ەل-ارنا قولفون نۇسقاسىنا ەنۋ Еларна қолфон нұсқасына ену


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com



تىركەلىڭىزدەر كىتاپحانا قوجالار تورابى البومدار قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: ەل-ارنا گازەتى | وسى ارادان ەلارنا گازەتىنىڭ بارلىق ماقالالارىن كورۋگە بولادى..

مەندە ال-ارناعا جازبا-ماقالا جازامىن، وندا وسى ارانى باسىڭىز!

جولدانعان ۋاقىتى: 11:02 - 2020/06/16

ماقالا جولداۋشى: Elarna Studio
ماقالا اپتورى: نۇرجان داۋلەتكەلدى ۇلى
اپتوردىڭ مەكەن-جايى:
وسى ماقالانىڭ كىرىلشە نۇسقاسى، وسى ارانى باسىڭىز

Осы мақаланың кірілше нұсқасы, осы араны басыңыз


كەلۋ قاينارى: ىلە گازەتى

تاڭجارىق جولدى ۇلى ايتۋلى ايتىسكەر اقىن، الەم قازاقتارىنا ادەبي الەمى نۇر قۇيعان ساۋلەلى جازبا شايىر. اسقاق داۋىستى ءانشى، داڭسالى ۇستاز، بىلىكتى باسپاگەر. جولدىنىڭ العاشقى ايەلى ءدىلدادان (بۇلدى) نارىنباي، قارىنباي اتتى ەكى ۇل، نۇريلا جانە ەسىمى ۇمىتىلعان قىز بولىپ ءتورت ۇرپاق سۇيەدى. ءدىلدا مەزگىلسىز دۇنيەدەن ەرتە وزادى دا قامقور اكە جولدى سوڭىندا قالعان جەتىم بالالاردى ماڭدايدان قاقپاي وسىرەدى. كەيىن جانە ۇرپاقتارىن جاقسى انا مەيىرىنە بولەۋ ءۇشىن توسەك جاڭعىرتادى. كىشى ايەلى مازاقتان قايىربەك، دوسىمبەك اتتى ەكى قىز، تاڭجارىق، ادىلبەك اتتى ەكى ۇل ەرەدى. بۇل دەرەك 1926-جىلى جازعان «ويلاسام، ايعايعا ەرگەن مەن ءبىر جازعان» اتتى پوەما ماتىنىندە «اتادان تورتەۋ، انادان تورتەۋ، ءوندىرۋشى ءبىر قۇداي، جالعىزدىق كورەر جەرىم جوق» دەپ جىرلانادى.

اقىن تاڭجارىقتىڭ ناعاشى جۇرتى _ ۇلى ءجۇز البان رۋى. كوپ زەرتتەۋلەر جانە اقىن ومىرىنە ارنالعان ىزدەنىستەردە تاكەڭنىڭ سۇيەگى سادى ەلى اتالادى دا، ارعى جانە بەرگى اتا مەن ۇرپاق شەجىرەسى تولىق تاراتىلمايدى. كەيبىر وقۋلىق كىتاپتا سارى رۋى دەپ جاڭساق جازىلادى. «قازاق ادەبيەت تاريحى» اتتى وقۋلىقتىڭ ءۇشىنشى تومىندا ەكى جەردە سارى دەپ اتالىپ كەتەدى. ءتۇپ تەگى تولىق جازىلمايدى. ەلىمىزدە تاڭجارىقتىڭ تەگى ءتاتتىباي ەلى دەپ كەتەدى. ونىڭ جانى بار. تاكەڭ جاس كەزىندە جانە كەيىن دە ۇلى بابالارى قۇتتىباي ەلىندە ەمەس، ونىڭ تەتەلەس تۋىسى ءتاتتىباي ەلىندە كوپ جۇرەدى. سودان دا سادى رۋى اتالماي، ءتاتتىباي اۋىزعا الىنىپ، ۇلى باباسىنا بالانادى. تاكەڭ 1903 - جىلى كوكەك ايىنىڭ 15 - كۇنى كۇنەس اۋدانى بەستوبە اۋىلىنىڭ شىعىس وڭتۇستىك جاعىنداعى قامىستى دەگەن جەرىندە تاڭ ازانىندا جارىق دۇنيە ەسىگىن اشادى. سوسىن دا اتى «تاڭجارىق» قويىلادى.

تاڭجارىق جولدى ۇلىنىڭ قىزداي ءسۇيىپ قوسىلعان قوساعى ءساليحان نەمەسە زاقان ورتا ءجۇز قىزاي تايپالىق بىرلەستىگى ورازاي ەلى وركەندى رۋىنىڭ قىزى. «جايقاۋ تاتە» دەگەن بالاما اتى دا بولىپتى. انىعى قىزايدىڭ ورازاي رۋى ىشىندە جانمىرزادان تارايتىن ءومىر رۋىنداعى الپىسپاي اتالىعىنا قارايدى.

ناقتى ەسىمى ءساليحان. ودان ءالىمحان، اكىمبەك، اكىمحان قاتارلى ەكى قىز، ءتورت ۇل ءوسىپ، ءونىپتى. ءساليحاننىڭ شەشەسى نەسيەن قىزاي ەلىنىڭ سولتانگەلدى رۋى بولىپ، كۇنەس ەلى مەن توعىزتاراۋ ەلى قۇدالىق جاقتان ءجيى قارىم - قاتىناستا بولىپتى. ورازاي اۋىلىنا جانە قىزاي ەلى دەربىس سادى رۋىنان سەرىكجان اتتى قىز ۇزاتىلادى. ايتۋلارعا قاراعاندا، وسى قۇداندالى قاتىناستى تەرەڭدەتۋ ءۇشىن بوزشاباي جولدىعا تاڭجارىق ۇلى ومىرگە كەلگەن سوڭ، 1906 - جىلى كوكتەمدە اۋىز ەكى سەرتتەسىپ قۇدالاسادى.

