ەل-ارنا قولفون نۇسقاسىنا ەنۋ Еларна қолфон нұсқасына ену


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com

Үш күнгы келушылер санағыКелген адам саны (IP)Көрілген бет саны (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-11-161216428648 %52 %
2019-11-171215391738 %62 %
2019-11-18417125451 %49 %


تىركەلىڭىزدەر كىتاپحانا قوجالار تورابى البومدار قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: ەل-ارنا گازەتى | وسى ارادان ەلارنا گازەتىنىڭ بارلىق ماقالالارىن كورۋگە بولادى..

مەندە ال-ارناعا جازبا-ماقالا جازامىن، وندا وسى ارانى باسىڭىز!

جولدانعان ۋاقىتى: 06:14 - 2016/10/14

ماقالا جولداۋشى: Almasbek
ماقالا اپتورى: Қожырбайұлы Мұхамбеткәрім
اپتوردىڭ مەكەن-جايى: Маңғыстау
وسى ماقالانىڭ كىرىلشە نۇسقاسى، وسى ارانى باسىڭىز

Осы мақаланың кірілше нұсқасы, осы араны басыңыз



: PDF Download - Жұктеұ - Скачать - ءتۇسىرۋ

ماڭعىستاۋلىق ۇلى اۋليەلەر، دانالار مەن دانىشپانداردان قالعان وسيەتتە ەگەر ادام اتا ۇرپاقتارىنىڭ باسىم كوپشىلىگى (ەلدەر مەن مەملەكەتتەر) اللانى مويىنداماي ۇلكەن كۇناعا باتىپ، اۋىر «سالماق» جيناسا «اقىرزامان» جالپىعا بىردەي كەلەدى دەگەن. ودان ەشكىم ەشقايدا قاشىپ قۇتىلا المايدى. دەمەك، جاماندىق اتاۋلىمەن كۇرەسۋ ءار ءبىر ادام بالاسىنا اللامەن امانات ەتىلگەن پارىز. بۇنى مانقىستاۋ شەجىرەشىلەرى بىلايشا جىرلاعان:
«حازىرەتى نۇحىنىڭ
زامانىندا سۋ تاسىپ
كوككە تولقىن شارپىدى،
تاۋلاردان اسىپ شالقىدى،
اينالا تەگىس جەر ءجۇزى
اشىعى قالماي قالقىدى،
كەمەگە مىنگەن بولماسا
جوق قىلعان دەيدى جالپىنى.
كاپىرلەردىڭ سول كۇندە
تاۋسىلدى قالماي تامتىعى.
مۇسىلمان-كاپىر بولعالى
كەلە جاتىر وسىلاي
ارامنىڭ سوعىپ سالقىنى (266 بەت).

…جاماندىقتى، جاراندار،
ەتە كورمە «تالاپ» دەپ.
حابارلاۋلى قۇراندا:
«ون سەگىز مىڭ عالامنىڭ
اقىر ءتۇبى — عاراپ» دەپ.
عالامدى عاراپ ەتپەككە
ىسرافيل سورى سۋىرار،
ون سەگىز مىڭ عالامنىڭ
زاماناسىن قۋىرار،
احيرەت كۇنى كاپىرلەر
گۇرزىمەنەن ۇرىلىپ،
شىنجىرمەنەن بۋىلار.
تامۋعىنىڭ سونبەيتىن
لاۋلاعان ءتۇتىن-بۋى بار
ىسىراتتىڭ تارىلعان
قاراڭعىلىق جولى بار.
ىسىراتتاي كوپىردەن
جاھان قالماي قۋىلار.
ۇرانىمەن مۇحاممەد
كوتەرەتىن سول كۇندە
لاۋاليحاندى تۋى بار (272 بەت).

…بۇرىنعى وتكەن زاماندا
جاھيلدىڭ قاۋىمى جوق بولدى
اللانىڭ قاھار جەلىنەن،
نۋحىنىڭ قاۋىمى تارك بولدى
توپاننىڭ تاسقان سەلىنەن،
لۇتتىڭ قاۋىمى جوق بولدى
جەبىرەيىلدىڭ ءبىر سوققان
قاناتىنىڭ لەبىنەن.
پيعىلى ازىپ اداسقان
اللانىڭ تۋرا جونىنەن
الەك بولدى تالاي جۇرت
بادىعات ءىستىڭ كوبىنەن.
ازعىندىق تاپقان اركىمنەن
دارەجە ءسۇيتىپ كەمىگەن (347 بەت).

…ونىنشى جىلدىڭ شاعىندا
اسپاننان، اي كۇن تۇلدانىپ
جۇلدىزدار اقتى اتىلىپ،
اللانىڭ نۇرى تامبادى –
توپىراق جاۋدى ساپىرىپ،
جۇلدىزىندا قاۋىستىڭ
كۇنشىعىستان ءبىر داۋىل
سەگىز كۇن سوقتى اقىرىپ،
قارا جەردەن مالدى ايداپ
تەڭىزگە تىقتى باتىرىپ،
عالامات بولىپ وي مەن قىر
بۇلىنە جازدى قاپىلىپ.
قاھارلانسا ءتاڭىرىم،
قاۋىزىنا سيار تارىنىڭ
ون سەگىز مىڭ ماقۇلىق…
نالىتتىڭ اللا حالقىمدى
بولدى ما قۇلىق جاقپاعان؟ ء(ساتتىعۇل جانعابىلۇلى «امانات» الماتى-1996. 349 بەت).

وسى ويىمىزدى ارى قاراي ساباقتاساق، كۇنالاردىڭ جۇرەككە تيگىزەتىن اسەرى ۋدىڭ ءوز دارەجەسىنە قاراي دەنەگە تيگىزەتىن زيانى سياقتى. بۇل دۇنيە نەمەسە اقىرەتتە بولسىن ادامدارعا جولىعاتىن جاماندىق پەن اۋرۋلاردىڭ كوبىسىنىڭ سەبەبى وسى كۇنالار ەمەس پە؟ ويلانشى ادام اتا مەن حاۋا انامىزدى جانناتتان شىعارعان نە نارسە؟ سونداي ءبىر ءلاززاتتار مەن نىعمەتتەردىڭ، قۋانىشتار مەن راحاتتاردىڭ جايى بولعان جانناتتان، ۋايىم-قايعى مەن قيىنشىلىق، سىناقتاردىڭ جايى بولعان بۇل دۇنيەگە ولاردى نە نارسە تۇسىرگەن ەدى؟
ال، ءىبىلىستىڭ اللانىڭ راحمەتىنەن الىستاتىلىپ، لاعنەتكە ۇشىراپ، ونىڭ ىشكى-سىرتقى دۇنيەسىنىڭ قورقىنىشتى دا، ۇسقىنسىز بەينەگە اينالىپ اسپان يەلىكتەرىنەن قۋىلۋىنا نە نارسە سەبەپ بولعان ەدى؟ ءيا، ول ءىبىلىستىڭ جاقىندىقتان الىستىققا، راحمەتتەن لاعنەتكە، سۇلۋلىقتان ۇسقىنسىزدىققا، جانناتتان توزاققا، يماننان كۇپىرلىككە، راببىسىنا بولعان دوستىعىنان دۇشپاندىققا، ۇلىقتاۋ، پاكتەۋ سوزدەرىنەن وتىرىك پەن قياناتقا، سەرىك قوسۋشىلىق پەن جامان جاققا، ساۋاپتى ىستەردەن كۇنالارعا وتۋىنە سەبەپ بولعان نارسە ول – كۇنا. سونىڭ سالدارىنان ول اللانىڭ شەكسىز مەيىرىمىنەن الىستاپ، ازابىنا دۋشار بولدى. جانە بۇكىل كاپىرلەر مەن سەرىك قوسۋشىلاردىڭ، پاراساتسىز پاسىقتار مەن كۇناھار جاسىقتاردىڭ باسشىسىنا اينالدى.

تاريح تاعلىمى: اللانىڭ امىرلەرىن اتقارماي، تيىمدارىنان تيىلماي ونىڭ راحمەت نازارىنان ماقرۇم قالىپ، قور بولۋدان اللانىڭ ءوزى قورعاعاي!

جانە كەشەگى نۇح پايعامبار قاۋىمىنا ەشبىر قۇتقارۋشى تابىلماي، توپان سۋ استىندا قالىپ ءولىم قاۋىشۋلارىنا نە نارسە سەبەپ بولعان ەدى؟

ال، ۇستەرىنەن جەتى ءتۇن، سەگىز كۇن سوققان جويقىن جەلدەن اپاتقا ۇشىراعان اد ەلىنىڭ سونداي ۇرەيلى ازاپقا دۋشار بولۋلارىنىڭ سەبەبى نەدە؟

اششى داۋىستان كەۋدەلەرىندەگى جۇرەكتەرى توقتاپ ولگەن سامۋد ەلىنىڭ جويىلۋىنا نە سەبەپ؟

پەرىشتەلەر جوعارى اسپانعا كوتەرىپ، كەيىن اۋدارىپ جەرمەن جەكسەن ەتىلگەن لۋت قاۋىمىنىڭ
زاردابى نەدەن؟

توبەلەرىنە قورقىنىشتى بۇلت شوعىرلانىپ، سول بۇلتتان ۇستەرىنە وت جاۋىپ قىرىلعان شۇعايىپ قاۋىمىنىڭ قاسىرەتى نەدەن؟

كەشە “مەن قۇدايمىن” — دەگەن فەرعاۋىندى، ونىڭ جويقىن اسكەرىن تەڭىز استىنا شوكتىرگەن قانداي قۇدىرەتتىڭ كۇشى ەدى؟

ال، بايلىعىنا ماستانىپ، قۇدايىن ۇمىتقان قارۋندى مالىمەن، جانىمەن، ۇي-جايىمەن جەرگە جۇتىلۋىنا سەبەپ بولعان نارسە نە ەدى؟

جانە كىتاپ تۇسىرىلگەن قاۋىم ياھيديلەردىڭ باستارىنان بىرنەشە ازاپتاردى وتكىزىپ، ءتىپتى كەيبىر تايپالارىنىڭ مايمىلعا، شوشقاعا اينالۋلارىنىڭ سالدارى نەدە؟ ءيا، نۋح پايعامباردان كەيىن قانشالاعان قاۋىمدار ءوتتى؟ ولاردىڭ قانشاسى ازاپتارعا دۋشار بولدى؟ نە سەبەپتەن؟ البەتتە ءبارى كۇنانىڭ سەبەبىنەن!

