ەل-ارنا قولفون نۇسقاسىنا ەنۋ Еларна қолфон нұсқасына ену


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com



تىركەلىڭىزدەر كىتاپحانا قوجالار تورابى البومدار قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: ەل-ارنا گازەتى | وسى ارادان ەلارنا گازەتىنىڭ بارلىق ماقالالارىن كورۋگە بولادى..

مەندە ال-ارناعا جازبا-ماقالا جازامىن، وندا وسى ارانى باسىڭىز!

جولدانعان ۋاقىتى: 08:16 - 2020/10/31

ماقالا جولداۋشى: الماسبەك تورە
ماقالا اپتورى: Тоқмұхамет Тұрсынұлы Базарбаев
اپتوردىڭ مەكەن-جايى: Kazakhstan
وسى ماقالانىڭ كىرىلشە نۇسقاسى، وسى ارانى باسىڭىز

Осы мақаланың кірілше нұсқасы, осы араны басыңыз


قىزاي انا ۇرپاقتارىنىڭ اتا-تەك شەجىرەسى

اۆتور: توقمۇحامەت تۇرسىنۇلى بازارباەۆ

جازعان: يماش ءابدىراحمانۇلى



قىزاي انانىڭ ءبىرىنشى جۇبايى شاعىرمەن، ەكىنشى جۇبايى توقتار ءاعا-ىنىلى بولىپ، ەكەۋىنىڭ اكەسى قۇتتىبولات. شاعىر مەن توقتار تولەگەتاي بابانىڭ وبەرەسى (شوپشەگى) بولادى. قىزاي انا ۇلى ءجۇز بايدىبەك ءبيدىڭ قىزى. شاعىردىڭ ەكىنشى ايەلى. شاعىردىڭ ءبىرىنشى ايەلىنەن 6 ۇل بار دەلىنەتىن تاريحي اڭىز بار. بۇل انىقتالۋ ۇستىندە. شاعىر تانىمال باتىر، ەرەكشە مەرگەن دەلىنگەن تاريحي اڭىز بولعاندىقتان بۇلاردى جازبادىق.

تومەندە شاعىر مەن توقتاردان بولعان قىزاي انامىزدىڭ ۇرپاقتارىن تانىستىرامىن. ايتا كەتەر جاعداي – شاعىر جانە توقتاردىڭ قىزايانادان تارايتىن ۇرپاعى وسى كەزدە 16-ۇرپاق داۋىرىندە تۇر. جان سانى ميلليونعا جەتۋ كەزەڭىندە بۇلاردىڭ ءبارىن جازىپ جولداۋ قاجەتسىز دەپ قارادىم. ويتكەنى بۇل ۇرپاقتار قىتايدا 2010 جىل تولىق جازىلىپ بىتكەن ەدى. جيناقتاعانىمىزدا ءبىر ەمەس، بىرنەشە كىتاپ ەتىپ شىعارۋ مۇمكىن بولماعانى ءۇشىن، قىزاي انانىڭ 337 بوبەرەسى ۇلكەن رۋ بولىپ قالىپتاسقاندىقتان، جاعدايلارى بويىنشا ءوز اتا-تەكتەرىن ايىرىم شەجىرە كىتاپ ەتىپ جارىق كورسەتكەن. قىزايانا ۇرپاق اتا-تەك شەجىرەسىن قىزايدىڭ بوبەرەسىنە دەيىن جازىپ. قىزاي ەلى تاريحىمەن سايكەستىرىپ ءبىر كىتاپ، ولارداعى ۇلى تۇلعالاردى ءبىر كىتاپ ەتىپ شىعارۋ جاعدايى بويىنشا ىستەلگەن. سوندىقتان مەن قازاق ەلىمىزگە قىزايدىڭ بوبەرەسىنە دەيىنگە جوعارعى بەس اتاسىن تانىستىرامىن. شاعىر مەن ءىنىسى توقتاردىڭ ۇرپاعى انا اتىمەن قوعامعا تانىلعاندىعى ءۇشىن، شاعىر مەن توقتاردىڭ شەجىرەلەر اتى كوپ ايتىلماي، جازىلمايتىن سەبەپ وسى.

شاعىر مەن قىزايدان-جەڭىس (جەڭگەلەرى كىشكەنە كۇنىڭدە «يت ەمگەنسىڭ» دەگەن ازىلدەۋىنە جەڭىس يتەمگەن اتانىپتى). مەڭىس اتتى ەكى ۇل تۋعان سوڭ، شاعىر قايتىس بولادى. قىزاي انا امەڭگەرلىك سالتپەن، تۋعان قايىنى توقتارمەن نەكەلەنىپ بەگىمبەت، بەربىس اتتى ەكى ۇلدى بولعان سوڭ توقتار دا قايتىس بولادى. قىزاي انامىز جەسىر، 4 ۇلى جاس جەتىم قالادى. قىزايانا قاسىرەتى اۋىر قيىنشىلىققا ەرەكشە شىدامدىلىق كورسەتىپ، 4 ۇلىنىڭ ىنتىماق-بەرەكەسىن ويلاپ شاعىر، توقتار ۇرپاعى بولىپ، بولاشاقتا ەكىگە بولىنبەسىن دەپ، 4 بالاسىن ءوز اتىندا قىزايدىڭ بالاسى دەپ اتايدى. بۇلار اۋىل بولىپ وسكەندە 4 قىزاي اۋىلى دەپ اتالادى. ۇرپاقتارى كوبەيىپ، كوركەيگەن سوڭ قىزاي ەلى بولىپ قوعامعا تانىلادى. قىتاي ەلى 2000 جىلى قىزايانانى ايەل زاتىنان شىققان الەمدىك تاريحي ۇلى تۇلعا دەپ، مەملەكەتتىك ۇلى تۇلعالار ارحيۆىنە العان.

شاعىر مەن قىزايانانىڭ ءبىرىنشى ۇلى يتەمگەننەن – بايتەلەس، جاۋلىباي، تاعاي دۇنيەگە كەلگەن.

بايتەلەستەن – انداقۇل، قۇدايقۇل. انداقۇلدان – ءجانالى، ءقىدىرالى، ەسەنالى، تولەگەن. جانالىدەن – كورپەباي، بوپەباي، تەزەكباي، ءنۇسىپباي، جىلقىباي. كورپەبايدان – ەربوسىن، نۇربوسىن. تەزەكبايدان – قالتا، دوداق. قىدىرالىدەن – قىدىر، قىزىر، وتەپ. ەسەنالىدەن – قوشقارباي، بورانباي. تولەگەننەن – ىنجىقۇل.

بايتەلەستىڭ ەكىنشى ۇلى قۇدايقۇلدان – ەس، دوس. ەستەن – جيەنقۇل، نازار. دوستان – ماۋتەن، ءابىرالى، تۇكتىباي، ءسۇتتىباي، دۇيسەنبى، جىلقىايدار، جامانسارى، بايسال. يتەمگەننىڭ ەكىنشى ۇلى جاۋلىبايدان – بايسەنگىر، تاستەمىر. بايسەنگىردەن – دۇيسەك. تاستەمىردەن -مولكەلدى، بوكەلدى، قاپ، تولەپ. يتەمگەننىڭ ءۇشىنشى ۇلى تاعايدان – ونجاسار، باكەي. ونجاساردان – ءومىرالى.

شاعىر مەن قىزاي انانىڭ ەكىنشى ءۇلى مەڭىستەن – تاڭىربەردى، تىلەۋبەردى، تىلەۋقابىل (ۇرپاقسىز جاس قايتىس بولعان).

مەڭىسۇلى تاڭىربەردىدەن – قۇتتىمبەت، قۇداينازار، قۇتتىقادام، باينازار، سەكسەن، قاسابولات، توقسان، جانباي، تىنباي. بۇلار 9 تاڭىربەردى اتالادى.

تاڭىربەردىنىڭ ءبىرىنشى ۇلى قۇتتىمبەتتەن – جامانقۇل (جولمانبەت)، ەلداي (قاراباس)، ءسۇيىنباي، ەسىلباي. تاڭىربەردىنىڭ ەكىنشى ۇلى قۇداينازاردان – جولىمبەت، ەسەنكەلدى، سۇلتانكەلدى. قۇداينازار قىزى گۇلايىم، ۇلى ەسەنكەلدى ۇشەۋى تاريحي باتىر، ۇلى تۇلعالار. تاڭىربەردىنىڭ ءۇشىنشى ۇلى قۇتتىقادامنان – بيمامبەت. بيمامبەتتەن – بولتاي، بەلباي، سەمىزباي، بورتە، تۇياق. تاڭىربەردىنىڭ ءتورتىنشى ۇلى باينازاردان – قازىمبەت، قوڭىرباي. تاڭىربەردىنىڭ بەسىنشى ۇلى سەكسەننەن – تاستەمىر، شوبان. تاڭىربەردىنىڭ التىنشى ۇلى قاسابولاتتان – الباي، نۇرباي، وتەۋىل. جەتىنشى ۇلى توقساننان – قارامەندە، جانىبەك. سەگىزىنشى ۇلى جانبايدان – ەسەنباي. ەسەنبايدان – بايتورى، بورتە. قوڭىرباي، قارامەندەلەر باتىر تۇلعالار. ەسەنكەلدىنىڭ ەكىنشى ۇلى كەنەنباي ۇرپاعىنان بۇقاش قوسەتۇلى قىزايدىڭ ءۇش ءبيىنىڭ ءبىرى بولعان. قىزاي ەلىن ىلەگە قونىستاندىرعان ەلباسى، تاريحي تۇلعا. تاڭىربەردىنىڭ توعىزىنشى ۇلى تىنبايدان – ءبورىباي. ءبورىبايدان – ماۋكوبەن، قاراكوبەن، ساركوبەن.

مەڭىسۇلى تىلەۋبەردىدەن – جانقابىل، ەسەنقۇل، ورازاي. جانقابىلدان – ەسىركەپ، جارىلقاپ، جولبولدى، تورعاي.

