نۇرالەم Facebook -كە جازىل ءتاڭىرتاۋ YouTube -كە جازىل قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com



نۇرالەم Facebook -كە جازىل ءتاڭىرتاۋ YouTube -كە جازىل قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: ەل-ارنا گازەتى | وسى ارادان ەلارنا گازەتىنىڭ بارلىق ماقالالارىن كورۋگە بولادى..

مەندە ال-ارناعا جازبا-ماقالا جازامىن، وندا وسى ارانى باسىڭىز!

جولدانعان ۋاقىتى: 19:15 - 2021/02/09

ماقالا جولداۋشى: Сасанбай
ماقالا اپتورى:
اپتوردىڭ مەكەن-جايى:
وسى ماقالانىڭ كىرىلشە نۇسقاسى، وسى ارانى باسىڭىز

Осы мақаланың кірілше нұсқасы, осы араны басыңыз


تاڭىرشىلدەر -قازاق قالماقتار ياعني قازاققا سىڭگەن قالماقتاردىڭ ۇرپاقتارى

ورتا ازياداعى التىن وردا بەركە حاننىڭ تۋسىنان باستاپ يسلامدى كەڭ قابىلداپ، وزبەك حاننىڭ تۇسىندا التىن وردانىڭ مەملەكەتتىك ءدىنى يسلام ءدىنى بولىپ جاريالاندى. ول كەزدە ءتىپتى ءبىر ءبولىم ورىستار مۇسۇلمان بولدى، ءبىراق ولار ورىس يمپەرياسى كۇشەيگەندە ءدىنىن تاستاپ حريستيان دىنىنە ءوتتى.

وزبەك حان بۇككىل التىن وردا جۇرتىن يسلامعا كىرگىزدى، الايدا ءبىر ءبولىم موڭعول تايپالارى يسلام دىنىنە كىرۋدەن باس تارىتتى،  نەگىزى ارالارىنداعى ويراتتار ەدى، ولاردى وزبەك حان قالماق دەپ اتادى، سودان باستاپ بۇل يسلامعا كىرمەي قالعان كوشپەندى جۇرىتتار قالماق اتاندى ياعني ءوز كونە سەنىمىندە، تىلىندە قاپ قالعاندار، ءدىلىن ساقتاپ قالعاندار دەگەن ءسوز ەدى. ول كەزدە قالماقتار يسلامدا ەمەس، بۇددادا ەمەس، كونە شامان سەنىمىندە قالعاندار ەدى، ءالى بۇددا دىنىنە كىرە قويماعان كەز. ول زاماندا قازاقتار قالماقتاردى قارا قالماق، قۇبا قالماق دەپ بولە اتايتىن. قارا قالماعى باتىستاعى ەدىل قالماقتارى، قۇبا قالماق دەگەنى شىعىستاعى ياعني جوڭعار، التاي، ءسىبىر دالاسىنداعى قالماقتار ەدى.

الايدا 1650-جىلدار شاماسىندا قالماقتار قالماقتىق سەرتىن بۇزىپ، ۋادەسىن ۇمىتىپ ءدىنني سەنىمىن وزگەرتىپ بۇددا دىنىنە جالپى بەتتىك كىرە باستادى. سودان باستاپ قازاقتار ولاردى كاپىر قالماق دەپ اتادى، بۇنىسى ولاردىڭ كونە كاپىر-مۇسۇلمان اراسىنداعى شامان قالماقتىق سەنىمىن تاستاپ وزگە ءدىن بۇددا دىنىنە، قولدان جاسالعان بۇدقا تابىناتىن دىنگە كىرگەنى ءۇشىن ەدى، سوندىقتان كاپىر قالماق دەپ اتاعان، كاپىر انىقتاۋىشى قوسىلدى.