بۇل ازاپتاردىڭ ءبارى قۇران كارىمدە ايقىن كورسەتىلگەن:

— ء«14.ارى ءبىز نۇحتى ءوزىنىڭ ەلىنە جىبەرگەن ەدىك. ول ولاردىڭ اراسىندا ەلۋ جىلى كەم مىڭ جىل بولدى. كەيىن ولاردى ادىلەتسىز بولعان حالدەرىندە توپان سۋ الدى. 15.سوندا ءبىز ونى ءارى كەمەدەگىلەردى قۇتقاردىق جانە مۇنى الەمدەرگە بەلگى-عيبرات ەتتىك» (قۇران كارىم. «ال-انكابۋت» سۇرەسى). ءتاپسىر: نۇح پايعامبار، وعان اللاھتىڭ سالەمى بولسىن، ەلىن توعىز ءجۇز ەلۋ جىلدان اسا ۇلى اللاھقا بويسۇنۋعا شاقىردى. يبن كاسير.
6.ولار وزدەرىنەن ىلگەرى وتكەن قانشا حالىقتى قۇرتىپ جىبەرگەنىمىزدى كورمەدى مە؟ ءبىز ولارعا جەر جۇزىندە سەندەرگە بەرمەگەن كۇش-قۋات بەردىك. ولارعا اسپاننان مول جاڭبىر جىبەردىك ءارى استىنان وزەندەردى اعىزىپ قويدىق. سودان كەيىن كۇنالارى سەبەبىنەن ولاردى قۇرتىپ جىبەردىك تە، ولاردان سوڭ جاڭادان باسقا حالىقتاردى پايدا قىلدىق» (قۇران كارىم ء«ال-انام» سۇرەسى).
«36.سوندا نۇحقا ۋاحي ەتىلدى: «ەلىڭنەن يمانعا كەلگەندەردەن باسقالارى، ەندى يمانعا كەلمەيدى. سەن ولاردىڭ ىستەپ جاتقاندارىنا قايعىرما. 37. ءارى ءبىزدىڭ كوز الدىمىزدا كەمە جاسا. ءارى ادىلەتسىزدىك ەتكەندەر جونىندە مەنەن سۇراما! انىعىندا، ولار سۋعا باتىرىلادى. 38. ول كەمەنى جاساپ جاتقاندا، ەلىنىڭ ۋازىرلەرى مەن بەكتەرى ونىڭ جانىنان وتكەن سايىن ونى كەلەكە ەتتى. ال، ول: «ەگەر بىزگە كۇلسەڭدەر، سەندەر ءبىزدى كەلەكە ەتكەندەي، ءبىز دە سەندەرگە كۇلەتىن بولامىز. …40.قاشان ءامىرىمىز كەلىپ، تاندىردان سۋ بۇرقىلداپ شىققان كەزدە، ءبىز وعان: «وعان (كەمەگە) ءاربىر تۇردەن جۇبىمەن جانە ۇي-ىشىڭنەن (وزدەرىنە بايلانىستى) ءسوز بەكىتىلىپ قويعانداردان باسقالارىن جانە يمانعا كەلگەندەردى مىنگىز»، — دەدىك. ونىمەن بىرگە يمانعا از عانا (ادام) كەلگەن ەدى. …42. ول (كەمە) ولاردى تاۋلارداي تولقىنداردا الىپ ءجۇزدى. (سوندا) نۇح وقشاۋلانىپ، شەتتە تۇرعان ۇلىنا: ء«اي، بالام! بىزبەن بىرگە (كەمەگە) ءمىن ءارى كاپىرلەرمەن بىرگە بولما!» — دەپ ءۇن قاتتى. 43. ول: «مەن تاۋعا (شىعىپ) پانالايمىن، ول مەنى سۋدان ساقتايدى»، — دەدى. (نۇح): «بۇگىن اللاھتىڭ امىرىنەن ساقتاۋشى جوق. تەك قانا، ول راقىم ەتكەندەر عانا (اپاتتان قۇتقارىلادى)، — دەدى. سول كەزدە ەكەۋىنىڭ اراسىن تولقىن ءبولىپ، ول سۋعا باتىرىلعانداردان بولدى. 44. (كەيىن): «ەي، جەر! سۋىڭدى جۇت! ەي، اسپان! توقتات!» — دەلىندى. ءسويتىپ سۋ تارتىلىپ، ءامىر ورىندالدى. ول (كەمە) جۋدى (تاۋىنا) توقتادى. سوندا: «ادىلەتسىز ادامدار (اللاھتىڭ مەيىرىمىنەن) الىستاتىلسىن!» — دەلىندى. 45. سوندا نۇح راببىسىنا ۇندەپ: «راببىم! ۇلىم مەنىڭ ۇي-ىشىمنەن. سەنىڭ ۋادەڭ حاق. ءارى سەن – ەڭ ءادىل ۇكىم ەتۋشىسىڭ»، — دەدى. 46. ول (اللاھ): «ەي، نۇح! ول سەنىڭ ۇي-ىشىڭنەن ەمەس. انىعىندا، بۇل ءتۇزۋ امال ەمەس. سوندىقتان وزىڭدە ءبىلىمى بولماعان نارسە تۋرالى مەنەن سۇراما. مەن ساعان نادانداردان بولماۋدى ناسيحات ەتەمىن»، — دەدى (قۇران كارىم. ھۇد سۇرەسى).
ءتاپسىر: اداي اتا شەجىرەسى بويىنشا نۇح قاۋىمى اداي اتا – قۇدايكە (قۋ اداي اكە) جانە ونىڭ ەكى بالاسى تازىكە (ۇلكەنى) جانە قوساي (كىشىسى) بولىپ تاراتىلادى. سۋعا قارىق بولعان حالىق سول قۇدايكەنىڭ ەكى بالاسىنىڭ ەلى. نۇح پايعامباردىڭ تەگى قوساي. كەمەنىڭ توقتاعان جەرى قازىرگى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى قازىعۇرت (قازىق جۇرت) تاۋى. سول تاۋدا «كەمە قالعان» شوقىسى مەن وسى اتتاس اۋىل; لەنگەر (ىلىڭگىر، ياكور) ەلدى مەكەنى (اۋدانى); اڭگىر اۋىلىنىڭ ايماعىنداعى تاۋ شوقىسىنىڭ ەرنەگىندە ادام اتا مەن اۋا انا كيەلى تاسى مەن سول شوقىنىڭ ەتەگىندە قايىپ ەرەن قىرىق شىلتەندەر سۋ ىشكەن بۇلاق بار. ول وڭىردە بۇلاردان دا باسقا «پايعامبار توقتاعان»، «پايعامبار ساۋساعى»، اق بۋرا، كوزدى اتا، شىلتەر اتا (قايىپ ەرەن قىرىق شىلتەن) اتاۋلارى ساقتالعان. تاريح جازساڭ وسىلاي جاز. بۇل تاريح ادام اتا مەن اۋا انانىڭ قاراشاڭىراعىنىڭ يەلەرى قازاق حالقى ءتىرى تۇرسا ەشقاشان ولمەيدى. «قازىعۇرتتىڭ باسىندا كەمە قالعان، ول اۋليە بولماسا نەگە قالعان» دەپ كۇنى بۇگىندە دە ەل اۋزىندا ايتىلىپ كەلەدى. بۇل كۇندەرى قازىعۇرت اتاۋىنىڭ شىعۋ تەگى جونىندە اركىمدەر قازاقتىڭ شەجىرەسى مەن ونىڭ ءسوز جاساۋ قاعيداسىن بىلمەگەندىكتەن ءار-تۇرلى جورامال-تۇجىرىمدارعا جول بەرىلىپ ءجۇر. دۇرىسى، قازىعۇرت بىرىككەن ءسوز، قازىق جانە جۇرت دەگەن ەكى سوزدەن تۇرادى. اتام قازاقتىڭ ءسوز جاساۋ جۇيەسىندە «ق» مەن «ع» اۋىسىپ قولدانىلا بەرەدى. مانقىستاۋ-ماڭعىستاۋ. ال ەكى سوزدەن بىرىكتىرىلىپ ءبىر ءسوز جاساعاندا، ەكىنشى ءسوزدىڭ ءبىرىنشى دىبىسى، نەمەسە ءبىرىنشى ءسوزدىڭ سوڭعى دىبىستارى، دىبىس ۇندەستىگىنە سايكەس ءتۇسىپ قالادى: قۇدايكە (قۋ اداي اكە)، تازىكە ء-تاز ء«تاز،تاج) اكە، مانقىستاۋ (مانداردىڭ قىستاۋى)، بيداي (بي اداي)، وتان (وت مان)، وعىز (وق قىز)، ءۇستىرت (ۇستىڭگى جۇرت)، ءقازىر – قاز ءبىر ء(پىر)، قىرات (قىرا ات)، تورات (تورى ات، تاۋرات)، اكەل (الىپ كەل)، اپار (الىپ بار)، بيىل (بيىلعى جىل)، كەنجاحمەت (كەنجەاحمەت)، زەينوللا (زەيىنوللا، الدوڭعار (الدىوڭعار)، قوجاحمەت (قوجا احمەت) ت.ت. قازىق قازاقتىڭ لاقاپ اتى، ياعني بۇكىل الەم ەلدەرىنىڭ قاراشاڭىراعى. سول سياقتى قاراشاڭىراق پەن قازىقتا سينونيم سوزدەر بولىپ تابىلادى. ال، جۇرتقا كەلسەك، بۇل قاسيەتتى قۇراندا ايتىلاتىن ەجەلگى جۋدى تاۋىنىڭ اتاۋى. قازىق پەن قازاقتىڭ، جۋدى مەن جۇرتتىڭ (جۇما، جۇمىس، جۇقا، جۋان، جۋسان، جۋا، جۇگەرى، ءجۇز، جۇزدەگەن، جۇزدەپ، ءجۇزىنشى، جۇزىك، ءجۇزىم، ءجۇزباسى، ءجۇزۋ (سۋدا)، جۇزگىش، جۇزبە-جۇز، جۇزدەسۋ) تۇبىرلەس بولاتىندارى وسىدان. قاسيەتتى قۇراندا ايتىلعان جۋدى تاۋى وسى تاۋ. ەسكە ۇستا! قازاق تا ءسوز ءتۇبىرى ء(وز ءتۇبى) ەشقاشان جاڭىلىسىپ كورگەن ەمەس.