ەسىركەپ قوعامعا تانىمال بي بولعان تۇلعا. جانقابىلدىڭ ءبىرىنشى ۇلى ەسىركەپتەن – مىرزاكەلدى، ىراي، قارىمساق، ەسەنامان، بورانباي. جانقابىلدىڭ ەكىنشى ۇلى جارىلقاپتان – نياز، قوجاقۇل، موڭكە. جانقابىلدىڭ ءۇشىنشى ۇلى جولبولدىدان – قوجانازار، ءجالاڭتوس، قاراشا، قوقاش، سارىمىق، قارامىق، ونباي، مارالباي، بەسباي. بۇلار 9 جولبولدى دەپ اتالادى. قوقاش تاريحي باتىر تۇلعا. قوجانازار ۇرپاعىنان بايەكە جازىبايۇلى اتاقتى قازاققا تانىمال بي. جانعابىلدىڭ ءتورتىنشى ۇلى تورعايدان – اققوشقار، امانباي، تايماس، قوسبارماق، توقپانبەت، اقمۇرت، شوتباس، كورپەش. بۇلار 9 تورعاي دەپ اتالادى.

تىلەۋبەردىنىڭ ەكىنشى ۇلى ەسەنقۇلدان – سوقىربەردى، وتەپبەردى، قوجانبەردى. سوقىربەردىدەن – مىمەتقۇل، اسان. وتەپبەردىدەن – ەسكەنە. قوجانبەردىدەن – الەكە، نۇرەكە. مامەتقۇلدان – بۋراباي، كەلىنباي، توقاي، اقاي. اساننان – قاراكىسى، كولباي، ابىرالى، جاۋىر، قوڭىرات، تۇياق. ەسكەنەدەن – توقسوپا، ءۋالي، بەكەن، ايجان، ورىس، قويباق. الەكەدەن – تاسبولات، جاسبولات. نۇرەكەدەن – تويعۇلى، تويىنشى.

تىلەۋبەردىنىڭ ءۇشىنشى ۇلى ورازايدان – جانمىرزا، ءبىرنازار، قارامىرزا (ۇرپاقسىز جاس قايتىس بولعان)، ءىزباسار.

ورازايدىڭ ءبىرىنشى ۇلى جانمىرزا بايلىق جانە باتىرلىعىمەن 5 «ايەل الىپتى. ءبىرىنشى ايەلى نازىكەدەن – قالىڭباي، جانىبەك، تىنىبەك. ەكىنشى ايەلى ايتبيكەدەن – ەسپەنبەت، ءومىر. ءۇشىنشى ايەلى تەمىردەن – جولدىباي، سەنكىباي، اقكىسى، بايكىسى، بايىس. ءتورتىنشى ايەلى قاراكوزدەن – بايقوندى. بەسىنشى ايەلى ۇلاننان – ەبەي.

ەسپەنبەت، ءومىر، جولدىباي، سەنكىباي، اقكىسى اتتى 5 ۇل باتىر ەتىپ جەتىستىرگەندىكتەن جانمىرزا اۋىلى باتىر اۋىلى دەپ اتالىپتى.

ورازايدىڭ ەكىنشى ۇلى ءبىرنازاردان – ساپسارى، بايان، اقجىگىت، بايجىگىت، بايقارا. بۇلار 5 ءبىرنازار دەپ اتالادى. ورازايدىڭ ءۇشىنشى ۇلى ءىزباساردان – شەگىر، شاقاتباي، قۇلجا، مارال، جاندارال، مەيىربان، قالدىقۇل. بۇلار 7 ءىزباسار اتانادى. شەگىردەن – شىڭعىسباي، تاناباي، تولەگەن. شاتاقبايدان – بابا، باقىلتاي. قۇلجادان – اقجارقىن، بەكىنە، كوپەش. مارالدان – ابدەن، قابدەن. جاندارالدان – داڭعارا، مانات، ەدىل، داۋلەتباي، شويقارا. مەيىرباننان – ەڭسە، ەڭكە. قالدىقۇلدان – ساساي، ساسپاق. ساسايدان – اسىلبەك، مولدىبەك. ساسپاقتان – قوزىباي، موجىباي، قىرعاۋىلباي، بايسالباي، شالعىنباي، توعايباي، بالعىنباي. ولاردى 7 قاجىنىڭ اۋىلى دەپ اتايدى. بۇل قاجىلاردىڭ جەتەكشى ۇيىتقىسى – موجىباي قاجى بولىپ، قىزايانا ۇرپاعىنان تۇڭعىش قاجىعا بارعانداردىڭ ءبىرى. قىزاي ۇرپاعىن 5 رەت قاجىلىققا اپارىپ، قىزاي ەلىندە ەڭ كوپ قاجى اپارعان. عىلىم جاقتان ابدەن جەتىلگەن پاراساتتى قوعامدىق تۇلعا.

قىتاي ۇكىمەتى 1952 جىل كوكتەمدە كوتەرىلىسشىسىڭ دەپ اتىپ تاستاعان مالىك قاجى، جاپار قاجىلار وسى 7 قاجىنىڭ كەنجەسى بالعىنباي قاجىنىڭ ءاعالى-ىنىلى ەكى ۇلى. توقتار مەن قىزايانادان بەگىمبەت، دەربىس ەكى ۇل.

بەگىمبەت ۇرپاعىنان– ساسان كيىكبايۇلى ەل قامقورى، اتاقتى بي بولعان تاريحي تۇلعا. بەگىمبەتتەن – بەكسەيىت، اقسەيىت، جاراس، امان، توقاي، تاڭات تاراپ «التى بەگىمبەت» اتالادى. بەكسەيىتتەن – يگىلىك، ساقاۋ، سوقىر، تانىك. يگىلىكتەن – ابىكەن جالعىز. ابىكەننەن – بايبىشەسى كورپەدەن – بايجىگىت، باۋبەك (بارعانا)، جانان، بەكباۋ (توپاق)، اسان، ۇسەن، كەنجەباي (بارلىقباي) تارالسا، كىشى ايەلى قاراشاشتان – ەلشان، قۇلشان، داۋەتاي، قوشقاي تارايدى، ءۇشىنشى ايەلى ءباتيمادان – شانشار، ءتۇنعات، شامبىل تۋىپ، جيىنى 14 اتا تاراعان. وسكەن رۋ، ايگىلى كۇيشى ءاشىم ءدۇڭشىۇلى وسى ابىكەن اتاسىنىڭ جانان تارماعىنان تارايدى. ساقاۋدان – اققوزى، شۇڭگىل، قۋاندىق (بۇلار بايبىشەنىڭ بالالارى). بايقوزى، قاراقول، تىنەي، مارقا (بۇلار توقالدىڭ بالالارى بولىپ «توقال» اتالادى). اتاقتى قىزايدىڭ ءۇش ءبيىنىڭ ءبىرى ساسان كيىكبايۇلى وسىنداعى بايقوزى اتاسىنان تارايدى. سوقىردان – شوجەك، ەس، جاربول. تانىكتەن – اعاناس، توعاناس، سەڭكىباي. اقسەيىتتەن – جاقسىلىق. جاقسىلىقتان — سىرىمبەت، قوڭىرباي، ىرىسكەلدى، توعىزاق. سىرىمبەتتەن – بايتەلەس، جانتەلەس، جانىبەك. قوڭىربايدان – قازانقاپ، جالقى. ىرىسكەلدىدەن – الشىنباي، ءۇيسىنباي، سيقىمباي، ارعىنباي، بولعانباي، تولعانباي. توعىزاقتان – كۇرەباي. بۇل اقسەيىت ۇرپاقتارى «بەسكورىك» دەپ تە اتالادى. جاراستان – قىڭىر، مارقا، سويىلعاس، تولەمىس. بۇلار ء«تورت جاراس» اتالادى. قىڭىردان — قوجابەرگەن. مارقادان — تىلەۋلى. سويىلعاستان – ەركەباي، ىرىسباي. تولەمىستەن – قارجاۋ، بورتە، كوتەن، تىركە. توقايدان – لەپەس، قارا. اماننان – قۇرمان، بۇقا. تاڭاتتان – انداس، اقبەردى، وتەبەرلى، وتەۋلى، دانداباي.

دەربىستەن — ءسۇيىنباي، سۇيىندىك، شاۋكە (مايمىل)، ەسەنبەردى تارايدى. بۇلار ء«تورت دەربىس» اتالادى. شەجىرەشىلەر، ءسۇيىنباي مەن سۇيىندىك قىزاي اۋعاندا بالا-شاعاسىنا شەشەك شىعىپ، قازاقستاننىڭ اقمەشىت (كەيبىرەۋلەر اتباسار، قويماڭىراق، قوزىماڭىراق دەيدى) دەگەن جەرىندە كوشە الماي مەكەندەپ قالعان ەكەن دەسەدى. قازىرگە دەيىن ناقتى دەرەك جوق. دەربىستىڭ ءۇشىنشى ۇلى شاۋكە وسپەگەن ەل، قازىرگى بارى 3-4 وتباسى. قازىرگى كۇنەستى مەكەندەپ وتىرعاندار نەگىزىنەن دەربىستىڭ ءتورتىنشى ۇلى ەسەنبەردى ۇرپاقتارى.

ەسەنبەردىدەن - ۇلىعۇل، سۇيەر، قۇتتىباي، ءتاتتىباي. ۇلىعۇلدان - جاقسىباي، قوشان. جاقسىبايدان — ءداۋىش. قوشاننان — كولباي. سۇيەردەن - مالىك، شولاق.

قۇتتىبايدان - بايان، بوگەنباي، تاستەمىر، سادى. بۇلار وسكەن اتا بولىپ، ء«تورت قۇتتىباي» اتانادى. ءتاتتىباي — وسپەگەن اتا بولعاندىقتان ولار ءوز الدىنا ءبىر رۋ بولىپ قالىپتاسپاعان، ولار قۇتتىبايدان تارالاتىن سادى رۋىمەن بىرگە ءجۇرىپ، بىرگە جاساسىپ كەتكەندىكتەن، سولارمەن بىرگە «سادى» اتالادى، ايگىلى اقىن تاڭجارىق جولدىۇلى وسى ءتاتتىباي ۇرپاعى سانالادى.