تاكەڭ ەرجەتىپ سەرىلىك قۇرىپ، ءساليحان بويجەتىپ ساۋىنعا شىققانعا دەيىن ەكەۋى جۇزدەسكەنى تۋرالى دەرەك شامالى. تەك تاكەڭ قازاقستان جەرىنە وتەر كەزدە ەكى اكە سارى سۇيەك قۇدا بولىپ، ءساليحان قىزعا ۇكى تاعىلادى دەيتىن اڭگىمە بار. ونىڭ قانشالىق شىندىق بولارى انىق ەمەس. ۇكىسى تاعىلعان قىزدى جار ەتپەي التى، جەتى جىل ءجۇرۋ مۇمكىن بولمايدى. سول ءۇشىن ۇلكەندەردىڭ اۋىز بىرلىگىمەن قۇدالىق اجىراپ كەتپەگەن دەسەك شىندىققا ۇيلەسەدى. كونە كوز اقساقال كەكىلبەك قاريانىڭ اڭگىمەسىندە تاڭجارىق پەن ءساليحاننىڭ ۇيلەنۋ تويى 1929 - جىلى ماۋسىم ايىنىڭ سوڭىن الا ىلە ءوڭىرى توعىزتاراۋ اۋدانىنىڭ تاستوبە اۋىلىنا قاراستى ىلگىداي بۇلاعىنىڭ كەڭقونىس دەگەن جەرىندە دۇركىرەپ ءوتىپتى. بۇل كەزەڭ تاڭجارىقتىڭ قازاقستان جەرىنە بارىپ كەلۋ ۋاقىتىمەن تەڭ كەلمەيدى.

تاكەڭ 1923 - جىلى قاڭتار ايىندا كۇنەس جەرىندەگى نۇپتەبەك دەيتىن بايدىڭ «سەتىك كوك» نەمەسە «جىرىق كوك» دەگەن جۇيرىك كوك ءتۇستى بەستى تۇلپارىن ءمىنىپ ءوتىپ، 1925 - جىلى قاراشا ايىندا قايتىپ ورالادى. وسى ءۇش جىلدا نارىنقۇل ەلدى مەكەنىندە جاڭا وقۋ وقىپ، ساناسىن وسىرەدى. كەلە سالىپ ۇيلەنبەيدى. سال مەن سەرىلىك قۇرىپ، ەل ارالايدى، ونەرىن كوپپەن بىرگە باعالايدى. ارالىقتا كوكقامىر ساحاراسى جالعىزقاراعاي جايلاۋىندا جۇرگەندە قالا قىزى، تاتار سۇلۋى تاليعامەن جاراسىپ، كوڭىلدى سەرىك بولادى. تاكەڭ كۇنەس جەرىنە قايتىپ كەتكەندە، تاتارلار قازاققا قىز بەرمەۋ امالىن جاساپ، تاليعانى تاتار جىگىتى راحمەتوللاعا قوسادى. بۇل ۋاقيعا 1928 -جىلعا نەمەسە 1929 - جىلعا تۋرا كەلەدى. تاكەڭ سوسىن سۇر بويداق ءومىرىن اياقتاپ، وتاۋ كوتەرەدى. ال تاكەڭنىڭ زامانداسى، جەرلەسى ىرىمبەك سارقۇلجا ۇلى قاريا اقىننىڭ العاشقى جارىمەن 1929 - جىلى ۇيلەنگەنىن راستايدى.

كەي كىتاپتاردا تاڭجارىق 1934 - جىلى ىلە ايماعى توعىزتاراۋ اۋدانى ورازاي - جانمىرزا بوزشابايدىڭ قىزى ءساليحانمەن ۇيلەنىپ باس قۇرايدى دەپ جازىلادى. بۇل تۇجىرىم شىندىققا جاقىن كەلمەيدى. دۇرىسى 1929 - جىلى وتاۋ كوتەرگەنىن ءناسيحاتتاۋ ماڭىزدى. ءساليحاننان تاكەڭ ءۋاليحان اتتى ۇل كورەدى. كەيىن تاعدىر تاۋقىمەتىمەن قىسقا ءومىردىڭ وتى ءوشىپ ءساليحان سىندى ءسۇيىپ قوسىلعان جارىنان ايىرىلىپ قالادى. ارداقتى انا 1940 - جىلعا تاياۋ وكپە سىرقاتىنان جانە تۋىت اۋىرتپالىعىنان پەرزەنت ومىرگە اكەلگەن سوڭ، ۇزاق وتپەي ومىردەن وزادى. ارتىندا ءۋاليحان اتتى اسىل ۇلى جاستاي جەتىم قالادى. ءۋاليحاندى اجەسى مازاق جانە تاكەڭنىڭ ءىنىسى ادىلبەك ەسەيتەدى.