مۇنى از كورسەڭدەر سىزدەرگە تاعى دەرەك كەلتىرەيىن: بۇل تۇجىرىمىم شىندىق بولاتىن بولسا، وندا نۇح پايعامباردىڭ مولاسى نەگە ساقتالماعان دەگەن سۇراقتىڭ وز-وزىنەن تۋىنداپ تۇرعانى انىق. شىندىعىن دا، اتامىزدىڭ مولاسىن تابۋدىڭ ەش قيىندىعى جوق. بۇل جەردە دە، ءسوز تۇبىرىنە ء(وز تۇبىنە)، ياعني ءسوزدىڭ اتاسىنا ءسوز بەرەمىز. تاپتىق پا؟ ءيا، ءيا! ۇق (ۇك)، ياعني ۇكاشا اتا. وزدەرىڭىز كورىپ وتىرعانداي اتامىزدىڭ ەسىمىنىڭ ءسوز ءتۇبىرى ۇق (ۇك)، ياعني نۇق (نۇك).
ۇكاشا اتا مازارى – قاراتاۋدىڭ كۇنگەي بەتىندە، وگىز تاۋ شاتقالى ماڭىنداعى قىراتتا، ياعني وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى، تۇركىستان قالاسىنان 42 كم جەردە. كەسەنەسىنىڭ جالپى ۇزىن 16 م، ەنى 5 م، بيىكتىگى 3،5 – 4 م. عيماراتتىڭ باتىس جاعىندا، ديامەترى 3،5 – 4 م، بيىكتىگى 4 – 4،5 م بولاتىن شىرىمەيتىن قاڭىلتىردان كۇمبەز تۇرعىزىلعان. نەگىزگى قۇرىلىسى تاۋ تاستارىنان تىك ءتورتبۇرىشتى ەتىپ قالانىپ، سىرتى اق جانە سۇر ءتۇستى تسەمەنت قوسپاسىنا قيىرشىق تاس ارالاستىرىلىپ سىلانعان. كەسەنەنىڭ ىشىندەگى مازاردىڭ بيىكتىگى 160 – 170 سم، ەنى 150 سم، ۇزىندىعى 12 م-گە جۋىق. كەسەنەنىڭ باتىس جاعىندا 200 م جەردە ۇكاشا اتا قۇدىعى بار.
ال، اشاعا كەلسەك بۇل ەكى دۇنيەنىڭ، نەمەسە ءبىر زاتتىڭ ەكىگە ءبولىنىپ ايىرىلاتىن جەرى دەگەندى بىلدىرەدى. مىسالى، اشاتاياق، اشاماي. بۇل قازاقتىڭ تەكتىك شەجىرەسىندە دە، ءسوز جاساۋ جۇيەسىندە دە تەك قانا سونى بىلدىرەدى. ءالىپبيدىڭ (الىپپەنىڭ) ءبىرىنشى دىبىسى «ا» مەن باستالىپ «ا» مەن اياقتالاتىن سوزدەردە دە سولاي: 1.اعا، 2.ادا، 3.ازا، 4.الا، 5.انا، 6.اپا، 7.ارا، 8.اسا، 9.اتا، 10.اۋا، 11.اشا، ياعني ۇكاشا اتا (نۇق پايعامبار) 9-شى اتا مەن 10-شى انادان ايىرىلىپ ء(بولىنىپ) كەتىپ تۇر. قايران اتالارىم! جارايسىڭدار! ءسوز جاساساڭ وسىلاي جاسا! تاريح جازساڭ وسىلاي جاز! بۇل تاريحتى ۇلى جاراتۋشى – اللادان باسقا ەشكىم، ەشقاشان جويا المايدى.
سەبەبى، جەر بەتىندە ءبىر قازاق ءتىرى تۇرسا، دومبىرا جويىلمايدى. قازاقتىڭ دومبىراسىنا، سالداردىڭ باس كيىمدەرىنە، قازاق كەلىندەرىنىڭ ساۋكەلەسىنە «ۇكى» تاعاتىن سەبەبى وسى. ءبىزدىڭ ۇكىلەپ، ايالاپ جۇرگەن اتامىز (نۇق پايعامبار) وسى ۇكاشا اتامىز. ۇكىلى دومبىرا، ۇكىلى ىبىراي، ۇكىلى پوچتا، ۇكى، ۇكى ويۋ، ۇكىم، ۇكىمەت، ۇكىمەت باسى اتاۋلارى وسى اتامىزدان قالدى.
بۇنى ازسىنساڭدار، تاعى ءبىر دالەل كەلتىرەيىن: قازاقتىڭ تەك قانا ءسوزى ەمەس، سويلەمدەرى دە وسىلاي جاسالعان. سويلەم اراسى مەن سوڭىنا قويىلاتىن تىنىس بەلگىلەرى دە ء(ۇتىر، نۇكتە، ۇتىر-نۇكتە مەن قوس نۇكتەلەر) وسىنى بىلدىرەدى. ءۇتىر دەگەنىمىز اللاھتىڭ اد ەلىنە جىبەرگەن ھۇد پايعامباردىڭ ەسىمى بولسا، قوس نۇكتەمىز — قوساي نۇق اتامىزدىڭ اتى مەن تەگىن بىلدىرەدى. تاعى قايتالايمىن. ءسوز ءتۇبىرى ء(وز ءتۇبى) ەشقاشان جاڭىلىسپايدى.
نۇح پايعامباردىڭ تەگى قازاق بولاتىن، ونىڭ كەمەسى توقتاعان جەرىندە كۇنى بۇگىندە دە قازاقتار وتىر. ولاردا وسى ءبىز سويلەپ جۇرگەن تىلدە سويلەگەن. نۇح پايعامباردىڭ ءۇش ۇلىنىڭ ەڭ ۇلكەنى قام ءوز اۋلەتىمەن قازىرگى ءۇندى ەلى جەرىنە كەتىپ، سوندا قونىستاندى. قازاقتان ءبولىنىپ وزگە وڭىرگە العاش قادام باسقان قام اتامىز بولدى. قازاقتىڭ «قادام (ق-ادا-م)» — قامنىڭ اتاسى دەگەن ءسوزى وسىلاي دۇنيەگە كەلدى. جىلقى مەن جىلقىشىلاردىڭ ءپىرى قامبار اتامىزدىڭ دا تەگى وسى. ورتانشى ۇلى سام (شام) ءوز اۋلەتىمەن قازىرگى يران، ارابيا جەرلەرىنە بارىپ قونىستاندى. ال، نۇحتىڭ كەنجەسى يافەس، اكە بۇيرىعىمەن سولتۇستىككە (ەۆروپا جەرىنە) قونىس اۋداردى. نۇقتىڭ ءوز ەلى قازىرگى قازاق دالاسىنداعى قازىعۇرت تاۋى (سىرداريا وزەنى) القابىن جاز جايلاۋ، ماڭعىستاۋدى قىس قىستاۋى ەتىپ، ءماڭعى تۇراقتاپ قالدى. اتا جۇرت بۇتكىل جەر شارىنداعى ءۇش ۇلىنىڭ ەلدەرىن وسى وڭىردەن باسقاردى. وسى ءوڭىر 70 000 جىلدان بەرى بۇكىل الەم ەلدەرىنىڭ استاناسى بولىپ كەلەدى. كوشپەندى ەل (قازاقتار) بۇكىل الەم ەلدەرىنىڭ انا ءتىلىن ەشبىر ەلدىڭ تىلىمەن بۋدانداستىرماي بۇگىنگى كۇنگە جەتكىزدى. بىزدەر نۇح اتامىزدىڭ قاراشاڭىراعىنىڭ يەسىمىز. قازاقتىڭ يا، ءيا، يە، كيە، قيا، قاراقيا، قيان، قيا دەگەن سوزدەرى سول يافەس اتامىزدان قالدى. ەسكە ۇستا! ءسوز ءتۇبىرى جاڭىلىسپايدى.
«نۇح پايعامبار ءۇش ۇلىن ءۇش تاراپقا: حام اتتى ۇلىن ءۇندىستان جاققا، سام اتتى ۇلىن يران جاققا، يافەس اتتى ۇلىن سولتۇستىك جاققا جىبەردى. ۇشەۋىنە ايتتى: «ادام پەرزەنتتەرىنەن ۇشەۋىڭىزدەن وزگە ەشكىم قالعان جوق، ۇشەۋىڭىز ءۇش جۇرتقا وتىرىڭىز، ۇرپاقتارىڭىز كوپ بولسا، سول بارعان جەرلەرىڭىزدى جۇرت ەتىپ وتىرىڭىز».
يافەس اتاسىنىڭ امىرىمەن جۋدى تاۋىنان كەتىپ، ەدىل مەن جايىق سۋىنىڭ اراسىنا قونىس تەپتى. يافەستىڭ سەگىز ۇلى بار ەدى، ۇرپاقتارى كوپ بولدى. ولار مىنالار: تۇرىك، حازار، ساقلاپ، ورىس، مەڭ، شىن، كەيمار، تاريح. يافەس ولەرىندە ءوز ورنىنا ۇلكەن ۇلى تۇرىكتى وتىرعىزىپ، وزگە ۇلدارىنا: «بارشاڭىز تۇرىكتى پاتشا ءبىلىپ، ونىڭ سوزىنەن شىقپاڭىزدار»، -دەپ وسيەت قىلدى، وعان يافەس ۇعلانى (وعلانى) دەگەن لاقاپ قويدى.
تۇرىكتىڭ ءتورت ۇلى بار ەدى; تۇتىك، حاكال، بارساجار، املاق. تۇرىك ءوزى ولەر شاعىندا ۇلكەن ۇلى تۇتىكتى ءوز ورنىنا وتىرعىزىپ، قايتپاس ساپارعا كەتتى» ء(ابىلعازى «تۇرىك شەجىرەسى»).
اتام قازاقتىڭ «ۇلكەن ۇل تاق مۇراگەرى، كەنجە ۇل قاراشاڭىراق يەسى» دەگەن ۇلاعاتتى ءسوزى سودان بەرى جالعاسىن تاۋىپ، ومىردەن اتا مەن اكە كەتسە، اۋلەتتىڭ بيلىگى جاسى ۇلكەن اعاعا كوشىپ، ال قاراشاڭىراق كەنجە ۇلدا قالىپ كەلەدى.
قۇدايكە قاۋىمى عۇمىرلارىنىڭ سوڭىنا «قوس نۇكتە» قويىلۋىنا ولاردىڭ اللاعا يمان كەلتىرۋدەن باس تارتۋلارى سەبەپ بولدى.