بۇل كۇندە قازاقتار اراسىندا دا ۋاحاپ-سالاپ سىندى سان ءجۇز اعىمدارعا ىلەسە جاڭادان تاڭىرشىلدىك دەگەن اعىم سەنىمى پايدا بولدى. بۇل تاڭىرشىلدىك دەپ جۇرگەن ەش جاڭا نارسە ەمەس، سول ءوز كەزىندەگى قالماق سەنىمى ەدى، سودان ەش پارقى جوق، تەك اتىن تاڭىرشىلدىك دەپ بۇركەمەلەپ نەمەسە اتىن اۋىستىرا قويىپ العانى بولماسا. بۇلاردى وزدەرىنىڭ اتا-بابالارى يسلام دىنىنە كىرگەنىنە قاتتى وكىنىپ، يسلامنان بۇرىنعى سەنىمدى، ءتىپتى قۇدايسىزدىق اتەيستىك سەنىدى اڭساۋشىلار توبى دەۋگە بولادى. قازاقتار اراسىنا كەڭەس ۇكىمەتىنىڭ كەلۋى، سوتسياليزىمنىڭ ورناۋى وسىنداي ساناداعى ادامداردىڭ كوپتىگىنەن ەدى، ەل-جۇرىتتىڭ باسىم بولىگى نەنى اڭساسا،  نەگە نيەتتەنسە اللا سونى بەرەدى ەكەن، بۇل كەڭەس ۇكىمەتىنىڭ قازاق اراسىنا ورناۋىنىڭ ءبىر سەبەبى. ەگەردە وسىنداي اڭساۋشىلار تاعىدا كوبەيسە ەكىنشىسى كەڭەس ۇكىمەتى تاعى كەلىپ، سوتسيااليزيم قايتا ورنايتىنىنا ەش كۇمان جوق.

قازاقتا "تەگىنە تارتپاي قويماس" دەگەن اتالى ءسوز بار. زامان قانشا وتسەدە، ءار ادام بويىندا تەگىنە تارتىپ وزگەرمەيتىن گەن-تەك بولادى. 1755-جىلدار قالماقتارعا شىعىس بۇيىردەن شۇرشىتتەر 300 مىڭ اسكەرمەن كەلىپ قىرعىن سالعاندا، قالماقتار وراسان كۇيرەپ، جاس سانى 600 مىڭنان 50 مىڭعا ءتۇسىپ قالعان. كوپ ءبولىمى قىرىلسادا، ءبىر ءبولىمى باس ساۋعالاپ، قازاقپەن قىرعىز، سارىتتاردىڭ اراسىنا ءسىڭىپ كەتكەن، ولاردىڭ دا سانى از ەمەس. قازاق اراسىنا سىڭگەندەرى سول ءوزى سىڭگەن رۋدىڭ اتىن يەلەنىپ، وزدەرىن كەرەي، نايمان، تورە، ۋاق، ءالىم،  شوكىم، دۋلات ت.ب. رۋمىن دەپ قازاق رۋ ەسىمدەرى بويىنشا اتاپ كەتكەن. ولار مۇمكىندىگىنشە ءوز ۇرپاقتارىن سەن قازاقسىڭ دەپ ءوزىنىڭ كاپىر قالماق تەكتەرىن مۇلدەم ۇمىتىپ كەتۋگە تاربيەلەگەن، قىسقاسى سۋداي ءسىڭىپ، تاستاي باتقان، ارينە بۇل وتە دۇرىس ونەگەلى ءىس.