جوعارىدا قىزايانا ۇرپاقتار اتا-تەگىن تانىستىرۋدا سول ۇرپاقتار ىشىندەگى قوعامدىق جانە تاريحي ارداگەر تۇلعالار ءاتى-جونىن عانا جازىپ كەتكەن ەدىم. سول تۇلعالار ىشىنەن جاعدايىن ءبىرشاما تولىق بىلەتىندەرىمدى تاريحي دەرەكتەرىنە نەگىز ەتىپ ولاردىڭ بارلىعى بولماسادا ء1-2-نىڭ تاريحي تۇلعا بولۋ ايتارلىق ەڭبەگىمەن تاريحي احۋالىن ورتاعا سالماقپىن. بۇنىمنىڭ سەبەبى – اتا-تەكتە تۇلعا دەپ ەسكەرتۋ بەرىلگەن ادامداردىڭ قانداي ادام ەكەنىن ءتۇسىنۋ وقىرماندارعا وتە قاجەت ەكەن. ەكىنشى جاعىنان ونى ەسكەرتىپ جازعان مەن بولعان سوڭ ازىن-اۋلاق بولسادا تۇسىندىرمەسەم قۇرىدان-قۇرى جازا سالعان بولىپ، جۇيەسىزدىك ىستەگەن بولادى ەكەم. سوندىقتان ولاردىڭ تۇلعالىق دەرەكتەرىنەن بىلەتىندەرىمدى قىسقا جازىپ جولداماقپىن. قالعانىن قاتىستى تۇلعالار زەرتتەۋلەرىمەن تولىقتار.

مەنىڭ تانىستىرار تۇلعامنىڭ ءبىرىنشىسى – قىزاي ۇرپاعىنداعى ەڭ ماڭداي الدى تاريحي ۇلى تۇلعا ەسەنكەلدى قۇداينازارۇلى. بۇل ادامنىڭ جاساعان ءداۋىرى ء18-شى عاسىردىڭ باسىنان سولعاسىردىڭ ء70-شى جىلدار سوڭىنا جالعاسادى. وسى ءداۋىر بارىسىنداعى قالماق حاندىعىنىڭ قازاققا ىستەگەن ايۋاندىق جاۋىز سوعىستارىندا ابىلاي حاننىڭ جەتەكشىلىگىندە قابانباي، بوگەنباي باتىرلاردىڭ يىق تىرەسە بىرلەسىپ، قازاق ۇلتىن جويىلۋدان ساقتاپ قالعان باتىر. ءوز ەلىنە باس بولعان، شەشەن دە ءادىل بي. اللا جارىلقاعان قاسيەتتى، كيەلى ادام. ەسەنكەلدى اكەسى قۇداينازاردىڭ جانە اپكەسى گۇلايىمنىڭ قازاق ءۇشىن سوعىسىپ قالماقتىڭ بەتىن قايتارىپ، ەكەۋىنىڭ دە اسقان باتىرلىقپەن قۇربان بولعان ارۋاقتارىنا ادال مۇراگەرلىك ەتىپ قالماقتاردان ولاردىڭ كەگىن ەسەلەپ قايتارعان. اكە، اپكەسىنىڭ ومىرلەرىنىڭ ناعىز جالعاسى بولعان قازاقتىڭ ءبىرتۋار دانىشپان، باتىر ازاماتى. ەسەنكەلدىنىڭ باتىرلىق، ەلىنە باس بولعان شەشەن دە ءادىل بيلىگى تۋرالى ەڭبەكتەرى ء18-شى عاسىردىڭ باسىنان بەرى زەرتتەۋمەن قالامگەرلەردەن جازىلىپ جارىق كورسەتىلىپ، ەسەنكەلدى ءار ۇلتقا، قوعامعا تانىلا باستادى. ەسەنكەلدىنى حالىق پەن قوعام وسى جاقتارىنان بىلەتىندىگى، تانيتىندىعى ءۇشىن، ەسەنكەلدىنىڭ ول جاعىنداعى تولىقتايتىن ورىندارىن مىقتى زەرتتەۋشىلەر تولىقتىرار دەگەن سەنىممەن مەن ەسەنكەلدىنىڭ اللا جارىلقاعان كيەلى قاسيەتى جاعىنداعى ناق ءومىر شىندىعىن ورتاعا سالماقپىن. ادامنىڭ ءومىرى ۇرپاعىمەن جالعاسادى. ۇرپاعى ءومىرىن جالعاستىرعان ادامنىڭ اتى وشپەيدى. ەڭ بولماعاندا ۇرپاعى مەنىڭ اكەم پالەن دەپ اتى اتالىپ، اتا-تەگى تاريحقا قالادى. وسى سەبەپتى ادام ءومىرى ۇرپاعىمەن ءقادىرلى دە قىمباتتى. ادام ءومىرىنىڭ ۇرپاق ارقىلى جالعاسۋ-جالعاسپاۋى، باقىتتى بولۋ-بولماۋى اللانىڭ قولىندا. اللانىڭ ادامدى جارىلقاۋ-جارىلقاماۋىندا. ەندەشە اللانىڭ ەسەنكەلدىنى ۇرپاقتان قانداي جارىلقاعانىنا قاراڭىز. ەسەنكەلدى جەتى ايەل الىپتى، ولاردان 19 ۇل بولىپ، بارىنەن ۇرپاق جالعاسىپ، 19 ۇلكەن رۋ بولىپتى. ەسەنكەلدىنىڭ ۇلدارى: بايبىشەسى جاناردان – مامان، كەنەنباي، قابانباي، دوسقانا، تىلەۋكە، قوجابەرگەن، قوناقباي. ولار 7 جانار دەپ اتالادى. جاناردان – قارقارا، بايان اتتى ەكى قىز دۇنيەگە كەلدى.

اتاقتى باتىر قابانباي، ەسەنكەلدىنىڭ ۇيىندە قوناقتا بولىپ جاتقان تۇندە، ەسەنكەلدىنىڭ جانار بايبىشەسى بوسانىپ، ۇل تۋىپتى. ەسەنكەلدى قابانبايعا ء«سىز ماعان اقجولتاي قۇتتى قوناق بولدىڭىز، ءسىز كەلىپ ۇيىمىزگە قونعان ءتۇنى بايبىشەم ۇل تۋدى، اتىن ءسىز قويىڭىز» دەپتى. قابانباي باتىر بالانى الدىرىپ كورىپ، كوتەرە السا قابانباي، كوتەرە الماسا جامانباي بولسىن دەپ ات قويىپتى. باتىردىڭ ارۋاعىنىڭ قولداۋى بولسا كەرەك، ەسەنكەلدىۇلى قابانبايدىڭ بالاسى بوتاقارا بولىپ، ونىڭ ۇرپاعى جامەنتىكتەن – ەسبوسىن باتىر. بۇدان اكپار سەيىت باتىر ۇلدار تۋىلىپ، 1944 جىلى نىلقىدان باستالعان 3 ايماق توڭكەرىسىنىڭ باسشىلارى بولىپ، شىعىس تۇركىستان ۇكىمەتتىڭ دۇنيەگە كەلۋىنىڭ ەڭ تۇركى نەگىزىن قالاعان، سول ءۇشىن قۇربان بولعان تاريحي ۇلى تۇلعالار. ەسەنكەلدىنىڭ بايبىشەسىنەن كەيىن ءۇلىمجى، انار، تاتتىبيكە(تاتتىقان)، تاسىتقان، ناسىق، قاليمان، ەليتە قاتارلى 6 ايەلى بولىپتى. بۇل انالاردان ەسەنكەلدى – دالان، قويلىباي، قۇلانباي، كەلدىبەك(كۇت)، اسال، قايىڭ، ءامىرسانا، ءباتى، بولات، بۇلانباي، جاناق، سىرىمبەت قاتارلى 12 ۇلدى بولىپ، جيىنى 19 ۇلى بولىپتى. قارقارا، بايان، ءجاشىمان اتتى 3 قىزى بولىپتى. (كەي دەرەكتەردە 23 ۇلى بولعان دەپتە ايتىلادى). ەسەنكەلدىنىڭ وسى 19 ۇلى وسى كەزەڭدە ۇلكەن 19 كەزەڭدى رۋلى ەل بولىپ قوعامعا تانىلىپ، 2013 جىلعى ساناقتا ەسەنكەلدىنىڭ وسى 19 رۋداعى ۇرپاعى 13840 ءتۇتىن، 58594 جان بولىپتى. ىلەنىڭ كۇنەس، نىلقى، قۇلجا اۋداندارىنا شۇعىرلى قونىستانىپتى. قىزايانانىڭ 84 وبەرەسى ىشىندەگى ۇرپاعى ەڭ كوپ وسكەندەردىڭ الدىڭعى ءبىرى بولىپ قوعامعا تانىلىپ وتىر. مىنە بۇنى ەسەنكەلدىنىڭ كيەسى، اللانىڭ ەسەنكەلدىنى جارىلقاۋى دەمەي باسقاداي نە دەي الامىز. ەسەنكەلدى ۇرپاقتارىنىڭ قوعامدىق بەت-بەدەلىنە كەلسەك، ەسەنكەلدىنىڭ كيەسىنىڭ ارقاسىندا اللانىڭ جارىلقاۋىمەن ەسەنكەلدى ۇرپاعىنا ەلدى باسقارعان بىلىكتى بيلەر، باي، باتىر، بالۋاندار، اقىن-جىراۋ، جازۋشىلار، كۇيشى، ءانشى، جۇلدىزدار ەداۋىر كوپ شىققان. ءسوزىمىزدىڭ دالەلى ءۇشىن ەل باسقارعان بىلىكتىلەرمەن باتىر بالۋان اقىندارىنان بىردەن عانا دالەل كورسەتەيىن. باتىرلاردىڭ دالەلى جوعارىدا اتى اتالعان. ەل باسقارۋ بىلىكتىسىنە بۇقاش قاسەتۇلى دالەل بولا الادى. بۇقاش ەسەنكەلدىنىڭ ەكىنشى ۇلى كەنەنبايدىڭ بالاسى – شاعىراي – تىلەنشى – قوسەت، بۇدان – بۇقاش بولىپ. ەسەنكەلدىنىڭ بوبەرەسى بولادى. قىزايانا ۇرپاقتارى 1882 جىلى ىلەگە ءبىرتۇتاس جوتكەلىپ بارۋدا. قىتايدىڭ شىڭجاڭداعى بيلىك ورگانى ىلە گەنەرال مەكەمە ۇلىعىنان، قىزاي تورەسى قۇدايمەندە سۇراپ الا الماعان ىلە جەرىن، ۇلىقتى ەرىكسىز كوندىرىپ، ريزالىق رۇقساتىن العان قىزايدىڭ اتاقتى 3 ءبيىنىڭ ءبىرى. قىتايدان اقالاقشىلىق مانساپ الىپ، قىتايعا بەت-بەدەلىن مويىنداتقان بىلىكتى تۇلعا. بۇقاشتىڭ اكەسى قوسەت قىزاي ۇرپاعى ورىس باسقارۋىندا بولعان 1830 جىلدان 1842 جىلعا دەيىن 13 جىل بولىس بولعان. بالۋاندىققا دالەل ايتسام: 1917 جىلى 5-13 شىلدە ارالىعىندا ىلەنىڭ تەكەس اۋدانىنىڭ سىمتاس جايلاۋىندا وتكەن، اسقان باي تويەكە جامانكوز ۇلىنىڭ اسىندا 5 بالۋانعا بايگە سىيلىق بەرىلەتىن بولعاندا، ەڭ مىقتى ءبىرىنشى بالۋان تورعاۋىت سارۋاننىڭ بالۋانىن ەسەنكەلدى باتىردىڭ ۇلى قوناقبايدىڭ نەمەرەسى جايادان ەسەنگىرەتىپ جىعادى. جايادان اتتى قۇيرىعىنان الىپ، باسىنان اسىرىپ لاقتىراتىن بالۋان ەكەن. ەكىنشى كەزەكتەگى قارقارالىنىڭ قىرعىز بالۋانىڭ، ەسەنكەلدىنىڭ تۋىس باتىر سەرىگى قوڭىرباي ۇرپاعى قوجا احمەت جىعادى. ءۇشىنشى كەزەكتەگى الباننىڭ بالۋانى، جولبولدى قوجانازار ۇرپاعى نۇرتازا جىعادى. ءتورتىنشى كەزەكتەگى گاسسيادان كەلگەن البان بالۋاندى، ەسەنكەلدىنىڭ مامان ۇرپاعى وسپانباي جىعادى. بەسىنشى كەزەكتەگى قاشقاردىڭ ءداۋ بالۋانىڭ، جايادان بالۋاننىڭ 19 جاستاعى ءىنىسى جىعادى. اقىن جىراۋلارعا ءجۇمادىل ماماندى ايتساقتا جەتكىلىكتى. اكپار، سەيىتتى جازعان داستاننان باستاپ، بىرنەشە ولەڭ كىتاپتارى جارىق كورۋمەن «اسقار تاۋلار» اتتى رومانى جارىق كورگەن، مايتالمان اقىن، كۇشتى قالامگەر.

