نۇرالەم Facebook -كە جازىل ءتاڭىرتاۋ YouTube -كە جازىل قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com



نۇرالەم Facebook -كە جازىل ءتاڭىرتاۋ YouTube -كە جازىل قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: ەل-ارنا گازەتى | وسى ارادان ەلارنا گازەتىنىڭ بارلىق ماقالالارىن كورۋگە بولادى..

مەندە ال-ارناعا جازبا-ماقالا جازامىن، وندا وسى ارانى باسىڭىز!

جولدانعان ۋاقىتى: 18:05 - 2020/12/20

ماقالا جولداۋشى: nurhalyk
ماقالا اپتورى: Нұрхалық Абдырақын
اپتوردىڭ مەكەن-جايى: Бейжің қаласы
وسى ماقالانىڭ كىرىلشە نۇسقاسى، وسى ارانى باسىڭىز

Осы мақаланың кірілше нұсқасы, осы араны басыңыз


قازاقتا «التاۋ الا بولسا اۋىزداعى كەتەدى، تورتەۋ تۇگەل بولسا توبەدەگى كەلەدى» دەگەن اتالى ءسوز بار.
توبەدەگىنى الاتىن تورتەۋ قايسى؟
ەلدى ۇستاپ تۇراتىن پاتشا، عالىم، باي، تاقۋا. بۇل ءتورت توپ ءوز مىندەتىن جاقسى اتقارسا توبەدەگى كەلەدى.
ال-فارابي بابامىز «قايىرىمدى قالا» ەڭبەگىندە: ادامدار تەك باقىتتى بولۋ ءۇشىن ءومىر سۇرەدى، سوعان بەلگىلى كەزەڭدەردە جەتەدى. ول ءۇشىن كوپ بولىپ، باقىتقا ۇمتىلۋدى ورتاعا قويادى. ادامدار بىر-بىرىنە اسەر ەتەدى. ءومىر سۇرەتىن ورتا جانعا جايلى بولعاندا، اقىلدى ورتا، اقىلدى ادام، اقىلدى ۇرپاق، اقىلدى تۇرعىن، اقىلدى قالا قالىپتاسادى، سوندا عانا باقىتتى ءومىر باستالادى دەيدى. مەملەكەتتىڭ رۋحىن- ادامگەرشىلىك، قايىرىمدىلىق، ادىلەتتىلىك، شىنايىلىق، تۇراقتىلىق، ىزگىلىك كوتەرەدى. رۋحاني قۇندىلىقتار عانا ءبىر ەلدى ساقتاي الادى. قوعامنىڭ بەرىكتىگى، تۇراقتىلىعى، كۇشتىلىگى يماندىلىقتان كەلەدى. سوندا عانا قايىرىمدى دا اقىلدى قالا قۇرۋعا بولاتىنىن ايتادى ويشىل.
ەل باسشىسى دەنى ساۋ، پاراساتتى، سابىرلى، ەسكە ساقتاۋ قابىلەتى جوعارى، اقىلدى، قىراعى، باتىل، مەيىرىمدى، ءادىل، جان-جاقتىلى ءبىلىمدى بولۋ. جان تازالىعى، ار تازالىعى، بۇكىل ادامعا، ءوز حالقىنا دەگەن تازا ماحابباتى، دىنىنە، سالت-داستۇرىنە، عىلىم مەن بىلىمگە دەگەن قۇرمەتى كەرەك. ء
امىر يەلەرىنە پاتشادان تارتىپ، ەكى ادامدى باسقاراتىن كىشكەنە ءمانساپتىعا دەيىن جاتادى. وسى توپ ءبىر ەلدىڭ باقىتتى-باقىتسىز بولۋىنا تىكەلەي ىقپال جاسايدى. ولار ەلدىڭ باقتاشىسى، شىن جاناشىرى. حالىقپەن ەتەنە بايلانىستا بولۋى شارت. اللادان قورقاتىن باسشى باقىتتى جاراتادى. باسشى بولۋ دەگەن مامىق كىروسلوعا جايعاسۋ، بايلىققا بەلشەدەن باتۋ ەمەس، كەرىسىنشە ەل جۇگىن، حالىق اماناتىن، ۇلت تاعدىرىن موينىنا الۋ دەگەن ءسوز. ءامىر يەلەرى ءادىل دە مەيىرىمدى بولىپ، ار-ۇيات، وبال-ساۋاپ دەگەندى ءبىلىپ، كىسى اقىسىن جەمەسە، قوعام تىنىش، ەل مۇڭسىز بولادى.