— «65. سونداي-اق، اد ەلىنە باۋىرلارى ھۇد (جىبەردىك). ول: ء«اي، ەلىم! اللاھقا قۇلشىلىق ەتىڭدەر، سەندەر ءۇشىن ودان باسقا ەشبىر قۇداي جوق. قورىقپايسىڭدار ما؟» — دەدى. 66. ونىڭ ەلىندەگى كۇپىرلىك ەتۋشى (قارسى بولعان) ۋازىرلەرى مەن بەكتەرى: «نەگىزىندە، ءبىز سەنى ءبىر جەتەسىز كورىپ تۇرمىز ءارى سەنى وتىرىكشىلەردەن دەپ ويلايمىز»، — دەدى. 67. (ھۇد): ء«اي، ەلىم! مەن – جەتەسىز ەمەسپىن. انىعىندا، مەن – الەمدەردىڭ راببىسىنان (جىبەرىلگەن) ەلشىمىن. 68. سەندەرگە راببىمنىڭ جولداعاندارىن جەتكىزەمىن. ءارى سەندەرگە سەنىمدى كەڭەس بەرۋشىمىن. 69. سەندەرگە ەسكەرتۋى ءۇشىن ارالارىڭنان بولعان ءبىر كىسى ارقىلى وزدەرىڭنىڭ راببىڭنان ەسكە سالۋ، (ەسكەرتۋ) كەلگەنىنە تاڭ قالاسىڭدار ما؟ ونىڭ سەندەردى نۇح ەلىنەن كەيىن، حاليفا (ولاردىڭ ورنىن باسۋشىلار) ەتكەنىن ءارى جاراتىلىستا ۇلكەن ەتكەنىن ەستەرىڭە الىڭدار. جەتىستىككە جەتۋ ءۇشىن، اللاھتىڭ يگىلىكتەرىن ەستەرىڭە الىڭدار»، — دەدى. 70. (ولار): «سەن بىزگە، ءبىزدىڭ اللاھتىڭ جالعىز وزىنە قۇلشىلىق جاساپ، اتا-بابالارىمىز تابىنىپ كەلگەندەرىن تاستاۋىمىز ءۇشىن كەلدىڭ بە؟ ەگەر شىن سوزدىلەردەن بولساڭ، بىزگە ۋادە ەتىپ وتىرعاندارىڭدى كەلتىر»، — دەدى. 71. (ھۇد): «اقيقاتىندا، سەندەرگە وزدەرىڭنىڭ راببىڭنان ازاپ جانە اشۋ كەلدى. سەندەر وزدەرىڭ جانە اتا-بابالارىڭ (پۇت قۇدايلاردى) اتاعان ەسىمدەر جايىندا مەنىمەن تارتىساسىڭدار ما؟ اللاھ ولار جونىندە ەشبىر دالەل تۇسىرمەگەن. ەندەشە كۇتىڭدەر، مەن دە سەندەرمەن بىرگە كۇتۋشىلەردەن بولامىن»، — دەدى. 72. سوندا ءبىز ونى جانە ونىمەن بىرگە بولعانداردى وزىمىزدەن بولعان مەيىرىممەن قۇتقارىپ، اياتتارىمىزدى وتىرىككە شىعارعانداردىڭ ارتىن ۇزدىك (تولىق جويدىق). ولار يمانعا كەلمەگەن ەدى. …74. ونىڭ سەندەردى اد ەلىنەن كەيىن حاليفا (ورنىن باسۋشىلار) ەتكەنىن جانە جەردە ورنالاستىرىپ، ونىڭ جازىقتارىندا سارايلار تۇرعىزىپ، ال تاۋلارىنان قاشاپ ءۇي جاساعاندارىڭدى ەسكە الىڭدار. اللاھتىڭ يگىلىكتى ىستەرىن ەسكە الىڭدار جانە جەر بەتىندە بۇزۋ-بۇلدىرۋشىلىك جاساماڭدار»، — دەدى» (قۇران كارىم ء«از-اراف» سۇرەسى). …«58. ءامىرىمىز كەلگەن كەزدە، ھۇدتى جانە ونىمەن بىرگە يمانعا كەلگەندەردى ءوزىمىزدىڭ مەيىرىمىزبەن قۇتقاردىق ءارى ءبىز ولاردى اۋىر ازاپتان قۇتقاردىق» (قۇران كارىم «ھۇد» سۇرەسى). 6.ال، ادتىقتار جويقىن، ايازدى داۋىلمەن جويىلدى. 7. ول (اللاھ) ونى ولاردىڭ ۇستىنە جەتى ءتۇن، سەگىز كۇن جالعاستى تۇردە سوقتىرىپ قويدى. سەن ول ەندى ءىشى كەۋەك قۇرما اعاشتارىنداي قۇلاپ جاتقانىن كورەسەڭ» ء(ال-حاققا سۇرەسى).
ءتاپسىر: «اد قاۋىمى سول زامانداعى ادامدارعا قاراعاندا دەنە بىتىمدەرى بويشاڭ، كۇش-قۋاتتارى دا مول ەدى» يبن كاسير. «ولار ەلشىمەن وزدەرى ويدان شىعارعان، ال شىن مانىندە جوق قۇدايلاردىڭ اتتارى جايلى تالاستى» ا.سادي. ادتتىقتار پۇتقا تابىنعان. ولار اتالارىنىڭ ءمۇسىنىن تاستاپ جاساپ، ولاردى قۇداي دەپ ەسەپتەدى. بىزدەن كۇشتى كىم بار دەپ، اللاھقا يمان كەلتىرمەي، مەنمەندىككە سالىنعاندارى ءۇشىن ايازدى كۇندە جەتى ءتۇن، سەگىز كۇن داۋىل سوعىپ جوق ەتىلدى. بۇل ادامزاتتىڭ تاريحي شەجىرەسىمەن دە تولىقتاي سايكەس. جەتى سانى جەتى اتالىق جۇيەمەن، ياعني بۇزاۋ اتانىڭ ۇرپاعى جەمەنەي اتامىزدىڭ ەسىمىمەن سايكەس بولسا، سەگىز سانى وسى جەمەنەيدەن بولىنەتىن سەميتتەردىڭ ەسىمىمەن سايكەس كەلەدى. قۇران كارىممەن تىيىم سالىنعان ناسىلشىلدىكتى (راسيزم)، ۇلتسىزدىقتى (ينتەرناتسيوناليزم، كوسموپوليتيزم) ۋاعىزدايتىن يۋدايزم (جاڭا وسيەت، ەۆانگەليە) ءدىنىنىڭ قوزعاۋشى كۇشى وسى سەميتتەردەن بولىنەتىن ەۆرەيلەر بولىپ تابىلادى.
ماڭعىستاۋداعى اقتاۋ قالاسىنىڭ 16 شاعىن اۋدانىندا، بەينەۋ اۋدانى بورانقۇل كەنتىنىڭ وڭتۇستىك شىعىسىندا 20 كم. قاشىقتىقتا «التى قۇلاش اۋليە» دەگەن ەكى كيەلى ورىن جانە ماڭعىستاۋ اۋدانى شايىر اۋىلىنىڭ سولت.-شىع. جاعىنان 12 كم. جەردەگى «قىرىقكەز» قورىمدارى بار. قازاقتا «قۇلاش» پەن «كەز» ۇزىندىق ولشەمى. سوندا اتالارىمىزدىڭ بويى 10-12 مەتر، ءتىپتى ودان دا بيىك بولعان. بۇل اتاۋ سوناۋ ەسكىدەن دە ەسكى زامانداردا جەر بەتىندە الىپ مامونتتار (ەرتەرەكتە ءتۇپقاراعان، ساۋرا ماڭىنان مامونتتىڭ سۇيەگى ء(تىسى) تابىلعان بولاتىن); الىپ قاراقۇستار (مانقۇس نەمەسە كەيىنىرەك دەگەلەك) «وتپان تاۋدىڭ باسىندا، دەگەلەك دەگەن ءبىر قۇس بار، اسپاندا تۇرىپ ىسقىرسا، مىڭ وردالى جىلان باسىلعان» دەگەن قاشاعان جىراۋدىڭ جىر شۋماقتارىن ەسكە الايىق (اداي اتا. 1 كىتاپ 127 بەت); الىپ كەسىرتكەلەر مەن الىپ ايداھارلار ءومىر سۇرگەن زامانداردا، ول زاماننىڭ ادامدارىنىڭ بويلارى دا، سولارعا سايكەس 10-12 مەترگە دەيىن جەتكەن. ولار الىپ ادامدار دەپ اتالعان. بۇل جاعداي وتكەن عاسىردىڭ اياق كەزدەرىندە قازىرگى ارابيا جەرىنەن بويى 10-12 مەتر ادامداردىڭ قاڭقاسى تابىلعاننان كەيىن عىلىمدا دا مويىندالعان. ماڭعىستاۋداعى قارامان اتا جانە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى ۇكاشا (نۇق پايعامبار) اتامىزدىڭ قابىرلەرىنىڭ دە ۇزىندىعىنىڭ 10-12 مەتر ەكەنىن قوسىڭىز. ماڭعىستاۋدا بويى ءۇش، ءۇش جارىم مەتر ادامداردىڭ مولالارى كۇنى بۇگىندە دە كەزدەسەدى. سونداي مولالار سايوتەستەن تەڭىزگە قاراي 35 كم. جەردەگى سيسەم اتا اۋليە قورىمىندا بار. ەندى وسى الىپ ادامداردىڭ قاتارىنا ەرسارى اتامىزدى دا قوسىپ، بەلدەرىنە «ەرسارىنىڭ قايراعىن» بايلاپ قويساڭىز وتە ادەمى ۇيلەسىپ كەتكەن جوق پا؟! قازىرگى «بىلگىشتەر» ەرسارىنى تۇركپەنگە تەليدى. ال، ونىڭ جوعارعى جاعىندا اداي تاڭبا تۇر. بىلگىشسىنىپ، ءوز اتاڭدى اركىمگە ءبىر تەلىگەنشە تاستاعى «تاڭبالاردى» وقىپ ۇيرەنەيىك، اعايىن!
راشيد اد ءديننىڭ وعىز داستانىندا بىلاي دەپ جازىلىپتى:
…«ساحارادا جامىك (يامىك) دەگەن ءبىر ءۋالايات بولدى. ءوزى كۇشتى قۋاتتى ەل سانالىپ، ءبىر ادامى باسقانىڭ ون ادامىنا قارسى تۇرارلىق ەدى. بۇلار سىر بويىن ەرتە زاماننان قونىستانعان.
بايتاق ۇلىس وعىزداردى بيلەگەن ينال سىر جابعۋحان ەدى. وعان دادا كەرەيجۇق ءۋازىر بولىپ، ونىڭ قىزمەتىن باسقاردى. بۇل قاراقوجا ۇلى قورقىت اتا ەدى. شىققان تەگى وعىزدىڭ باياتى ەدى. ول اسقان اقىلدى دانىشپان، كەرەمەت ادام ەدى. ءوزى ناقىل، ساۋەگەيلىك ءسوز ايتقان. 295 جىل عۇمىر كەشكەن قاريا كىسى…» («وعىز» داستانى، ءتارجىما، 1972، 55-57 بەتتەردە).
ءتاپسىر: نۇق اتامىزدىڭ كەمەسى توقتاعان قازىعۇرت تاۋى سىر وڭىرىندە. ءجام (جەم) ادايدىڭ بۇزاۋ تايپاسىنا جاتادى. وعىز بەن اداي سينونيم. شىندىعىندا وعىز (وق پەن قىز) ادايدىڭ ۇرپاعى. سىر ءوڭىرى، سىرداريا وزەنى، سىر (جابال) ەلى سول اتامىزدان قالدى. قورقىت اتامىزعا كوممەنتاري قاجەت ەمەس. بايات – باي اد (باي اداي) دەگەن ەكى بىرىككەن سوزدەن تۇرادى. قازىرگى ون ەكى اتا بايۇلىنىڭ نەگىزى سولار.
الەمگە ايگىلى ەگيپەت پيراميدالارىن وسى الىپ ادامدار سالعان دەپ تۇجىرىم جاساساق دۇرىسى وسى بولار. ول جايلى قۇران كارىمدە ايقىن اياتتار بار. «38.ال، فيراۋن: «ەي، ۋازىرلەر! مەن سەندەر ءۇشىن وزىمنەن باسقا قۇداي بار ەكەنىن بىلمەيمىن. ەي، ھامان! لايدى وتتىڭ ۇستىنە سالىپ (كىرپىش قۇيىپ)، ماعان مۇسانىڭ قۇدايىنا كوتەرىلۋىم ءۇشىن بيىك مۇنارا تۇرعىز» (قۇران كارىم ء«ال-قاساس» سۇرەسى). دەمەك، پيراميدالار پەرعاۋىنداردىڭ ۇلى جاراتۋشى-اللامەن ماڭگى سويلەسۋ ءۇشىن سالعان مۇنارالارى. ادام قولىمەن سالىنعان مۇنداي قۇرىلىس جەر بەتىندە بۇرىن-سوڭدى بولىپ كورگەن ەمەس. ول اسا اۋىر جەر سىلكىنىستەرىنە دە، اسا كۇشتى داۋىلدارعا دا، ءتىپتى توپان سۋلارعا دا توتەپ بەرە الادى. پيراميدالاردى دا سالعاندار وسى قازاقتىڭ اتا-بابالارى. وعان ەگيپەت پيراميداسىنىڭ ىشىندەگى بولمەنىڭ قابىرعاسىنان تابىلعان «دومبىرا مەن ادايدىڭ ء«تىل تاڭباسى» تولىقتاي كۋالىك ەتە الادى. ەندى وسىنىڭ ۇستىنە كاير (ەگيپەت) مۇراجايىنا قويىلعان تۋتانحاموننىڭ (ەگيپەت پەرعاۋىنى، مۇردەسى پيراميدا ىشىنە جەرلەنگەن) بالا كەزىندە ويناعان ويىنشىعى قويدىڭ اسىعى جانە پيراميدالاردىڭ ەڭ بيىك شىڭىنىڭ ادايدىڭ تاڭباسى «جەبەمەن» سايكەس كەلەتىندىگىن جانە قۇران كارىمدە پەرعاۋىن اسكەرىنىڭ «قازىق (قازاق)» دەپ اتالعانىن قوسىڭىز.
«جاقىندا ەگيپەت عالىمدارى پيراميدا تاستارىنىڭ قۇرامىنا حيميالىق ساراپتاما جۇرگىزىپ، ونىڭ ادام قولىمەن جاسالعاندىعىنا كوز جەتكىزگەندەرىن مالىمدەدى» — دەپ جازىپتى ەكسپرەسس گازەتى (http://kinofilms-online.ru/hot-news/novosti/nauka-i-tekhnologii/648-uchenye-raskryli-tajnu-stroitelstva-egipetskikh-piramid).
مىسىر پيراميدالارى تاستارىنىڭ قولدان قۇيىلعانىن بۇدان 20 جىل بۇرىن قازاقتىڭ ءبىرتۋار ۇلى، ونەرتاپقىش سەيىلبەك قىشقاشوۆ دالەلدەپ كەتكەن بولاتىن.
جەر بەتىندە الەمگە ايگىلى پيراميدالار كوپ. ولاردىڭ ساناتىنا قىتايدىڭ سيان جازىعىنداعى پيراميدا، مەكسيكانىڭ يۋكاتان جازىعىنداعى كۋكۋلكان پيراميداسى، انداداعى نورتە-چيكو مادەنيەتى پيراميدالارى جاتادى. وسى پيراميدالاردىڭ ىشىندەگى ەڭ ايگىلىسى جوعارىدا ايتىلعان ەگيپەتتەگى گازە (قاز) پيراميدالارى. عالىمداردىڭ دالەلدەۋىنشە وسى پيراميدالاردىڭ ءبارى ءبىر مەزگىلدە سالىنعان. وسى پيراميدالار سوڭعى كەزدە «ۇيقىدان» ويانىپ، ءبارى دە اسپانعا ساۋلە (جارىق) شاشا باستاعان. بۇعان تۇسىنىك بەرۋگە عالىمداردىڭ بىلىمدەرى جەتپەۋدە.
بۇل قاۋىمنىڭ دا ازاپ شەگىپ ىدىراۋىنا، ولاردىڭ مەنمەنسىپ، «بىزدەن كۇشتى كىم بار»، — دەپ ۇلى جاراتۋشى — اللاھقا يمان كەلتىرۋدەن باس تارتۋلارى سەبەپ بولدى.

