ەل-ارنا قولفون نۇسقاسىنا ەنۋ Еларна қолфон нұсқасына ену


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com

Үш күнгы келушылер санағыКелген адам саны (IP)Көрілген бет саны (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-12-121633409037 %63 %
2019-12-131401443142 %58 %
2019-12-14725225755 %45 %


تىركەلىڭىزدەر كىتاپحانا قوجالار تورابى البومدار قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: ەل-ارنا گازەتى | وسى ارادان ەلارنا گازەتىنىڭ بارلىق ماقالالارىن كورۋگە بولادى..

مەندە ال-ارناعا جازبا-ماقالا جازامىن، وندا وسى ارانى باسىڭىز!

جولدانعان ۋاقىتى: 19:22 - 2017/01/16

ماقالا جولداۋشى: الماسبەك تورە
ماقالا اپتورى: تولقىن سارسەنعازى ۇلى
اپتوردىڭ مەكەن-جايى:
وسى ماقالانىڭ كىرىلشە نۇسقاسى، وسى ارانى باسىڭىز

Осы мақаланың кірілше нұсқасы, осы араны басыңыз



: PDF Download - Жұктеұ - Скачать - ءتۇسىرۋ

قيال سابدالين


جەلتوقسان قاھارماندارى ەرلىكتىڭ 30
جىلدىعىنا وراي باسپادان جاڭا جيناق
شىعاردى.تاياۋدا كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەر
راسىمى وتپەك. ۇسىنىپ وتىرعان ماقالا
اتالمىش كىتاپتىڭ «امەريكا –
حەلسينكي» تاراۋىنان الىندى.




تەمىر شىمىلدىق، جەلتوقسان جانە ازاتتىق






جاس ۇرپاقتىڭ ۇرانىنا اينالعان «جەلتوقسان -1986» بيىل وردا بۇزار وتىزعا تولىپ وتىر. جاسىمىز بار، جاسامىسىمىز بار، ارادا وتىز جىلدىڭ باسىنا سۋ قۇيىپپىز. ۋاقىت تەزىنە سالىپ ايتقاندا، بۇل – از با، كوپ پە؟ وبەكتىنى عارىشتىق ولشەم اياسىندا قاراستىرساق، قاس-قاعىم عانا ءسات ەكەن. ءبىراق، ول قانداي ءسات؟ تۇتاس ءبىر ءداۋىردى سىلكىنتكەن، عاسىردى شايقالتقان ءسات ەمەس پە! جەلتوقسان – جەتپىس پالەنشە جىل قۇدايسىز ءومىر كەشكەن الپاۋىت مەملەكەتتىڭ مويىن ومىرتقاسىن استىنا قايىرۋىنا مۇرىندىق بولدى. بۇل فاكت.
وسى وتىز جىلدىڭ اينالاسىندا جەلتوقسان جايلى از ايتىلىپ، از جازىلعان جوق، جالپى. جەلتوقساندىقتارعا ارنالعان ءان مەن جىردان، پوەما-داستاننان تارتىپ، دەرەكتى كىتاپتار، شەجىرەلەر، عىلىمي زەرتتەۋلەر الۋان ءتۇرلى اقپارات قۇرالدارىندا جارىق كورىپ جاتىپتى. ءج-و-ن دەيسىڭ عوي. سويتە تۇرعانىڭمەن دە، ءقايسىبىر ساراپشىلاردىڭ پايىمداۋىنشا، بۇل ءالى جارتىكەش تاريح ەكەن. جەلتوقسان جىرىنىڭ ايتىلعانىنان دا ايتىلارى، جازىلعانىنان دا جازىلارى مول بولسا كەرەك. ە-ە، ەندەشە، «كەدىر-بۇدىرىن»، كەم-كەتىگىن جەلتوقساندىقتار وزدەرى جوندەي جاتار دەيسىڭ.