ەكىنشى توپ ول- عالىم. عالىم كەمە كاپيتانى سياقتى، كەمە سونىڭ باعدار بەرۋىمەن جۇرەدى، باستىق ادام دۇرىس عالىمدى تىڭداسا قاتەلەسپەيدى. عالىم بارلىق عىلىمنىڭ يەسى. تاريحي، فيلوسوفيا، ادەبيەت وسى توپتىڭ قولىمەن جازىلادى. وسىنىڭ ىشىندەگى ساياسي تاريح باستى ورىندا تۇرادى. بۇرىندا بۇل توپقا عالىم، بي-شەشەندەر جاتسا، بۇگىندە عالىم، جازۋشى، اقىن، ءمۇعالىم، زاڭگەر، پەسيحولوگ، جۋرناليست جاتادى. بۇل توپ قاي زاماندا دا ادام جانىن ەمدەگەن. بۇلار لايلانسا، وندا «ەت ساسىسا تۇز سەبەدى، تۇز ساسىسا نە سەبەدى»نىڭ ءوزى بولادى. بۇل توپتىڭ قولىندا قوعامنىڭ كوزگە كورىنبەيتىن ءبىر جىڭىشكە ءجىبى بار. سوندىقتان ولارعا دۇنيەگە، سالتاناتقا، ءمانساپقا، اتاققا قۇمارلىق جاراسپايدى. ۇلتتىق مۇددە، حالىق يگىلىگى جولىندا جۇرگەن ادام كوكىرەگى وياۋ، مىنەزى دۇرىس، شىدامدى، قايراتتى، باتىل بولۋى قاجەت. ناعىز زيالى ادام ءوزىن ۇلتىنىڭ قىزمەتشىسى سانايدى. «زيالى ادام ءوز زامانىندا يماندىلىعى، ءدىني ءبىلىمى، قابىلەتى، تاربيەسى، ادامگەرشىلىك قاسيەتتەرى ارقىلى ادامزاتقا، ۇلتىنا، ءدىنى مەن دىلىنە دۇرىس قىزمەت ەتىپ، ۇرپاققا ىزگىلىگى مول ىستەرىن قالدىرا بىلسە، ادامزاتتىق كەڭىستىكتەگى تۇلعالىققا قول جەتكىزبەك»،- دەيدى ۇلت ويشىلى ءال-فارابي.
ۇشىنشى توپ- بايلار. بايلار بولماسا بارلىق ءوندىرىس توقتايدى، الىپ زاۋىتتار، قاپتاعان ساۋدا دۇكەندەر، ءدامى ءتىل ۇيىرگەن تاماق جايلار، كوڭىل اشار كلۋبتار، اتتام جەردەگى جانار ماي بەكەتتەرى، جەپ-ىشكەن سان ءتۇرلى ازىق-تۇلىكتى كىم دايىندايدى، كەدەيلەرگە كىم جۇمىس بەرەدى، ارينە، كەدەي بولماسادا بايدىڭ جۇمىسى جۇرمەيدى. شەبەر جاراتۋشى بايمەن كەدەيدى بىر-بىرىنە بولىنبەيتىن ەتىپ، قوعام تەپە-تەڭدىگىن ساقتايدى. كەز كەلگەن كەدەي بايدىڭ بەرگەن ەڭبەك اقىسىن تاعى كوبىرەك بەرسە ەكەن دەپ، ىشتەي بولسادا دامەتەدى، مىنە سوندىقتان يسلامدا باي زەكەت، ساداقا بەرۋ ارقىلى كەدەيدىڭ قالعان اقىسىن وتەيدى. قوعامدا باي مەن كەدەيدىڭ اراسىندا مەيىرىمدىلىك پايدا بولادى. باي جومارت جانە اقىلدى، قۇدايدان