الايدا تەك جىبەرمەيدى دەدىك جوعارىدا، زامان بۇلعاق بولدى، اتا ءدىن مۇسۇلماندىق السىرەدى، ءقازىر ەركىندىك ورنادى، مۇمكىندىك بەرىلدى، ولاردىڭ بۇرىنعى گەنى قايتا قوزعالىپ، ىسكە كوشتى. ءتىلىم قازاق بولعانىمەن، سەنىمىم كونە قالماق (تاڭىرشىلدىك) دەپ كەشەگى سىڭبە گەندىلەر ورە تۇرەگەلدى. قالماق دەسە وزىنە تيەدى، ىسىنە توسقىندىق بولادى، سول ءۇشىن تاڭىرشىلدىك اتاۋ كورىمدەۋ ەمەسپە. سونىمەن تاڭىرشىلدىك دەگەن كەشەگى كاپىر قالماقتىقتان بۇرىنعى شاماندىق كونە قالماقىلىقتىڭ جاڭارعان ءبىر اتى عانا. ءبىراق اي قايدام، شاماندىق قالماقتى كاپىر قالماقتىققا (بۇدداعا) اۋىستىرىپ، ودان سوڭ شۇرشىتتەن وڭباي قىرىلعاندا ءشۇرشىتتىڭ جالاڭداعان قاندى قىلىشىنان ۇرەيى ۇشىپ، امان قالعان كەيبىرى قازاقتارعا قاشىپ كەلىپ "لايلاحا يللاللا، مۇحاممادار راسۇل اللا، الحامدۇللا" مەن ەندى قازاقپىن عوي دەپ، كاپىر قالماقتىقتى (بۇددانى) تاستاپ مۇسۇلمادىققا ءوتىپ قازاق بولعان ولاردىڭ، ەندى كەلىپ سەنىمىن ءتورتىنشى رەت وزگەرتىپ، مۇسۇلماندىقتى تارىك ەتىپ، ءتورت عاسىر بۇرىنعى كونە ويرات قالماقتىق سەنىمگە (ياعني تاڭىرشىلدىككە) قايتادان قايتپاق بولۋى قايىرلى بولا قالماس اۋ. ءاسىلى بۇلاردىڭ ەڭ سوڭعى سەنىم بەكەتى اتەيستىك قۇدايسىزدىق سەنىم بولسا كەرەك. ونىسىن توتە ايتسا تىم قيىن، سوسىن "تاڭىرشىلدىك" دەگەن ءولارالىق ءبىر بەكەت، ءبىر سەنىمدى ۋاقىتشا اۋجال ەتە تۇرىپ، ەڭ سوڭىندا ءىبلىس كوكە قايداسىڭ مەندە كەلدىم دەپ، اتەيستىك قۇدايسىزدىق سەنىم تەڭىزىنە گۇپ بەرۋ، ءىبىلىستىڭ توزاققا تارتار الىپ كەمەسىندە ماركس-ساركس تەكتەستەرگە قاۋىشۋ، وندا جالعىز ەمەسسىڭ، ول كەمەدە ۋاقاپ-سالاپتاردا كۇتىپ وتىر.

ۋاحاپ-سالاپتىڭ شاپانى اۋىسقان، ءتۇبى اتەيستىككە اپار تاڭىرشىلدىك (قالماقشىلدىق) اتتى جولدان قايىت، باسىڭدى بەرى بۇر تاڭىرشىلدەر. كونە قالماق ءدىنىن تاستا، الداعى اكەڭ باباڭ تاستاپ كەتكەن يسلامعا شۇكىر دە. ايتپەسە ەرتەڭ سەندەردىڭ اتەيستىك سەنىگە كىرىپ كەتۋلەرىڭ ەش ماسەلە ەمەس، مۇندا تۇرعان ءىس، ەسىڭدى جي.

قالماق قارا قالماق، قۇبا (اق) قالماق، سارت قالماق دەپ بولىنەتىن ەدى، ەندى قازاق قالماق پايدا بولدى، ولار سول تاڭىرشىلدەر ياعني قالماقشىلدار، ولاردىڭ ساپ قالماق بولۋىنا تەك قازاق ءتىلى عانا بوگەت بوپ تۇر، ايتپەسە ءدىلى سەنىمى ساپ قالماق.
قازاق اراسىنا قالماقشىلىق تاراتىپ جۇرگەندەردىڭ ءتۇپ تەگى قازاققا سىڭگەن، قازاق رۋ اتتارىن ىستەتىپ كەتكەن قالماق ەكەندىگىنە ەش كۇمان جوق.

تاڭىرشىلدىك دەگەنىمىز قالماقشىلدىق، قالماق كاپىر بولۋدان بۇرىن ۇستانعان جول. تەك قالماقشىلدىق سەنىمى اتىن وزگەرتىپ، "تاڭىرشىلدىك" دەگەن اتپەن ەنگەن. تاڭىرشىلدىككە ەنۋ - قالماق بولۋ. تاڭىرشىلدىك مىنا ەركىن زاماننىڭ ەركىندىگىن پايدالانا وتىرىپ قازاق اراسىنداعى قازاق بوپ كەتكەن ات توبەلىندەي از قازاق قالماقتاردىڭ قازاق حالقى اراسىنا ساپ جۇرگەن لاڭى، ۋىتى. ساق بول.

قوسىمشا جۇكتەلگەن سۋرەتتەرى:

كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/oku.php?tur=11&id=2430

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە 99 دەپ جازىڭىز، راحىمەت!
98 + 1 = ? sozsiz sifermen tolteringiz.

