نۇرالەم Facebook -كە جازىل ءتاڭىرتاۋ YouTube -كە جازىل قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com



نۇرالەم Facebook -كە جازىل ءتاڭىرتاۋ YouTube -كە جازىل قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: ەل-ارنا گازەتى | وسى ارادان ەلارنا گازەتىنىڭ بارلىق ماقالالارىن كورۋگە بولادى..

مەندە ال-ارناعا جازبا-ماقالا جازامىن، وندا وسى ارانى باسىڭىز!

جولدانعان ۋاقىتى: 18:07 - 2020/12/20

ماقالا جولداۋشى: nurhalyk
ماقالا اپتورى: Нұрхалық Абдырқын
اپتوردىڭ مەكەن-جايى: Бейжің қаласы
وسى ماقالانىڭ كىرىلشە نۇسقاسى، وسى ارانى باسىڭىز

Осы мақаланың кірілше нұсқасы, осы араны басыңыз


تاۋ باۋرايى، تازا اۋا، سامىرسىن قاراعاي مەن دولانانىڭ ءيسى مۇرىن جارادى. ادەمى ءسامبى تالداردىڭ اراسىنداعى بەس قاباتتى عيمارتتىڭ قىلتيماسىندا قالىڭ تۇمان ويدىڭ ىشىندە قىلتيپ سارى قازاق تۇر. سارى قازاق ايەلى مەن ەكى قىزىن قىتايعا قالدىرىپ، ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنۆەرسيتەتىنە قىرىققا تاياعان جاسىندا ماگيستراتۋرا وقۋعا كەلدى.
تومەنگە كوز سالدى، ءحانجۇيجاڭ( قىتايداعى حان تەكتى ءوز باستىعى)دى كوردى، ەسى شىعا بالكوننان قۇلاپكەتە جازدادى. قالپالاقتاپ ءوزىن زورعا ۇستادى. جۇرەگى دۇرسىلدەپ سوعىپ كەتتى، كايتا قاراۋعا باتىلى بارمادى. «ەي، سارى قازاق ءوز وتانىڭدا تۇرسىڭ» دەيدى ىشىنەن ءبىر داۋىس. قالشىلداپ تۇراعان ءتانىن زورعا سۇيرەپ قىلتيماعا تايادى. ەشكىم جوق، مۇرنىنىڭ ۇشىنداعى قىزىلى تاراپ، رۋحى دەنەسىنە كىرىپ، ءوزىن زورعا تاپتى.
***
سارى قازاق- ونىڭ ستۋدەنت بولعان العاشقى كۇندەردەگى لاقاپ اتى.
قالاعا ستۋدەنت بولىپ جاڭا كەلگەن ول ءوزىن قويارعا جەر تاپپاي، قۇبىلمالى قوڭىر كوزىلدىرىك كيىپ، ۋنۆەرسيتەت قاقپاسىنىڭ الدىندا پاڭدانا جان-جاعىنا قاراپ تۇر، ابىر- سابىر ساپىرىلىسقان ادام. قاقپانىڭ ەكى قاپتالى اسحانا، ۇساق دۇكەندەر. اڭقىعان كاۋاپ ءيسى الىسقا كەتەدى. ورتالارىنا قۇمىراسىن تىكتەگەن بىرەۋلەر اينالا قوقيىپ وتىر. قۇشىرلانا تەمەكى سورىپ ءتۇتىنىن اسپانعا ۇرلەپ، ەلەۋرەي ءتىل قاتىسادى. جاڭا پىسكەن تاندىر ناننىڭ جاعىمدى ءيسى ەرىكسىز سىلەكەي شۇبىرتادى. كۇن انا كولبەي تۇسكەن ساۋلەسىن جيناي«شىرەنبە بالا»دەگەندەي ۇياسىنا باتىپ بارادى. سارى قازاق قالا سودىرى قارۋىننىڭ كوزىنە ءتۇستى. جاڭاكەلگەندەردى سوققىعا جىعىپ، اقشاسىن الىپ كەتە بەرەتىن دۇڭگەن جىگىتى وعان جاقىندادى. كوزىلدىرىگىن جۇلىپ الدى. سارى قازاقتىڭ اساۋ دا جابايى وتتى جانارى جارىق ەتتى. قارۋىن قوينىنداعى جالتىلداعان چايداۋىن جۇلىپ الدى، جاسىنان ءۇي ارتىنداعى بيىك جوتاعا كۇنىنە بۇزۋ قۋىپ بىرنەشە شىعىپ ءتۇسىپ، جاردان جارعا ءور قويانداي سەكىرىپ وسكەن اۋىل بالاسى كوز ىلەستىرمەس جىلدامدىقپەنبىلەكتەن تەۋىپ سۋىق قارۋىن ۇشىرىپ، جانىنداعى ەكى جىگىتىمەن قوسىپ سۇلاتىپسالادى. بيلەتسىز كينو كورگەندەر «سارى قازاق، سارى قازاق» دەپ تاڭداي قاعىپ، شاپالاق شالىپ جىبەردى. سول كۇننەن باستاپ شىن اتىن ۇمىتىپ، سارى قازاق اتاندى. ول «سارى قازاق» دەگەن اتىن سونداي ماقتانىش سەزىندى.تەگىندە قازاقتار سارى ءناسىلدى بولىپتى، كەيىن موڭعول، جوڭعار شاپقىنشىلىعىنان كەيىن قوڭىر، قارا بولىپ، جاق سۇيەگى قىسقارىپتى.