ءۋاليحاننىڭ تۋىلعان جىلى، جاسى جونىندە ءبىر اۋىزدى پىكىر جوق. ءبىر ءبولىم دەرەكتە ءۋاليحان تاڭجارىق ۇلى 1929-جىلى شىلدەدە تۋىلعان دەلىنەدى. ءدال سول جىلى ماۋسىمدا توي جاساپ، شىلدەدە ۇرپاق كورۋگە بولماس. قازاقستانداعى شارا اپاي ءۋاليحان مەنەن ءۇش جاس ۇلكەن دەيدى. وندا اقىن 1934 - جىلى تۋىلعان بولادى. بۇل ساناق سەنىمسىز. قالايدا توي بولعان سوڭ، ءبىر جىل سالىپ بولاشاق ۇرپاق 1930 - جىلى تۋىلعان كورىنەدى. ءبىر ءبولىم ىزدەنۋلەردە ءۋاليحاندى 27 جاسىندا، 35 جاسىندا قايتىس بولعان دەپ جازادى. بىردە 1959 - جىلى، جانە بىردە 1961 - جىلى، ەندى بىردە 1964 - جىلى قايتىس بولعانى جونىندە دەرەك ايتادى. بۇل كوزقاراستار ءالى زەردەلەنۋ ارقىلى عىلمي تۇسىنىك جاساۋدى كۇتەدى.

تاكەڭنىڭ تۇياعى، العاشقى وركەن جايعان قياعى ءۋاليحان كۇنەس جەرىندە باستاۋىش، تولىقسىز ورتا مەكتەپتە وقيدى. وسى تۇستا سىرقاتتانىپ، وكپەسىنە سۋىق ءتيىپ اۋىرادى. سەنىمدى ەستەلىكتە ول 1954 - جىلى تولىق ورتانى ءبىتىرىپ، 1955 - جىلى ىلە پەداگوگيكالىق مەكتەبىنە وقۋعا تۇسەدى. ەكى جىل وقىپ، كۇنەس اۋدانى نارات اۋىلى قاراوي باستاۋىش مەكتەبىندە وقىتۋشىلىق ماماندىقپەن جۇمىس جاسايدى. 1957 - جىلى سول اۋىلدىق ورىنداعى اكىمشىلىك قىزمەتكەرى سۇيەگى البان ەلى الجان رۋى قۇرمانحان سارسەنبى قىزىمەن ۇيلەنەدى. ارادا ارالتوبە جەرىنە كەلىپ ۇستازدىق كاسىبىن جالعاستىرادى.

قۇرمەتتى جارى قۇرمانحاننان باقىت اتتى ۇل، كۇلاش اتتى قىز سۇيەدى. كەيىن ەسكى سىرقاتى اسقىنىپ، دۇنيەدەن جاس كەتەدى. ارۋ دەنەسى كەڭسۋ اۋىلى كوكتوبە قىستاعىنا قارايتىن ءشيلى توبە زيراتتىعىنا قويىلادى. باسىنا تاس ورناتىلماعان سەبەپتى كونە قابىر شىم جوتامەن بىردەي بولىپ كەتكەن. بۇل قورىم «ارالتوبە جۇرەگىندەي» دەپ جىرلانعان ارالتوبە بەلەسىنىڭ كەڭسۋعا قارايتىن شىعىس بولەگىنە تاۋەلدى ەلدى مەكەندە.

باقىت ەكى جاستا، كۇلاش بەسىكتە قالادى. بۇل ءبۇلدىرشىن جاس سابيلەردى قاتارعا قوسۋعا ناعاشى اتاسى سارسەنبى سايلىباي ۇلى، ناعاشى اجەسى نۇريحان ىرامىق قىزى باس بولادى. ال شەشەلەرى قۇرمانحان كەيىن كەڭسۋ اۋىلىنا كورشى قارابۇلاق جەرىنە كۇيەۋگە شىعىپ كەتەدى. كەيىنگى كۇيەۋىنەن ءۇش قىز، ءبىر ۇل كورەدى. قىز ۇزاتىپ، كەلىن ءتۇسىرىپ ارالتوبە اۋىلى قارابۇلاق قىستاعى 1 - گرۋپپاسىنا قونىستانىپ قالادى. ال بۇرىنعى بالالارى نەمەسە تاڭجارىقتىڭ نەمەرەلەرى باقىت پەن كۇلاش ناعاشى جۇرتىنا تارتىپ، قازىرگە دەيىن كەڭسۋ اۋىلى قازاق ءمالى قىستاعىندا جاساپ كەلەدى.

تاڭجارىقتىڭ نەمەرەسى باقىت ءۋاليحان ۇلى 1959 - جىلى ءومىر ەسىگىن اشقان. ال كۇلاش 1961 - جىلى تۋىلادى. سول جىلى اكەلەرى قايتىس بولسا، ءۋاليحان 30 دا 31 جاس جاساعانىن بىلۋگە بولادى.

باقىت ءازىلقوي، ءوز جانىنان ولەڭ شىعاراتىن اڭعارىمدى ازامات. كەڭسۋ اۋىلى مال شارۋاشىلىق كەڭسەسىندە ىستەگەن. مال شيپاگەرلىك مامانى. 1981 - جىلى دەربىس ەلى كولباي اۋىلىنىڭ قىزى دۇيسەن سىلقىمبەك قىزىمەن باس قۇرايدى. ايبىن، ەكپىن اتتى ەكى ۇل، زەيىنگۇل، ءجازيرا اتتى ەكى قىز كورەدى. تاڭجارىقتىڭ ءتورت شوبەرەسى دە ەل كورىپ، جەر كورىپ ەرجەتەدى. «قىزاي دەربىس سادى شەجىرەسى» اتتى كىتاپتا بۇل بالالاردىڭ ەسىمدەرى اتالادى: «زەيىنگۇل باقىت قىزى سولتانگەلدى ەلى قوجابەك رۋىنداعى ەسداۋلەت مولدابايدىڭ ۇلىنا ۇزاتىلعان. ايبىن باقىت ۇلى، ايەلى جاينا قىدىر قىزى سولتانگەلدى ەلى قوجابەك رۋىنان. ايبىننان ۇلى - پەيىل. ەكپىن باقىت ۇلى، ايەلى گىمىڭنۇر ورالبەك قىزى، سولتانگەلدى ەلى ەسەنباي رۋىنان. ەكپىننەن اقجول اتتى ۇل جالعاسادى. ءجازيرا باقىت قىزى وقۋ جاسىندا ەكەن». جاس بۋىن پەيىل مەن اقجول - الاش جۇرتىنا اتى جايىلعان اق الماستاي تىلگە وتكىر، سوزگە جۇيرىك تاڭجارىق اقىننىڭ وبەرەلەرى.