مەنىڭ جەلتوقسانىم...جەلتوقسان 86-دا مەن كوك الا مۇزعا تايمادىم. كوكالا توبەتكە تالانبادىم. شاراسىزدىقتان قابىرعاسى قايىسقان، بۇعان نە امال دەسىپ، جالعىز اللاعا جالبارىنىسىپ، كوككە الاقان جايىسقان كوپتىڭ ءبىرىمىن. ءحاربىر پەندە جىگەرى قۇم بولعاندا، اينالاسىنان قارمانار تال-تايانىش ىزدەيدى، جۇبانىش ىزدەيدى. تايانىشتى ادام قۇدايدان تابارى قاق. ال، جۇبانىش اركىمگە ءارقالاي كەلمەك. جەلتوقسان تۇسىندا ءوزىمدى اسا شامىرقاندىرعان ەكى-ۇش ءجايىتتىڭ باسىن شالا كەتەيىن. وسى ورايدا ايتا كەتكەن ءجون، بۇل ماقالادا حرونولوگيالىق ءتارتىپ ساقتالماعان. سەبەبى، كۇندەلىك جۇرگىزگەن ەمەسپىن...
انشى-كومپوزيتور ابيىربەك ءتىنالىنىڭ ءوزىن كورمەستەن بۇرىن، «جەلتوقسان جەلى» ءانىنىڭ اۋەنى (مۇقامى) كەلىپ جەتكەندى قۇلاققا. بۇل جان ازابى. مۇڭلى دا ەكسپرەسسيۆتى سۋپەر ءان تىڭداۋشىسىن الدەبىر اندەرشە تەربەتپەيدى – تەبىرەنتەدى. اسىرەسە، ءجۇنىس الىمبەكپەن دۋەتى سويقان. شىمىرلاپ شىڭىراۋ تەرەڭگە، يىرىمگە تارتادى. جانىشتالعان رۋحقا جان بىتىرەدى.
اقىن ەسەنعالي راۋشانوۆتىڭ استارلى جىرلارىن كىمنەن جانە قاي كۇندەرى ەستىگەنىم ەسىمدە جوق. ەسكە تۇسسە، كۇنى بۇگىن ۇسىك شالعان، سىيديعان جەمىس اعاشتارى ەلەستەر كوزىڭىزگە. جۇدەۋ، ءازيز جانارى مۇڭعا تولى قاراكوز قارىنداستار كەلەر كوز الدىڭىزعا. ەگىلمەي وقىپ شىعۋىڭىز مۇمكىن ەمەس.
جۇماش كوكبورىنىڭ (كەنەباي) «زوبالاڭ» داستانىنىڭ العاشقى شۋماقتارى جازىلا باستاعاننان جاتقا بىلەمىن. بۇل جان ايقايى. ديكتورعا ءتان ۇنىمەن اقىن ءوزى داۋىستاپ وقىعان ساتتە، قولقا-جۇرەگىڭىزدى بىرەۋ سۋىق قانجارمەن وسىپ-وسىپ وتكەندەي بولادى. ءتان تۇرشىگىپ، جون ارقاڭىز شىمىرلايدى. كۇنى بۇگىن سولاي. جەلتوقسانعا بايلانىستى «زوبالاڭعا» استار بولارلىق تۋىندى ءالى تۋعان جوق...