***
سارى قازاق سەگىزىنشى سىنىپقا دەيىن بەستىك باعا الىپ پەد كوليدجىگە وقۋعا ءتۇستى. ول الىسقا سەكىرۋ، قىسقا ارالىقتا جۇگىرۋ، ءبىر ورىندا تۇرىپ قارعۋ پاندەرىندە الدىنا جان سالمادى. وقۋىن ءبىتىرىپ ءبىر نەشە جىل مەكتەپتە دەنە شىنىقتىرۋ پانىنەن ساباق بەردى. زامانا تالابىنا قاراي ارناۋلى كۋرستى ساياساتتانۋ ماماندىعى بويىنشا سىرتتاي ءۇش جىل وقىدى. كاپيتال تومىنداعى «قوسىمشا قۇن سىعۋ- بىرەۋدىڭ اقىسىن جەۋ» ەكەنىن باعامدادى. اۋىر بەينەتتەگى قارا جۇمىسشىنىڭ تابان ەت، ماڭداي تەرىن تولىق تولەمەي، سودان تاپقاندى«پايدا، دامۋ» دەپ جۇرگەندەردەن جيركەندى. تولىق كۋرستى جۇمىستان قول ءۇزىپ ۇرىمجىگە بارىپ ۇلكەن ۋنۆەرسيتەتتەن ادەبيەت ماماندىعىن تامامدادى. ادام جانىنا ءۇڭىلدى. «اباي جولىن» وقىپ شىقانشا قىزىقتى، ءبىراق تەز سۋىندى. سارى قازا العاش رەت قازاقتى جەك كوردى. ءوز دىنىنە سالقىن قارادى...
جاڭادان كەلگەن اۋدان اكىمى باعىنا جاراي ۇرىمجىدەگى اعاسىنىڭ دوسى بولىپ، اۋداندىق ءبىلىم باسقارماسىنا ينسپەكترلىككە تەز اۋىستى.
كۇن جاماۋ بۇلتتىڭ اراسىنان سىعالاي كوتىرىلىپ كەلەدى. تۋ شىعارۋ، «كەلدىم جۇمىسقا» دەپ قول قويۋ، قار كۇرەۋ، ساياسي ساۋات اشۋ، ت.ب ازانعى حاربالاستىق ەندى باسىلىپ قولى بوساعاندار قىدىرعىشتاپ كەتەتىن ءولىارا شاق. قول استىنداعىلاردى تەكسەرىپ قىسىق كوز، تايقى ماڭداي حان ءجۇيجاڭ مىسىق تابانداپ كەلدى. تەتىر قاراپ مۋزيكا تىڭداپ، عالامتوردى شارلاپ وتىرعان سارى قازاقتىڭ قۇلاعىنداعى ناۋشنيكتى الىپ تىڭداپ كوردى. پاۋزاعا تۋرا كەلىپ ءۇنسىز تۇرعان ەدى. اپتا سايىن اۋزىن كوپىرشىتە اشاتىن جيىندا قازانعا قۇرعاق قۋراتىن تەماعا كىرمەي امان قالدى.
اۋلىعا قىزمەت تەكسەرىپ باردى. قازاق تىلىندە وتىلەتىن جالعىز «انا ءتىلدى تاڭداۋ ءپانى رەتىندە وقىعىسى كەلگەندەر وقيدى» دەپ اتا-انالاردىڭ ءوز ەرىكتەرىنە قالدىرىپتى. ء«وزىمىز ساياسي لاگەرگە بارىپ قىتايشا ۇيرەنىپ كەتەمىز بە» دەپ قورىققان حالىقتىڭ ەشقايسىسى ءوز تۋعان ءتىلىن تاڭداۋعا باتىلى جەتپەي، بوركەمىك كۇي كەشىپتى. بۇگىندە بارلىق ساباق قىتايشا. قازاق ينسپكەترى سارى قازاققا تىڭدايتىن ساباق جوق. كەتەر شاق. قول بۇلعاپ قازاق مۇعالىمدەر جالعىز قۇتقارۋشىسى سياقتى اۋداننان كەلگەن جالعىز قازاق ينسپەكترگە ىرجيا قارايدى.ولدا وتىرىك كۇلەدى. جۇمىسقا بارادى، كەلەدى، قۇرى ءجۇرىپ ايلىق الادى. بارى دا جوعى دا بەلگىسىز. بۇعان شىداماعان سارى قازاق ۇيقىسىزدىق اۋىرۋعا شالدىقتى. تاڭ اتقانشا كوزى باقىرايىپ جاتادى...