مەنىڭ ەكىنشى رەت قىزايانا ۇرپاعىنداعى تاريحي ۇلى تۇلعا دەپ تانىستىرار ادامىم جانمىرزا ورازايۇلى قازاقستاننىڭ «قارا وتكەل» دەگەن جەرىندە تۋىلعان. 90 جاستان اسىپ قايتىس بولىپتى. ءقابىرى شاعانتوعاي اۋدانى، اقتوبە دەگەن جەرىندە دەگەن تاريحشى، شەجىرەشى قارتتارىمىزدان بىزگە جەتكەن دەرەك بويىنشا. جانمىرزا ورازايۇلى 1700 جىلى قازاقستاننىڭ اقمولا وبلىسىنىڭ قاراوتكەل دەگەن جەرىندە تۋىلىپ، 1791 جىلى 91 جاسىندا، قىتاي يەلەنگەن قازاق جەرى شاعانتوعاي اۋدانىنىڭ اقتوبە دەگەن جەرىندە قايتىس بولدى دەپ، شىندىق جۇيەسى كۇشتى جوعارعى دەرەكتەن مولشەرلەپ تۇراقتاندىردىق. جانمىرزانىڭ ءقابىرىن 2012 جىلى 13 قازاندا تاريح زەرتتەۋشى عالىم جاقىپ ءجۇنىس اعامىزبەن زەرتتەلگەن شەجىرەشى، تاريحشى، قازاق ءتىلى مامانى ءمۇقامادي رايىمبەكۇلى اعامىز ۇشەۋمىز شاعانتوعاي اۋدانىنا بارىپ، تەكسەرىپ، اقتوبەنىڭ ءدال توبەسىنىڭ ۇستىندەگى تاستان قوستاي بولىپ ۇيىلگەن ءقابىردى جانمىرزا ءقابىرى دەپ تۇراقتاندىرعانبىز. كەيىن جاقىپ اعا، اقپارات قۇرالدارى ارقىلى، جانمىرزانىڭ باي، باتىر، كيەلى تاريحي تۇلعالىق ەڭبەكتەرىن حالىققا قوعامعا جاريالاعان بولاتىن. جانمىرزا بايلىق، باتىرلىق، كيەلىلىگىمەن 5 ايەل الىپتى. بۇلاردان 12 ۇلدى بولىپتى. جانمىرزا ءۇشىنشى ايەلى تەمىردى، ءتورتىنشى ايەلى قاراكوزدى باتىرلىعىمەن، بەسىنشى ايەلى ۇلاندى كيەلىلىگىمەن بايلىعىمەن الىپتى. بۇلاردىڭ وقيعالىعىن جازۋ ماقالانىڭ قاجەتتى بولماعان سوڭ جازبادىم. جانمىرزا ورازايۇلى، ەسەنكەلدى باتىرمەن نەمەرە تۋىس بولىپ، زامانى ءبىر، جاستارى قارايلاس ەكەن. سوندىقتان ءوز ومىرلەرىندە وتە جاقسى سىيلاسىپ ءوتىپتى. تۋىسى ەسەنكەلدى باتىر ناعاشىسىنان ەلگە ورالعان سوڭ، جانمىرزا ۇلدارىنىڭ ەرەكشەلىك بەيىمى بويىنشا. ەسپەنبەت، ءومىر، جولدىباي، سەنكىباي، اقكىسى اتتى 5 ۇلىن ەسەنكەلدىگە قورعاۋشىلىققا بەرىپ. باتىرلىققا، سايىسكەرلىككە تاربيەلەپتى. ەسەنكەلدى بۇلاردى وتە جاقسى جەتىلدىرىپ وزىمەن بىرلىكتە قازاقتى جاۋلارىنان قورعاۋ سوعىستارىنا قاتىستىرىپتى. 1757 جىلعى قالماقتىڭ قازاققا باس يگەن ءبىتىم سەزى اياگوزدەگى جانمىرزانىڭ جايلاۋى لايسۋدا(باتپاقسۋ دەپ تە اتالادى)، وتكىزىلگەندە ەسەنكەلدى، جانمىرزانىڭ وسى 5 باتىر ۇلىمەن ابىلاي حان اسكەرلەرىمەن بىرلىكتە، سەزگە قاتىناسقانداردىڭ اماندىعىن قورعاپتى. جانمىرزا باي بولعاندىقتان سەز شىعىن قاراجاتىنىڭ كوبىن كوتەرىپتى. سول جەر «كەڭەسسۋ، مامىرسۋ» اتالىپ تاريحقا قالىپتى. ەسەنكەلدى مەن جانمىرزا بىر-بىرىمەن وتە جاقسى سايكەسىپ، 1723 جىلعى اقتابان شۇبىرىندىدان كەيىن قىزايانا ۇرپاعىن اتباساردان باستاپ كوشىرىپ اياگوزگە جانە جايساڭ كول القابىنا قونىستاندىرىپ قالماقتىڭ قىرعىنىنان ساقتاپ قالسا، 1771 جىلى ابىلاي حاننىڭ جانە اتاقتى باتىر بيلەردىڭ قايتىس بولۋى سالدارىنان قازاقتىڭ بەرەكەسى بۇزىلعاندا، ورىس پەن قىتاي قازاقتىڭ ەلىمەن، جەرىن بولىسكەندە قىتاي يەلىگىنە العان ىلە، تارباعاتاي، التاي 3 ايماقتىڭ يەن قالعان جاعدايىن پايدالانىپ، ونى مال باعىپ يەلەنە تۇرىپ قازاققا قايتارىپ الۋ ماقساتىمەن، ورتا ءجۇز 6 ارىسىنىڭ سول كەزدەگى بىلىكتىلەرىمەن البان، سۋات، دۋلات تۋىستارىمەن اقىلداسىپ جاعدايى كەلگەنىن باستاپ كوشىرىپ، سول 3 ايماق وڭىرگە قونىستاندىرعان باسشىلاردىڭ نەگىزگى جاۋاپتىلارىنىڭ قاتارىندا ەسەنكەلدى جانمىرزالار وتە بەلسەندى ءرول اتقارعان ەل قامقورى.

جانمىرزانىڭ قالعان ەسپەنبەت باستاعان 4 باتىر ۇلى قىتاي يەلىگىن ىلە، التاي، تارباعاتاي 3 ايماق جەردى قازاققا قايتارىپ الۋ ءۇشىن، قازاقتاردى سول 3 ايماققا جەتكىزىپ قونىستاندىرعان باتىرلار. ەسپەنبەت جانمىرزاۇلى بۋراباي ابىلاي حان الاڭىندا بولعان 1754 جىلدارداعى شاعان(مارجان) قىز ۋاقيعاسىنداعى كۇش-قايرات، مەرگەندىك، اقىل-پاراسات جاعىنان ەرەكشە تانىلعان ەسپەنبەت بولادى. كەزىندەگى جازىلعان دەرەكتەردە ەسپەنبەتتىڭ اتا-تەك، رۋى جازىلماعاندىقتان جانە ءبىر بولىگى قالامگەرلەردىڭ سىبان ەسپەنبەت دەپ قاراۋىنان قىزاي ەسپەنبەتكە بۇل ەڭبەك بەرىلمەي كەلەدى. ەسپەنبەت جانمىرزاۇلى قىزاي ەلىنە تورە قاجەت بولعاندا قىزايعا ساماتورەنى ەسەنكەلدى باسشىلىعىندا اكەلگەن ەل بەدەلدىلەرىنىڭ ءبىرى. 1760 جىلى ابىلاي حان ءىنىسى داۋلەتكەرەيدى شاي-لوڭ پاتشاعا سالەمدەسۋگە جىبەرگەندە، جانمىرزانىڭ ءومىر باتىر ۇلى داۋلەتكەرەيدىڭ ساپار جولىنىڭ اماندىعىنا جاۋاپتى قورعاۋشى بولىپ بارىپ، ابىلاي حاننىڭ ەلشىلەرى دەپ ولاردى قىزۋ قارسى الىپ، قابىلداپ شاي-لوڭ پاتشا ولار قايتقاندى ومىرگە جاپقان شاپانى ءومىردىڭ كەنجە ۇلى تايلاقتىڭ ۇرپاعى، تالدىقورعان كوكسۋعا قىتايدان كەلىپ قونىستانعان ءمۇقامادي رايىمبەكۇلىنىڭ ۇيىندە سىنى بۇزىلماعان كۇيى مۇرا بولىپ ساقتاۋلى تۇر. 1850 جىلداردا وتارشى، جاۋىز 30 ورىستىڭ قۇيرىعىنا ءوز رۋى ورازايدىڭ = 2 سىزىق تەڭدىك تاڭباسىن باسقان باكەي وتەگەنۇلى جانمىرزا باتىردىڭ وبەرەسى بولادى. جانمىرزانىڭ اكەسى ورازاي اتىندا 10000 ءتۇتىن 40000 جاننان اسقان ۇلكەن رۋ بار.