جا، ەندى وسى تاقىرىپتىڭ ەكىنشى ءبىر قىرىنا ويىسايىن. باياعىداي ەمەس، ءقازىر عوي راديو دەگەنىڭىزدەن يت ءسۇرىنىپ، كۇشىك باتپاقتايدى. جاقسى ماعىناسىندا ايتقانىم. تاياۋدا سولاردىڭ قايسىبىرىنەن ەستىلگەنىن پارىقتاپ ۇلگىرمەسەم دە: «كەزىندە كەڭەس وكىمەتىن كىمدەر كوبىرەك ىشتەن ءىرىتىپ-شىرىتتى» دەگەندەيىن، ساۋالناما سياقتى ما، ءسوز تىركەستەرىن قۇلاعىم شالىپ قالدى. «ياپىراي، ءا» دەپ، ويلانىپ قالدىم. توسىن ءسوز ەكەن. بۇعان نە دەۋگە بولادى؟ «و-و، ىرىتكەندەر ك-و-پ، شىرىتكەندەر ودان دا م-و-ل» دەپ سوعىپ جىبەرسەك، كۇپىرلىك بولماس پا؟
كۇپىرلىك پە، جوق پا، كوممۋنيستىك قۇرىلىستىڭ وزدىگىنەن ىدىراۋىنا اكەلىپ سوعار سوقپاقتى اقش-تىڭ «ازاتتىق–ازات ەۋروپا» راديوسى سالدى. بۇل دا فاكت. ول بولشەۆيكتىك ىرگەتاستىڭ استىن شاڭىن شىعارماي، قىرىق جىل ۇڭگىدى. ۇڭگي-ۇڭگي، ناتيجەسىندە – «جاۋ ءۇنى» ۇي-ۇيدە، قىل اياعى ساياباعىڭىزدا سىبىرلاپ تۇراتىن بولدى. ەكى زۋبردىڭ ايقاسى مىنە، سولاي باستالعاندى. قىرعي-قاباق قىرقىستىڭ سوڭىندا ءبىرىنىڭ ءمۇيىزى ءسوزسىز مايىرىلۋى ءتيىس ەدى. مۇندايدا يتجىعىس دەگەن بولمايدى عوي. يا سەن، يا مەن. قىرىق جىل قىران-توپان پسيحولوگيالىق سوعىستان سوڭ، قىزىل قامال ءبىر وق شىعىندالماي-اق الىندى، اقىرىندا.
جابىق تا الاڭ-اشىق مايداندا «ازاتتىق–ازات ەۋروپا» راديوسىنىڭ «جاپپاي قىرىپ-جوياتىن» جالعىز قارۋى – ءسوز ەدى. ءسوز، ءسوز، تاعى دا ءسوز جانە افرو-امەريكاندىق دجاز، انگلو-ساكسوندىق روك مۋزىكا. مىنە، بەس قارۋدىڭ ءتۇرى. بەس قۇدىرەت. سوۆەت ۇكىمەتى بولسا، ءوزىنىڭ دارمەنسىزدىگىن سول ءبىر ۇرىمتال شاقتا-اق تانىتىپ تاستاعاندى. اقيقاتتى جۇرتشىلىققا ەستىرپەس ءۇشىن، راديونى تەك تەحنيكالىق جاعىنان تۇنشىقتىرۋدان (گلۋشەنيە) وزگە ءايلا-تاسىل تابا المادى. بۇل ەندى تازا بەيشارالىق ەدى. ارى-بەرىدەن سوڭ، ماركستىك، كوممۋنيستىك يدەيانىڭ جەڭىلىس تابۋى ەدى. كۇل-توپان كۇيرەۋ دەپ مىنە، وسىنى ايتسا كەرەك. ونى ءبىراق، سوۆەتتىك باسشىلىق مويىندامادى. مويىنداۋعا رۋحى جەتپەدى. ول ءۇشىن قىرىق جىلدان استام ۋاقىت كەتتى. بۇل نە دەگەن ءسوز؟ بۇل سوۆەتتى ء«ىرىتىپ-شىرىتۋ» ءۇشىن، بىرەۋلەر قىرىق جىل عۇمىرىن ارنادى دەگەن ءسوز...
