نۇرالەم Facebook -كە جازىل ءتاڭىرتاۋ YouTube -كە جازىل قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com



نۇرالەم Facebook -كە جازىل ءتاڭىرتاۋ YouTube -كە جازىل قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: ەل-ارنا گازەتى | وسى ارادان ەلارنا گازەتىنىڭ بارلىق ماقالالارىن كورۋگە بولادى..

مەندە ال-ارناعا جازبا-ماقالا جازامىن، وندا وسى ارانى باسىڭىز!

جولدانعان ۋاقىتى: 02:56 - 2016/08/15

ماقالا جولداۋشى: erganaat
ماقالا اپتورى: نۇرسادىق سەيىتقوجا ۇلى
اپتوردىڭ مەكەن-جايى:
وسى ماقالانىڭ كىرىلشە نۇسقاسى، وسى ارانى باسىڭىز

Осы мақаланың кірілше нұсқасы, осы араны басыңыз


دالا بوزتورعايى قانداي سۇيكىمدى، قانداي سۇلۋ، قانداي جاعىمدى، قانداي اياۋلى دەسەڭىزشى؟! ول قۇمايت جەرگە، قاعىر تاستارعا قونبايدى. ول داۋىلدى نوسەرلەرگە قارسى ۇشا الادى، ايازداردا توڭبايدى. ول بۇكىل تابيعات دۇنيەسىنە، جان-جانۋارعا، ادامزاتقا سۇلۋلىق سيلايتىن كيەلى قۇس. ول تامىلجىتا ءان شىرقاعاندا كوكتەم ايى ەرەكشە قۇلپىرىپ، بۇكىل تىرشىلىك يەسىنىڭ جانىن اسەم ساز كەرنەيدى.

«قازاقتىڭ ءانى كەتسە، ءسانى كەتەدى، ءسانى كەتسە جانى كەتەدى» دەگەن ەكەن سۇلتانماحمۇت تورايعىروۆ. ۇلتىمىز حالىق ءانىنىڭ قادىر قاسيەتىن كەمىتپەي، ونىڭ ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاسۋىنا، عاسىرلار بويى مۇرا بولىپ قالۋىنا ءمولدىر تامشىداي بولىپ ءوز ۇلەسىن قوسىپ كەلە جاتقان ايگىلى ءانشى، كومپوزيتور تۇران قۇسايىن قىزىن دالا بوزتورعايى دەسەم ارتىق ايتپاعان بولار ەدىم. بالا كەزىنەن ءان شىرقاۋعا قۇمارتىپ، تابيعات سيلاعان دارا داۋىسىمەن حالىق اندەرى مەن ءوزى جازعان اندەرىن تامىلجىتا شىرقاپ، حالقىمىز جۇرەگىنەن تەرەڭ ورىن العان ايگىلى ءانشى، كومپوزيتور تۇران قۇسايىن قىزىمەن كەزدەسىپ اڭگىمەدە بولۋ ءۇشىن ءۇرىمجى قالاسىنا بارىپ، شينجياڭ حالىق راديو ستانسياسىنىڭ ءتىلشىسى دوسىم مەيران تۇردان ۇلىنا جولىعىپ تۇران اپايدىڭ تەلەفون ءنومىرىن الىپ، تەلەفون جالعادىم، تەلەفوندى تۇران اپاي ءوزى الدى، اماندىقتان سوڭ ويىمدى ايتتىم، ول كىسى قۋانا قارسى الىپ: «ءبىزدىڭ ءۇي شينجياڭ راديو-تەلەۆيزيا باسقارماسىنىڭ سەميالىقتارىندا، دەرەۋ كەل» دەدى. مەن تۇران اپايدىڭ ءۇيىنىڭ ەسىگىن قاقتىم، تۇران اپاي مەنى جىلى جۇزبەن قارسى الدى:

-قىمباتتى تۇران اپاي، مەن بالا كەزىمنەن راديودان ءسىزدىڭ اندەرىڭىزدى تىڭداپ ءوستىم، قالاي ەكەنى بەلگىسىز،ءسىزدىڭ اندەرىڭىز ماعان ەرەكشە ۇنايدى،ءسىز تىڭداۋشى جۇرەگىنەن جول تاپقان باقىتتى ءانشىسىز ءارى كومپوزيتورسىز، وزىڭىزبەن كەزدەسىپ ونەر تۋرالى اڭگىمەدە بولۋدى ويلاپ جۇرگەن ەدىم. سول ويىم بۇگىن جۇزەگە اسقانىنا ەرەكشە قۋانىشتامىن. ەڭ اۋەلى،ءومىر بايانىڭىز جايلى اڭگىمەلەي وتىرساڭىز؟