قىزاي انا تاريحى تۋرالى بايانداما
21 جەلتوقسان 2018 ج
QANYMDA QAZAQ








قىزاي ەلى شەجىرەسى



اتالىق - قامبار — قۇتتىبولات — شاعىر

شاعىردىڭ قىزاي ايەلىنەن – جەڭىس (يتەمگەن) مەن مەڭىس تۋادى.

(جەڭىستى جەڭگەلەرى «كىشكەنە كۇنىڭدە يت ەمگەنسىڭ» دەگەن ازىلدەۋىنەن يتەمگەن اتالىپ كەتكەن دەلىنەدى).

شاعىر قايتىس بولىپ، قىزايدىڭ تيگەن ءوز قاينىسى، ەكىنشى كۇيەۋى – توقتاردان (ونى قويشى اتا دەپ تە اتايدى) بەگىمبەت پەن دەربىس تۋادى.

وسى تورتەۋىن (يتەمگەن، مەڭىس، بەگىمبەت، دەربىس) ءتورت قىزاي، ال ولاردان تاراعان ۇرپاقتار قىزاي ەلى بولىپ اتالىپ كەتكەن.

قىزايلار رۋىنىڭ وسى تاراتىلۋى 3 شەجىرەشىنىڭ: وماراقىنۇلى انداس، بازارباەۆ توقمۇحامەت تۇرسىن جانە مۇسابەكۇلى ءداۋىتبايدىڭ دەرەكتەرى نەگىزىندە، ءوزارا سايكەستىندىرە وتىرىلىپ بەرىلدى.



يتەمگەن

يتەمگەننەن – ايت پەن قۇرمان دەپ ايتىلادى. قۇرماننان ۇرپاقتار بولماعاندىقتان، ونىڭ اتى ءوشىپ قالماسىن دەگەن نيەتپەن شەجىرەلىك دەرەكتەردە ولار «ايتقۇرمان» دەپ بىرگە اتالادى جانە جالعىز بولىپ سانالادى.

ايتقۇرماننان — اڭداقۇل، قۇدايقۇل، جاۋلىباي (تاعاي). (قحر-نىڭ شۇبارتۇبەك، ابىرالى ءوڭىرىن مەكەندەيدى).



توقمۇحامەت تۇرسىن بازارباەۆتىڭ دەرەگى بويىنشا:

يتەمگەننەن – بايتەلەس، جاۋلىباي، تاعاي.

بايتەلەستەن – انداقۇل، قۇدايقۇل.



انداقۇلدان – ءجانالى، ءقىدىرالى، ەسەنالى، تولەگەن.

جانالىدەن – كورپەباي، بوپەباي، تەزەكباي، ءنۇسىپباي، جىلقىباي.

كورپەبايدان – ەربوسىن، نۇربوسىن.

تەزەكبايدان – قالتا، دوداق.

قىدىرالىدەن – قىدىر، قىزىر، وتەپ.

ەسەنالىدەن – قوشقارباي، بورانباي.

تولەگەننەن – ىنجىقۇل.



قۇدايقۇلدان – ەس، دوس.

ەستەن – جيەنقۇل، نازار.

دوستان – ماۋتەن، ءابىرالى، تۇكتىباي، ءسۇتتىباي، دۇيسەنبى، جىلقىايدار، جامانسارى، بايسال.



جاۋلىبايدان – بايسەنگىر، تاستەمىر.

بايسەنگىردەن – دۇيسەك.

تاستەمىردەن — مولكەلدى، بوكەلدى، قاپ، تولەپ.



تاعايدان – ونجاسار، باكەي.

ونجاساردان – ءومىرالى.



مەڭىس

قىزاي ۇرپاقتارى ىشىندە كوپ وسكەنى وسى مەڭىستەر. نەگىزىنەن قحر-نىڭ كۇنەس، تەكەس، قاس وڭىرلەرىن مەكەندەيدى.

مەڭىستەن – تىلەۋبەردى، تاڭىربەردى، تىلەۋقابىل.



تىلەۋبەردىدەن – جانقابىل، ەسەنقۇل، ورازاي.

توقمۇحامەت بازارباەۆتىڭ ايتۋىنشا سول كەزەڭدەگى ساياسي-الەۋمەتتىك احۋالعا وراي ەسەنقۇل مەن ورازايدى تىلەۋبەردىدەن ءبولىپ الىپ، ۇرپاقسىز تىلەۋقابىلدىڭ بالالارى ەتىپ كورسەتىلىپ كەتكەن.

سوندىقتان دا بولار كوپتەگەن دەرەكتەردە (وماراقىنۇلى انداس) جانقابىل جالعىز، ال ەسەنقۇل مەن ورازاي تىلەۋقابىلدان تىكەلەي تاراتىلادى. ءبىز دە وسى نۇسقانى قالدىردىق.



جانعابىلدان – ەسىركەپ، جارىلقاپ، جولبولدى، تورعاي. بۇلار توعىزتاراۋ، شاپشال اۋداندارىن مەكەندەيدى.



ەسىركەپ قوعامعا تانىمال بي بولعان تۇلعا. ونىڭ دا تارالۋىن 2 نۇسقادا بەرۋگە تۋرا كەلەدى:



شەجىرەشى ءداۋىتباي مۇسابەكۇلىنىڭ جازباسى بويىنشا :

ەسىركەپتەن – ەسەنقۇل، ەسەنامان، ورازاي.

ەسەنقۇلدان – مامەتقۇل، ەسكەنە.

مامەتقۇلدان – بورانباي، اقاي، توقاي، كەلىنباي.

ەسەناماننان – مىڭجاسار، باقتيار، بايسوقىر، جۇرەباي.

مىڭجاساردان – بايساق، ساسپاق، بايسارى، سوتەن.

بايساقتان – ءداۋىت، مايكە.

بايسارىدان — ابەن، ەتەن، قوقان، قىستاۋباي، بايسوعار، قازانعاپ، نۇكتەباي.

جۇرەبايدان – جىرعالاڭ، ودان – ەسىكباي.

ورازايدان – جانمىرزا، ءبىرمىرزا، باينازار، قويتون.

جانمىرزادان – سەڭگىباي، بايىس، اقكىسى، ودان – بەسىمباي، ودان – وتەگەن، ودان – ءساتتىباي، باكەي، قىيسىق، جازاي، جازباي، سەكتاي.

ساتتىبايدان – مامىرباي، سابىربەك، دومبال، تانابەك، قامىر.

باكەيدەن – دەمەۋ، موشقاباي، بوتىي، قۇسباي، سارسەمبى.

دەمەۋدەن – سارسەمباي، ءنۇسىپباي، الىبەك، بالبەك، شايدەن، القوجا، ءافاندى، ابىلبەك، جاقاسىن، ودان – ءارىپجان.

موشقابايدان – ماناپ، ىسبىتاي، نۇسىپبەك، سىدىق، ابدىرەيىم، ىسقاق.

ماناپتان – قوجامبەردى.

بوتىيدان – يمانبەك، رازبەك، قالمەندە، المەندە، المەرەك.

قۇسبايدان – يمام مۇحامەت، قاسىم، قانالحان.

سارسەمبىدەن – اۋەلبەك، وماربەك، ادىلبەك، مۇحتاربەك، كەمەلبەك، قانابەك.

سەكتايدان – قوڭىرات، ەكشە، تۇرلىقوجا، بۋراحان، ءقوجاقان.

بىرمىرزادان – بايساق، ساسپاق، بايسارى، سوتەن.

قويتاننان – ەسبانبەت، ۇشتەرى.



2.توقمۇحامەت تۇرسىن بازارباەۆتىڭ نۇسقاسى بويىنشا:

ەسىركەپتەن – راي، ەسەنالى، قارىمساق، بورانباي، مىرزاكەلدى.

ەسەنقۇلدان – سوقىربەردى، وتەپبەردى، قوجانبەردى.

سوقىربەردىدەن – مامەتقۇل، اسان.

مامەتقۇلدان – بۋراباي، كەلىنباي، توقاي، اقاي.

اساننان – قاراكىسى، كولباي، ابىرالى، جاۋىر، قوڭىرات، تۇياق.

وتەپبەردىدەن – ەسكەنە.

ەسكەنەدەن – توقسوپا، ءۋالي، بەكەن، ايجان، ورىس، قويباق.

قوجانبەردىدەن – الەكە، نۇرەكە.

الەكەدەن – تاسبولات، جاسبولات.

نۇرەكەدەن – تويعۇلى، تويىنشى.



ورازايدان – جانمىرزا، ءبىرنازار، قارامىرزا (ۇرپاقسىز جاس قايتىس بولعان)، ءىزباسار.