الپىسىنشى جىلدارى «ازاتتىق» راديوسىنىڭ حابارلارىن قالالاردا، مىسالى الماتىدا تىڭداۋ وڭايعا سوقپايتىندى، ءبىر قيامەت بولۋشى ەدى. ىسقىرعان داۋىل دەيسىز بە، بوتەن شۋ – توسقاۋىل-بوگەتتەر كوپتى. سەبەبى، قالانىڭ قاق ىرگەسىندە راديو سيگنالداردى تۇنشىقتىراتىن ءىرى ستانتسيا بولىپتى. ونى ءبىز بىلمەيتىنبىز. ال، شەت جايلاعان الىس ايماقتاردا ەستىلۋى اسا ساپالى دەمەسەڭىز دە، جيىرما بەس مەتردەن تومەنگى تولقىنداردى ۇستاۋ اسا ءبىر قيىندىق تۋعىزا قويمايتىن. ول ءۇشىن «سپيدولا» نەمەسە ۆەف سياقتى ءىسى تاۋىرلەۋ قابىلداعىشىڭىز بولسا، جەتىپ جاتىر. قازاقشا يا ورىسشا حابارلاردان تولىقتاي بولماسا دا، ءۇزىپ-جۇلقىپ بىردەڭە ەستيتىنبىز. ال، راديو شەبەرى دەگەنىڭىزدىڭ قانى جەرگە تامبايتىن. اسا قات كاسىپ ەدى. ويتكەنى، ولار قىسقا تولقىندارعا قويىلعان كەدەرگى-بوگەتتەردى ازايتىپ، ەستىلۋ ساپاسىن ارتتىراتىن قيتۇرقى جولداردى جاقسى ءبىلدى عوي. ەگەر شەبەرلەردەن ەتەنە، سىرالعى تانىسىڭىز بولماسا، وندا ايتەۋىر، راديو-ىسراديو دەگەننەن مۇرىنىنا بىردەڭەنىڭ ءيىسى باراتىن ءبىر پاقىرعا جالىنىپ، جارتىلىعىڭىزدى (پول بانكا) قۇيىپ بەرىپ دەگەندەي، قيالاپ جول تاباسىز. يا، فانات تىڭدارماندار ءسويتىپ تە ءىلدالايتىن.
يدەولوگيالىق سوعىس تۇسىندا ودان-بۇدان حابارى بار، قۇلاعى تۇرىك، توبەسى تەسىك پەندە «ازاتتىقتان بىردەڭە ەستىدىم» دەگەننەن ەتەگىن تۇرە-مۇرە قاشاتىن. سەبەبى، ء«ۇش ءارىپ شىبىن جانىمدى شىرقىراتىپ، جىندىحاناعا توعىتىپ جىبەرۋى كادىك» دەپ ويلايتىن. ونىسىن ەندى اسا تەرىس دەپ تە ايتا المايسىز. ويتكەنى، اناۋ «ۇيگە» كاللاسى تۇپ-تۇزىك يتەرىپ تۇرعاندا كىرىپ، «ەمدەلگەن» سوڭ، تازا دەلقۇلى، ەسالاڭ بولىپ قايتقاندار از ەمەستى ول ۋاقىتتا. ءبىراق، يت – قورىعان جەرگە ءوش قوي قاشاندا...مىنا مەن پاقىرىڭىز بالا كۇننەن بىردەڭەنى ءبۇلدىرىپ جۇرەمىن. «ازاتتىققا»، جالپى باتىس راديوسى اتاۋلىسىنا دەگەن اسىرە اۋەستىگىمە ءقايسىبىر ەتجاقىندارىم ۇركە دە ۇرەيلەنە قارايتىن. ء«تۇپتىڭ-تۇبى مۇنىڭ ارتى جاقسىلىققا سوقپايدى» دەپ كۇبىرلەسەتىن. ونىسى ەندى «زيانى وزگەگە ءتيىپ كەتپەي مە» دەگەندەرى. ولارى ءجون عوي. ساقتىق قوي. قۇدايىڭىز دا «ساقتانساڭ، ساقتايمىن» دەگەن. ءبىراق، مەنىكى دە قاي ءبىر الىپ بارا جاتقان، اسىپ-تاسىپ بارا جاتقان انتيسوۆەتتىكتەن بولدى دەيسىز. ءوزىمنىڭ ويىمشا، التەرناتيۆتى اقپاراتقا دەگەن قۇمارلىقتان جانە باتىستىق روك، پوپ مۋزىكاعا دەگەن قۇشتارلىقتان تۋىنداسا كەرەك ءبارى...
