ەل-ارنا قولفون نۇسقاسىنا ەنۋ Еларна қолфон нұсқасына ену


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com

Үш күнгы келушылер санағыКелген адам саны (IP)Көрілген бет саны (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-08-19580345151 %49 %
2019-08-20544275358 %42 %
2019-08-21448349256 %44 %


تىركەلىڭىزدەر كىتاپحانا قوجالار تورابى البومدار قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: ەل-ارنا گازەتى | وسى ارادان ەلارنا گازەتىنىڭ بارلىق ماقالالارىن كورۋگە بولادى..

مەندە ال-ارناعا جازبا-ماقالا جازامىن، وندا وسى ارانى باسىڭىز!

جولدانعان ۋاقىتى: 23:42 - 2016/05/10

ماقالا جولداۋشى: اسكەرباي
ماقالا اپتورى:
اپتوردىڭ مەكەن-جايى:
وسى ماقالانىڭ كىرىلشە نۇسقاسى، وسى ارانى باسىڭىز

Осы мақаланың кірілше нұсқасы, осы араны басыңыз



: PDF Download - Жұктеұ - Скачать - ءتۇسىرۋ

9-13 عاسىرداعى قيداندار قازىرگى جۇڭگونىڭ شىعىس سولتۇستىگىندەگى ھىنگان تاۋلارىنىڭ شىعىس تەرىسكەيىن مەكەندەگەن ات ۇستىندەگى كوشپەلى ۇلىت بولعان، شىڭعىسحاننىڭ اتا-بابالارى بولىپ كەلەتىن موڭعۇل رۋلارىنىڭ قيات، جالايىر باستاعان رۋلار وسى قيداندارمەن كورشىلەس بولىپ، ھىنگان تاۋلارىنىڭ باتىس تەرىسكەيىن مەكەندەگەن، موڭعۇل رۋلارى مەن قيدان رۋلارىنىڭ اراسىن ھىنگان تاۋلارى ءبولىپ تۇراتىن. قيدان ءتىلى مەن موڭعۇل ءتىلى تۇىسقان ءتىلى بولىپ، ءبىر بىرىنە وتە جاقىن ءتىل بولعان، بەينە قازاق-قىرعىز-نوعاي-تاتار تىلدەرى سەكىلدى جاقىن ەدى. قيدان، موڭعۇل تۇرىك رۋلارى ءبىر بىرىمەن ۇنەمى ەتەنە بايلانىستا بولعان. قازاقتاعى قازىرگى موڭعۇل، نايمان، كەرەي، جالايىر، دۇلات، ارعىن، ءۇيسىن ت.ب رۋلارىنىڭ ەسىمى وسى قيداندار كۇشەيىپ قيدان يمپەرياسىن (لياۋ يمپەرياسى) قۇرعان كەزدە قويىلعان. ەرتەرەكتەگى تاريحي دەرەكتەردە قيدان باسقا ەشكىم ەمەس، ساحارانى جايلاعان نايمان، موڭعۇل، تاتار، كەرەي، مەركىت، قاڭىلى قاتارلى رۋلاردىڭ بىرلەستىگىنەن قۇرىلعان يمپەريا دەلىنگەن، قيداندار سولاردىڭ قۇرۋشى رۋى دەلىنەدى، الايدا بۇل پىكىر سوۈەت ورىس عالىمدارى جاعىنان جوققا شىعارىلعان. قيداندار قيدان يمپەرياسىن قۇرعان سوڭ تاڭ يمپەرياسىنان ۇلگى الىپ قىتاي جازۋ، ءتىىلىن، سالتىن، ءدىنىن، ەل باسقارۋ ءتۇزىمىن حالقىنا ەنگىزىپ، قىتايلانا باستايدى، بۇنىمەن ۇقساس ساياساتتى كەيىنگى شىڭعىسحان نەمەرەسى قۇبىلاي حاندا ىستەتىپ، اقىرىندا قىتايلاسىپ كەتكەن دى.
قيدان يمپەرياسى مەن قارا-قيدان يمپەرياسىنىڭ نەگىزگى حالقىدا ، اسكەرىدە تۇرىك-موڭعۇل رۋلارى بولعان، سوندىقتاندا قيدان يمپەرياسىن ساحاراداعى تۇرىك-موڭعۇل-قيدان رۋلارىنىڭ بىرلەستىگىنەن پايدا بولعان دەيمىز، قيداندار تەك قۇرۋشى اقسۇيەكتەردەن بولعان، ال قالعان باسىم ءبولىمى موڭعۇل-تۇرىك رۋلارىنان تۇرعان.