كۇلاش ءۋاليحان قىزى كۇنەس اۋدانى كەڭسۋ اۋىلى قازاق ءمالى قىستاعى قۇسايىن سەلوسىندا تۇرادى. قاپتاعاي قاراۋىل جاسىق ەلىندەگى اقاي جاقىپبەك ۇلى اتتى اق جارقىن ازاماتتىڭ جارى. اقاي مەن كۇلاشتان ءتورت ۇرپاق جالعاسادى. ۇلكەن قىزدارى باقشاگۇل ارالتوبە قالاشىعىنا تۇرمىسقا شىققان. ۇلكەن ۇلى جاسار نارات جەرىندەگى سولتانكەلدى رۋى تۇردىعۇل ەلىنەن قىز العان. اتى بيگۇل. ولاردان ناعىز اتتى ۇل بالا ۇرپاق جالعادى. كىشى ۇلى قاينار ۇيلەنبەگەن. ءۇي شارۋاسىن رەتكە سالۋشى. كەزىندە بەيجيڭ وليمپياداسىن قارسى الۋ ءۇشىن ۇستازى اللابەرگەن ەرتىپ، ارىپتەسى دۋمان ىلەسىپ كەڭسۋ - بەيجيڭدى جاياۋ جالعاپ وتكەن ايتۋلى دالا شاباندوزى. كىشى قىزى بۇلبۇل شينجياڭ پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىن ءبىتىرىپ، قازىر بۇراتالا جەرىندە ۇكىمەت قىزمەتىن ادالدىقپەن اتقارىپ كەلەدى.

تاڭجارىقتىڭ ەكىنشى ايەلى ءباتي _ ۇلى ءجۇز ىشىندەگى سۋان رۋىنىڭ قىزى. ءباتيما (ءباتي) قازاقستان رەسپۋبليكاسى سەمەي وبلىسى اياگوز اۋدانىنىڭ تۋماسى. وقىعان، كوزى اشىق، كوكىرەگى وياۋ، اقىلدى جاس. كەزىندە وتە سۇلۋ ايەل بولعان ابزال جان. 15 جاسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى الماتى وبلىسى جاركەنت اۋدانىندا تۇراتىن بايسەركە اتتى باي كاسىپكەرگە ۇزاتىلادى. ول كىسىدەن ءۇش بالالى بولىپ، ۇلى ەرتە شەتىنەپ كەتەدى دە، ءساليما، سارا اتتى قىزدارى قالادى. بايسەركە ءبيدى ىنىسىمەن بىرگە 1928 - جىلى باي ساۋداگەر ەسەپتەپ، سىبىرگە جەر اۋدارادى. ءباتي انا ءبىر مەزگىل تۇرمەگە وتىرعان سوڭ بوساپ، كولحوزدا جۇمىس اتقارادى. 1933 - جىلعى اشارشىلىق كەزىندە كۇيەۋىنىڭ تۋىستارى ءوتىنىپ، ەكى قىزىمەن جۇڭگو جەرىنە، قورعاس شەكاراسىنان ىلەگە وتەدى. 1934 - جىلى قۇلجا قالاسىنا كىرىپ، جۇمىس ىزدەيدى.

بۇيرىق بولىپ، قۇلجا قالاسىندا تاڭجارىق جولدى ۇلىمەن 1935 - جىلى باس قۇرايدى. جۋىردا بۇل كەشىرمەلەر جونىندە شارا تاڭجارىق قىزى قىزىقتى دەرەك تاراتتى: «سول كەزدە ۇلكەن قىزى ءساليما 13 جاس، كىشى قىزى سارا 11 جاس شاماسى بولعان. جەسىر ايەل جەتىم بالامەن ول جاقتا دا كوپ قيىندىق كورگەن. دەگەنمەن انامىز 1934 - جىلدارى اۋپىرىمدەپ ءجۇرىپ، قۇلجا قالاسىنا جەتىپ قونىستانادى. سول ارالىقتا ءبىر ءۇزىم نان ءۇشىن جانتالاسىپ ءجۇرىپ، ۇلكەن قىزى ءساليمانى تۇرمىسقا بەرىپ جىبەرگەن ەكەن، ەندى كىشى قىزى سارانى قۇلجاداعى قىزدار گيمنازياسىنا وقۋعا تۇسىرەدى».


«مەن 1937 - جىلى تۋىپپىن. اتىمدى اكەم «شاراپات» دەپ قويعان ەكەن. ءبىراق ادەتتە «شاپاي» دەپ ەركەلەتىپ اتاپ كەتكەن. سوندىقتان تۇرمەدە وتىرىپ ەلىن، بالالارىن ساعىنىپ جازعان تولعاۋىندا «مەنى كەيدە شاپاي، كەيدە شاراپات دەپ اتايدى». بۇل ەكى اڭگىمە دە دەرەگى اشىلماعان تۇيىنگە جاتادى. ەلىمىزدە تاكەڭنىڭ ەكى قىزى مەن ەكى ۇلى بارىن تانيدى. كەزىندەگى زامانداستارى دا باتيدەن ەرگەن شارا مەن سارا اتتى ەكى قىزدى ەسەيتكەنىن جازادى. ىرىمبەك، اسەيىن اقساقالدار دا ەستەلىگىندە ءۇش قىزدىڭ بولعانىن ايتقان ەمەس. اڭعارلى اقىن تاكەڭ دە ەشبىر ولەڭىندە ءساليما اتتى قىزدى اۋىزعا المايدى. اقىننىڭ ارتىندا قالعان فوتولاردا دا وسى قىزدىڭ پورترەتى ۇشىراسپايدى. ەگەر ول ىلە وڭىرىنە ۇزاتىلعان بولسا، دەرەگى نەگە شىقپايدى. ۇرپاقتارى نەگە قوزعاپ، تەگىن تەكتەمەيدى. اتالعان ماقالاسىندا كەيۋانا سارانى وزىنەن 14 جاس ۇلكەن ەكەنىن، قازىر الماتىدا تۇرىپ جاتقانىن، 76 جاسقا كەلگەنىن ماڭىزدى دەرەكپەن جەتكىزەدى.