ە-ە-ە، نەسىن ايتاسىز، تۇپتىڭ-تۇبىندە وسىنداي «جاۋ راديوعا» بارىپ قىزمەت جاسايمىن، رەسپۋبليكا پارلامەنتىنەن ەلىمىزگە ەگەمەندىك بەرىلۋىن ماساتتانا حابارلايمىن، ءسال كەيىنىرەك تاۋەلسىزدىك الۋىمىزدى سۇيىنشىلەيمىن، ەلىمىزدىڭ ءار تۇكپىرىنەن تىكەلەي رەپورتاجدار جۇرگىزەمىن دەپ مەن پاقىرىڭىز ول كەزدە ويلادى دەيسىز بە. ءۇش ۇيىقتاسام، تۇسىمە كىردى مە دەسەڭىزشى! يا، تاعدىر ايداپ (سول الگى ء«بۇلدىرىپ» جۇرەتىن ادەتىمنىڭ ارقاسىندا)، اتىشۋلى راديوعا قالاي بارعانىم، قاۋىپ-قاتەردى قايدان كۇتكەنىم جايلى ءسال كەيىنىرەك باياندارمىن.
«ماڭگى كوسەم» ستالين كوز جۇماردىڭ ءسال الدىندا عانا اشىلعان «ازاتتىق–ازات ەۋروپا» (ول كەزدە «بوستاندىق») راديوسىنىڭ شتاب-پاتەرى باتىس گەرمانيانىڭ ميۋنحەن قالاسىنداعى قىسى-جازى مولدىرەپ اعاتىن يزار وزەنىنىڭ سول جاق جاعالاۋىنداعى اعىلشىن پاركىندە ورنالاسقاندى. ەكىنشى دۇنيە جۇزىلىك سوعىس تۇسىندا بۇل ءۇي گوسپيتال بولعان ەكەن. راديودا نەگىزىنەن سوعىستان قايتپاي قالعاندار جانە ەميگرانتتار جۇمىس جاسادى. قىرعي-قاباق سوعىس جىلدارىندا «ازاتتىقتا» قىزمەتتە جۇرگەن كگب-نىڭ بىرنەشە جانسىزى اشكەرەلەنىپتى. ولار شتاب-پاتەرگە نەشە مارتە بومبا قويىپ، جارىپ تا كورگەن. اجال قۇشقان جۋرناليستەر دە بولدى. ەڭ ۇلكەن دەگەن ورىس رەداكتسياسىندا بۇكىل باتىس بارلاۋىنىڭ تۇمسىعى استىندا كگب-نىڭ پوكوۆنيگى ولەگ تۋمانوۆ باس رەداكتور بولىپ قىزمەت اتقارعان كۇندەر دە ءوتىپتى راديونىڭ باسىنان. «ازاتتىق–ازات ەۋروپا» راديوسىنىڭ جەلتوقسان اقيقاتىن الەمگە پاش ەتۋدەگى اتقارعان ءرولى اسا وراسان. الگىندە ايتتىق، جەلتوقسان وقيعاسىنا وتىز جىل. قازاق ەلىنىڭ تاۋەلسىزدىگىنە جيىرما بەس جىل. بۇل ەكى ۇلى وقيعا قاتار كەلىپ تۇر. «ازاتتىقتا» ءجۇرىپ، ەلىنىڭ تاۋەلسىزدىگى ءۇشىن كۇرەستە باستارىن بايگەگە تىككەن ارىستار مەن ءشايىت كەتكەن بوزداقتاردى ەسكە ءتۇسىرۋ ورايىندا، ەڭ الدىمەن، ەسىمدەرى تاريح تاقتاسىنا التىن ارىپپەن جازىلۋى ءتيىس قازاقستاندىقتار: قارىس قاناتباەۆتىڭ، كگب-نىڭ قولىنان اجال قۇشتى دەسەتىن ماۋلەكەش (اسان قايعى) ءقايىپبولديننىڭ، داۋلەت تاعىبەرليننىڭ، جاكەن باپىشەۆتىڭ، ماحمەت قۇلماعامبەتوۆتىڭ جانە حاسەن ورالتايدىڭ ارۋاقتارىنا تاعزىم ەتكەن ءلازىم دەپ بىلەمىن.
تاريح، قوعام، زامانا جايلى اقيقاتتى جەتكىزۋدە، ەركىن دە بەيتاراپ اقپارات تاراتۋدا قانشاما جىلدار قازاق سەرۆيسىندە مۇقاباي ەنگين، تالعات قوسجىگىت، ءومىرحان التىن، ءابدىۋاقاپ قارا، نۇركامال ءپىنار، ءاليحان جانالتاي، ابدۇلقايۋم كەسيجي جانە باسقالارى بەل جازباي ەڭبەك ەتتى. ومىرىنەن قاۋىپتەنگەن ءقايسىبىرى لاقاپ اتتاردى پايدالاندى. ويتپەسە بولمايتىندى. ويتكەنى، ۇنەمى قاۋىپ-قاتەردىڭ جانىندا ءجۇردى.