قورقاتىن، كىشپەيىل بولسا قوعام باقىتتى بولادى، بارلىق كۇنا تاكاپپار، اشكوز، قىزعانشاقتىقتان تۋىندايدى، باي وسىلاردان الىس بولسا قوي ۇستىنە بوز تورعاي جۇمىرتقالايدى، بولماسا كەرىسىنشە بولسا قوعام قارا تۇنەككە اينالادى(اللا ساقتاسىن). قازاق دالاسىندا بايلار بۇگىنگى حولدينگتەر سياقتى اينالاسىناعى ادامدارعا جۇمىس بەرىپ، الەۋمەتتىك قاجەتىن شەشىپ وتىرعان. سوندىقتان دا قازاقتان ول كەزدە جەتىم-جەسىر، قايرشى شىقپاعان، تۇرمە بولماعان. سونىمەن بىرگە بايلار ەڭبەك اقىسىن تولىق بەرىپ، مولدا-قوجا ۇستاپ، اۋىلى باللارىن وقىتقان. دەمەك، ۇلتتىڭ اعارتۋشىلىق جۇمىسىدا سولاردىڭ موينىندا بولعان.
تاۋەلسىزدىكتەن سوڭ ەلىمىزدە دەلدال(تاۋەلدى) بۋرجۋازيا، پارازيت(ماسىل) بۋرجۋازيا قالىپتاستى. سوڭعى جىلداردا ۇلتتىق بۋرجۋازيا پايدا بولدى، سولار عانا وتان ءۇشىن جۇمىس جاساۋدا، ءبىراق وتە از. دەلدال بۋرجۋازيا مەن ماسىل بۋرجۋازيا دا ۇلتتىق مۇددەگە جۇمىس جاساسا، ەلىمىزدىڭ ەرتەڭى نۇرلى بولىپ، كەلەشەك ۇرپاق ماڭگىلىك ەلدە ءومىر سۇرەر ەدى.
تورتىنشى توپ -تاقۋلار. قaسيەتتى قۇرaننىڭ ا‘راف سۇرەسىنىڭ 96-aياتىندa: «ەگەر سول قaلaلaردىڭ (ەلدى-مەكەندەردىڭ) حaلقى يمaن كەلتىرىپ، تaقۋaلىق جaسaپ، اللaعa قaرسى كەلۋدەن سaقتaنعaندa، ارينە، ءبىز ولaر ءۇشىن جەر مەن كوكتەگى بەرەكەت قaقپaلaرىن aشىپ، مولشىلىقتa ءومىر سۇرگىزەر ەدىك». (7:96)
باقارا سۇرەسىنىڭ 194-aياتىندa: «اللaعa قaرسى كەلۋدەن سaقتaنىپ، تaقۋa بولىڭدaر، اللa تaقۋaلaرمەن ءاردaيىم بىرگە». (2:194)
حۋجۋرات سۇرەسىنىڭ 13-aياتىندa: «اللa ءبارىن كورىپ تۇر. اللa aلدىندa ەڭ aردaقتى بولعaندaرىڭ بۇل دۇنيەدە تaقۋa بولعaندaرىڭ. اللa شەكسىز بىلگىر، بارىنەن حaبaردaر».(49:13) ء
الي-يران سۇرەسىنىڭ 102-aياتىندa: «ەي مۇسىلمaندaر، اللa جولىندa ولە-ولگەنشە شىنaيى تaقۋa بولىپ، يمaنمەن جaن تaپسىرىڭدaر». (3:102)
ھۋد سۇرەسىنىڭ 49-aياتىندa: «سەندەر سaبىر قىلىڭدaر. رaسىندa aقىرعى ەسەپتە تaبىس تaقۋaلaردىكى. ەڭ كەرەمەت جەڭىس اللaدaن شىنaيى قورىققaن تaقۋaلaردa». (11:49)