ال تاكەڭنىڭ باتيدەن ۇرپاق كورگەنى جونىندە ەشبىر جازبا قۇجات، جاندى ايعاق جوق. ناق ءسوز باتيدەن تاڭجارىق ۇرپاق كورمەگەن. شارا «ءۋاليحان اعايىم مەنەن ءۇش جاس ۇلكەن ەدى» دەپ جازادى. ءۋاليحان 1929 - جىلى نەمەسە 1930 - جىلى تۋىلسا دا جەتى جاس ۇلكەن بولىپ شىعادى. بۇل سىلتەمە جاڭساق ايتىلعان دەۋگە بولادى. اقىن ومىرىنەن سىر شەرتەتىن سۋرەتتە تاڭجارىق، ءباتي، سارا ءۇش جان بىرگە تۇسەدى. بۇل سۋرەت تاكەڭنىڭ باتيمەن جاڭا قوسىلعان كەزدەگى كەسكىنى بولۋى كەرەك. ال ولەڭ شۋماقتارىندا شارانى اۋىزعا الىپ كەتەدى. «قوشتاسۋ» اتتى ولەڭىندە بىلاي جىرلانادى:

قوش امان بول كورگەنشە،

قىدىربەك پەن قاناعات.

ءباتي، شاپاي، سارانى،

تانىس قىپ ەلدى ارالات. «تاڭجارىق شىعارمالارى».

1 - توم

بۇل ولەڭ جولدارىندا اقىن جاقىن جاماعايىن تۋىستارىنا جانۇياسىندا قالعان ءۇش جاندى سەنىپ تاپسىرادى. شارانىڭ ەسىمى شاپاي دەگەن ەركەلەتكەن اتپەن بەرىلەدى. ال كەيبىر ولەڭدە شارانىڭ اتى اتالماي قالادى. ماسەلەن، ق ر الماتى «جازۋشى» باسپاسىنان شىققان «تاڭجارىق جولدى ۇلى شىعارمالارى» دەگەن كىتاپتا مىناداي جىر جولدارى الىنادى:

ارتىمدا جىلاپ قالدى ءباتي، سارا،

اتانىپ جەسىر قاتىن، جەتىم بالا.

وقىعان قۇراندارىڭ بولسىن ماعان،

جۇرە كور كوزدەرىڭنىڭ قىرىن سالا.

بۇل شۋماقتا بارلىق تۋىسقاندارىنا ءباتي مەن سارانى تاپسىرادى. قۇشاعىنا الىپ، الپەشتەپ اسىراۋ جونىندە اق جارما كوڭىلىن ارنايدى. شارا قىزى ايتىلماي قالادى. شىندىق كەرەك، شارا بولسا نە ءباتي انانىڭ العاش ۇزاتقان قىزى ءساليمانىڭ ۇرپاعى، نە ءبىر قۇرساقتاعى اپەكە، سىڭلىلەرىنەن ءباتيدىڭ باۋىرىنا باسىپ العان قىزى. كوپ ساندى ىزدەنۋشىلەردىڭ پىكىرى شارانى ءساليمانىڭ قىزى دەپ تانيدى.

ءباتي تاڭجارىق تۇرمەگە توعىتىلعاندا ىلەدە ءابدىقادىردىڭ مۇرىندىق بولۋىمەن قاسىماجى ۇرپاقتارى ءباتي مەن بالاسى سارانى ەلىنە كوشىرىپ اكەلىپ، قاسىماجى اتىنداعى ينتەرنەتكە ۇستازدىق جۇمىسقا تاعايىندايدى. 1945 - جىلى سادى رۋى ءباتيدى كۇنەسكە جوتكەپ كەتەدى. سادى ەلىندە تاڭجارىق تۇرمەدەن شىققان سوڭ، قايتا قاۋىشادى. ءۋاليحان ۇلىن اسىرايدى. بىرنەشە پاناسىز بالانى دا باعىپ الادى. 1963 - جىلى قازاقستانعا قونىس اۋدارادى. ءبىر دەرەكتە ق ر الماتى وبلىسى جاركەنت اۋدانى قوڭىر ولەڭ اۋىلىندا جان باعىس ءۇشىن ءبىر جالعىز باس سۋان شالمەن بىرگە تۇرادى. كەيىن سارانىڭ قولىنا بارادى. 1985 - جىلى الماتىدا قايتىس بولادى.

سارا -ءباتيدىڭ ەكىنشى قىزى. قالامگەر، ونەرپاز بۇقارا تىشقانبايەۆتىڭ قوساعى. بۇقارا بۇرىنعى ايەلىمەن اجىراسىپ، ەكىنشى رەت توسەك جاڭعىرتادى. قازاق ەلىندە سارا تاڭجارىق قىزى تىشقانبايەۆا اتالادى. ءبىر قىز، ءبىر ۇل ەكى قۇرساق كوتەرەدى. مانسيا (مانشۇك) اتتى ءبىر قىزى، مانەل اتتى ءبىر ۇلى بار. سارا 2011 - جىلى ومىردەن وزادى.