باسقا جول ىزدەدى، كوزى كورمەيتىن، قۇلاعى ەستىمەيتىن الىسقا كەتسەم، دەپ ارمانادى. تاعى ۇرىمجىدەگى اعاسىنا قوڭىراۋ شالىپ مازاسىن الدى، ول جولىن تاپتى.
اسەم قالاشىق قازۇۋ، تاڭ سامالى تەرەزەدەن ىشكە ەندى.... سارى قازاق قارا كەلىنشەگىن، ەكى اپپاق قىزىن ويلادى. ايەلى «سەن ول جاقا بارساڭ توقال الىپ الاسىڭ» دەپ كونبەي تالاي كۇن ىدىس-اياقتى سالدرلاتقان. ەكى كۇننىڭ الدىندا كەلىنشەگى قوڭىراۋ شالدى. سارى قازاق قۋانىپ قالدى.
تال-تەرەكتىڭ تۇبىندە باسىن ىشىنە سالىپ، بۇلكىلدەپ جۇگىردى. تەز وتىرىپ تەز تۇردى... باسى اينالىپ، كوزى قاراۋىتتى.
كومناتاعا كەلىپ سۋىق دۇشقا ءتۇسىپ، ساباققا باردى. ءوزى بىلەتىن تەوريالاردى قايتالاعان جاپاق مۇرىن، بالدىر بەت، اق باس اعاي ء«يا، سولاي ەمەس پە» دەپ قىزدارعا قاراپ، قايتا-ايتا ءسوزىن بولەدى. قىزىنداي قىزداراعا كوز توقتاتقان ۇستازعا جانى اشىدى. سارى قازاق بالالارىنىڭ يت جەيدەسىن باسىنا جاساتاپ جاتىپ، وزگەلەر ەرلىككە، ەركەكتىككە بالايتىن «زينا» دەگەن ۇلكەن كۇنادان ءوزىن ساقتادى. ول جانىندا جۇرگەن كوپ سۇلۋدان بىرىنە كوز سالماي، باسىن تومەن سالىپ، ءۇش جىلدى وتكىزدى.

***
باياعى ينسپەكتىرلىك. اۋلىعا قىزمەت تەكسەرىپ باردى. بارلىق ساباق قىتايشا. قازاق ينسپكەترى سارى قازاققا تىڭدايتىن ساباق جوق. كەتەر شاق. قول بۇلعاپ قازاق مۇعالىمدەر جالعىز قۇتقارۋشىسى سياقتى اۋداننان كەلگەن جالعىز قازاق ينسپەكترگە ىرجيا قارايدى. ولدا وتىرىك كۇلەدى.
2014 جىلدىڭ 27 قازانىندا شينجياڭعا شي ءتوراعا كەلدى. «باتىس ءوڭىردى بار كۇشپەن اشۋ» قىزمەتىن تەكسەردى. «اۋدانعا كەلەدى ەكەن» دەپ بارلىق كادر ءبىر دەممەن تىنىستاپ جاتتى... الدىن الا دايىندالعان ستسەناريدى بۇزىپ، كوشدە كولىكتەردى توقتاتپاي، بارلىق ەل ءوز تىرلىگىمەن تومپاڭداپ جاتقاندا، ءيتتى ۇرگىزبەي ءبىر جەتى بۇرىن ۇرىمجىگە كەلدى. كەدەي قارا شارۋالاردىڭ ۇيىنە باس سۇعىپ، كۇزگى مولشىلىقتا قاتىقسىز قارا سۋ ءىشتى. كوپ جايدى كوزىمەن كورگەن ونىڭ قىسىق كوزى، سىزىق بوپ، جالپاق بەتى ودان بەتەر جالپايىپ «حالىق تۇرمىسىن دوڭگەلەك داۋلەتكە جەتكىزبەي ەشتەڭە ىستەۋگە بولمايدى، ول ءۇشىن ورنىقتىلىق» دەپ كۇبىرلەپ، باسقا ەشقايدا بارماي كەلگەن ىزىمەن كەرى قايتتى. «1966-76 جىلدارداعى ساياسي استاڭ- كەستەڭ الاساپران جىلداردا ءومىردىڭ وزىنەن ءبىلىمىن العان، ءوز ايتقانىنان باسقاعا كونبەيتىن ناعىز توڭ مويىن ەكەن» دەپ كۇبىرلەدى سارى قازاق.