— «73.سونداي-اق ءسامۇد ەلىنە باۋىرلارى ساليحتى (جىبەردىك). (ول): ء«اي، ەلىم! اللاھقا قۇلشىلىق ەتىڭدەر، سەندەر ءۇشىن ودان باسقا قۇداي جوق. اقيقاتىندا سەندەرگە وزدەرىڭنىڭ راببىڭنان انىق دالەل كەلدى. مىنە، مىناۋ – اللاھتىڭ تۇيەسى، سەندەر ءۇشىن ءبىر بەلگى. سەندەر ونى جايىنا قالدىرىڭدار، اللاھتىڭ جەرىندە جايىلسىن. وعان ەشبىر جاماندىق تيگىزبەڭدەر. وندا سەندەردى كۇيزەلتۋشى ازاپ تۇتادى. 74. ونىڭ سەندەردى اد ەلىنەن كەيىن حاليفا (ورنىن باسۋشىلار) ەتكەنىن جانە جەردە ورنالاستىرىپ، ونىڭ جازىقتارىندا سارايلار تۇرعىزىپ، ال تاۋلارىنان قاشاپ ءۇي جاساعاندارىڭدى ەستەرىڭە الىڭدار. اللاھتىڭ يگىلىكتەرىن ەسكە الىڭدار جانە جەر بەتىندە بۇزۋ-بۇلدىرۋشىلىك جاساماڭدار»، — دەدى. ء…77.سويتىپ ولار تۇيەنىڭ تىرسەگىن قيىپ، وزدەرىنىڭ راببىسىنىڭ امىرىنە باعىنباي، شەكتەن شىقتى. كەيىن: «ەي، ساليح! ەگەر ەلشىلەردەن بولساڭ، بىزگە ۋادە ەتىپ جۇرگەنىڭدى (ازاپتى) كەلتىر»، — دەدى. 78. سوندا، ولارعا ءبىر سىلكىنىس ءتيىپ، ولار ۇيلەرىندە ەتپەتتەرىنەن جاتقان كۇيى قالدى. (قۇران كارىم ء«ال- اراف» سۇرەسى).
ء«4.سامۇد جانە اد ەلدەرى «قاريانى» (قيامەت كۇنىن) وتىرىك سانادى. ء5.سويتىپ سامۇدتىقتار «تاعيامەن» (شەكتەن تىس قۋاتتى نارسەمەن) جويىلدى. 6.ال، ادتىقتار جويقىن، ايازدى داۋىلمەن جويىلدى. 7. ول (اللاھ) ونى ولاردىڭ ۇستىنە جەتى ءتۇن، سەگىز كۇن جالعاستى تۇردە سوقتىرىپ قويدى. سەن ول ەندى ءىشى كەۋەك قۇرما اعاشتارىنداي قۇلاپ جاتقانىن كورەسەڭ» (قۇران كارىم ء«ال-حاققا» سۇرەسى).
ءتاپسىر: «بۇل ەلدەر ەلشىلەردى تەرىسكە شىعارىپ، مىندەتتى تۇردە بولاتىن قيامەت كۇنىنە سەنبەي، كۇنا، ازعىندىق ىستەردە بولدى». ا.سادي. «بۇل – ۇرەيلى زور ايقاي. بۇل داۋىستان ولاردىڭ جۇرەكتەرى جارىلدى» ا.سادي. قۇران كارىمدە بۇنداي تەڭەۋلەر كوپتەپ كەزدەسەدى. سامۋد ەلى نۇح پايعامباردىڭ ءۇش ۇلىنىڭ (حام، سام، يافەس) ورتانشىسى سام اتامىزدىڭ ەلى. اتامەكەندەرى ارابيا تۇبەگى. شام (سام) شاھارى اتاۋلارى سولاردان قالعان. شام شاھارى — قازىرگى سىر (سيريا) ەلىنىڭ استاناسى داماسك (داماشىق) قالاسىنىڭ ەجەلگى اتاۋى.
بۇل قاۋىمنىڭ دا وپات بولۋىنا ولاردىڭ ادىلەتسىزدىك تانىتىپ، قيانات جاساپ ۇلى جاراتۋشى – اللاعا قۇلشىلىق ەتپەۋلەرى سەبەپ بولدى.