قارا-قيداندار يمپەريا قۇرعاندا تۇرىك-موڭعۇلدىڭ 17 رۋى قولداعان، ولاردىڭ ىشىندە قاڭلى، كەرەي (قاراي، قارايىت)، وڭعۇت (ۋاق)، تاتارلار بولعان، ال نايماندار ول كەزدە كۇشتى بولىپ، قارا قيدانمەن باسەكەلەس بولعاندىقتان ، قارا قيدان يمپەرياسىن قۇرۋعا ات سالىسپاعان، قارسى بولىپ، قارا قىتاي (قيدان) يمپەرياسىن قولداعان رۋلارعا قارسى سوعىسقان.
قيداندار بيلىككە شىعىىپ، قيدان جانە قارا قيدان يمپەرياسىن قۇرماي تۇرعاندا ساحارادا نايمان، كەرەي، دۋلات (دۇعىلات)، مەركىت، ت.ب رۋ اتتارى بولماعان، بۇل رۋ-ايماق اتتارىن قيداندار بيلىككە شىعىپ قيدان، قارا قيدان مەمىلەكەتىن قۇرعاندا ايماقتىق ءبولىپ باسقارۋ كەزىندە تەروتورياسىنداعى ەلدى-مەكەندەرگە بەرگە ولكە-ايماق-حالىق اتاۋلارى. تومەندە قيدان ىقپالىنان شىققان ەسىمدەر تانىستىرىلادى.
ماسەلەن نايمان اتاۋى التاي وڭىرىندەگى 8 وزەندى جاعالاي مەكەندەگەن ەلگە نەمەسە بۇرىنعى 8 وعىزدارعا (تۇركى-موڭعۇل رۋلارى) بەرگەن اتاۋى، سوندىقتان ول مەكەندەگىلەر قيدان-موڭعۇلشا نايمان، ياعىني سەگىز وزەندىكتەر اتاندى، نايماندار نايمان اتالۋدان بۇرىن قيدان جانە ءشۇرشىت دەرەكتەرىندە جانبون، جانباق دەپ اتالىنعان، وسى جانباقتار قيدان يمپەرياسى قۇرىلعاندا اتتارى وزگەرتىلىپ كەيىن نايمان اتالىنادى. نايمان ءسوزى قيدان جانە ونىڭ تۋىس ءتىلى موڭعۇلشا سەگىز دەگەن ءسوز.
دۋلات (دۇعىلات)، بۇل بۇرىنعى تۇرىكتەر ايتاتىن جەتىسۋداعى ەلگە-حالىققا بەرگەن اتاۋى، جەتسۋىلىقتار قازىرگى ورتا ازيا (قازىرگى ىلە، قىرعىزستان، جامبىل، الماتى تب. وڭىرلەر) داعى 7 وزەندى الابىنداعى حالىقتار، بۇرىن تۇرىكتەر ونى جەتىسۋ دەسە، كەيىن قيداندار كۇشەيگەندە جەتى ءسوزىن قيدانشا دۋلات (دۇعىلات) ءسوزى باستى، دۋلات دەگەن ءسوز قيدان جانە ونىڭ تۋىس ءتىلى موڭعۇل تىلىندە جەتى دەگەندى بىلدىرەدى.
كەرەي (ەرتەدەگى دەركتەردە قاراي، قارايىت، كەرەيىت دەپتە كەلىنەدى). بۇرىنعى دەرەكتەردە قاراي، قارايىت دەپ كەلىنەدى، كەرەي ءسوزى كەيىنگى قازىرگى قازاق تىلىندە يكەمدەلگەن ءتۇرى. قازاقتا «قاراي كوزىم» دەگەن ءسوز بار، وسىنداعى «قاراي» قازىرگى كەرەي دەگەن ءسوز، ءتۇبىرن جويماعانى، ماعىناسى قارا دەگەندى بىلدىرەدى. كەرەي دەگەن ءسوز قارا دەگەن ءسوز قارايلار نەمەسە كەرەيلەر قارا حانيتتارمەن بايلانىستى. قارا حانيتتەر (قارا حان ەلى) قۇلاعاندا ولارعا قاراعان ءبىر ءبولىم رۋلار 10-11 عاسىرلاردا قارا حانيتتاردان (قاراحان دار) شىعىسقا اۋىپ، التاي-تارباعاتاي وڭىرىن مەكەندەگەن نايماندارعا (جانباقتارعا) كەلەدى، ولارمەن سىيسپاي، نايماندار تەپكىسىمەن تاعى شىعىسقا اۋىپ، بايتاق