-مەن 1946-جىلى 18- قىركۇيەكتە قورعاس اۋدانىنىڭ قامىستى اۋىلىندا دۇنيەگە كەلىپپىن، اكەم قۇسايىن تارباعاتاي ايماعىنىڭ تولى اۋدانىنىڭ ادامى، تۋىس-تۋعاندارىنىڭ شاقىرتۋىمەن وسى قورعاس اۋدانىنا قونىس اۋدارىپتى. اكەم اۋىل اراسىندا ساۋدا-ساتتىقپەن اينالىسىپ، ءارقانداي جۇمىستى تىندىرىپ ىستەپ، ەتى ءتىرى، شەشەن ءتىلدى، ولەڭشى ءان-كۇيگە قۇمار ادام، اۋىل اراسىنداعى ولەڭ تويدىڭ ءسانىن كەلتىرىپ اۋىلداستارىنىڭ ىستىق ىقىلاسىن الىپ وتىراتىن ءازىلقوي اسىل ازامات بولعان. ەستۋگە قاراعاندا، اكەم وسىنداي سەرىلىگىمەن ءتىل كوزگە ۇشىراپ، كوپ اۋىرىپ كەيىندەپ ونەرىن جالعاستىرۋعا مۇمكىنشىلىگى بولماعان ەكەن. شەشەم بالقيادان ءسابي كەزىمدە جەتىم قالىپپىن، انادان ايرىلعان ءسابيدىڭ كۇنى قانداي قيىن، قانداي ماشاقاتتى دەسەڭىزشى؟! انام بالقيادان كوپ بالا تۋىلىپپىز، الايدا بارلىعى توقتاماپتى، جالعىز اپەكەم تۇرىمقاننىڭ قولىندا ءوستىم، ول كىسىنىڭ ايالى الاقانى، باۋىرلاستىق مەيىرى مەنىڭ ارماندا كەتكەن انام بالقياعا دەگەن شەكسىز ساعىنىشىمدى باسقانداي بولدى. قيىندىققا توزە ءبىلۋ، قايسار قاراعايداي ماشاقاتتى كۇندەرگە توزە ءبىلۋدى اپەكەم تۇرىمقاننان ۇيرەندىم. اكەم كەيىندەپ تاعى ءبىر ايەل الدى، ول ايەلدەن قاھارمان، پارتيزان اتتى ەكى باۋىرىم بولدى، ءبىراق، ەكى باۋىرىمدا كوپ جاساماي اۋرۋدان قايتىس بولدى. كەيىنگى وگەي شەشەم وتە شايپاۋ ادام بولدى، ول كىسى مەن ىشكەن ءبىر شىنى قارا شايدى، جەگەن ءبىر جاپىراق ناندى كوپ كورەتىن وتە قاتىگەز ادام ەدى. ول كىسىنىڭ ماعان زىركىلدەپ ۇرىسقانىن اكەم ەستىگەندە نە دەرىن بىلمەي، ۇنجىرعاسى ءتۇسىپ، ءۇنسىز جەرگە قاراپ وتىرىپ قالاتىن، بالكىم، مارقۇم انام بالقيانى ساعىنا ەسكە الاتىن بولار. جەتىمدىكتىڭ ماشاقاتتى بۇراڭ جولىن باسىپ، اناعا دەگەن شەكسىز ساعىنىشتىڭ وتىندا جانعان ادام مەندەي-اق بولار. 1961–جىلى شىلدە ايىندا شينجياڭ كوركەمونەر مەكتەبىنىڭ مۇعالىمدەرى ءبىزدىڭ مەكتەپكە كەلىپ وقۋشى قابىلدادى، مەن ءوز تۋىندىم «قىزىل گۇلدى» ورىندادىم. ەمتيحان الاتىن مۇعالىمدەر مەنىڭ 14 جاسىمدا تۇڭعىش رەت جازعان «قىزىل گۇلدى» تىڭداعاندا قايران قالدى ءارى مەنىڭ قاعىلەز، قايراتتىلىعىمدى كورىپ، مەنى وقۋعا قابىلدادى.