— «54.سونداي-اق لۇتتا ءوز ەلىنە: «سەندەر وزدەرىڭ كورە تۇرىپ، جيىركەنىشتى ءىس ىستەيسىڭدەر مە؟ 55.سەندەر ايەلدەردىڭ ورنىنا، ەركەكتەرگە ءتاني قۇمارلىق (شاھۋات) تانىتاسىڭدار ما؟ ءيا، سەندەر – نادان ەلسىڭدەر»، — دەدى. 56.ونىڭ ەلىنىڭ جاۋابى: «لۇتتىڭ ءۇي-ىشىن كەنتتەرىنەن شىعارىپ جىبەرىڭدەر. ويتكەنى ولار تازا بولۋدى قالايتىن ادامدار»، — دەگەننەن باسقا ءسوز بولمادى. 57. سوندا ءبىز ونى جانە ءۇي-ىشىن قۇتقاردىق، تەك ايەلىنەن باسقا. ونىڭ ارتتا قالۋشىلاردان بولۋىن الدىن-الا بەلگىلەدىك. 58. ءسويتىپ، ءبىز ولاردىڭ ۇستىنە تاستان جاڭبىر جاۋدىردىق. ەسكەرتۋ بەرىلگەندەردىڭ جاڭبىرى قانداي جامان» (قۇران كارىم ء«ان-نامل» سۇرەسى).
ءتاپسىر: «لۇت يبراھيم پايعامباردىڭ، وعان اللاھتىڭ سالەمى بولسىن، اعايىنى ەدى. ءارى وعان ەرىپ يمانعا كەلگەن بولاتىن. كەيىن اسا ۇلى اللاھ لۇت پاعامباردى، وعان اللاھتىڭ سالەمى بولسىن، پۇتقا تابىناتىن، جيىركەنىشتى ىستەر ىستەيتىن جانە جولاۋشىلاردى توناۋشىلىقپەن اينالىساتىن ەلگە ءدىن ۋاعىزداۋ ءۇشىن جىبەرىلدى. لۇت پايعامبار ولاردى تاۋبەگە كەلۋگە شاقىرىپ، كۇنا ىستەرىنىڭ كۇيزەلتۋشى ازاپقا ۇشىراتاتىنىن ءتۇسىندىردى. ولاردىڭ كۇنادان قايتپايتىنى انىق بولعان كەزدە، ولارعا قارسى راببىسىنا دۇعا جاسادى. ا.سادي.
بۇل قاۋىمدا ايەل مەن ايەل، ەركەك پەن ەركەك جاپپاي جىنىستىق قاتىناسقا تۇسكەن، ياعني قازىرگى تىلمەن ايتقاندا كوپتەگەن ەۆروپا ەلدەرىندەگى سياقتى «لەزبي جانە گوموسەكسۋاليزم» — مەن اينالىسقان (ورىس ءتىلدى بيلىكتىڭ قازاقتىڭ ۇلتتىق يدەلوگياسىمەن اينالىسپاۋ سالدارىنان مۇنداي جاعدايلاردىڭ سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدە ەتەك جايىپ بارا جاتقانى اششى دا بولسا شىندىققا اينالىپ بارادى). ونىڭ ايەلى كۇناھارلاردىڭ قاتارىنان بولعاندىقتان قۇتقارىلماعان. اللا ولاردىڭ ۇستىنە اسپاننان تاس (كۇكىرت پەن وت) جاۋدىرىپ قىرعىنعا ۇشىراتقان. بۇل قاۋىم پۇتقا تابىنعان جانە جولاۋشىلاردى توناۋشىلىقپەن اينالىسقان.
ۇلى جاراتۋشى – اللانىڭ حاق جولىنا قارسى شىعىپ، ازعىندىققا: پۇتقا تابىنىپ، جيىركەنىشتى ىستەر ىستەگەندەرى جانە جولاۋشىلاردى توناۋشىلىقپەن اينالىسقاندارى ءۇشىن جازاعا تارتىلدى.

— «85. سونداي-اق ءماديان ەلىنە باۋىرلارى شۇعايىپتى (جىبەردىك). ول: ء«اي، ەلىم! اللاھقا قۇلشىلىق ەتىڭبەر، سەندەر ءۇشىن ودان باسقا قۇداي جوق. سەندەرگە راببىڭنان انىق ءبىر دالەل كەلدى. ولشەۋلى جانە تارازىدا تۋرالىقتى ۇستاڭدار ءارى ادامداردىڭ زاتتارىن كەمىتپەڭدەر. جەر بەتى تۇزەتىلگەننەن كەيىن وندا بۇزۋ-بۇلدىرۋشىلىك جاساماڭدار. ەگەر يماندى بولساڭدار، وسىلاي ەتۋلەرىڭ وزدەرىڭ ءۇشىن قايىرلى. 86. ءارى ادامداردى قورقىتۋ ءۇشىن ءاربىر جولدا وتىرماڭدار. سونداي-اق اللاھتىڭ جولىن قيسايتۋدى قالاپ، ودان يمانعا كەلگەندەردى قايتارماڭدار. وزدەرىڭ از بولعان كەزدە ول سەندەردى كوبەيتكەنىن ەستەرىڭە الىڭدار. بۇزۋشى-بۇلدىرۋشىلەردىڭ سوڭىنىڭ نەمەن بىتكەنىنە نازار سالىڭدار!» (قۇران كارىم ء«ال-اراف» سۇرەسى).
«36…اللاھقا قۇلشىلىق ەتىڭدەر ءارى اقيرەت كۇنىنە ءۇمىت ارتىڭدار جانە جەر بەتىندە بۇزۋ-بۇلدىرۋشىلىك جاساپ جۇرمەڭدەر»،- دەدى. 37. ولار ونى وتىرىكشىگە شىعاردى. سوندا ولاردى ءبىر سىلكىنىس ۇستادى دا ولار ۇيلەرىندە ەتپەتتەپ جاتقان كۇيلەرىندە قالدى» (ال-انكابۋت سۇرەسى).
ءتاپسىر: «اسا ۇلى اللاھ ولاردى ۇيلەرىندە جازالاپ جويدى» ا.سادي. ماديان پاتشالىعى ءوزىنىڭ ۇزاق عۇمىرىندا كەيبىر ىستەردە ادىلەتسىز بولعاندىقتارىنان اللاھتىڭ بۇيرىعىمەن جەر سىلكىنۋ سالدارىنان وپات تاپتى. قازاقتىڭ شۇعىلا (كۇن ساۋلەسى، ءبىلىم ساۋلەسى) دەگەن ءسوزى شۇعايىپ پايعامباردان قالدى. اۆتورلىق قۇقىق پەن ءسوز ءتۇبىرى ء(وز ءتۇبى) جاڭىلىسپايدى. ادىلەت پەن ادىلەتسىزدىك، مادەنيەتتىلىك پەن مادەنيەتسىزدىك دەگەن ۇعىمدار وسىلاي دۇنيەگە كەلدى. ايتپەسە ءبىز ادىلەتتىڭ دە، مادەنيەتتىڭ دە نە ەكەنىن تۇسىنبەگەن بولار ەدىك.
ماديان ەلىنىڭ دە اللاھتىڭ قاھارىنا دۋشار بولۋىنا، ولاردىڭ دا كەيبىر ىستەردە ادىلەتسىزدىك تانىتىپ، «تارازىدان» جەپ جانە قۇدايعا قۇلشىلىق ەتۋدەن باس تارتىپ، اقيرەت كۇنىنە يمان كەلتىرمەگەندەرى (سەنبەگەندەرى) سەبەپ بولدى.