شارا 1956 - جىلى بەيجيڭدە وقۋدا بولىپ، ءبىر جىل بەيجيڭ ۇلتتار ۋنيۆەرسيتەتىندە حانزۋ ءتىلىن مەڭگەرەدى. سوسىن ورتالىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە ۇستازدىق ءبىلىمىن تەرەڭدەيدى. اتالعان جوعارى وقۋ ورنىن 1962 - جىلى بىتىرەدى. وقۋ تاۋىسىپ، ۇزاق وتپەي ءۇرىمجى قالاسىنا كەلەدى. شەكارادان وتە الماي شينجياڭ ۋنيۆەرسيتەتىندە ۇستازدىق جۇمىس اتقارادى. 1986 - جىلى جانە 1989 - جىلى ەكى رەت الماتىعا قوناق رەتىندە بارىپ قايتادى. 28 جىل ۇرىمجىدە تۇرىپ، تۇرمىسقا شىعىپ ءتورت ۇرپاق سۇيەدى. ونىڭ جولداسى نازىم قاناپيا ۇلى. التاي قالاسىنان شىعىپ، جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرگەن سوڭ، شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايونى دەنساۋلىق ساقتاۋ مەڭگەرمەسىندە قىزمەت اتقارادى. اكەسى قاناپيا مەن اعاسى عالىم وقىمىستى بولىپتى. نازىممەن ءبىرتالاي جىل جاراسىپ تۇرعان سوڭ، نەكەدەن اجىراسىپ، بولەك كەتەدى. 1990 - جىلى كەڭەس وداعى ەلشىلىگىنىڭ تىكەلەي ارالاسۋىمەن، كەڭەس وداعى ازاماتى رەتىندە اتا مەكەنگە قونىس جوتكەيدى. الماتىدا قازمۋ-عا جۇمىسقا ورنالاسادى، باسپانا بەرىلەدى. ءتورت بالانىڭ تاريحىن شارا اپا بىلاي اڭگىمەلەيدى: «ءتورت بالام بار. ۇلكەن ۇلىم مەن قىزىم قىتايدان ۋنيۆەرسيتەت ءبىتىرىپ كەلگەن - دى. ءبىرى - بەيجيڭدەگى حالىقارالىق راديودا اعىلشىن تىلىندە ديكتور، ەندى ءبىرى – مەديتسينا سالاسىنىڭ مامانى بولىپ جۇمىس ىستەگەن بولاتىن. كەلە سالا ەكەۋى دە ماماندىعى بويىنشا جۇمىسقا ورنالاستى. ال كىشى قىزىمنىڭ ەكەۋى دە الماتىدا مەكتەپ ءبىتىردى جانە ءبىرى تۇركيادا تۋريزم ماماندىعى بويىنشا وقۋ بىتىرسە، ەندى ءبىرى قازمۋ -دىڭ حالىقارالىق قاتىناس فاكۋلتەتىن قىزىل ديپلوممەن تامامدادى. ءبارى دە قوعامدا ءوز ورىندارىن تاپتى. ءوزىم 4 جىل قازمۋ -دە جانە شەت تىلدەر ينستيتۋتىندا وقىتۋشى بولىپ جۇمىس ىستەدىم. قازمۋ - دەن زەينەتتىك دەمالىسقا شىقتىم. قازىر جاسىم 76 دا، الماتىدا تۇرامىن».

تاڭجارىق كەمەڭگەر، كورەگەن جان. اق جارقىن مىنەزى، جومارت پەيىلى اينالاسىنا مەيىرىم شۋاعىن توگەدى. ايالى الاقانى سانسىز جۇرەككە ساۋلە شاشادى. ول جول ساپاردا جۇرگەندە جەتىم مەن جەسىرگە كومەگىن ايامايدى. بالاجان ادام ءوز قۇشاعىنا سارا، شارا (شاپاي)، نۇرجىگىت، قايشا، تۇرداقىن، كارىم، ءسالىم اتتى ءوز ۇلتى مەن وزگە ۇلت بالالارىن وتباسىنا اكەلىپ، ەرجەتكىزەدى. اكەلىك قامقورلىعىنا الادى. ءوزى تۇرمەگە ايدالىپ بارا جاتقاندا جاناشىر اعايىندارى مەن ۇلىن، قۇربىلاستارىن ەسكە الادى.

تۇرىسبەك پەن قاناعات،

ءۋاليحان مەن ادىلبەك،

قىدىربەك قالدى امانات.

دەگەن تىركەس اق جۇرەك اقىن جانىنىڭ ەلجىرەگەن اق جارما كوڭىلى. تۋىستارىن قيماعان كەزدە كوكىرەكتى كەرنەگەن وكسىك ارالاس مۇڭى.

بۇل ۇرپاقتاردان سارا، شارادان سوڭ، نۇرجىگىت دەگەن ەسىم ماڭىزدى. تاكەڭ ماقسۇت اقالاقشىعا حاتشى بولا ءجۇرىپ، ول كىسىنىڭ جۇمىسى قۇلجا قالاسىنا جوتكەلگەندە بىرگە كەلىپ، حاتشىلىق، تىلشىلىك، شىعارماشىلىق كاسىبىن جالعاستىرادى. سول شاقتا ءۋاليحانعا سەرىك بولۋعا جارايتىن نۇرجىگىتتى كوشەلەردە كاسىپ ىستەپ جۇرگەن جەرىنەن باعىپ الادى. بالكىم قىرعىز جىگىتى بولۋى عاجاپ ەمەس. «1920 - جىلدارى قىرعىزستاننان كەلگەن ساۋداگەرلەردەن قۇلجا قالاسىندا ءبىر بالا قالىپ قويادى. قالاداعى بوزاحانالاردا قايىر تىلەپ جان باعىپ جۇرەدى. كەيىن كۇنەستەن كەلگەن تاڭجارىق اقىن وسى بالانى - قىرعىز جىگىتتى كۇنەستەگى ۇيىنە الىپ كەتىپ، بالا قىپ الادى، وقىتادى».