-وندا وسى ءانىڭىزدىڭ شىعۋ تاريحىن ايتىپ بەرسەڭىز؟

-1961-جىلى 18-مامىر، 14 جاس كەزىم، 7-كلاستىڭ وقۋشىسىمىن. جەكسەنبى كۇنى بولاتىن، قازىرگى ساربۇلاق اۋىلىنا ورلەيتىن جولدىڭ بويىنداعى وزەن جاعاسىندا ورىنباي دەگەن تۋىسىمىز وتىراتىن سول كىسىلەردىڭ ۇيىنە بارىپ قوناق بولىپ اتالارىمنىڭ تارتىمدى اڭگىمەلەرىن تىڭداپ، اۋىلدىڭ ءتىل ۇيىرەتىن ءدامدى تاعامدارىنان تاتىپ اسا كوڭىلدى شىقتىم. بۇل كەزدە قورعاس دالاسىندا مامىردىڭ ماۋجىراعان سامالى ەسىپ، اينالا قىزعالداقتارعا تولعان كەز ەدى، اۋىلدا وسكەن بالانىڭ دالا تابيعاتىنا دەگەن قۇشتارلىعى ەرەكشە بولادى عوي، كوك جۋسانعا اۋناپ جاتا كەتتىم. وسى كەزدە ءبىر بوزتورعاي كوك اسپانعا قالىقتاي كوتەرىلىپ سايراي جونەلدى، مەن كوگالدا اۋناپ جاتىپ دالا بوزتورعايىنىڭ سىرلى داۋىسىنا بالقىپ «نەتكەن سۇلۋ، نەتكەن جاعىمدى ءان، مەن دە وسى دالا بوزتورعايى سياقتى ءانشى بولىپ ونەر كوگىندە قالىقتاسام قانداي جاقسى بولار ەدى؟!» دەپ ارماندادىم. الۋان ءتۇرلى گۇلدەردىڭ جۇپار ءيىسى، كوگالدى بەلەستەر، جانعا جاعىمدى سالقىن سامال مەنىڭ قيال قۇسىمدى قياعا شارىقتاتتى، كەنەت قۇلاعىما ءبىر جاعىمدى اۋەن جەتكەندەي بولدى. مەن بۇل اۋەندى اقىن قاسىم امانجولوۆتىڭ:

«ءسۇيدىم دەدىڭ، بىلەگىڭنەن ۇستادىم،
ءسۇي دەپ ساۋلەم سەنى زورلاپ قىسپادىم» دەگەن ولەڭ جولدارىنا قوسىپ ايتىپ ءجۇردىم. ارادا «اشىل، اشىل قىزىل گۇلىم جادىراپ» دەپ تە قويامىن. قورعاستىڭ الۋان ءتۇرلى گۇلدەرى ماعان تەرەڭ اسەر ەتكەن ەدى، ەرتەسى مەكتەپكە كەلىپ، سول مەكتەپتىڭ باسقا كلاسىندا وقيتىن، مەكتەپتىڭ شاعىن ويىن- ساۋىق اترەتىندە بىرگە ءان سالاتىن گۇلي اۋكەن قىزىنا بولعان جاعدايدى ايتتىم، ول بۇل اۋەندى تىڭداعان سوڭ بۇل سەنىڭ ءوز ءانىڭ ەكەن، سەن ەندى بۇل اۋەنگە ءسوز جاز، سوندا ‹بۇل سەنىڭ ءوز توۆەرچەستوۋاڭ بولادى» دەدى. ورازباي كامالي ۇلى دەگەن ادەبيەت مۇعالىمىم بولدى، ول كىسى ماعان وسى اۋەنگە تەكست جازۋ جايلى اقىل-كەڭەسىن بەرىپ «سەن ناعىز تالانتتى بالاسىڭ، بولاشاقتا اتا-اناڭنىڭ، مەكتەپتىڭ كۇتكەن ۇمىتىنەن شىعاتىن دالا بوزتورعايى بولاسىڭ» دەدى. مەن گۇلدەردىڭ اراسىندا قۇلاعىما جەتكەن وسى اۋەنگە تەبىرەنىپ تۇرىپ تەكست جازدىم. ۇستازدارىمنىڭ مەنى ەرەكشە قولپاشتاپ تانىستىرۋى، ءوزىمنىڭ ونەرگە دەگەن وتتاي ىستىق قۇشتارلىعىم جوعارىدان كەلگەن ەمتيحان الۋشىلاردىڭ نازارىن اۋدارعان بولۋى كەرەك، 14 جاسىمدا شينجياڭ كوركەمونەر مەكتەبىنىڭ ءان كلاسىنا قابىلدانىپ، كوپتەن اڭساعان ارمانىما جەتتىم.مەكتەپكە بارعان سوڭ ارناۋلى كۋرستا وقيتىن توكەن ساعاي ۇلى، بادەت اقىمەتجان ۇلى قاتارلى اعالارمەن تانىسىپ، ونەر تۋرالى العاشقى تانىمعا يە بولدىم. ول كىسىلەر مەنىڭ « قىزىل گۇل» اتتى ءانىمدى نوتاعا ءتۇسىرىپ، مەنى ۇرىمجىدەگى تويلارعا ەرتىپ بارىپ ءان ورىنداتىپ، انشىلىك ونەرىمدى شىڭداۋىما مۇمكىندىك جاراتتى. 1964-جىلى «تيانشان قىزىل گۇلى» اتتى كينو ەكرانعا تۇسىرىلە باستادى، اۋىلداس تۋىسىم، بەلگىلى كينو اكتەرى راشيدا قاسىموۆا «قىزىل گۇلدى» وسى كينونىڭ رەجيسسورىنا تانىستىردى. رەجيسسور تىڭداپ كورىپ بۇل ءاندى كينودا ورىندالاتىن ءاننىڭ ءبىرى ەتىپ تاڭدادى ءارى وسى ءان ءوزىمنىڭ ورىنداۋىمدا «تيانشان قىزىل گۇلى» كينوسىنا كىرىستىرىلدى. سونىمەن بۇل ءان ەلىمىز قازاقتارىنا كەڭىنەن تارادى. بۇل ءان كەيىن اۆتونوميالى رايوندىق ءان-ءبي ۇيىرمەسىندەگى حور كوللەكتيۆىنىڭ ورىنداۋىندا راديونىڭ التىن قورىنا جازىلىپ، تىڭدارماندار ءسۇيىپ تىڭدايتىن انگە اينالدى. وسىلايشا، انشىلىك، كومپوزيتورلىق ءومىرىم باستالدى.