جانمىرزادان — قالىڭباي، جانىبەك، تىنىبەك ء(1-شى ايەلى نازىكەدەن)، ەسپەنبەت، ءومىر ء(2-شى ايەلى ايتبيكەدەن)، جولدىباي، سەنكىباي، اقكىسى، بايكىسى، بايىس ء(3-شى ايەلى تەمىردەن)، بايقوندى ء(4-شى ايەلى قاراكوزدەن)، ەبەي ء(5-شى ايەلى ۇلاننان).

(ەسپەنبەت، ءومىر، جولدىباي، سەنكىباي، اقكىسى بالالارى باتىر بولىپ وسكەندىكتەن جانمىرزانىڭ اۋىلى باتىر اۋىلى دەپ ءاتالىپتى)

بىرنازاردان – ساپسارى، بايان، اقجىگىت، بايجىگىت، بايقارا (بۇلار 5 ءبىرنازار دەپ ءاتالادى).

ىزباساردان – شەگىر، شاتاقباي، قۇلجا، مارال، جاندارال، مەيىربان، قالدىقۇل. (بۇلار 7 ءىزباسار اتانادى).

شەگىردەن – شىڭعىسباي، تاناباي، تولەگەن.

شاتاقبايدان – بابا، باقىلتاي.

قۇلجادان – اقجارقىن، بەكىنە، كوپەش.

مارالدان – ابدەن، قابدەن.

جاندارالدان – داڭعارا، مانات، ەدىل، داۋلەتباي، شويقارا.

مەيىرباننان – ەڭسە، ەڭكە.

قالدىقۇلدان – ساساي، ساسپاق.

ساسايدان – اسىلبەك، مولدىبەك.

ساسپاقتان – قوزىباي، موجىباي، قىرعاۋىلباي، بايسالباي، شالعىنباي، توعايباي، بالعىنباي.

(موجىباي قىزاي انا ۇرپاعىنان ءوزى العاشقى بولىپ قاجىعا بارىپ، قالعاندارىن دا اپارعان، پاراساتتى قوعامدىق تۇلعا. سوندىقتان دا ولاردى 7 قاجىنىڭ اۋىلى دەپ اتاپ كەتكەن).



* * *

جارىلقاپتان ( 2 دەرەك بويىشا) – قارا، قوجاقۇل، موڭكە، نياز.

قارادان – بورانباي، مىرزاكەلدى، ودان – سەگىزباي، توعىزباي، اساۋ، بازار.

قوجاقۇلدان – قويكەلدى، موڭكە، ساسىقباي، ساياق، قوقىش.

قويكەلدىدەن – قوناقباي، ارعىنباي.



جولبولدىدان – قوجانازار، قاراشا، ءجالاڭتوس، قارامىق، سارىمىق، قوقاش (تاريحي باتىر تۇلعا)، مارالباي، ونباي، بەسباي (ەسباي). (بۇلار 9 جولبولدى دەپ اتالادى) (بۇلار قحر-نىڭ موڭعۇلكۇرە، قىزىلكۇرە، توعىزتاراۋ ءوڭىرىن مەكەندەيدى)..

قوجانازاردان – قوجابەك، بوجەي، شيرمەن، تاقارا، بوتاقارا، جامانكوز، مارقاتاي (مارالباي)، بالاپان.

بالاپاننان – اقىلبەك، ايسا، جازىباي، شوڭكە، تۇگەل.

جازىبايدان — بايەكە (تانىمال بي بولعان).

جالاڭتوستەن – ەرمەنباي، باراقباي، تەكەباي، دولان، اقبالا، ماماي، دۇيسەنبى، كادىربەك، تۇردىعۇل، بالتاباي.



تورعايدان – امانباي، توقپانبەت، كورپەش، تايماس، شوتباس، قوسبارماق، ءاققوشقار.

بىر دەرەكتەردە ولارعا قاناي، بەينەس، تىنەي، يتەس، اقمۇرت دەپ قوسىپ، 9 تورعاي دەپ اتالادى).

امانبايدان – قۇلشىعاش، كۇشىك، توبەت، شاكىرتى، ءسۇتتىباي، پۇسىرمان، ولجاباي، قونىسباي.

تايماستان – جاڭىلىس، ودان — ەلتوق، ايتەي، دەلگىر، شالاباي.



تاڭىربەردىدەن — قۇتتىمبەت، قۇداينازار، قۇتتىقادام، باينازار، سەكسەن، قاسابولات، توقسان، جانباي، تىنباي. بۇلاردى «توعىز تاڭىربەردى» دەپ اتايدى.

قۇتتىمبەتتەن — ءسۇيىمباي، ەلداي (قاراباس)، ءجامانقۇل.

سۇيىمبايدان – ەسەلباي، جامەنكە، جانجىگىت، توعىزاق.

ەلدايدان – وتەباي، قورلىباي، دۇيسەباي، قويباس.

جامانقۇلدان – قورىمسارى، ەركەسارى، مىرزاسارى.

قۇداينازار ءوز كەزىندە تاۋكە حاننىڭ جورىق قولباسشىلارىنىڭ ءبىرى بولعان دەلىنەدى.

قۇداينازاردان – جولىمبەت، ەسەنكەلدى بي، سو(ۇ)لتانكەلدى. بۇلار جۇرت اراسىندا ء«ۇش جەتىم» دەگەن اتپەن بەلگىلى.

جولىمبەتتەن – بايانباي ء(بايانالى)، بايباراق، جايساڭ، شاپشان، ارىقپان، مالاي، بايقادام.

بايانبايدان – قورىمباي، قوجان، دونەن، بوقاناي، ەمىل، جايىق،

بايباراقتان – ءسات.

جايساڭنان – وتەي، بورانباي، بايعابىل، بايمۇرات.

شاپشاڭنان – ىنكار، بۇركىت، قۋاندىق.

ارىقپاننان – تەرلىك.

مالاي مەن بايقادامنىڭ بالالارى تابىلمادى.



ەسەنكەلدى ءيىسى قازاققا اتى ءمالىم بي. قابانباي باتىردىڭ سەنىمدى سەرىگى رەتىندە، قازاق دالاسىن جوڭعاردان ازات ەتۋ كۇرەستەرىنە قاتىسقان اقىلشى. 1756 جىلى ءبىرىنشى رەت ابىلايحاننىڭ ەلشىلەرىن باستاپ، تسين يمپەراتورى تسيانلۇنمەن كەزدەسىپ، ونىڭ جاھۇت ورناتقان كوكتاسىن يەلەنگەن تۇڭعىش دەپلومات.

بارلىق دەرەكتەر جيىنتىعى بويىنشا: ەسەنكەلدىدەن — مامان، قابانباي، كەنەنباي، قوجابەرگەن، تىلەۋكە، دوسقانا، قوناقباي (بۇلار بايبىشەسىنىڭ ەسىمىمەن جەتى جانار دەپ اتالادى; قويلىباي، قۇلانباي، اساۋ، كەلدىبەك (بۇلار شەشەلەرىنىڭ اتىمەن تاتتىبيكەلەر اتانعان) جانە ءامىرسانا، باتى، بولات، ەستەك، دۇلان، بولاتباي، جانالى.

توقمۇحامەت تۇرسىن بازارباەۆتىڭ نۇسقاسى بويىنشا ەسەنكەلدىنىڭ بايبىشەسىنەن كەيىن ءۇلىمجى، انار، تاتتىبيكە ء(تاتتىقان)، تاسىتقان، ناسىق، قاليمان، ەليتە دەگەن 6 ايەلى بولىپتى. بۇلاردان دالان، قويلىباي، قۇلانباي، كەلدىبەك (كۇت)، اسال، قايىڭ، ءامىرسانا، ءباتى، بولات، بۇلانباي، جاناق، سىرىمبەت دەگەن 12 ۇلدى بولىپ، جيىنى 19 ۇلى بولىپتى.

ماماننان – تايلاق، بوتاقان، قويكەلدى، جامانعارا، شال.

قابانبايدان – كەلدىقۇل، شۇرەك، اتاقارا، ايتباي، سەيتەن، بوتاقارا، اتاق، ماتاق، تۇرسىن، قوزىباي، دۇيسەندى، اسۋباي، اقشولاق، جانسارى، دۇلاتباي.

بوتاقارانىڭ ءبىر ۇرپاعى جامەنتىكتەن – ەسبوسىن باتىر – اقپار، سەيىت باتىرلار.

كەنەنبايدان – شاعىراي، تىلەسباي، ەدىگە، ءومىرۇزاق.

شاعىرايدان – تىلەنشى – قوسەت – بۇقاش (ەل بيلىگىنە ارالاسقان).

قوجابەرگەننەن – حانقوجا، مەڭلىباي، بيباتىر، قورعانباي، نادرا، قارا.

تىلەۋكەدەن – بازار، نارت، ەسقوجا، جارقىنباي.

دوسقانادان – بايتىك، ءسايسىپ، تۇرپان.

قوناقبايدان – سارت، كادىر، ەلقوندى، بولتەك، دەربىسالى، قۇرىمباي، تايتان.

قوناقبايدىڭ ءبىر نەمەرەسى جايادان مىقتى بالۋان بولعان.



قويلىبايدان – ەبەي، بەرتىس.

قۇلانبايدان – الىمبەك، قوجەكە.

امىرسانادان – جانباي، جانتاي، جولبارىس، قابىلان.

اساۋدان – ابىك، تابىك، تەكەباي، مەكەباي (تۇرار).

كەلدىبەكتەن – بوز، قاۋمەن.

باتىدەن – يتاياق، يتەمگەن، ءاز.

بولاتتان – ىرىسبەك، اكىمباي.

(ەستەك، دولان، بولانباي، ءجانالى رۋلارىنىڭ تارالۋى تابىلمادى).



سولتانكەلدىدەن — كوبەس، تابىلدى، سامەمبەت، يتقارا، قارىمباي، قوجابەك، تۇردىعۇل، مالتابار، شاكىل.

كوبەستەن – وتارباي، ورىس.

سامەمبەتتەن – سادىرباي، ودان – مىرزاباي، نىسانباي.

يتقارادان – بازار، كەن، مايلى، تاتان، بايقادان.

قارىمبايدان – بولتاي، پوتاي (بوتىي)، بەگەتاي، ابىز، شورا، شورماق، قۇلايداربەك. ءبىر دەرەكتەردە قارىمبايدى تابىلدىدان تاراتادى جانە بۇلارعا داستان دەپ قوسادى، ال قۇلايداربەكتى قۇل جانە ايداربەك دەپ ەكىگە بولەدى.

