موعولستاننىڭ بەلگىلى حانى قىزىر قوجا حاننىڭ (1389 – 99) بالالارى – شامي-جاحان، شير-مۇحاممەد وعلان، شير-الي جانە شاї-جاحان بيلىك قۇرعان كەزدە ءوزارا كۇرەس باستالدى. ۋايىس حان 1418 جىلى نەمەرە اعاسى شامي-جاحاندى ءولتىرىپ، ءوزىن حان جاريالادى. وسى كەزدە ۋايىس حاننىڭ ەكىنشى ءبىر نەمەرە اعاسى شير-مۇحاممەد وعلان حاندىققا تالاستى. 1421 جىلدىڭ باسىندا ءامىر تەمىردىڭ نەمەرەسى ۇلىقبەكتىڭ اسكەري كۇشىنەن قولداۋ تاپقان شير-مۇحاممەد وعلان حان تاعىنا تولىق بەكىپ، موعولستاننىڭ كوپ جەرىن ءوز بيلىگىنە بىرىكتىرۋگە مۇمكىندىك الدى. دەگەنمەن، ولاردىڭ اراسىنداعى كۇرەس تولاستاماي، بىرنەشە شايقاستار بولدى. تاراز قالاسى توڭىرەگىندەگى قايىنلىق دەگەن جەردە بولعان شايقاستان كەيىن ۋايىس حان موعولستاننىڭ وڭتۇستىك-شىعىس جاعىنا قاشىپ كەتتى. وسى ايماقتا ول ءوز توڭىرەگىنە جاقتاستارىن جيناپ، كوشىپ-قونىپ ءجۇردى. ءبىراز ۋاقىت شىعىس تۇركىستانداعى لوبا، كاتەك جانە سارىۇيعىر دەگەن جەرلەردى مەكەندەدى. 1422 جىلى ۋايىس حان تۋرفان اتىرابىن باسىپ الدى. استاناسى ىلە بويىنداعى ىلەبالىق قالا بولدى. ءبىراق بۇل جەردە كوپ تۇراقتاماي، تۇركىستانعا كەلىپ، وسى قالانىڭ ءامىرى قىپشاق شايح نۇر-اد-ديننىڭ قىزىنا ۇيلەندى. تۇركىستان بيلەۋشىسىنىڭ كومەگىنە سۇيەنگەن ۋايىس حان بيلىك ءۇشىن قايتا كۇرەس باستادى. بۇل ۋاقىت ۇلىقبەكتىڭ شير-مۇحاممەدكە قارسى جورىققا شىعىپ، موعولستانعا باسىپ كىرگەن كەزى بولاتىن. 1425 جىلى ۇلىقبەك شير-مۇحاممەدتى ءولتىرىپ، اسكەرىن تالقاندادى. موعولستانداعى بيلىك قايتادان ۋايىس حاننىڭ قولىنا كوشكەنىمەن، كوپ ۇزاماي ىستىقكول ماڭىنداعى ساتۋك حانمەن بولعان ۇرىستا قازا تاپتى. موعولستاندا ەكىنشى رەت بيلىك قۇرعان كەزەڭدە ۋايىس حان (1425 – 28) ءوز يەلىكتەرىنىڭ وڭتۇستىك-شىعىس شەكاراسىن قالماقتاردان قورعاۋعا كوپ كوڭىل ءبولدى. قالماقتارعا قارسى سوعىستاردا ونىڭ نەگىزگى تىرەگى دۋلات، قىپشاق، ۇيعىر، نايمان، يچكيلين، كونچي، ت.ب. تايپالار بولدى.[1]