بۇكىل سوۆەتتىك كەڭىستىكتى قامتۋ ءۇشىن، باسقا سەرۆيستەرگە قاراعاندا، ورىس رەداكتسياسىنىڭ حابارلارى ماكسيمال كولەمدە تاراتىلىپ كەلدى. ويتكەنى بۇكىل يمپەريا ورىس تىلىندە سويلەدى. سوندىقتان، وعان ەفيردەن كوپ ۋاقىت بەرىلدى. شتاتى دا جەتكىلىكتى ەدى. فاتيما سالكازانوۆا، ساۆيك شۋستەر، تەنگيز گۋداۆا، الەكساندر رار، كارەن اگاميروۆ سياقتى كوكجالداردىڭ بىرقاتارىمەن ماسكەۋلىك ارىپتەسىم مارك دەيچ جانە ءوزىمىزدىڭ ماحمەت قۇلماعامبەتوۆ اعامىز ارقىلى تانىس بولدىم. باسىندا مەنى ورىس رەداكتسياسى دا پايدالانعىسى كەلدى. الايدا، سوڭىنان قازاقتاردا ۇلتشىلدىق سارىن باسىم دەگەن جەلەۋمەن اينىپ قالىستى...
ورىس سەرۆيسىنىڭ اۆتورلارى دا سويقاندى. يوسيف برودسكي، سەرگەي دوۆلاتوۆ، ۆاسيلي اكسەنوۆ، ۆلاديمير ۆوينوۆيچتەر ميكروفون الدىن بەرمەيتىن. بۇل قازاق قىزمەتىنىڭ اۆتورلارى وسال بولدى دەگەن ءسوز ەمەس، ارينە. بىزدە دە قوشقارداي-قوشقارداي اقىن-جازۋشىلار، ايتۋلى ونەر شەبەرلەرى، ءىرى عالىمدار، ساياساتكەرلەر، «جەلتوقسان» قوعامدىق ۇيىمىنىڭ بارلىق مۇشەلەرى دەرلىك، ونىڭ ىشىندە حاسەن قوجا احمەت، امانجول نالىباەۆ، قۇرمانعازى راحمەتوۆتار ەفيرگە ءجيى-جيى شىعىپ تۇردى. باسىندا، سوۆەتتىڭ قىلىشىنان قان تامىپ تۇرعان شاقتا ارينە، جۇرەگىنىڭ تۇگى بار بىرەۋ بولماسا، جۇرت «ازاتتىقتان» ات-تونىن الا قاشاتىن. ءقايسىبىرى مەنىمەن سالەمدەسۋدەن دە قورقاتىن، سىرتىمنان انب-نىڭ اگەنتى دەسىپ. كۇنى بۇگىن بيلىك ماڭىندا جۇرگەن، اتتان تۇسپەگەن بىرەۋلەر (اتى-جوندەرىن اتاماي-اق قويايىن) «جاۋ راديوعا سۇقبات بەرمەيمىز» دەسىپ، وزىممەن توبەلەسۋگە دەيىن بارعانىن ءقايتىپ ۇمىتايىن. سوۆەت وكىمەتى كەلمەسكە كەتكەسىن عوي، الگىندەيلەر سۇقبات بەرۋگە وزدەرى سۇرانىپ كەلەتىن بولدى عوي، اقىرىندا. اي، زامان-اي، ءاي، قۋ اقشا-اي!