-وقۋ تاۋىسقان سوڭ قانداي قىزمەتتەر ىستەدىڭىز؟

-1961-جىلى شينجياڭ كوركەمونەر مەكتەبىن تاۋىسقان سوڭ تارباعاتايدىڭ شاۋەشەك قالاسىنا ءبولىنىپ، كەيىن تولى اۋدانى، ءدوربىلجىن اۋدانىندا ويىن-ساۋىق ۇيىرمەلەرىندە قىزمەت ىستەدىم. 1970-جىلداردىڭ باسىندا تارباعاتاي ايماقتىق ويىن-ساۋىق ۇيىرمەسى رەسمي قۇرىلىپ، سول ۇيىرمەگە كەلدىم. سول جىلدارى سول داۋىردەگى ساياساتقا ۇيلەسەتىن «شياجاباڭ»، «قىزىل شىراق» سياقتى دراممالاردى ۇيعۇر تىلىنەن قازاق تىلىنە اۋدارىپ، تولى اۋدانىنان كومپوزيتور بادەت اقىمەتجان ۇلىن شاقىرىپ اكەلىپ، بۇل دراممالارعا قازاق تىلىنە بەيىمدەپ مۋزيكا جازىپ كوركەمدەپ قالىڭ بۇقاراعا رۋحاني ازىق سيلادىق ءارى ءوزىم «ساعىندىم ماۋ جۋشيدى»، «جاسا پارتيا»، «وتانىم» سياقتى اندەردى جازىپ ورىنداپ، تارلان تارباعاتايدىڭ تاۋ دالاسىن كەزىپ ءجۇرىپ قالىڭ ەگىنشى-مالشىعا تارتىمدى ويىن نومىرلەرىن كورسەتىپ، ولاردىڭ «داجايدان ۇيرەنۋ» قارقىندى ەڭبەك ناۋقانىنا شابىت بەردىك. 1981-جىلى ورتالىق ءان-ءبي ۇيىرمەسىنىڭ وركەسترى ۇرىمجىگە كەلىپ ءانشى حاميت ىسقاق ۇلى ەكەۋىمىزدىڭ ورىنداۋىمىزدا وركەسترمەن سۇيەمەلدەپ ءان الدى، مەن حالىق اندەرىن نەگىز ەتىپ «اق مارال سۇلۇ ەركەم»، «ەلىگاي»، «قۇربىم-اي»، «كەرىم-اۋ، ايداي» سياقتى اندەردى وركەستردىڭ سۇيەمەلدەۋىندە دىبىسقا جازدىردىم. ورتالىق ءان-ءبي ۇيىرمەسىنىڭ سول كەزدەگى جاڭ فاميليالى دىريجورى ءوزى دىريجورلىق ەتىپ مەنىڭ اندەرىمدى دىبىسقا جازىپ بولعان سوڭ قاتتى اسەرلەنىپ، «ءسىزدىڭ داۋىسىڭىز عاجايىپ جان تەبىرەنتەرلىك نازدى دا سازدى اسەم داۋىس ەكەن. مەنىڭ تالابىم ءسىز شاڭحاي مۋزيكا ينستيتۋتىنا بارىپ ەكى جىل ءبىلىم تولىقتىرساڭىز الەمدىك ايگىلى انشىگە اينالاسىز، مەن ول مەكتەپپەن بايلانىس جاساپ بەرەيىن» دەدى. كەيىن سەميالىق جاعداي بارۋعا مۇرسا بەرمەدى. 1981-جىلدىڭ اياعىندا ورتالىق دىبىس كەسكىن باسپاسىنان حاميت ەكەۋىمىزدىڭ ورىنداۋىمىزدا «بيپىل» اتتى جۇڭگو قازاقتارىنان تۇڭعىش رەت ءان تاسپامىز شىقتى. بۇل تاسپانى ەلىمىزدەگى ونەر سۇيەر قاۋىممەن بىرگە، قازاقستان، تۇركيا، موڭعۇليا، گەرمانيا، يران قاتارلى ەلدەردەگى قازاقتار دا ساتىپ الىپ تىڭدادى. شينجياڭ حالىق راديو ستانسياسىنىڭ قازق ءبولىمى مۋزيكا رەداكسياسىنىڭ رەداكتورى بولىپ 12 جىل قىزمەت ىستەدىم. وسى بارىستا ىلە، التاي، تارباعاتاي قۇمىل، باركول سياقتى جەرلەردەگى ونەرپازداردىڭ ءان-كۇيلەرىن تاسپاعا ءتۇسىرىپ، حالىق اراسىنداعى تالانتتىلاردىڭ ونەرىن ەفرگە شىعارىپ، ولاردىڭ ونەر جولىندا تىنباي قۇلشىنۋىنا شابىت بەردىم. اۆتونوميالى رايوندىق دىبىس-كەسكىن باسپاسىنا اۋىسىپ بارىپ العاش رەت اسەمقان عيبادات قىزىنىڭ، ماعاۋيا بايمۇقامەت ۇلىنىڭ، اسىلقان ناۋرىزقان ۇلىنىڭ جەكە-جەكە ءان، تەرمە تاسپالارىن شىعاردىم. پەنسياعا شىققانعا دەيىن، جۇڭگو مۋزيكانتتار قوعامىنىڭ مۇشەسى، اۆتونوميالى رايوندىق مۋزيكانتتار قوعامىنىڭ تۇراقتى جوراسى، شينجياڭ انشىلەر قوعامىنىڭ حاتشىسى، قازاق دىبىس-كەسكىن قوعامىنىڭ جاۋاپتىسى، اعا رەداكتور قاتارلى مىندەتتەردى وتەدىم. قازىر پەنسيادامىن. 50 جىلدىق ءانشى، كومپوزيتورلىق ومىرىمدە 100 دەن استام ءان جازىپ، ۇلتىمىزدىڭ ونەرىنە ءبىر كىسىلىك ۇلەسىمدى قوستىم. سول اندەرىمدى باسپادان شىعارىپ، دىبىسقا ءتۇسىرىپ راديو-تەلەۆيزورلاردىڭ التىن قورىنا جازدىردىم.