جاتقان موڭعۇل ساحاراسىندا كەلەدى، وندا العاشىندا كوپ سوققى كورسەدە، كەيىن موڭعۇل ، تاتار، وڭعۇتتاردان دا كۇشتى قاراي (كەرەيىت) حاندىعىن قۇرادى، ياعىني تۇرىك تىلىندە اتاساق قارا حاندىعىن قۇرادى، قازىرگى تىلدە كەرەي حاندىعى. موڭعۇل ساحاراسىنداعى ەڭ ىقپالدى حاندىقتاردىڭ بىرىنە اينالادى، الايدا قارايلار نايمان حاندىعىنىڭ اسەرىنە كوپ ۇشىراپ وتىرعان، نايماندار كەرەيلەردىڭ ىشكى ىسىنە ارالاسىپ وتىرعان. بۇدان بىلەتىنمىز كەرەي ءسوزىنىڭ ناقتى بىزدىڭ قازىرگى تۇرىك تىلدەگى ماعىناسى قارا دەگەن ءسوز، ياعىني كەزىندە ورتا ازيادا قارا حاندىىتاردىڭ (قارا حانيتتىڭ ءبىر پۇشپاعى) ەلى، سولاردىڭ كەيىنگى موڭعۇل ساحاراسىنا اۋىپ كەلگەن ءبولىمى. تۇرىك شەجىرەسىندەگى كەرەي (قاراي) ماعىناسى قارا دەگەنى دۇرىس، الايدا ونداعى «ءبىر اكەنىڭ تۋعان بالاسى ءبارى رەڭى قارا بولىپ، سودان قارا اتاندى» دەگەنى سىيمىسىز ءسوز، قيداندار قيدان يمپەرياسىن قۇرعاندا وسى قارا حانيتتىقتاردا قيداندارعا قارايدى، ولار قارا حان (قاراحاندىقتار) ەلىنەن كەلگەندىكتەن، قيدان تىلىندە قاراي، قىراي (قارايلار) دەپ اتالىنادى، كەيىن ءارتۇرلى ءتىل فاكتورلارىنان كەرەي اتانادى.
كەيىن شىڭعىسحان قۇرعان موڭعۇل يمپەرياسىننىڭ موڭعۇل تىلىدە قيدان تىلىمەن جاقىن، ۇقساس ءتىل بولعاندىقتان ، سول بۇرىنعى قيداندار قويعان ەسىمدى ودان اراى نىقتاپ، جالعاي تۇسەدى، سودان باستاپ قيداندار ءوز يەلىگىنە بەرگەن جەر-سۋ، حالىق-رۋ اتاۋلارى وزگەرمەستەپ بولىپ تىپتىدە ورنىعا تۇسەدى. وسى كۇنگە دەيىن سول اتاۋمەن كەلەدى. تاعى ءبىر كۇماندى نارسە سول 9-13-عاسىرلار زامانىنداعى نايمان، موڭعۇل، جالايىر، كەرەي، تاتار، مەركىت، ۋات ت.ب رۋلاردىڭ ءتىلى قازىر ءبىر ايتقان تۇرىك ءتىلىدى حالىق ەمەس، موڭعۇل-قيدان ءتىلدى حالىق بولۋى مۇمكىن نەمەسە موڭعۇل-قيدان-تۇرىك ءتىلى ارالاسىنان شىققان ءتىلدى ىستەتۋىدە مۇمكىن، ولاردىڭ انىق تۇرىك تىلىندە سويلەگەنىن ەشكىم سىپاتتاپ ماتەريالمەن دالەلدەي الماعان، تەك بولجامدار ايتىلادى دا، عالىمدارى ءبارى كۇمانمەن قالادى. بۇل رۋلاردىڭ تۇرىك تىلىندە سويلەۋى شىڭعىسحاننىڭ باستاۋىندا ولاردىڭ ورتا ازايا سىندى تۇرىك ءتىلدى حالىقتار اراسىندا كوشكەننەن كەيىن بولۋى مۇمكىن.
ءتۇيىن. قيدان مەن موڭعۇل ءتىلى وتە جاقىن تۋىس ءتىل. كەيىنگى قيدان (لياۋ يمپەرياسى)، قارا-قيدان (باتىس لياۋ يمپەرياسى) ، موڭعۇل يمپەرياسىن قۇرعان ءارى قۇراعان ەلدەردە وسى ساحاراداعى موڭعۇل، قيدان، تاتار، نايمان، وڭعۇت، قىرعىز، كەرەيت، دۋلات مەركىت ت.ب قاتارلى رۋلار، ولار ءبىر ءبىرىنسىز، ياعىني بىرلىككە كەلمەي ونداي مەمىلەكەت ، ەل قۇرۋلارى مۇمكىن ەمەس، ولاردىڭ كەيىنگى جۇرناعى بۇگنىگى تۇركى-موڭعۇل حالىقتارى.