سارى قازاقتىڭ تۋىستارى ءتۇرلى المان-سالىقتان، مىندەتتى ەڭبەك اتاۋلىدان قۇتىلدى. جەردى قۇنارلاندىرۋ، مال باسىن ساپالاندىرۋ، ارا باعۋ ت.ب... دەپ كوپ اقشا بەردى. بارلىق قۇندىلىقتى اقشاعا قۇرعان ولار سانالارىنداعى «مەن قازاقپىن»دەگەن كەدەرگىنى الىپ تاستادى. وزدەرىن سونداي ەركىن سەزىندى، كوپ قۇرساۋدان قۇتىلىپ، قاپستان بوساعانداي بولدى...قالىڭ كورپەسىن، سۋسىلداق جۇقا كورپە اۋىستىردى. بيىك ۇستەل قويىپ، ۇيىنە اياق كيىممەن كىردى. قوقايىپ اس ءىشتى...سارى قازاق جالعىزدىڭ كۇيىن كەشتى.
ۇكىمەت كوپ ەلگە الدىڭعى قابىرعاسىن تولىعىمەن اينەك ەتىپ، سۋ تەگىن اق كىرپىشتەن ءۇي سالىپ، توبەسىنە ايداھار ورناتتى. جالعىز سارى قازاق ءۇيىنىڭ شاتىرشاسىنا ايداھاردىڭ تەمىر قاڭقاسىن ورناتۋعا قارسى شىقتى.
حان ءجۇيجاڭ كەڭسەگە شاقىدى. بۇل جولى ۇرىسقان جوق. «جاۋىن قۇرتتان ايداھار جاساما» دەپ ءسوز باستاپ ول «باتىر تاعدىرى» تۋرالى ەسكەرتتى، ەندىگىسى ءوز تاڭداۋىڭ دەگەندەي قىسقا قايىردى. سارى قازاق وزىنە تۋارا قارادى. ادىلدىكىزدەيتىن، ءبىر مويىن، اڭعالدىعىن العاش رەت مويىندادى.
يت باسىنا توگىلگەن ىركىتتىڭ قايتارىمى بار-اۋ دەپ، ايەلىنە كۇبىرلەدى.
- تۇندە تۇسىمدە قالىڭ قار باسىپ، سۋىق ۇسكىرىك اياز ۇرىپ تۇر، ەسىك اشىلمايدى، ءۇي توبەسىندە قىسىق كوز الاسا ادامدار قاپتاپ ءجۇر... وسىنداي مامىرا جاي كەزدە تەزدەتىپ اتا جۇرتقا كەتسەك.
- بارساڭ ءوزىڭ جوعال، باسقا تاۋدىڭ ءشوبىن اڭساعان كيىك ازادى دەپ بايبالام سالدى پۇشىق مۇرىن قارا قاتىنى.
- ويلانايىق...
- ويلاناتىن تۇگى جوق. ەستىپ ءجۇرمىز بارعانداردىڭ جىرعاپ جۇرگەنى شامالى «ورالمان» اتانىپ ول جاقتا. وسى ەلدە جالعىز قازاق قالسا مەن سول.
ەلەۋسىز جاتقان اۋىلعا بارىپ قىزمەت ەتۋگە حان ءجۇيجاڭعا ءوتىنىش جازدى، كەزىندە زورعا جەتەن اۋدان ورتالىعىنان كەتىپ، قۇلازىعان قۋ مەديانعا ءوزى تىلەنىپ تۇرعان سارى قازاقتىڭ مۇنىسىنا تاڭداندى.
«جازالاعانداردى قۋاتىن يت بايلاسا تۇرمايتىن جەر ەمەس پە؟ ونىڭ سوۆەتتىڭ شەكپەنىنەن ءالى شىعا قويماعان ەلدەن وقىعان ءبىلىمى نەگە كەرەك» دەپ، حان ءجۇيجاڭ ميىعىنان كۇلە تەز قول قويدى.
***
اياداي اۋىل. ءار كوشە جارقىراعان اسفاليت. اۋىل ورتاسىنان قىزىل كىرپىشتەنداڭعاراتىپ ءتورت قاباتتى بالا-باقشا، بەس قاباتتى جاتاقتى مەكتەپ، فۋتبول، باسكەتبول الاڭى، ءجۇزۋ كولشىكتەرى سالىنعان. جول بويىنا سپورتتىق قوندىرعىلار قوقيادى.