نۇرجىگىت تاڭجارىقتاي اقىن مەن اق قول انا ءباتيدىڭ ماپەلەۋىندە اۋىلدىق ورىنداردان ءبىلىم الادى. كەيىن قازىرگى ءۇرىمجى قالاسى مەن سانجى حۇيزۋ اۆتونوميالى وبلىسىنىڭ اراسىندا اشىلعان دۋدىڭحى رايونىندا اسكەري تاربيەدە بولعان. اقساقال ابىلاش قاسىمبەك ۇلىنىڭ اڭگىمەسىندە دۋدىڭحى مەكتەبى كەزىندە قىزىل 8 - پولىك دەپ اتالادى. قۇرامى سوۆەتتەن كەلگەن جاساقتارمەن تولىسادى. قازاق جاستارىنان اڭعارىمدى ازاماتتار وسى مەكتەپتە ءبىلىم الادى دا، ارعى بەتكە ءوتىپ كەتەدى. نۇرجىگىت ءبىر مەزگىل قالىپ قويادى. 1943 - جىلى قۇمىلدا جۇمىس جاسايدى. بۇل جەردە شارا اپاي مەن ەل ايتقان ءۋاليحان ۇرىمجىدە وقىدى دەگەن ءسوز نۇرجىگىتتىڭ ءومىر دەرەكتەرىنە الماستىرىلعانى بەلگىلى. ول ۇزاق وتپەي سوۆەت جەرىنە وقۋعا كەتەدى. بەلدى ينستيتۋت تاۋىسىپ، كەڭەس ۇكىمەتىنىڭ قۇرامىندا جۇمىسقا تۇرادى. تاشكەنتتە كومسومول وداعىنىڭ بەلدى قىزمەتكەرى، ءتارجىمان بولىپ ىستەيدى. ەلىمىز ازات بولعان سوڭ، قۇلجاعا قايتىپ ورالادى. سول كەزدەگى ۇلكەن ءبىلىم ورداسى احمەتجان قاسىمي اتىنداعى پەداگوگيكالىق مەكتەپتە وقىتۋشى بولادى. اتى شۋلى «مادەنيەت زور توڭكەرىسى» تۇسىندا اۋىر سوققىعا ۇشىرايدى. جالعان جالا مەن ورىنسىز قۋعىنداۋعا توزە الماي توڭكەرىستىڭ سوڭىن الا ىلە وزەنىنە ءوزىن تاستاپ، ءپاني ومىرمەن قوشتاسادى. ىلە وزەنى بويىنان ەكى كۇننەن كەيىن تابىلىپ، ىلە پەداگوگيكا ينستيتۋتى سەميالىقتار اۋلاسىندا ءوز ۇيىنەن شىعارىلادى.

نۇرجىگىتتىڭ ايەلى سادەت مالىك قىزى. سادەت ىلە قازاق اۆتونوميالى وبلىسى ءان - ءبي ۇيىرمەسىندە ۇزاق جىل كاسىپتىك ءبيشى بولىپ مىندەت اتقاردى. قازىر قۇرمەتتى پەنسيونەر. ارتىندا ءۇش بالاسى ۇرپاق جالعايدى. باقىتجان (باقتيار)، نۇرلان اتتى ەكى ۇل مەن سايرا (سانەي) اتتى ءبىر قىزى قازىر قۇلجا قالاسىندا ءومىر ءسۇرىپ، تاكەڭدى ەسكە الىپ كەلەدى. كەي كىتاپتا باقىتجان مەن سايرانىڭ اتىن الماستىرىپ، باقتيار نەمەسە سانەي دەپ اتالىپ ءجۇر. بۇنى ناقتىلاساق ۇلكەن ۇل باقتيار ەمەس، ازان شاقىرىپ قويعان اتى باقىتجان. ال كىشى قىزى سانەي ەمەس، سايرا دەگەن اتپەن جازىلىپ كەلۋى كەرەك. ويتكەنى سايرامەن ءبىر ورىندا ىستەپ جاتقاندىقتان ونىڭ ءوز اۋزىنان راستادىم. ۇلكەنى سادى رۋىنىڭ شەجىرەلىك كىتابىندا باقتيار تاڭجارىق ۇلى دەپ اتاسىنىڭ اتىمەن اتالىپ ءجۇر. دۇرىسى باقىتجان نۇرجىگىت ۇلى بولىپ كەلۋى كەرەك.

باقىتجان كۇنەس اۋدانى زەكتى اۋىلىنداعى ەسەنگەلدى ۇرپاعى قوناقباي اۋىلىنىڭ قىزى ءميناش داۋلەتبەك قىزىمەن وتباسىن قۇرادى. 1991 - جىلى 24 - قازاندا ءسابيرا اتتى قىز سۇيەدى. باقىتجان ايەلىمەن اجىراسىپ، كەيىن 2005 - جىلى 20 -تامىزدا باقيلىق بولادى. ءسابيرا قىرعىز جىگىتى قاناتقا تۇرمىسقا شىعىپ، تەكەس اۋدانى كوكتەرەك قىرعىز اۋىلىندا تۇرىپ جاتىر. 2013 - جىلى 4 - قاڭتاردا اسيا اتتى قىزى دۇنيەگە كەلدى.