-وتباسىڭىز جايلى نە ايتار ەدىڭىز؟

-جۇبايىمنىڭ اتى ابلەمەت ابىلەز، ۇلتى( ۇيعۇر)، شينجياڭ كوركەمونەر مەكتەبىنىڭ سىزبا سۋرەت كاسىبىن تاۋىسقان، ۇيعۇر ۇلتىنىڭ ايگىلى سىزبا سۋرەت شەبەرى ءارى ۇيعۇر، قازاق، قىرعىز ۇلتتارىنىڭ تانىمالى ساحنا جوبالاۋشىسى. گۇلناز، ۋالي اتتى ءبىر ۇل، ءبىر قىزىمىز بار، قىزىم گۇلناز قازاق ازاماتى قاليقان قابيقان ۇلىمەن ۇيلەندى، كۇيەۋبالام شينجياڭ حالىق راديو ستانسياسىندا قىزمەت ىستەيدى، قىزىم گۇلناز شينجياڭ فەداگوگيكا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مۇعالىمى، ال ۇلىم ۋالي مارحابا اتتى ۇيعۇر قىزىمەن ۇيلەندى. نەمەرەلەرىم قاۋلاپ ءوسىپ كەلەدى، نەمەرەلەرىمدى كورگەندە قۋانىشتان ەرەكشە تولقىپ وتىرامىن.

-50 جىلدىق ونەر جولىڭىزدا تالاي ۇمتىلماس قىزىقتى كۇندەردى وتكىزگەن بولارسىز، قانداي ءبىر باقىتتى شاقتارىڭىزدى ەسكە الار ەدىڭىز؟

-2006-جىلى 12-اقپان بولاتىن. كەنەت ۇيدەگى تەلەفون شىرىلداي باستادى. السام ءجانابىل اعانىڭ جولداسى زۇپيرا اپاي ەكەن، ول كىسى ماعان «دەرەۋ ءبىزدىڭ ۇيگە كەل، الىستان سيلى قوناق كەلدى، ول كىسى قازاقستاننىڭ ايگىلى ءانشىسى ەكەن، ءانىڭدى شىرقاپ ول كىسىمەن تانىسىپ الساڭ، جاقسى-اق بولار ەدى» دەدى. «مەن بۇل كەلگەن قوناق قازاقستاننىڭ قايسى ءانشىسى بولدى ەكەن؟ قازاقستاننىڭ ايگىلى انشىسىمەن ءجانابىل اعانىڭ ۇيىندە تانىساتىن بولدىم، قانداي كەرەمەت!» دەگەن ويدىڭ جەتەگىندە دەرەۋ باردىم. ەسىكتەن كىرگەنىمدە، زۇپيرا اپاي مەنى ىستىق ىقىلاسپەن قارسى الىپ، قوناق ۇيگە باستادى. مەن ۇيگە كىرىپ بارلىق قوناقتارمەن ەسەندىك سۇراستىم. ۇيدە ءجانابىل اعانىڭ جانىندا ءبىرقانشا كىسىلەرمەن بىرگە كەربەز، كەلىستى، تۇلعاسى ءبىر قاراعاندا-اق ادامدى وزىنە باۋرايتىن ءبىر كىسى وتىر ەكەن. زۇپيرا اپاي ول كىسىنى ماعان «بۇل كىسى قازاقستاننىڭ ايگىلى ءانشىسى روزا باعىلانوۆا اپايىمىز» دەپ تانىستىردى، مەنى «مىنا كىسى جۇڭگوداعى ءانشى، كومپوزيتور ءسىڭلىڭىز تۇران قۇسايىن قىزى» دەپ تانىستىردى. ول كىسى اسا كىشى پەيىلدىلىكپەن «جارايدى اينالايىن، تانىسقانىما قۋانىشتىمىن، قازاقتىڭ ونەرپاز ۇل-قىزدارى كوبەيە بەرسىن» دەدى. داستارقان باسى باۋىرلاستىق، دوستىق جايلى، جۇڭگو-قازاقستان دوستىعىنىڭ ۇزدىكسىز جاقسارا بەرۋى جايلى قىزۋ اڭگىمەمەن باستالىپ، سوڭى اسەم انگە ۇلاستى. روزا باعىلانوۆا اپايىمىز ءسوز كەزەگىن الىپ:

-قىمباتتى باۋىرلاستار مەن بۇگىن سىزدەردىڭ ەلدەرىڭىزگە كەلىپ، الىپ جۇڭحۋا ەلىنىڭ دامۋ قارقىنىناا قايران قالدىم. ادام كوپ جەردە اقىل-پاراسات، پەيىل بەرەكەنىڭ مولشىلىعى بولادى. مولشىلىقتى، باقىتتى تۇرمىستى، كوپتىڭ قۇرمەتىنە سيلايتىن سياقتى. ەل اعاسى بولعان ءجانابىل باۋىرىمىزدىڭ قۇتتى وتباسىندا وزدەرىڭىزبەن ديدارلاسىپ، دامدەس بولعانىما قاتتى قۋانىپ وتىرمىن. ءبىزدىڭ تىلەگىمىز دە، جۇرەگىمىز دە ءبىر. الەمدەگى تارىداي شاشىلعان قازاقتىڭ اراسىندا وزدەرى تۋىپ وسكەن كيەلى جەردىڭ قاسيەتىمەن بويىنا ونەر دارىعان نە ءبىر اسىل تۇلعالار بولعان. تۋ ۇستاعان كوسەمدەر، توپ باستاعان شەشەندەر ەلى ءۇشىن تەلەگەي ەڭبەك ەتىپ، ۇلتىمىز جۇرەگىنەن ماڭگىلىك ورىن العان. سول اسىل تۇلعالاردىڭ جارقىن بەينەلەرىنىڭ ءبىرى كومپوزيتور ءشامشى قالداياقوۆتىڭ ءبىر ءانىن ورىنداپ بەرەيىن دەدى دە ءانىن شىرقادى.جان تەبىرەنەرلىك اسەم ءان ايگىلى ءان پاتشاسىنىڭ جوعارى دەڭگەيدەگى ورىنداۋى، ءجانابىل اعانىڭ ءۇيىن اسا ءبىر ىستىق سەزىمگە بولەدى، قوناقتار اسا جوعارى ىلتيپاتپەن قابىلدادى. وسى كەزدە ءجانابىل اعامىز: «اسەم انىڭىزگە، قىمباتتى تىلەگىڭىزگە كوپ راقىمەت، جۇڭگو -قازاقستان دوستىعى ۇزدىكسىز جالعاسا بەرسىن. ەندى ءسىزدىڭ قۇرمەتىڭىزگە ءبىزدىڭ ءانشى، كومپوزيتور قارىنداسىمىز تۇران ءبىر ءان ورىنداپ بەرسىن» دەدى. مەن ءوز انىم «بالالىق شاقتى»، سونداي-اق حالىق ءانى «ەلىگاي»، «اق مارال سۇلۋ ەركەمدى» ورىندادىم. ءان اياقتالعاندا روزا اپاي قاتتى اسەرلەنىپ مەنى باۋىرىنا باسىپ: «نەتكەن جاعىمدى ءان! قايتالانباس قىمباتتى داۋىس! مەن اۋىلدا تۋىلىپ وسكەن قويشىنىڭ قىزىمىن، بالا كەزىمدە كوكتەم ايىندا اكەم قوي باققالى شىققاندا سوڭىنان قالماي ەرىپ ءجۇرۋشى ەدىم، سول كەزدە دلا بوزتورعايلارى ءان سالاتىن، دالا بوزتورعايلارىنىڭ جاعىمدى اندەرى مەنىڭ ءسابي جۇرەگىمدى تەربەپ، سارقىلماس كۇش-قۋات سيلايتىن، مەن بۇل كۇندەرى سول دالا بوزتورعايلارىن، اكەم باققان قوي قوراداعى قويدىڭ قيىنىڭ ءيىسىن ساعىنامىن، سەنىڭ جاعىمدى داۋىسىڭ، اسەم اندەرىڭ ماعان سول قايتالانباس بالالىق شاعىمدى، تۋعان جەرىمدەگى دالا بوزتورعايلارىن ەلەستەتتى. قازىر دۇنيە جۇزىندەگى ماماندار دالا بوزتورعايىنىڭ داۋىسىن بۇلبۇلدان جوعارى باعالاپ وتىر. داۋىسىڭ ەشقاشان قارلىقپاسىن، تۋعان ەل، جۇرتىڭنىڭ ونەر كوگىندە جۇلدىز بولىپ جارقىراي بەر، اينالايىن» دەپ ماڭدايىمنان سۇيگەندە، ءان پاتشاسىنىڭ ىستىق قۇشاعى، جان تەبىرەنتەرلىك اسەم سوزدەرى، انامنان 6 ايلىعىمدا جەتىم قالىپ انا مەيىرىن كورمەگەن، انانىڭ اق ءسۇتىن ەمبەگەن، جەتىمدىكتىڭ تاقسىرەتىن جەتە تارتىپ وسكەن مەنىڭ جان جۇرەگىمدى ەلجىرەتىپ، ارماندا كەتكەن اسىل انام بالقيانىڭ جارقىن ءديدارىن، مەيىرگە تولى ساعىنىشتى قۇشاعىن ەلەستەتكەندەي بولدى. ەرىكسىز كوز جاسىما ەرىك بەرىپ، قازاقتىڭ بۇلبۇل قىزى، ءان پاتشاسى روزا باعىلانوۆاعا شەكسىز العىسىمدى ايتىپ، قيىلىپ تۇرىپ قوشتاسقان ەدىم. وسى ءبىر قيماس ساتتەرىم ماڭگى ەسىمنەن كەتپەيدى.