بۇرىن-سوڭدى مۇندايدى كورمەگەن ەل قاتتى قۋاندى. باسىندا اۋىل ادامدارى شەشىنىپ سۋعا تۇسۋدەن ۇيالدى، بىرتە-بىرتە جالاڭاشتانىپ كولشىكتە باقاشا جۇزەتىن بولدى. بارلىق بالالار ەكى جاساتان بالا-باقشاعا كوك تيىنسىز الىندى.
التى جاستان مەكتەپكە اقىسىز كىردى. وقۋلىعىن الدىنا تاۋدايعىپ ءۇيىپ تاستادى. بالا-شاعانىڭ بارلىعى باقشا مەن مەكتەپتە تەگىن ءۇش ۋاق تاماق ءىشىپ، وزگەنىڭ تاربيەسىنە الدى. ايلىقتى ەسەلەپ كوتەردى، ءتىپتى، شال-كەمپىرلەرگە بۇرىن سوڭدى بولماعان زەيەنت اقى بەردى...
ەل كومۋنيزمگە جەتتى دەپ جار سالا ايقايلادى. نەمەرە باعۋدان قولى بوساعان اتالار مەن اپالار كوزدەرىنە قۋانىشتىڭ ىستىق جاسىن الدى. كەزىندەگى ماۋ ءتوراعاعا راقمەت ايتۋعا قاۋىنىن ارقالاپ ەسگىمەن پەكينگە بارعان ۇيعىر اقسالعا جەتە الماسادا، كۇندىز-تۇنى «شي ءتوراعا جاساسىن» دەپ، كۇمبىرلەپ دۇعا جاسادى.
ازانمەن سپورتپەن اينالىسىپ جۇرگەن سارى قازاق مەشىتتەن شىعىپ كەلە جاتقان اقساقالعا كەزدەسىپ سالەمدەستى.
-اتا ءوزىڭىز جاقسى كورەتىن ادامعا اللادان دۇعا تىلەيسىز-عوي.
-يا، بالام سولاي.
-شي ءتوراعاعا دۇعا تىلەپ جاتسىز با؟
-ارينە. اۋىلىمىز ءۇش جىل ىشىندە ادام تانىماستاي وزگەردى. سول شيدىڭ ەڭبەگى ەمەس پە؟
-ۇيدە ناماز وقۋعا تيىم سالدى...مەشىتتەردى ازايتتى.
شال ءۇنسىز قالىڭ ويدىڭ ىشىنە قالمالدى...
تۇسكە جاقىن سارى قازاق اۋىلدىق ۇكىمەتكە باس سۇقتى، اۋداننان كەلگەن قىتاي كادر كەڭسەدە جالعىز وتىر...
-«سەن جاقسى» دەپ قىتايشا امانداستى.
-ول جاقتىرماي «سەن جاقسى» دەپ اۋزىن جىبىرلاتتى.
- (قيسىق موينىن جاسىرىپ گالستوك تاقسادا، ورساق ءتىسى ورساڭداپ مەنى قايتەسىڭ دەگەندەي سويلەگەندە قالپسىز قوزعالادى). سىزگە كىم كەرەك؟
-سىز.
-ايتا بەر.
-قالاي ويلايسىز، شي ءتوراعا وتىرعالى ءۇش جىل بولدى، كەلەسى جىلى جالعاستىبيلىككە وتىرا ما؟
-بار...بار... ونداي ۇلكەن شارۋادا نەڭ بار، ءوز جۇمىسىڭدى ءبىل دەپ، كوزى شادىراڭ ەتىپ، قۋىپ شىعۋعا شاق قالدى.
- ءسىزدى اۋداننان كەلگەن كادر دەپ ادەيى كەلدىم. ءۇش جىلدا تابىستى ەڭبەك ەتىپ، قالا مەن اۋلدى تەڭەستىرگەن شي ءتوراعانى بارلىعىمىز جاقسى كورەمىز. جالعاستى وتىرسا دەپ تىلەيمىز.
-(نە دەرىن بىلمەي اڭتارىلىپ قالعان ول، ءسال تۇرىپ بەتىنە تەسىلە قاراپ)...جاقسى، سەن جاقسى ويلايدى ەكەنسىڭ دەپ ارقاسىنا قاقتى.
وتىر... وتىر دەپ جاعدايىن سۇرادى. كەتەرىندە جۇمىس بولسا كەلىپ تۇر دەپ بايەك بولدى.
قىركۇيەكتىڭ باسىندا اۋا رايى بۇزىلىپ، داۋىل ۇيتقي سوعىپ، توپىراقتى كوككە ۇشىردى. قىستىڭ بيىل ەرتە تۇسەتىنىن ەل اڭعارتتى.