مىنە قۇراندا وسىلاي ماداقتالاتىن تاقۋالاردىڭ قۇرمەتىنە اللا تاعالا ەلگە تىنىشتىق، بەرەكە بەرەدى. ءبىر ەلدى مەكەندە اۋىر كۇنالار جاسالىپ، اللا تاعالا زاۋال جىبەرەيىن دەگەندە سول جەردەگى ءبىر كىشكەنە بالا قۇراندى وقي باستاعاندا جاراتۋشى تۇگەلدەي كەشىرەدى. ەل مەن جەر ءۇشىن تۇنگى ۇيقىسىن قيىپ، كوز جاسىن كولدەتىپ، دۇعا جاساپ وتىرعان تاقۋالار ەلىمىزدىڭ كوزگە كورىنبەيتىن ەڭ نەگىزگى تىرەگى. بارلىق نارسە اللا قالاسا عانا بولادى. تورتەۋدى رۋحاني تۇرعىدان تالداساق: ءدىني جانە شاريعي ۇكىمدەردىڭ تاراعان نەگىزدەرى تورتەۋ:1. قۇران. 2. سۇننەت. 3. يجماعى ۇممەت(مۇجتاھيتتەردىڭ ءبىر ماسەلە بويىنشا ورتاق كەلىسىمى). 4.قياسى فۋقاحا. ء(بىر ماسەلەنىڭ ۇكىمى بولماسا، ونى ۇكىمى بار باسقا، وتە ۇقساس ماسەلەمەن سالىستىرۋ ارقىلى ۇكىم شىعارۋ).
***
التاۋدى رۋحاني تۇرعىدان تالداساق: يماننىڭ 6 شارتى مەڭزەلگەن.
اللانىڭ جارتاقان كەز-كەلگەن، جاندى-جانسىز زاتتارىنان جاراتۋشىنى تانۋىمىز كەرەك. عالىم ءبىر شىمشىم تابيعي توپىراق جاساي الا ما؟ جاپوندار روبوت سيىر جاساپ، تەك ءشوپتىڭ ءسولىن سىعىپ المادى ما؟ كىم كىشكەنە قارا قۇمىرسقانىڭ بىرەۋىن قولدان جاساپ، جان سالا الادى، جانسىز جۇمىرتقادان جاندى بالاپاندى كىم شىعارا الادى..... مىنە بۇل اللانى بارلىق كەزدە، بارلىق جەردە تاني الۋىمىز «تاۋحيت» بولىپ سانالادى. وسى كەزدە ادامنىڭ التاۋى الا بولماي بىرىگەدى، يماننىڭ التى شارتى پايدا بولادى. بارلىق الەمنىڭ جاراتۋشىسى ءبىر اللا تاعالا جانە پايعامبارىمىز مۇحاممەد مۇستافا(س.ا.ۋ) ونىڭ ەلشىسى ءارى قۇلى ەكەنىنە، پەرىشتەلەرگە، كىتاپتارعا، پايعامبارلارعا، ولىمنەن سوڭ ءتىرىلۋدىڭ حاق ەكەنىنە، اقىرەت كۇنىنە، تاعدىرعا جانە جاقسىلىق پەن جاماندىقتىڭ اللا تاعالانىڭ جاراتۋىمەن بولاتىنىنا سەنىم قالىپتاسادى. وسى التى شارت ورىندالعاندا، يسلام وزدىگىنەن پايدا بولادى، ول شاھادات كاليما ايتۋ، ناماز وقۋ، ورازا ۇستاۋ، زەكەت بەرۋ، قاجىلىققا بارۋ.
يماندى قورعاۋ ءۇشىن مىڭ التى قورعان كەرەك: 1. پارىزدار.2. ۋاجىپتەر. 3.سۇننەتتەر. 4. ءمۇستاحاپتار. 5. ماندۇپتەر. 6. ناپىلدەر.
دۇنيە كوزىمەن التاۋدى تالداساق: ءبىر عاسىردا قاتار ءومىر سۇرەتىن اتا، اكە، بالا اتالمىش التاۋدىڭ ۇشەۋى، بۇلار تاتۋ بولسا وتباسى بەرەكەلى، قۇت قونعان، قىزىر دارىعان ساليح اۋلەتكە اينالادى. ەندىگى ۇشەۋى ءبىر اتادان تاراعان جەتى تۋىس، قۇدا (جەگجات)، ناعاشى(جيەن) ىنتىماقتى بولسا اۋىلدىڭ سىرتىنان ات ۇركەتىن، كيە قونعان ەلگە اينالامىز. قازاقتىڭ تولە ءبيى 13 جاسىندا قاري بولعان. انەت بابا بۇحار بارىپ مەدرەسەدەن ون ءۇش ءپاندى ۇزدىك ءتامامداعان. وسىنداي قازاق «التاۋ مەن تورتەۋدى» ءجاي ايتپاسا كەرەكتى.