— «4.نەگىزىندە، فيراۋن جەر بەتىندە ء(وز ەلىندە) ءوزىن جوعارى قويىپ، ونىڭ حالقىن ءبولدى. ول (فيرھاۋن) ولاردىڭ ءبىر توبىن ەزگىگە سالىپ، ۇلدارىن باۋىزداپ، ال ايەلدەرىن ءتىرى قالدىراتىن ەدى. اقيقاتىندا، ول بۇزۋشى-بۇلدىرۋشىلەردەن بولدى. 5.ال، ءبىز ول جەردە (مىسىردا) ءالسىز بولعاندارعا يگىلىك كورسەتۋدى، ولاردى جەتەكشى ەتۋدى ءارى مۇراگەرلەر ەتۋدى قالايمىز، 6.سونداي-اق ولارعا ول جەردە بيلىك بەرۋدى ءارى فيرھاۋن مەن ھامانعا جانە ەكەۋىنىڭ اسكەرىنە ولاردىڭ قورقىپ، ساقتانعان (قاۋىپتەنگەن) نارسەلەرىن كورسەتۋدى. …39. ءارى ول جانە ونىڭ اسكەرى ەشقانداي قۇقىعى بولماسا دا وزدەرىن جوعارى سانادى ءارى ولار بىزگە قايتارىلمايمىز دەپ ويلادى. 40. سوندا ءبىز ونى جانە ونىڭ اسكەرىن ۇستاپ (جازالاپ)، تەڭىزگە تاستادىق. ادىلەتسىزدەردىڭ سوڭى نە بولعانىنا نازار سال. 41. ءارى ءبىز ولاردى وتقا (توزاققا) شاقىرۋشى جەتەكشى ەتتىك، ال قايتا ءتىرىلۋ كۇنى ولارعا كومەك بەرىلمەيدى. 42. ءارى وسى ومىردە ءبىز ولاردىڭ سوڭىنان قارعىس ەرتىپ قويدىق، ال قايتا ءتىرىلۋ كۇنى ولار (اللاتىڭ مەيىرىمىنەن) شەتتەتىلگەندەردەن (ۇسقىنسىز، جيىركەنىشتىلەردەن) بولادى. 43. ءبىز الدىڭعى ۇرپاقتاردى جويعانىمىزدان كەيىن، مۇساعا ادامدار ءۇشىن كورنەۋ دالەلدەر، جولباسشى (تۋرا جولدى ۇستاۋعا باسشىلىق) جانە مەيىرىم رەتىندە، ولاردىڭ ەسكە الۋلارى ءۇشىن كىتاپتى بەردىك ء(ال-قاساس سۇرەسى).
ءتاپسىر: «ەلدى جىكتەپ، توپتارعا ءبولىپ، يسرايل ۇرپاقتارىن ەزگىگە سالىپ، قىسىم كورسەتتى. ءوزىنىڭ تاعىن قاۋىپسىزدەندىرۋ ءۇشىن ولاردىڭ ۇلدارىن ءولتىرىپ، تەك قىزدارىن قالدىرۋدى بۇيىردى. اسا ۇلى اللاھ يسرايل ۇرپاقتارىن قورلىق ەزگىدەن قۇتقارىپ، ولاردى يماندىلارعا جەتەكشى جانە دۇنيە يگىلىكتەرىنە مۇراگەر ەتۋدى قالادى». ا.سادي. اللاھتىڭ قاھارىمەن (ولاردىڭ ادىلەتسىزىدىكتەرىنىڭ سالدارىنان) پەرعاۋىن اسكەرى تەڭىزگە باتىرىلدى. ادىلەتسىز باسشىنى قولداعان بۇكىل اسكەر ۇلى جاراتۋشى – اللاھتىڭ قاھارىنا ۇشىراپ اۋىر جازاعا تارتىلدى.
ولاردىڭ دا جازاعا تارتىلۋىنا ادىلەتسىزدىكتەرى (جازىقسىز جاندارعا وپات كەلتىرۋلەرى) سەبەپ بولدى. ءسوزسىز ءاربىر قياناتتىڭ ارتىندا اللاھتىڭ جازاسى بار.

— «78. ول (قارۋن): (بۇل مال-داۋلەت) ماعان ءبىلىمىم ءۇشىن بەرىلدى»، — دەدى. ول بىلمەدى مە، اللاھتىڭ ودان بۇرىنعى ۇرپاقتاردان كۇش-قۋاتى ودان مىقتى ءارى جيناعانى دا كوبىرەك بولعانداردى جويىپ جىبەرگەنىن؟ قىلمىسكەرلەر كۇنالارى جايلى سۇرالمايدى. 79. سوندا ول ەلىنىڭ الدىنا سان-cالتاناتىمەن كورىكتەنىپ شىقتى. ءارى وسى دۇنيە تىرشىلىگىن قالاعاندار: «اتتەڭ! قارۋنعا بەرىلگەندەي نارسە بىزگە دە بەرىلگەندە ەدى! ول – ءسوزسىز، ۇلكەن ۇلەس يەسى»، — دەدى. 80. ال، وزدەرىنە ءبىلىم بەرىلگەندەر: «سورلارىڭ بار بولعىر! يمانعا كەلگەن جانە ىزگى امال جاساعاندار ءۇشىن اللاھتىڭ سىيى قايىرلى ءارى ول سابىر ەتۋشىلەرگە عانا بۇيىرادى»، — دەدى. 81. سوندا ءبىز ونى جانە ونىڭ ءۇي-جايىن جەرگە جۇتقىزدىق. ونى اللاھتان قۇتقاراتىن ەشبىر توپ بولمادى ءارى ول ءوز-وزىن دە قۇتقارا المادى.
ءتاپسىر: ول ءومىردىڭ بارلىق قىزىعى تەك قانا دۇنيە-مال جيناۋ دەپ ۇعىندى. «وعان ادامدار: «بۇل ءومىر سەنى اقيرەتتەن توسىپ قويماسىن. اسا ۇلى اللاھ بەرگەن يگىلىكتەردى، مۇمكىنشىلىكتەرىن ءجانناتقا جەتۋ ءۇشىن پايدالانىپ، ساداقا بەرىپ، راببىڭنىڭ رازىلىعىن تابۋعا تىرىس. دۇنيەڭنىڭ ءبىر بولىگىن ءوزىڭ ءۇشىن پايدالان. سوندا سەن ءوز دىنىڭە دە، اقيرەتىڭە دە پايدا كەلتىرەسىڭ. اللاھتىڭ جاراتقاندارىنا جاقسىلىق جاسا»، — دەدى. …ولار وزدەرىن ىزگىلەر قاتارىندا ەسەپتەپ، وسىلاي جالعاسا بەرەدى دەگەن سەنىمدە بولدى. الايدا، بۇل ولاردى ازاپتان قورعاي المايدى. ادامنىڭ بايلىعى ونىڭ وزگەلەردەن ارتىقشىلىعى دەگەن ءسوز ەمەس». ا.سادي. يگىلىكتى ءىس (مەشىت، كوپىر، جول، مەكتەپ-مەدرەسە سالۋ، عىلىم-بىلىمگە ت.ت. جۇمسامادى) جاسامادى، قايىر-ساداقا بەرمەدى، اللاھتىڭ راقىمشىلىعىن تابۋعا تىرىسپادى. ول وتە مەنمەنشىل جانە تاكاپپار بولدى. اللاھتىڭ قاھارىمەن ونى (قارىنبايدى)، ۇي-ىشىمەن جانە بارلىق دۇنيە-مۇلكىمەن جەر جۇتتى. وسىنىڭ ءبارى كەشە عانا وسىنداي باي بولۋدى كوكسەگەن وزگە جۇرتتىڭ ءبارىنىڭ كوز الدىندا بولدى. تۋرا وسىنداي جاعداي كۇنى كەشە، بار-جوعى وسىدان ءجۇز جىلداي شاماسى بۇرىن (1917ج.)، كەڭەس ۇكىمەتى بيلىككە كەلەر تۇستا بولىپ ءوتتى. بۇندا بۇگىنگى تەك قانا قاراباستارىنىڭ قامىن ويلاپ جۇرگەن بايلارعا جانە تەك قانا باي بولۋدى كوكسەپ جۇرگەندەرگە ۇلكەن عيبرات بار.
«قارۋن – مۇسانىڭ رۋىنان بولعان باي ادام. ول بايلىعىنا ماساتتانىپ، ادامدارعا ادىلەتسىزدىك ىستەيتىن ەدى. ا.سادي. قازاقتىڭ شەجىرە، اڭىز-ەرتەگىلەرىندەگى ەڭ جاعىمسىز كەيىپكەرلەردىڭ ءبىرى «اتاقتى» قارىنبايىمىز وسى.
بۇل جەردە جازاعا تەك قانا «قارىنبايلار» مەن «شىق بەرمەس شىعايبايلار» تارتىلدى. باي بولساڭ، بار بولساڭ ارتىق قاراجاتىڭدى ەلىڭدەگى كەدەيلەردىڭ (جوق—جىتىمدەردىڭ) جاعدايىن جاقسارتۋعا جۇمساۋعا ءتيىسسىڭ. ال، قازىرگى كەيبىر «ازعىندار» ەل اۋزىنان جىرىپ، ارام جولمەن جيناعان بايلىقتارىن شەتەلگە تاسىپ ءجۇر.