جاڭا وقۋ جىلىمەن سارى قازاقتى ءبىر ۇرەي قۇشاعىنا الدى... جۇرەگى سۋىلداپ توقتامادى....
ەسىكتىڭ قوڭىراۋى شىرىلدادى، توبە-قۇيقاسى شىمىرلاپ ەسىككە باردى... ءۇن جوق، تىنىشتىق. قۇلاعى شىڭىلدادى. ەندى جامباسى جەر يسكەگەنى سول تەلەفونى شىر ەتە ءتۇستى، جۇرەگى دۇرسىلدەپ قولفوندى قولىنا الدى، كەلىنشەگى ەكەن، جانىورنىنا ءتۇستى....
ەكى قىزى بالاباقشادا، كەلىنشەگى جاتاقتى مەكتەپتە، قىتايشاسى جەتپەيمۇعالىمدىكتەن قالىپ، اسپازدىڭ كومەكشىسى بولىپ ىدىس-اياق جۋىپ، شاڭ سۇرتەدى، ايتەۋ ايلىعى سول بۇرىنعى ءمۇعالىم كەزىندەگى ايلىق. ول سوعان ءماز. جۇمىسى ەلدەن بۇرىن باستالىپ، كەيىن اياقتالادى. امالسىز كەلىنشەگى سوندا قونادى. سارى قازاقتىڭ جالعىزدىققا ەتى ابدەن ۇيرەندى، ۇيگە كىرگەن جالعىز شىبىندى داقۋىپ ءجۇرىپ ساباپ ولتىرەدى.
سارى قازاتىڭ ىشىندەگى ءبىر جارتىسىمەن سويلەسىپ مەكتەپكە ازانمەن كەلەدى. بار مەن جوقتىڭ ورتاسىندا ءوز يدەلوگياسىن جاساعان قىسىق كوزدەر ايداھار توتەمىن ايتىپ اينالاسىنا ايبار شەگەدى، شىن مانىندە ايداھار بار ما، جوق. ال بار دەپ ويلاساڭ كوز الدىڭدا ەرتەكتەگى ادام جەگىش جۋان جىلان كەلە قالادى. بار دەسەڭ بار، جوق دەسەڭ جوق.
جينالىس. جينالىس دەسە ءتىسى قاقساپ، ساي سۇيەگى سىرقىراپ جۇرەگى اۋىراتىن سارى قازاق بەس مۇعالىمنىڭ التىنشىسى بولىپ قارايىپ قۇر سۋرەتى وتىر.
اۋىلدا تىنىشتىق ساقتاۋ، ءار كىم اينالاسىنا رازى بولىپ، ىشكى جان دۇنيەسىن تىنىشتاندرۋ، سوندا ءبىزدىڭ شينجياڭدا ورنىقتىلىق بولىپ، باياندى تۇردە داميدى. پەكينگە قاراپ بوي تۇزەۋ، ءتانىمىز بولەك بولسا دا جانىمىز ءبىر بولىپ، جۋڭحۋا ۇلتىنىڭ ورتاق ساناسىن قالىپتاستىرۋمىز كەرەك دەپ الاسا بويلى، مىرتىق دەنەلى مەكتەپ ديرەكتورى قوزى قارنىن سيپاپ قويىپ، قىزىل باستى قۇجاتتىڭ ەكىنشى بەتىن اشتى...بارلىعىمىزدا ءتورت سەنىم بولۋ: ورتاق ساياسي سەنىم، قىتايلىق ەركشەلىككە يە كومۋنيزىمنىڭ ومىرشەڭدىگىنە سەنىم، ورتاق مادەنيەتكە سەنىم، بولاتتاي ءتارتىپتىڭ استىندا التىنداي تابىس بولاتىنىنا سەنىم.
بۇنىسى «قىتايدا تۇراسىڭ با، قىتاي بول»دەۋدەن باسقا ەشتەڭە ەمەس ەكەن-اۋ دەپ ويلادى سارى قازاق. ءار كۇنى تاڭعى جەتىدە تۋ شىعارۋ، كەشكى التىدان توعىزعا دەيىن كارى-جاسقا ساياسي ۇيرەنۋدى ۇيىمداستىرۋ مەكتەپتەگى التى مۇعالىم مەن اۋىلدىق ۇكىمەتتەگى ءۇش كادردىڭ موينىنداعى شارۋا. تاۋسىلماس حاربالاستىق.
ەسىكتىڭ قوڭىراۋى تاعى شىرىلدادى، توبە-قۇيقاسى تاعى شىمىرلادى.