پوتايدان – سۇگىر، ودان – ارانجان، ودان – بازارباي، ودان – ماعاز، ودان –جانبولات، ودان – داۋرەن، ودان — ەلدوس.

وزدەرىن قارىمبايدان تاراتاتىن تاعى ءبىر تارماق – كۇرەڭ.

كۇرەڭنەن — ەسەن، ودان – ەستەمەس.

ەستەمەستەن – نوعايبەك، قاناتبەك، ءابدىقادىر، نادىربەك، الىبەك، قايىپبەك، ۇسەنبەك.

نوعايبەكتەن — انۋاربەك، ءادىلقاسىم، مىرزاقاسىم، ازىربەك

انۋاربەكتەن – ءسىلامجان، سىلامبەك، ءبىلال.

سىلامجاننان — راقىمجان، سەرجان، مەيىرجان، ازامات.

راقىمجاننان — مەيىربان

سەرجاننان — اقتاڭ

مەيىرجاننان – ماعجان.

سىلامبەكتەن – ايتۋعان، ايتىمۇقان.

بىلالدەن – مەدەت، ءمۇرات

ادىلقاسىمنان — اجىبەك، قاسىمبەك، نۇردىبەك، ازىلبەك، قازىلبەك، ايتبەك.

اجىبەكتەن – ءابدىۋاحيت، سەرىكجان

ابدىۋاحيتتان – تولقىن، تۇرسىنجان، نۇرلان

سەرىكجاننان — باتىل.

قاسىمبەكتەن — ءابدىراپىق، ەركىن، مالىك

ابدىراپىقتان — ەرنۇر

مالىكتەن — سەيىل، مەرەي

نۇردىبەكتەن – سۇلەيمەن، ابىلاي، ايدىن، ايقىن، قايسار.

ازىلبەكتەن - ازات، ودان — قاجەت

ايتبەكتەن — كامىلجان، كامىلبەك، ەرعالي

مىرزاقاسىمنان – ىبرايىمبەك، كامىلبەك.

ىبرايىمبەكتەن — ءسانمۋ، نۇرداۋلەت ، ءنۇردانالى ء.

سانمۋدان – ءقىزىرالى، بيالى.

نۇرداۋلەتتەن – بيسارى.

نۇردانالىدەن – قىران.

كامىلبەكتەن – نۇرباقىت، سەرىكنۇر.

ازىربەكتەن – مەكەبەك، ريزابەك، مىرزابەك، احىمەتبەك، ءىليار، شاپاي.

مەكەبەكتەن – باقداۋلەت، امانتاي.

باقداۋلەتتەن – باقىتبەك.

امانتايدان — ارمان، قۋانتاي.

ريزابەكتەن — جانىبەك، جارقىن.

مىرزابەكتەن — قۇربان، مارعۇلان، نۇرتۇرعان.

احىمەتبەكتەن – اراپات، احتام، ءاجى.

ىلياردان – ەلدەن، ەلحام.

شاپايدان – ەلمۇرات، قاجىمۇرات.

قاناتبەكتەن – امىربەك، ورالبەك، مارالبەك ، بەردىبەك، سىردىبەك.

ورالبەكتەن – باقىتجان، ءۋالينشىن ءۋاش، ءشايزادا، نازارجان.

باقىتجاننان — ءالىمجان، اكىمجان، ءقادىس.

ۋالينشىن ۋاشتەن – نۇرتىلەك.

شايزادادان – عالىمجان.

نازارجاننان — بالنار.

بەردىبەكتەن — نۇرشات، ءماجيت، پارحات.

نۇرشاتتان – شاتتىق، ەلشات.

ماجيتتەن — ولجاس.

پارحاتتان – راحات.

سىردىبەكتەن — نۇرمۇحامەد.

نۇرمۇحامەدتەن – كامىلجان، سەرجان، نۇرجان، ءپاراسات.

ابدىقادىردان — ءابدىحاميت، ءابدىجان، ءورمان.

ابدىجاننان — داۋرەن.

ورماننان — جانمۇرات، اكىمجان، ەسقات.

نادىربەكتەن – قاليبەك، الىبەك، شارىپ.

شارىپتەن – نۇرەسىم.

قايىپبەكتەن — توقتاربەك، پاتىق، اجىتاي، نۇرلان، ەرلان، سارجان، بۇرلەن.

ۇسەنبەكتەن – تولەۋ، بۇلعىن، قاجەت.

تولەۋدەن – شالقار، شاتتىقنۇر، نۇرجۇما، ەرنۇر.

قوجابەكتەن — داۋلەتباي، تىنەن، بوقىش، ايتۋار، سۇيىندىك، تارباعاتاي، ءدورتۋىل، قاراكەسەك، جانباۋ.

تۇردىقۇلدان — بايقوجا، شىنقوجا، ۇمبەتاي، موشقا، شوشقا، قابان، تۇرىكپەن، وتەباي، ارعىنباي.

قونىسبايدان — ساعىناي، دولباق، قۋاندىق، ەرۋباي، شەرۋباي، كوشىمباي، بايقوشقار، جەكسەمبى، سۇگىرباي، بىرىمبەت، كۇلدەي، جۇماي.

مالتاباردان — ەستەمەس، بوراتاي، ارپا، تۇزدىباي، كەڭگىرباي، ورتاي، تورتاي، قانقۇلى.

سولتانكەلدىنىڭ قاراشاڭىراعى كەنجەسى شاكىلگە قالىپ، ءقازىر انداس اۋلەتىندە. تاڭباسى «4».

شاكىلدەن — ءاقتۇبىت، ودان – ابىل، ۇلتاراق، شودى، ىبىرايىم، اعىس، اراباي.

ۇلتاراقتان – جانسارباي، ساقال، ءماشى.

جانساربايدان – اياپبەرگەن، وماراقىن.

اياپبەرگەننەن — شۇرەك، داۋلەتبەك، ۋاتبەك.

وماراقىننان – داۋلەتحان، ماڭسۇگىر، انداس.

داۋلەتحاننان – قاسەن، تولقىن، تۇرداقىن.

ماڭسۇگىردەن – ءالعازى، ەربول.

انداستان – قاجەت، نۇرباقىت، ەلجاس، ەرشات، ەسحات.



قۇتتىقادامنان – بيمەمبەت.



باينازاردان – قوڭىرباي، قازىمبەت.

قوڭىربايدان – اعاناس باتىر، توعاناس، توعاس، جۇمىق.

قازىمبەتتەن – اقشورا، جومارت، اتىمتاي، بايكەلدى، قانكەلدى، جانكەلدى، جانشورا، قانشورا.



سەكسەننەن — تاستەمىر، شوبان.

قاسابولاتتان — الىباي، نۇرباي، وتەۋلى.

توقساننان — قارمەندە، جانىبەك.

جانبايدان — بيمەمبەت.

تىنبايدان – ەسەنباي، بورىباي.

ەسەنبايدان – بايتورى، بورتە.

بايتورىدان – سىمايىل، يتباي، جىسا، توعىشاق، قاراقۇلاق.

بورتەدەن – كوكى، توپاي، توقباي. ء

بورىبايدان – ماۋكوپەن، قاراكوپەن، سارىكوپەن.



تىلەۋقابىلدان – ەسەنقۇل، ورازاي. بۇلار توعىزتاراۋ، شاپشال اۋداندارىن مەكەندەيدى.

ەسەنقۇلدان – وتەپبەردى، سوقىربەردى، قوجانبەردى.

وتەپبەردىدەن – ەسكەنە.

سوقىربەردىدەن – مامبەتقۇل، اسان.

قوجانبەردىدەن – بايعارا، بايكىسى.



ورازايدان – ءبىرنازار، جانمىرزا، ءقارامىرزا.

بىرنازاردان – ابا، قويان، ساپسارى، بايان.

جانمىرزا بەس ايەل العان ەكەن، ولاردان— قالىمباي، جاسىبەك، ەسپەنبەت، ءومىر، اقكىسى، بايكىسى، سەڭكىباي، بايىس، جولدىباي، تاعى 2 ۇل.



بەگىمبەت

بەگىمبەتتەن – بەكسەيىت، جاراس، اقسەيىت، امان، توقاي، تاڭات (ولار «التى بەگىمبەت» اتالعان).

بەكسەيىتتەن — يگىلىك، ساقاۋ، سوقىر، تانىك.

يگىلىكتەن – ابىكەن، ودان – بارعانا، جانان، اسان، ۇسەن، كەنجەباي (بارلىقباي)، بەكباۋ (توپاق)، بايجىگىت (بايبىشەسى كورپەدەن)، شانشار، داۋەتاي، قوشقاي، ەلشان، قۇلشان ء(2-شى ايەلى قاراشاشتان، وسى تورتەۋىن اۋەك دەپ تە اتايدى)، شامبىل، شانشار (توكىر)، تۇڭعات (3- ءشى ايەلى ءباتيمادان).

جاناننان ايگىلى كۇيشى ءاشىم ءدۇڭشىۇلى تارايدى.

ساقاۋدان — اققوزى، شۇڭگىل، قۋاندىق (بۇلار بايبىشەسىنەن)، بايعوزى، قاراقول، تىنەي، مارقا (بۇلار توقالدىڭ بالالارى بولىپ «توقال» اتالادى).

اققوزىدان – بازاركەلدى، ەستەمەس.

شۇڭگىلدەن – بايتوبەت، قاتپا، بازارباي، بازار، كەنجە، ەسەنامان، بورانباي.

قاتپادان — ءمۇسىرباي (اتاقتى اۋليە).

بايقوزىدان – بايسال، جاپەك، بالپان، كوبەگەن، بوبەك، ايتۋعان.

ايتۋعاننان — كيىكباي – ساسان (قىزايدىڭ 3 ءبيىنىڭ ءبىرى) — نۇپتىبەك.

تىنەيدەن – قىرعىزباي.

مارقادان – نوعاي.

سوقىردان – شوجەك، ەس، جاربول.

شوجەكتەن – قۇلجاباي، مىرزاباي، يتقارا، قوشقارباي.