-ءسىز ءارى ءانشى،ءارى كومپوزيتور رەتىندە،بۇگىنگى جاڭادان جازىلىپ ورىندالىپ جاتقان اندەردى قالاي باعالار ەدىڭىز؟

-«بارلىق گۇل شەشەك اتسىن، جالپى جارىسا ءۇن قاتسىن» دەگەندە، بۇگىنگى زىمىران زاماندا ءانشىنىڭ دە، ءان جازاتىن اۋەسكەرلەردىڭ دە كوبەيۋى جاقسى جاعداي. دەگەنمەن، ارزان اۋەن، قيسىنسىز ولەڭ جولدارىمەن قوسىلىپ ءانسىماق بولىپ قالىپتاسىپ، ورىنسىز تىقپالاۋمەن ەفرگە شىعىپ كەتىپ، راديونىڭ-تەلەۆيزوردىڭ بەدەلىن ءتۇسىرىپ جاتقان جاعدايلار جوق ەمەس. قازاقستاننىڭ كۇمىس كومەي ءانشىسى نۇرعالي نۇسىپجانوۆ: «مەن 50 جىلدىق انشىلىك ومىرىمدەگى تاجىريبەمدى قورىتىندىلاي وتىرىپ مىناداي وي ءتۇيدىم: قازىرگى اندەردى ءبىر كۇندىك ءان، ءجۇز جىلدىق ءان جانە مىڭ جىلدىق ءان دەپء ۇش تۇرگە بولۋگە بولادى. قازىر بىزدە ءبىر كۇندىك اندەر كوبەيىپ كەتتى. ءجۇز جىلدىق، مىڭ جىلدىق اندەردى جازاتىن كومپوزيتورلاردى ساعىناتىن بولدىق. جاي بۇقارانى الدايتىن ارزان قولدى تاۋار سياقتى، ءانسىماقتاردان باس الىپ جۇرگىسىز. مۇنداي اندەر قازاق ءان ونەرىنىڭ قادىرىن قاشىرىپ، بەرەكەسىن ۇشىرادى، ەگەر مۇنداي بەيباستىققا نەمقۇرايدى قارايتىن بولساق، وندا بولاشاق ۇرپاق الدىندا ۇلتتىق ونەرگە قيانات ەتكەن بولامىز» دەگەن ەكەن. شىنىندا ءانشى نۇرعالي نۇسىپجانوۆ ايتقانداي قازىر ءبىر كۇندىك اندەر كوبەيىپ كەتتى، ءتۇرلى بايلانىسپەن بارماق باستى، كوز قىستىلىقپەن، داڭعويلىقپەن ءان جازاتىندار كوبەيىپ، ءاننىڭ بەرەكەسىن ۇشىراتىن بولادى. مەن شينجياڭ حالىق راديو ستانسياسىنىڭ مۋزيكا رەداكسياسىندا 12 جىل ءان مۋزيكا رەداكتورى بولىپ قىزمەت ىستەدىم، وسى بارىستا ءسوزى مەن مۋزيكاسى قابىسپاعان، مەلودياسى مۇلدە ۇيلەسپەگەن ناشار اندەردىڭ ەفرگە شىعىپ كەتۋىنىڭ الدىن الدىم. حالىق اندەرىنىڭ كوپتەپ تارالۋىنا باسا نازار اۋدارىپ، حالىق اندەرىنىڭ قالپىن بۇزباي تىڭدارمان قۇلاعىنا جەتۋىنە مۇمكىندىك جاراتتىم. مەن رايونىمىزداعى قازاق تىلىندەگى راديو-تەلەۆيزور سالاسىنىڭ مۋزيكا رەداكسياسىندا ىستەيتىن باۋىرلار مەن سىڭلىلەرىمىزدىڭ ءوز كاسىبىنە مۇقيات ءارى جاۋاپكەر بولىپ، ءدام-تاتۋى جوق «ءبىر كۇندىك» اندەردىڭ ەفرگە شىعىپ كەتۋىنىڭ، وسىنداي «ءبىر قۇمالاقتىڭ ءبىر قارىن مايدى ءشىرىتۋىنىڭ» الدىن الۋىن ءۇمىت ەتەمىن. مادەنيەتكە باسشى بولعان ادام، ءسوزسىز، مادەنيەتتى تۇسىنەتىن، مادەنيەتتى جان- تانىمەن سۇيەتىن، ونەرپازدارىڭ قادىر قاسيەتىنە جەتەتىن ادامدار بولۋى كەرەك. وسىلاي بولعاندا عانا ونەر ادامدارىنىڭ ەڭبەگى باعالانىپ، ولاردىڭ جاڭالىق جاراتۋىنا تاماشا مۇمكىندىكتەر جاراتىلادى.