قىتايدىڭ بوقمۇرىن بالاسى كىردى. سارى قازاق اتىپ تۇرىپ قول بەردى. ءوزى وقىتقان شادىر كوز، سەلدىر شاش، سوپاق باس قاباي. كەزىندە وعان قازاقشا اتتى ءوزى قويعان. اكەسى ۋاڭباۋ وسى اۋىلدا تۇرادى. باياعىدا كەلىپ قازاقا ءسىڭىپ، قازاق بولىپ كەتكەن قارا قىتاي. جانىندا پۇشىق مۇرىن ورساق ءتىس قازاق پا قىتاي ما بەلگىسىز بىرەۋى بار ەكەۋى سارى قازاقتى جەر استى بولمەگە اپارىپ، سىعىرايعان شامنىڭ تۇبىندە كوپ سۇراقتىڭ استىنا الدى.
- قولفونىڭىزدى بەرىڭىز.
-سويلەسۋدەن ارىعا جارامايتىن ەسكى نوكيوسىن كورىپ، قول سوزبادى.
-نەگە شەتەلگە وقۋعا باردىڭىز.
-با جين، ساۋ يۋ سياقتى وقىعىم كەلدى.
-ولار كىم؟
-ول جۇڭگونىڭ اتاقتى ءجازۋشىلارى.
-سىز نەگە تومەن قاراپ، تۇنجىراپ جۇرەسىز.
-مەن قىزدارعا قاراۋدان ۇيالامىن.
-ە، تۇسىنىكتى.
-نەگە اراق ىشپەيسىز، ەل سياقتى.
- اۋزىما السام بولدى قۇسىپ ءقويام.
-سىز نە ويلايسىز.
- شي ءتوراعا امان بولسا دەپ ويلايمىن.
- مىناۋىڭىز دۇرىس...جاقسى... بوسسىز
***
سارى قازاق وزىنە تانىس اقساقالمەن تۋ شىعارۋدان كەيىن تاعى بىرگە قايتتى...
-اتا بۇرىنعى مادەنيەت توڭكەرىسى مەن بۇگىندى سالىستراسىز دەپ باسەڭ ءۇن قاتتى.
-بالام ول كەز جاقسى ەدى-عوي. جاۋىڭ بەلگىلى. تاپ جاۋى بولماساڭ بولدى. كەدەيدىڭ بالاسى بولساڭ باقىتتى ەدىڭ. ال ءقازىر قاۋپتىڭ قايدا ەكەنىن بىلمەيسىڭ.
قازىر جاۋىڭ كورىنبەيدى... ۇندەمەي قاباتىن يت سيقتى.
ماس بولىپ، ويسىز-كۇيسىز كۇي كەشىپ، وتىرىك كۇلىپ، باقىتتى ادامداي جايراڭداپجۇرسەڭ قۇتىلدىڭ دەيدى شالدىڭ ىشىندە ءبىر ۇن.
كىنالى ەمەستىگىڭە نىق سەنىپ، ادامشا ويلاپ اقىماقشا سويلەپ، وزدەرىنىڭ ايتقانىن وزدەرىنە قايتالاپ ايتساڭ جەتكىلىكتى دەيدى سارى قازاق وزىنە ءوزى كۇبىرلەپ.
بۇگىن تۇستە ۇلى قورعاننىڭ ىشىنەن كەلگەن قىتاي تۋىستار اۋىل حالقىنا كەزەكتى تۋىسقاندىق ءبىر شاۋگىم شايىن بەردى ەكەن. ء
-بىز ويلاۋدى وزگەرتىپ «مەن قازاق، ول حانزۋ دەگەندى» ميىمىزدان الىپ تاستاعاندا عانا داميمىز، ول ءۇشىن ءبىر تىلدە سويلەسەك، ءبىر ءسالت-داستۇردى ۇستانساق دەپ، ماساڭداۋ اۋىل اكىمى ءتىلىن شايناپ، توسىت كوتەردى. قانە قارتتاردى سيىلاعان ەلمىز الدىمەن سىزدەرمەن سوعىستىرامىن دەپ، العا قادام باستى. الدىڭعى داستارحاندا ارام سۋ ىشپەگەن اقساقالدار سول كۇنى تۇندە ۇيرەنۋگە كەتىپ، ءۇش ايدا قايتىپ كەلدى. اقساقالدار بۇگىن تولىعىمەن اۋىز ءتيدى اششى سۋدان.
اۋىلعا ءحانجۇيجاڭ كەلىپ اتا-انالارمەن جيىن اشتى. ءبىرىنشى بولىپ ءسوز العان ساقال-مۇرتى قىرىلعان شال: ء«بىزدىڭ دە قىتايشا سويلەگىمىز كەلەدى... قالاعا بارساق مىلقاۋ بولامىز، ءتىپتى راديونى تۇسىنبەي بارامىز، ءتىل ۇيرەتۋ كۋرستارىن اشىپ بەرسەڭىز. بالالاردىڭ دا ەڭ مىقتى وقىعانى مۇعالىم بولدى...حانسزۋ ءتىلىن وقىعاندار قاشاندا بيىكتە»دەپ سارنادى. حاتشى قىز ۆيديو جازبا جازىپ وتىر... ودان كەيىن ءسوز العاندار اۋىلدىڭ جەتىستىگىن ايتسا، برەۋى ايلىعىن ايتىپ ماقتاندى...