قوسىمشا جۇكتەلگەن سۋرەتتەرى:

كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/oku.php?tur=11&id=2390

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە 99 دەپ جازىڭىز، راحىمەت!
98 + 1 = ? sozsiz sifermen tolteringiz.

ەل-ارنا ءوز گازەتى

ەڭ جاڭا ماقالالار


ەكپە ەگۋ باستالدى ̵ 1 مينوت
2 ناۋرىز. تۋعان كۇن يەل 1 مينوت
ۇلتتىق بىرلىك پەن كەلىس 1 مينوت
قازاقستاندا وتكەن تاۋلى 4 مينوت
قۇس شارۋاشىلىعى قولداۋ 7 مينوت
كارانتين كاسىپكەر ايەلد 10 مينوت
چەحيا بيلىگى جۇمىس بەرۋ 10 مينوت
وزبەكستان نارىعىنا شىعا 13 مينوت
كۇن تارتىبىندە – ءبىرى 16 مينوت
قوسىلۋ شارتىنا قول قويد 16 مينوت
ميانما بيلىگى الەم بويى 16 مينوت
كەدەيلىكتى ازايتۋدىڭ جۇ 16 مينوت
مۇنايى مول ماڭعىستاۋ 22 مينوت
2 ناۋرىزدا قازاقستان اۋ 26 مينوت
«ەرتوستىكتى» تەگىن تاما 1 ساعات
العىس ايتۋ كۇنى: اتىراۋ 1 ساعات
جاڭا يدەيانىڭ اقىل - پا 1 ساعات
«بۇرقاسىندا» بۋىرقاندى، 1 ساعات
تۇركىستان وبلىسىندا جول 1 ساعات
2 ناۋرىز. قازاقپارات كۇ 1 ساعات
اۆتوبۋس پەن جەڭىل كولىك 1 ساعات
ساۋداگەر شاقىرىپ، قارجى 1 ساعات
ەلەكتروندى ۇكىمەتتىڭ كا 1 ساعات
ەلىمىزدىڭ ءتورت قالاسىن 1 ساعات
اتىراۋدا ينۆەستورلار 3، 2 ساعات
رايونىمىز كومىر كەندەرد 2 ساعات
كارانتين: شىعىس قازاقست 2 ساعات
قونىس جاڭالاپ ءورىس كەڭ 2 ساعات
اقتوبە وبلىسىندا 1-5 سى 2 ساعات
ارمەنيادا پاشينيان وتست 2 ساعات