ەستەن – بايىت، ساپاق (بوجىك)، بولەكباي.

تانىكتەن – اعاناس، توعاناس، سەڭكىباي.

اعاناستان – ءبۇرىمجار.

توعاناستان – مۇقانشى، مارال.

سەڭكىبايدان – قوداس، قاباق .



جاراستان — قىڭىر، مارقا، سويىلعاس، تولەمىس. (بۇلار ء«تورت جاراس» اتالادى).

قىڭىردان – قوجابەرگەن، ودان – قوسال، ءتولىباي، بەكبەردى.

مارقادان – تىلەۋلى، ودان – ەستەمەس، سارباي، ءجۇپ، قويلىباي، جايلىباي، مايلىباي.

سويىلعاستان – ەركەباي، ىرىسباي.

ەركەبايدان – قۇدايبەرگەن، تاڭىربەرگەن، نوعاي، قويباعار، كۇشىكباي، دۇڭگىرشەك.

ىرىسبايدان – اساباي، جولبارىس.

تولەمىستەن – قارجاۋ، بورتە، كوتەن، تىركە، سىرعا.

اقسەيىتتەن – جاقسىلىق.

جاقسىلىقتان- ىرىسكەلدى، سىرىمبەت، قوڭىرباي، توعىزاق.

ىرىسكەلدىدەن – الشىنباي، ءۇيسىنباي، سيقىمباي (سىلقىمباي، بولعانباي، تولعانباي. بۇلار «بەسكورىك» دەپ اتالادى.

سىرىمبەتتەن – بايتەلەس، جانتەلەس، جانىبەك.

قوڭىربايدان – قازانقاپ، جالقى.

توعىزاقتان — كۇرەباي.



اماننان – قۇرمان، بۇقا.

قۇرماننان – بايبەك، ساتبەك، موڭكە.

بايبەكتەن – ابىز، داقى، شوكەنتاي، جاڭاباي، وڭعۇلداي.

ساتبەكتەن – سارت، قوساي، ەسەي، كوڭباس.



توقايدان – لەپەس، قارا.

لەپەستەن – التىنباي، بەسوتاۋ، داۋلەت، مامبەت.

التىنبايدان – وزىنبەك، يتەن، قاشقىنباي.

بەسوتاۋدان – جاۋلىباي، كۇشاكباي، تەزەك.

داۋلەتتەن – وتەگەن.

مامبەتتەن – ارال، بوقان.

قارادان – شىنى، ودان – بورانباي، بوستان.



تاڭاتتان – انداس، اقبەردى، وتەپبەرلى، وتەۋلى، ءداندىباي.

انداستان – نۇرجان، سالپىق.

نۇرجاننان – بولپاش، جومارت، ماما، اتىمتاي، ءتان.

سالپىقتان – بەسباي، دۇكەن، جانىس، اعىس.

اعىستان — تەكەباي (قىزايدىڭ اتاقتى بيى).

اقبەردىدەن – ومەرەك، بەكجان.

ومەرەكتەن – جاكەنبي، ودان – شىمشىق، شاقا، موشان.

بەكجاننان – ورىمباي، بايسەڭگىر، بايتەلى، جانتى.

وتەپبەرلىدەن – قورلىباي.

وتەۋلىدەن – اقىنبەت.

داندىبايدان – التىنقاس (التىقۇلاش)، ودان — سىلپىباس.

تاعى ءبىر دەرەكتەردە تاڭاتتان – ەسبالانى تاراتادى.

ەسبالادان – ەستاي، ەسىمبەك، تولىقباي

ەستايدان – يمانگەلدى

يمانگەلدىدەن — الي

ەسىمبەكتەن — ەرجان

تولىقبايدان – ەرلان



دەربىس

دەربىستەن – ءسۇيىنباي، سۇيىندىك، شاۋكە (مايمىل)، ەسەنبەردى. بۇلار ء«تورت دەربىس» اتالادى.

ەل اراسىنداعى اڭگىمەگە قاراعاندا، قىزايلار سىر بويىنان اۋعاندا ءسۇيىنباي مەن سۇيىندىكتەر بالا-شاعاسىنا شەشەك شىعىپ، كوشە الماي، قازاقتىڭ اقمەشىت دەگەن جەرىڭدە مەكەندەپ قالادى. سۇيىندىك كەيىن تۋىستارىن ىزدەپ، كوشىپ كەلە جاتىپ، جوڭعارلاردىڭ شاپقىنشىلىعىنا ۇشىراپ، شاراسىزدان ەرتىس، ەمىل وزەندەرىنىڭ بويىن مەكەندەپ قالادى. وسىنداي ۇركىنشىلىكتە ءبىر شۇبار ايعىردىڭ ءۇيىرىن تاۋىپ الىپ، مالدانادى. كەيىن شۇبار ايعىردىڭ ءۇيىرىن تاۋىپ العان كەرەيلەر ونى الماقشى بولادى. «داۋى سۇيەك بىتىرەدى» دەگەن قازاقى قاعيدا بويىنشا سۇيىندىك كەرەيلەرمەن قۇداندالى بولىپ سۇيەك جاڭعىرتىپ، سول جەردە قالىپ قويادى. سونىمەن سۇيىندىك ۇرپاقتارى شۇبارايعىر اتانىپ، كەرەيلەرگە ءسىڭىپ كەتەدى. كەيىن كەلە ولاردىڭ ءبىر ءبولىم اتاسى قحر-دىڭ تولى اۋدانىنا مەكەندەيدى.

شاۋكە وسپەگەن ەل.

ەسەنبەردىدەن – قۇتتىباي، ءتاتتىباي، ۇلىعۇل (قوشان)، سۇيەر ( جاقسىباي).

قۇتتىبايدان – بايان، بوگەنباي، تاستەمىر، سادى. (بۇلاردى ء«تورت قۇتتىباي» دەيدى).

باياننان – مىرزاتاي، بايباعىس، ەسەنالى، اقكوشىك.

بوگەنبايدان – ساعىندىق، جاقابول، ماشان، باراقباي، قالىباي، بورانباي، تۇمەنباي، قارت.

ساعىندىقتان – ەسىم، قۇلشىمان.

ەسىمنەن – يگىلىك، تايجان.

جاقابولدان – نوعايباي، قوساق، كىبىت، قوزىباعار، تەكەر، جولدىباي.

قالىبايدان – شاڭكى، وراق، وشاق.

بورانبايدان – ايۋشا، ەسقوجا.

تۇمەنبايدان – بەردىبەك.

قارتتان – موجا، ودان – كەندىرباي.

تاتتىباي وسپەگەن اتا بولعاندىقتان، سادى رۋىمەن بىرگە ءجۇرىپ، جاساسىپ كەتكەندىكتەن، سولارمەن بىرگە «سادى» اتالادى. ايگىلى اقىن تاڭجارىق جولدىۇلى وسى ءتاتتىباي ۇرپاعى بولادى.

سادىدان – اتىعاي، قاراعاي، قيال، دوعال، شوقپار.

دوعالدان – ءباتۋ، بەكشە، سوپاق.

سوپاقتان – تىلەۋ.

تىلەۋدەن – مەيران، تۇكىباي، ماكىباي.

مەيراننان — ءابىلعازى، ودان — تۇردى.

ۇلىعۇلدان – جاقسىباي، قوشان.

جاقسىبايدان – داۋىش.

داۋىشتەن 16 ۇل تۋادى: قۋاندىق، تۇكتىاياق، شاقاباي، سەڭگىرباي، ايتۋعان، بالتا، جانىسباي، قونىسباي، قۇلباي، بۇقاباي، قۇلجاباي، ەگىزەك، شاعانبولەك، تاۋتەكە، تەكەباي، سەكسەنباي.

قوشاننان – كولباي، ودان – جامان، شاڭ، ءبورىباي، بايعابىل، وزەنباي.

سۇيەردەن – مالىك، شولاق.

مالىكتەن – تولەندى، بايبول، قۇدانقۇل، مارقا.

قوسىمشا جۇكتەلگەن سۋرەتتەرى:

كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/oku.php?tur=11&id=2361

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە 99 دەپ جازىڭىز، راحىمەت!
98 + 1 = ? sozsiz sifermen tolteringiz.

ەڭ جاڭا ماقالالار


پەتروپاۆلدا ماندارين جە 9 مينوت
27 قاڭتار 2021 جىل - 20 9 مينوت
فۋتبولدان جاسوسپىرىمدەر 9 مينوت
دەپۋتاتتار قانداستار ءۇ 9 مينوت
ولگا رىپاكوۆانىڭ جۇلدەس 9 مينوت
فرانتسيا ەلشىسى ەلىمىزد 19 مينوت
ەلىمىزدە جاڭادان 1132 م 19 مينوت
اقش سەناتى ەنتوني بلينك 19 مينوت
قازاقستان كوروناۆيرۋسقا 21 مينوت
«قازاق راديوسىنىڭ» عاسى 27 مينوت
دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە- 29 مينوت
الەۋمەتتىك قىزمەتكە مۇق 1 ساعات
دەپۋتاتتار قازاقستانداع 1 ساعات
قازاقستانداعى كاسىپورىن 1 ساعات
3 مىڭ ەرىكتىگە قازاقستا 1 ساعات
حەيباتي: ماعان جازعان ق 1 ساعات
«الداعى 5 جىلعا بولجام 1 ساعات
شىمكەنتتە تەننيستەن حال 1 ساعات
قازاقستان كوروناۆيرۋسقا 1 ساعات
الماتىدا كوروناۆيرۋس جۇ 1 ساعات
باس ءمۇفتي ەلشى كەڭەسشى 1 ساعات
COVÙ‰D-19: ۆاكتسينانى ج 1 ساعات
2020 جىلى سالىق تۇسىمدە 1 ساعات
لەگيونەرلەر كەتىپ جاتىر 1 ساعات
شقو-دا حالىقتى ۆاكتسينا 1 ساعات
شىعىستا ءۇش ىشەكتى دومب 1 ساعات
الماتى مەكتەپتەرى جىل س 1 ساعات
«سۋيتسيد جاعدايى ۋشىعىپ 1 ساعات
سوزىلمالى اۋرۋى بار ناۋ 1 ساعات
رۋدنىيدا 2 جاسار قىز با 1 ساعات