ەل-ارنا ءوز گازەتى

جۇرەگىڭ قۇلشىلىقپەن تاز 5 كۇن
توڭمويىن ناپسىمەن ورازا 7 كۇن
اللا مەيرىمى قۇلشىلىعىڭ 11 كۇن
فاتيحا سۇرەسىنىڭ قۇدىرە 18 كۇن
اقاشا ورتەۋ 19 كۇن
جانار - حالىقتىڭ شەكسىز 27 كۇن
ناۋرىز جۇرەگىمدە ءبۇر ج 30 كۇن
ۇستازىڭ بولسىن، ءپىرسىز 34 كۇن
ادەبيەتتىڭ سيقىرى. اڭگى 34 كۇن
ءاز ناۋرىز قۇتتى بولسىن 36 كۇن
قىتايدىڭ مۇسىلمانشىل حا 36 كۇن
قىتاي قازاقتارىنان 18-ع 37 كۇن
ءاربىر ادامعا قۇرمەت كو 39 كۇن
پايعامبارىمىز قازىرەت م 39 كۇن
ءبىلىمنىڭ ەڭ جاقسىسى .. 53 كۇن
ادامنىڭ ەڭ ۇلكەن دۇشپان 53 كۇن
ماڭگىلىك ەلدىڭ تۇعىرى ت 54 كۇن
قاراقۇرىق 63 كۇن
ياسساۋي ءىلىمى قازاق ۇل 65 كۇن
ابەبيەت جايلى وزگە سىر 65 كۇن
تاڭىرشىلدەر -قازاق قالم 70 كۇن
قازاقتىڭ ەتنوتەرريتوريا 71 كۇن
ەجەلگى قازاقتىڭ جەتى ءت 75 كۇن
بارايىنشى 86 كۇن
ءشۇبار ءتىلدى قويايىق 86 كۇن
كەلەمىز ءبارىن تەڭ كورى 87 كۇن
قىتاي ادەبيتىندەگى «بات 87 كۇن
نانىم-سەنىم جانە ونىڭ ق 87 كۇن
ماڭىزدى ماقالانى وقىعان 89 كۇن
قازاۇۋ ستۋدەنتتەرى مەن 89 كۇن

ەڭ جاڭا ماقالالار


ۋلترامارافونشى زاڭعار ا 2 مينوت
الماتى وبلىسىندا سيرەك 12 مينوت
قازاقستاندىق بوكسشى جاس 22 مينوت
سولتۇستىك قازاقستاندا 7 1 ساعات
سايرام اۋدانىندا كاسىپك 1 ساعات
ەلىمىزدە 1 سىنىپقا قابى 1 ساعات
الماتىدا كاراوكە مەن با 1 ساعات
كوروناۆيرۋس: اتىراۋدا ن 1 ساعات
ەكس-چەمپيون وسكار دە لا 1 ساعات
ەلوردادا الەۋمەتتىك از 1 ساعات
بقو-دا ءبىر اپتادا كورو 1 ساعات
ماسكەۋدە التىن وردا تار 1 ساعات
اۋىر اتلەتيكادان ازيا چ 1 ساعات
«ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ 2 ساعات
ماسكەۋدە قازاقستان مەن 2 ساعات
26 ساۋىردەن باستاپ تۇرك 2 ساعات
ەلوردادا 6 كينوتەاتر قى 2 ساعات
ۋەفا چەمپيوندار ليگاسىن 2 ساعات
شىمكەنتتىك دارىگەرلەر و 2 ساعات
استانادا 16 جاستاعى قىز 2 ساعات
جاڭا قاۋلى: شقو اۋماعىن 2 ساعات
شقو-نىڭ 3 قالاسى «قىزىل 3 ساعات
اقتوبەدە ۇيىنە ورالماعا 3 ساعات
الماتىدا كوروناۆيرۋس جۇ 3 ساعات
رەسەيدەگى حالىقارالىق ت 3 ساعات
مۇسىلمان ۇمبەتىنە راماز 3 ساعات
ساتباەۆ اتىنداعى ۇلتتىق 3 ساعات
WhatsApp-تا «تەگىن بەنز 3 ساعات
قر چەمپيوناتىنىڭ فينالى 3 ساعات
ەكى اي بۇرىن جوعالىپ كە 3 ساعات