ۋايىس حان 1418 ج. ناعاشىسى شامي جاحاندى ءولتىرىپ، ءوزىن حان جاريالادى. وسى كەزدە ۋايىس حاننىڭ تاعى ءبىر ناعاشىسى شير - مۇحاممەد وعلان حاندىققا تالاستى. 1421 ج. باسىندا تەمىردىڭ نەمەرەسى ۇلىقبەكتىڭ اسكەري كۇشىنەن قولداۋ تاپقان شير - مۇحاممەد وعلان حان تاعىنا تولىق بەكىپ، موعولستاننىڭ كەپ جەرىن ءوز بيلىگىنە باعىندىرۋعا مۇمكىندىك الدى. دەگەنمەن، ولاردىڭ اراسىندا بىرنەشە شايقاستار بولدى. قايىنلىق دەگەن جەردەگى (تاراز توڭىرەگى) شايقاستان كەيىن ۋايىس حان موعولستاننىڭ وڭتۇستىك - شىعىس جاعىنا قاشىپ كەتگى. وسى ايماقتا ءوز توڭىرەگىنە جاقتاستارىن جيناپ، كوشىپ-قونىپ ءجۇردى. ءبىراز ۋاقىت شىعىس تۇركىستانداعى لوبا، كاتەك جانە سارىۇيعىر دەگەن جەرلەردى دە مەكەندەدى. 1422 -جىلى ۋايىس حان تۇرفان اتىرابىن باسىپ الدى. ۋايىس حان ءوز استاناسىن ىلە بويىنداعى ىلەبالىققا كوشىرۋگە ءماجبۇر بولدى. بۇل جەردە كوپ تۇراقتاماي، تۇركىستانعا قونىس اۋدارىپ، وسى قالانىڭ ءامىرى قىپشاق شايح نۇر اد - ديننىڭ قىزىنا ۇيلەندى. تۇركىستان بيلەۋشىسىنىڭ كومەگىنە سۇيەنىپ، ەندى ۋايىس حان وكىمەت بيلىگى ءۇشىن كۇرەس باستادى. بۇل ۋاقىت ۇلىقبەكتىڭ شير-مۇحاممەدكە قارسى جورىققا شىعىپ، موعولستانعا باسىپ كىرگەن كەزى بولاتىن. 1425 ج-. ۇلىقبەك شير- مۇحاممەدتى ءولتىرىپ، اسكەرىن قيراتتى. موعولستانداعى وكىمەت بيلىگى قايتادان ۋايىس حاننىڭ قولىنا كوشتى. ءبىراق كوپ ۇزاماي ۋايىس حان ىستىقكول ماڭىنداعى ساتۋك حانمەن بولتان ۇرىستا (1428) قازا تاپتى. موعولستاندا ەكىنشى رەت بيلىك قۇرعان كەزەندە ۋايىس حان (1425-28) ءوز يەلىكتەرىنىڭ وڭتۇستىك - شىعىس شەكاراسىن قورعاۋعا كوپ كوڭىل ءبولدى. قالماقتارعا قارسى سوعىستاردا ونىڭ نەگىزگى تىرەگى دۋلات، قىپشاق، ۇيعىر، نايمان، يچكيلين، كونچي، ت. ب. تايپالار بولدى. [2]


قىزاي ناعاشى اپاسى نۇربيكە ۋايىس حاننىڭ اپايى، ال نۇربيكە مەن ۋايىسحاننىڭ اتا-بابا شەجىرەسى مىناداي:



نۇربيكە مەن ۋايىس حان --> شەر الي وعلان -->داۆودج--->باراق--->قارا يسۋن--->مامكان--->شاعاتاي--> شىڭعىس حان...
كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/oku.php?tur=11&id=74

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە 99 دەپ جازىڭىز، راحىمەت!
98 + 1 = ? sozsiz sifermen tolteringiz.

ەل-ارنا ءوز گازەتى

ەڭ جاڭا ماقالالار


نۇر-سۇلتاندا كۇدىكتى QR 5 مينوت
ۆيتسە-مينيستر شىمكەنتتە 5 مينوت
中国哈萨克语广播网 6 مينوت
اتىراۋلىق دارىگەرلەر 10 11 مينوت
اقمولالىق بادمينتونشىلا 14 مينوت
بايدىبەكتىڭ باتىرلىعى - 15 مينوت
ءامينا شەرىپ حالىقتى وز 16 مينوت
ترانستەلەكوم 17 مىڭ شاق 16 مينوت
اكىمشىلىك مەكەمەسى 2019 16 مينوت
اۋلا سىپىرۋشى 16 مينوت
قازاقستان مەن وزبەكستان 25 مينوت
سقو شەتەلدەن اسىل تۇقىم 26 مينوت
«WorldSkills Kazakhstan 26 مينوت
«WorldSkills Kazakhstan 1 ساعات
قارتايعاندا قۇلاق ەستىم 1 ساعات
ەلوردادا تۇرعىن ءۇي كەش 1 ساعات
中国哈萨克语广播网 1 ساعات
فرانتسيا حالقىنىڭ جارتى 1 ساعات
«ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى: 1 ساعات
شىن ىقىلاس، شىن نيەتپەن 1 ساعات
تۋدى بيىك ۇستاپ، ۇزدىكس 1 ساعات
KFC-گە بەرىلگەن «قمدب ح 1 ساعات
ەلوردادا «عالامنىڭ راقى 1 ساعات
يراكتا ەرەۋىلشىلەر پورت 1 ساعات
جىندار دا پەيىشكە كىرە 1 ساعات
دانىشپاندىقتىڭ قۇپياسى 1 ساعات
ادال دوس جۇماققا جەتەلە 1 ساعات
ءدوربىلجىن اۋدانى: ىرىق 1 ساعات
پارتيا 19-كەزەكتى ورتال 1 ساعات
وسى ارانى باسىپ كورىڭىز 1 ساعات