-جالپى ونەر سۇيەر قاۋىمعا،تىڭدارماندارىڭىزعا قانداي سالەم جولدار ەدىڭىز ؟

-دانىشپان، سۋرەتكەر، جازۋشى مۇحتار اۋەزوۆ: «ادام دەگەن بۇگىن جاپىراق، بولادى ەرتەڭ ءبىراق ۋىس توپىراق» دەگەن ەكەن. دۇنيەدە نە ەڭ؟ تەز زۋلاعان ۋاقىت تەز! ۋاقىتپەن بىرگە جارىسا وتكەن ءومىر تەز، كەشە عانا جاسىل مايساداي جاپ-جاس بالا ەدىك، مىنە بۇگىن تارلان تارتقان قارت اناعا اينالدىق، ۋاقىتتىڭ، ءومىردىڭ تەزدىگى سونشالىق، مەن بارلىق ونەر سۇيەر قاۋىمعا قاشاندا قازاق ءانىنىڭ قادىرىن قاشىرمايىق، بابالارىمىزدان قالعان اسىل مۇرالارىمىزعا مۇراگەرلىك ەتەيىك، ءارقاشان جانۇيالارىڭىزدان باقىت، شاتتىق كەتپەسىن دەگەن تىلەك بىلدىرگىم كەلەدى.

قوسىمشا جۇكتەلگەن سۋرەتتەرى:

كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/oku.php?tur=11&id=1567

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە 99 دەپ جازىڭىز، راحىمەت!
98 + 1 = ? sozsiz sifermen tolteringiz.

ەل-ارنا ءوز گازەتى

ەڭ جاڭا ماقالالار


دەمالىس كۇندەرى تەمىرتا 2 مينوت
قازاقستان – بەلارۋس: ءب 5 مينوت
چەحيادا كارانتينگە بايل 15 مينوت
اۆتونوميالى رايوندىق حا 15 مينوت
ەكپەنىڭ ەش كەرى اسەرىن 26 مينوت
قىمباتشىلىق قايدا باراس 1 ساعات
شينجياڭنىڭ باياندى تىنى 1 ساعات
ەلەنا رىباكينا دوحاداعى 1 ساعات
گەرمانيادا شاشتارازدار 1 ساعات
سارسەنبىگە ارنالعان اۋا 1 ساعات
ماڭعىستاۋ وبلىسىندا جىل 1 ساعات
ماينۇر قاسىم جولداس قاي 1 ساعات
جاپونيانىڭ دامۋ جولى | 1 ساعات
اقتوبە وبلىسىندا سانيتا 1 ساعات
الەكسەي تسوي مەديتسينا 1 ساعات
پەتروپاۆلدا كوپ قاباتتى 1 ساعات
اقتاۋ جانە قۇرىق پورتتا 1 ساعات
اتىراۋدا كولىككە قۇياتى 1 ساعات
مەديتسينا قالدىقتارى قا 1 ساعات
«نازار» توبىنىڭ شىعارما 1 ساعات
اتىراۋدا كولىككە قۇياتى 2 ساعات
ماڭگى تۇراتىن قىزمەت ات 2 ساعات
ەلباسى قىرعىز رەسپۋبليك 2 ساعات
شارم-ەل-شەيح – نۇر-سۇلت 2 ساعات
قازاقستان – بەلارۋس: نە 2 ساعات
الماتىدا مونشادا تۇنشىع 2 ساعات
«الماتى جاستارى» تۇرعىن 2 ساعات
الماتىداعى «شاڭىراق» شا 2 ساعات
قازاقستاندا ەڭ تانىمال 2 ساعات
ۇيرەنۋ تاربيەسىن تىڭعىل 2 ساعات