اي جارىق...كوشەدە ماستار كەتىپ بارا جاتتى، ماستاردىڭ كوبى ايەل...وز كوزىنە ءوزى سەنبەي تاڭ قالدى سارى قازاق...ناماز وقىپ جۇرگەن كەشەگى تانىس شالدىڭ ءوزىماس، يكس باسىپ بارادى... ازاندا تۋ شىعرامىز، كەشتە ۇيرەنۋگە بارامىز، تۇندە.... دەپ...تىرىق...تىرىق كۇلەدى قاتىندار... جارتى جىلدىق ساياسي ۇيرەنۋدەن كەلگەن قونىسباي جىندى بولىپ كەتىپتى دەيدى ءبىر ايەل داۋسىن كوتەرە...مەن باس دەسەم، قۇلاق دەيدى... جىلانى ەش جىبىرلامايدى، ءپىشىپ تاستاپتى.... قارقىلداپ كۇلگەن قاتىنداردىڭ تۇنگى داۋسى الىسقا كەتتى.... شي جۋشيدىڭ بۇگىنگى ءسوزى «اشىق پوزاتتسيا ءبىلدىرىپ، باتىل ءۇن قاتۋ» دەيدى ءبىرى...باياعىدا جىلاعان بالاعا «ماس قالماق كەلە جاتىر» دەپ قورقىتۋشى ەدى، ول كەزدە قالماقتار ماس جۇرەتىن، كەيىن ولاردىڭ ءبارى قىتاي بولىپ كەتتى...ەندى «ماس قازاق كەلە جاتىر» ءوز ويىنان ءوزى قورىقتى... «مەن سارى قازاقپىن» دەپ قايتالادى، جالعىز ارقا سۇيەر كۇشىن ءوز بويىنان تابا المادى...

قوسىمشا جۇكتەلگەن سۋرەتتەرى:

كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/oku.php?tur=11&id=2391

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە 99 دەپ جازىڭىز، راحىمەت!
98 + 1 = ? sozsiz sifermen tolteringiz.

ەل-ارنا ءوز گازەتى

ەڭ جاڭا ماقالالار


ەكپە ەگۋ باستالدى ̵ 1 مينوت
2 ناۋرىز. تۋعان كۇن يەل 1 مينوت
ۇلتتىق بىرلىك پەن كەلىس 1 مينوت
قازاقستاندا وتكەن تاۋلى 4 مينوت
قۇس شارۋاشىلىعى قولداۋ 7 مينوت
كارانتين كاسىپكەر ايەلد 10 مينوت
چەحيا بيلىگى جۇمىس بەرۋ 10 مينوت
وزبەكستان نارىعىنا شىعا 13 مينوت
كۇن تارتىبىندە – ءبىرى 16 مينوت
قوسىلۋ شارتىنا قول قويد 16 مينوت
ميانما بيلىگى الەم بويى 16 مينوت
كەدەيلىكتى ازايتۋدىڭ جۇ 16 مينوت
مۇنايى مول ماڭعىستاۋ 22 مينوت
2 ناۋرىزدا قازاقستان اۋ 26 مينوت
«ەرتوستىكتى» تەگىن تاما 1 ساعات
العىس ايتۋ كۇنى: اتىراۋ 1 ساعات
جاڭا يدەيانىڭ اقىل - پا 1 ساعات
«بۇرقاسىندا» بۋىرقاندى، 1 ساعات
تۇركىستان وبلىسىندا جول 1 ساعات
2 ناۋرىز. قازاقپارات كۇ 1 ساعات
اۆتوبۋس پەن جەڭىل كولىك 1 ساعات
ساۋداگەر شاقىرىپ، قارجى 1 ساعات
ەلەكتروندى ۇكىمەتتىڭ كا 1 ساعات
ەلىمىزدىڭ ءتورت قالاسىن 1 ساعات
اتىراۋدا ينۆەستورلار 3، 2 ساعات
رايونىمىز كومىر كەندەرد 2 ساعات
كارانتين: شىعىس قازاقست 2 ساعات
قونىس جاڭالاپ ءورىس كەڭ 2 ساعات
اقتوبە وبلىسىندا 1-5 سى 2 ساعات
ارمەنيادا پاشينيان وتست 2 ساعات