ەكىنشى ۇلى نۇرلان تۇردىعۇل رۋىنان قىز العان، اتى ءجاينا زۇرمانبەك قىزى. ەسىل اتتى ۇلى، ەلينا اتتى قىزى ءوسىپ كەلەدى.

ال سايرا نۇرجىگىت قىزى ەرجان توقتاسىن ۇلى اتتى جىگىتپەن نەكەلەنەدى. قازىر سايرا ىلە پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ ەلپەك قىزمەتكەرى. ەرجان قۇلجا قالالىق باجى مەكەمەسىندە ءبىر مەزگىل ىستەپ، كەيىن ىشكى پەنسياعا شىعادى. نۇرجىگىتتىڭ كۇيەۋ بالاسى ەرجاننان ەكى ۇل، ءبىر قىز تارايدى. سىمبات 1992 - جىلى 22 - ماۋسىمدا تۋىلعان. قازىر ىلە مەديتسينا مەكتەبىندە شيپاگەرلىك ماماندىقتان ءبىلىم الۋدا. 1996 - جىلى 18 - ناۋرىزدا تۋعان ۇلى ەرمەك تولىق ورتانىڭ ءبىرىنشى جىلدىعىنا ءتۇستى. كەنجە ۇلى ەرنازار الماتى قالاسىندا 2007 - جىلى 13 - قىركۇيەكتە تۋىلعان. ولار قازىر قۇلجا قالاسىندا بالا باقشا تاربيەسىنە ءتۇسىپ وقىپ ءجۇر.

تاڭجارىق اقىننىڭ تاعدىرى كۇردەلى، ونەرى ونەگەلى، وتباسى بەرەكەلى وتەدى. جەتى جىلدان ارتىق تۇرمەگە جاتىپ، تالانتىن ۇشتايدى. العاشقى جارى ەرتە دۇنيە سالىپ، تاعدىر تالكەگىن قايسارلىقپەن كوتەرەدى. باتيمەن جانۇيا شاتتىعىن قۇرىپ، ەكى جارلى تالاي ۇرپاقتىڭ بولاشاعىنا شامشىراق جاعادى. قالتالى باي بولماسا دا ەل جۇرەگىنەن ورىن الادى. قايىرىمدى جۇمىس جاساپ، قاراپايىم اق ەدىل قاسيەتى سوڭعى بۋىنعا ۇلگى قالدىرادى.

تاڭجارىق 1947 - جىلى 6 - تامىز وكپەدەن سۋىق وتكەن ەسكى سىرقاتى قوزعالىپ، كۇنەس اۋدانى بەستوبە اۋىلى شاقپى ىشىندەگى سادى رۋىنىڭ جايلاۋىندا كوز جۇمادى. تاكەڭ عۇمىرى تاۋسىلعانمەن، ونەردەگى عۇمىرى تاۋسىلمايتىن وقۋلىق. سوڭعى تۇياقتارى جالعاستىراتىن ولشەۋسىز ءومىر. بۇنى ءاربىر وقىرمان تانىپ ءبىلىپ، اقىن وتباسىنا قاتىستى دەرەكتى جيىپ، ءناسيحاتتاۋعا بار ىنتامەن قاتىناسۋعا مىندەتتى سانالادى.

قوسىمشا جۇكتەلگەن سۋرەتتەرى:

كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/oku.php?tur=11&id=2353

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە 99 دەپ جازىڭىز، راحىمەت!
98 + 1 = ? sozsiz sifermen tolteringiz.

ەڭ جاڭا ماقالالار


ۆيرۋسولوگيا پروفەسسورى: 1 مينوت
شينجياڭداعى ىندەتتىڭ تا 4 مينوت
قازاقستاندا كوروناۆيرۋس 4 مينوت
«قايىرىمدىلىق كەرۋەنى»: 4 مينوت
فرانتسيادا كۇرىش تيەلگە 4 مينوت
قاراعاندى وبلىسىندا اتا 4 مينوت
الەۋمەتتىك جاعىنان از ق 7 مينوت
شقو-دا 3 جاسار بالا تەر 7 مينوت
وقۋشىلارعا ارنالعان ء&q 9 مينوت
اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ ۇزدى 10 مينوت
IQala قىزمەتتەرىن الۋدى 10 مينوت
بۇل جولعى ىندەتتىڭ ۇقسا 13 مينوت
عالىمدار COVID-19-عا قا 14 مينوت
ەلىمىزدە 9584 ادام پنەۆ 14 مينوت
ءۇشتۇرپان اۋدانى: ءجۇن 14 مينوت
اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ ۇزدى 16 مينوت
2،2 ملن قازاقستاندىق تا 16 مينوت
شقو-عا جاپونيادان سOVÙ 19 مينوت
نەمەرە مەن شوبەرە | تۋى 19 مينوت
ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق قاۋىپس 19 مينوت
"Philharmonic Onli 22 مينوت
تۇركىستان تاريحي ءتۋريز 24 مينوت
الماتىدان 267 شاقىرىم ق 24 مينوت
شىعىس قازاقستاندا دالا 24 مينوت
الماتىنى گازداندىرۋ قاش 25 مينوت
قازاقستاندا كوروناۆيرۋس 28 مينوت
الماتىدا تۇرعىندارعا پو 28 مينوت
پاۆلودار وبلىسىنىڭ كاسى 1 ساعات
رايونىمىزدا 5G بازالىق 1 ساعات
شقو-دا سانيتارلىق تالاپ 1 ساعات