— «10. ءارى ءبىز ەر داۋىتكە ءوز تاراپىمىزدان ارتىقشىلىق بەردىك. «ەي، تاۋلار! ونىمەن (داۋىتپەن) بىرگە جاڭعىرىق بەرىپ (اللاھتى دارىپتەۋىن) قايتالاڭدار. ەي، قۇستار! (سەندەر دە) قايتالاڭدار – دەدىك. ءارى وعان تەمىردى جۇمسارتىپ: 11. «ۇزىن ساۋىتتار جاسا جانە ونىڭ بولىكتەرىن (شىعىرشىقتارىن) مولشەرلەپ ال. ءارى ىزگىلىك ىستەڭدەر. اقيقاتىندا، مەن نە ىستەپ جاتقاندارىڭدى كورۋشىمىن»، — دەدىك. 12. ال، سۇلەيمەنگە تاڭەرتەڭگى شىعۋى ءبىر ايلىق، كەشكە قايتۋى ءبىر ايلىق جولدى باسىپ وتەتىن جەلدى (باعىندىردىق). ءبىز وعان مىستان بۇلاق اعىزدىق. جانە راببىسىنىڭ رۇقساتىمەن ونىڭ الدىندا جىنداردان جۇمىس ىستەيتىندەرى بولدى. ءارى ولاردان كىم امىرىمىزدەن شىقسا، وعان ساير ازابىن تاتتىرامىز. 13. ولار وعان، ول قالاعان قۇرىلىستاردى (سارايلار مەن مەشىتتەردى)، كەسكىندەردى، اۋىزدەي ۇلكەن ىدىستاردى جانە بەرىك ورناتىلعان قازانداردى جاساپ بەرەتىن. (ولارعا): «ەي، ءداۋىتتىڭ اۋلەتى! شۇكىر ەتۋ (راببىڭنىڭ بەرگەن يگىلىكتەرىنە العىس ءبىلدىرۋ) ءۇشىن امال ىستەڭدەر»، — دەدىك. قۇلدارىمنىڭ ازى عانا شۇكىر ەتۋشى (بەرگەن يگىلىكتەرىمە رازى بولىپ، العىس ءبىلدىرۋشى). …15. ءسابالىقتار ءۇشىن ولاردىڭ تۇراتىن جەرلەرىندە بەلگى (نىشان) — وڭ جاق جانە سول جاقتارىندا (ورنالاسقان) ەكى باعى — بار ەدى. (ولارعا): «وزدەرىڭنىڭ راببىڭنىڭ ريزىعىنان جەڭدەر جانە شۇكىر ەتىڭدەر (ونىڭ بەرگەن يگىلىكتەرىنە العىس بىلدىرىڭدەر). جاقسى ەل ءارى اسا كەشىرىمدى راببى»، — (دەلىنگەن ەدى). 16. الايدا ولار (شۇكىرسىزدىك ەتىپ، قۇلشىلىقتان) تەرىس بۇرىلدى. سوندا ءبىز ولارعا تاسقىن سۋدى جىبەردىك ءارى ولاردىڭ باقتارىن جىڭعىلدى ءارى ازعانا سيدرى (تىكەنەكتى اعاشى) بار ەكى باقپەن الماستىردىق» ء(سابا سۇرەسى).
ءتاپسىر: ءسابا – يەمەندىك ەلدىڭ اتى. بۇل ەلدىڭ قىتاي جازبالارىنداعى اتاۋى ءسا (سا)، ولاردىڭ ۇرپاقتارى ساقتار، سارماتتار. بۇل بۇگىنگى قازاقتاردىڭ ەجەلگى اتا-بابالارىنىڭ اتاۋى. يەمەننىڭ قازاقشا اتاۋى جەمەن. ولار قاز ادايدىڭ شەجىرە دەرەگى بويىنشا ادايدىڭ جەتىنشى بۋىنى، ياعني التىنشى نەمەرەسى بۇزاۋدان تارايدى. يەمەن دەگەندەگى «ي» دىبىسى، بۇل اتا (ادا) دەگەن ۇعىمعا جالعانعان، اداي دەگەندەگى، اتانىڭ بالاسى، ۇرپاعى دەگەندى جانە سونىمەن قاتار نۇق پايعامباردىڭ كىشى ۇلى يافەس دەگەندى بىلدىرەدى. ولاردىڭ ۇرپاعىنان ەر ءداۋىت پەن ون سەگىز مىڭ عالامدى بيلەگەن سۇلەيمەن شىقتى. ولارعا اللاتاعالا كوپتەگەن ارتىقشىلىقتار بەرگەن. كەيىننەن، «ولار شۇكىرسىزدىك تانىتىپ قۇلشىلىق ەتۋدەن، بويسۇنۋدان باس تارتقان كەزدە ولارعا جازا ءتۇستى. ءبىرقاتار عالىمداردىڭ پىكىرى بويىنشا ءسابالىقتاردىڭ سالىپ، پايدالانىپ كەلە جاتقان سۋ بوگەتىن (پلوتينانى) اللاتاعالا ەگەۋقۇيرىقتار جىبەرىپ تەستىرىپ، توعان قۇلاپ، بۇلاردى سەل باستى. ءسويتىپ ءسابالىق تايپالار ازاپقا ۇشىراپ، ولاردىڭ ءبىر بولىگى جان-جاققا تاراپ كەتتى». يبن كاسير. بۇلاردىڭ ءبىر بولىگىنىڭ جازاعا تارتىلۋىنا، ولاردىڭ شۇكىرشىلىك ەتپەي، ادىلەتسىزدىك تانىتىپ، اللاقا قۇلشىلىق ەتۋدەن باس تارتقاندارى سەبەپ بولدى. دەگەنمەن، ولاردىڭ ارتىندا ساقي، مىرزا، جومارت دەگەن ەڭ جاقسى ۇعىمدار قالدى.

«41.ادامداردىڭ ءوز قولدارىمەن جاساعاندارىنىڭ (كۇنا، قىلمىستارىنىڭ) سەبەبىنەن قۇرلىقتا جانە تەڭىزدە بۇلىنشىلىك پايدا بولدى. (بۇل) ولاردىڭ ىستەگەن كۇنالارىنىڭ كەيبىرىنىڭ جازاسىن تاتۋى ءارى ولاردىڭ ء(قۇنالاردان) قايتۋلارى ءۇشىن». ء(ار-رۋم سۇرەسى).
ءتاپسىر: «جەردەگى ءتۇرلى باقىتسىزدىقتار جانە قيىنشىلىقتار – ادامداردىڭ جامان ىستەرىنە بەرىلگەن جازا. بۇل باقىتسىزدىقتار جازانىڭ دۇنيەدەگى ءبىر بولىگى عانا. ءسويتىپ، ولار كۇنادان اسا ۇلى اللاھقا بويسۇنۋعا قايتىپ، تۋرا جولعا ءتۇسۋى ءۇشىن. بۇل بارلىق كەمشىلىكتەن پاك اللاھتىڭ قۇلدارىنا دەگەن مەيىرىمى. (ا.سادي). اللاھقا يمان كەلتىرمەي، كۇنالى ىستەرىڭدى ارى قاراي جالعاستىرا بەرسەڭ، ار جاعىڭدا، ياعني كەلەسى «دۇنيەدە» سەنى تاعى توزاق كۇتىپ تۇر.
«116. …ال، ادىلەتسىزدىك ەتكەندەر، وزدەرىنە بەرىلگەن ءسان-سالتانات، راحاتقا ەردى، ءسويتىپ قىلمىسكەر بولدى» (قۇران كارىم «ھۇد» سۇرەسى). ءتاپسىر: «ادىلەتسىزدەر، تەك دۇنيە قىزىقتارىنا بەرىلىپ، ودان باسقا ەشتەڭەنى قالامادى. سوڭىندا ولار جازاعا لايىق بولىپ جويىلدى». ا.سادي.

تاريح تاعلىمى: ءسوزسىز ءاربىر كۇنانىڭ ىشىندە ازاپ بار. ەگەر كىمدە-كىم سول كۇنانى جاساسا جانە سول كۇنالى ىستەن باس تارتىپ تەزىرەك تاۋبە جاساماسا، وندا ول كۇنانىڭ قاسىرەتتى زاردابى وعان مىندەتتى تۇردە اينالىپ سوعارى ءسوزسىز. ءبىراق وكىنىشكە وراي، قۇدايىن ۇمىتىپ جاساعان كۇنانى، قۇداي دا ۇمىتادى-دەپ ويلاپ، الدانىپ جۇرگەندەر قانشاما؟ اقيقاتىندا اللا ەش نارسەنى ۇمىتپايدى. اللا ءبارىن كورۋشى.

ۇلى جاراتۋشى - اللا وسى جولداردى وقىعان بارشاڭىزعا يمان بەرگەي!

قوجىربايۇلى مۇحامبەتكارىم، ماڭعىستاۋ

كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/oku.php?tur=11&id=1601

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە 99 دەپ جازىڭىز، راحىمەت!
98 + 1 = ? sozsiz sifermen tolteringiz.

ەل-ارنا ءوز گازەتى

ەڭ جاڭا ماقالالار


تولە ءبيدىڭ تۋى - قازاق 7 مينوت
تيانشان تورى 7 مينوت
چەحيا تۇرعىندارى پرەمەر 7 مينوت
وتباسىلىق اسحانا قامقور 7 مينوت
بەلارۋستىڭ جاڭارتىلعان 8 مينوت
ۆەنەتسياداعى پارتيتۋرال 17 مينوت
ەاەو: ءسۇتتىڭ تەحنيكالى 27 مينوت
ەلوردادا جولاقى ءبىر اي 1 ساعات
ەلىمىزدە ءسۇت ساپاسىنا 1 ساعات
نار يدىرگەن ء(ى نۇسقا) 1 ساعات
پاۆلودار وبلىسىندا مەمل 1 ساعات
الماتىدا ۇستەل تەننيسىن 1 ساعات
قازاقستاندا مىڭنان استا 1 ساعات
بالجىڭگەر ء(ى نۇسقا) - 1 ساعات
“يسلام جانە ۇلى د 1 ساعات
كايردە زاماناۋي قازاق ا 1 ساعات
وركەنيەتتىڭ ەڭ باستى مى 1 ساعات
18 قاراشا. تۋعان كۇن يە 2 ساعات
قازاقستاندىقتار ەرجان م 2 ساعات
كىتاپتى تىم كوپ وقىعان 2 ساعات
«س.عىلماني» مەشىتىندە س 2 ساعات
تاربيە ادامنىڭ ەكىنشى ك 2 ساعات
اتىراۋدا 10-سىنىپ وقۋشى 2 ساعات
18 قاراشا. قازاقپارات ك 3 ساعات
جارىقتى سوقىر كورمەگەنن 3 ساعات
باسەكەلەستەرىم مەنىڭ جو 3 ساعات
قازگيدرومەت: قاراشانىڭ 4 ساعات
ءجانناتتاعى ءسىز بىلمەي 4 ساعات
بۋراباي اۋدانىندا ءتاۋا 4 ساعات
رۋحتىڭ ەكىگە جارىلۋى 5 ساعات