قوسىمشا جۇكتەلگەن سۋرەتتەرى:

كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/oku.php?tur=11&id=1448

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە 99 دەپ جازىڭىز، راحىمەت!
98 + 1 = ? sozsiz sifermen tolteringiz.

ەڭ جاڭا ماقالالار


اينىمايتىن ايتالى R 1 مينوت
سەناتورلار ارىس تۇرعىند 2 مينوت
رامازان امانتاي: ء«تۇسى 2 مينوت
ارحەولوگيا سالاسىندا قا 5 مينوت
ساعىنتاەۆ جازۋشىلارمەن 8 مينوت
«قالامگەر» تەلەحيكاياسى 8 مينوت
تيانشان تورى 9 مينوت
ورتالىق كوميتەتتىڭ ۇگىت 9 مينوت
تاڭداۋلى ينتەرنەتتىك دى 9 مينوت
«ورالمان» دەگەن سوزدە ك 9 مينوت
ميگرانتتار لامپەدۋزا ار 9 مينوت
Central Asia’s Got Tale 11 مينوت
ءدارىحانانى زاڭسىز تەكس 14 مينوت
تۇركىستاننىڭ مەديتسينال 14 مينوت
كەش قاعىلعان ەسىك.. 14 مينوت
«بەكزات» كوركەم ءفيلمىن 14 مينوت
عىلىم ورداسىندا — 15 مينوت
«پرەسسا» تەلەحيكاياسى: 17 مينوت
ساپارباەۆتىڭ ۆيتسە-پرەم 19 مينوت
قر پرەزيدەنتتىگىنە ۇمىت 20 مينوت
التىن ارقاۋ — «ان 22 مينوت
«ميلليون كىمگە بۇيىرادى 23 مينوت
«جۇلدىزدى جەكپە-جەك». I 26 مينوت
جۇڭشان داشۋەسى مەن قاشق 29 مينوت
اعاش ەگۋ – ساۋاپتى ءىس 29 مينوت
لاشىقتى ءوڭىردى وزگەرتۋ 29 مينوت
تيانشان تورى 29 مينوت
«ٴىسىلام ەلى» ۇشقارىلار 29 مينوت
زەيىن الىپبەك 29 مينوت
رەسەي مەملەكەتتىك دۋماس 29 مينوت