اۆتورلاردىڭ ىشىنەن وزىمە سوۆەتقازى اقاتاي مەن اسقار توقپانوۆ اعام كوبىرەك ۇنايتىن. سوزگە شەشەن ەدى ەكەۋى دە. كوسەمسوزدىڭ قامشى سالدىرماس حاس شەبەرلەرى ەدى. قانشا ەسكەرتكەنىڭمەن، كوسىلە سويلەپ ءبىر كەتكەندەرىندە، اراكىدىك بولسا دا، ارالاسىپ وتىرۋ اسا قيىنعا تۇسەتىن. ولاردا مۇدىرىس-كىدىرىس دەگەن بولمايتىن. ءبىلىمدى دە قارىمدى ساياساتكەر جاسارال ءقۋانىشالى دە سولارعا جەتەقابىل، جورعا سويلەيتىن...
«ازاتتىقتى» تۇنشىقتىرۋ – راديو اتاۋلىنىڭ ەڭ سوڭىنان (گورباچەۆ تاراپىنان)، ء1988-شى جىلدىڭ اياعىندا عانا توقتاتىلدى. ءسويتىپ، تەمىر شىمىلدىقتىڭ ەتەگى ءتۇرىلدى. باتىس ەلدەرىمەن تىكەلەي تەلەفون ارقىلى بايلانىسۋعا مۇمكىندىك تۋدى. بايلانىسۋعا بۇرىندارى دا ءارتۇرلى ارەكەتتەر جاساپ كورگەنىمىزبەن، كوبىنەسە ونىمىز ءساتسىز اياقتالۋشى ەدى. ەندى ءبارى باسقاشا. ال، ء1991-شى جىلى ماسكەۋدەگى تامىز بۇلىگىنەن سوڭ، كوپ ۇزاماي، راديونىڭ سول كەزدەگى باس ديرەكتورى ەندەرس ۋيمبۋش مىرزا قازاقستانعا ۇشىپ كەلدى. بىرنەشە ادام پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قابىلداۋىندا بولدىق. پرەزيدەنت تاراپىنان «ازاتتىق» راديوسى بيۋروسىنىڭ قازاقستاندا اشىلۋىنا رەسمي رۇقسات بەرىلدى. بۇل ءىرى تاريحي وقيعا ەدى. بيۋرونىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا ء(سال كەيىن) اقش-تىڭ قازاقستانداعى تۇڭعىش ەلشىسى ۋيليام كورتني، قازاق سەرۆيسى جاعىنان حاسەن ورالتاي كەلىپ قاتىستى...
جا، كوپ سوزبالاقتاتپايىن، «ازاتتىق–ازات ەۋروپا» راديوسىنا ءوزىم تىكەلەي جەلتوقسان ماسەلەسىنە بايلانىستى عانا بارعانىمدى قىسقاشا بايانداپ وتسەم بە دەيمىن. سەبەبى، بۇل ءوزى كولەمدى تاقىرىپقا ۇقسايدى. ءساتى تۇسسە، ءوز الدىنا ءبىر كىتاپقا جۇك بولايىن دەپ تە تۇرعان سياقتى ما...
سونىمەن، 1986-جىلى الماتىداعى برەجنەۆ اتىنداعى الاڭدا ۇستالىپ، لاگەرگە ايدالعان ازاماتتار ءۇش جىلدان سوڭ قايتىپ ورالا باستادى. ولاردىڭ ىشىندە ەسكى تانىسىم امانجول نالىباەۆ تا بار ەدى. ۇزاماي «جەلتوقسان» قوعامدىق قوزعالىسى قۇرىلدى. مەن مۇشەلىككە ءوتتىم. كەيىنىرەك قوزعالىستىڭ تەڭ ءتوراعاسى بولدىم. ىلە «ازاتتىقتان» شاقىرتۋ الدىم... ءويبيۋ، كەشىرىڭىز، «ازاتتىق» بايعۇس ءقايتىپ شاقىرتسىن، ونداي ىسكە اشىقتان-اشىق ارالاسا المايتىندى. سوندىقتان، حاسەن ورالتاي اعام ماينداعى فرانكفۋرتتاعى «تۇرىك-يسلام بىرلىگى» ۇيىمىنىڭ حالىقارالىق كونفەرەنتسياسىن پايدالانىپ قالعان كورىنەدى. شىنىمەن دە، «تۇرىك-يسلام بىرلىگى» كونفەرەنتسياسى ءوز جۇمىسىن اتالعان ۋاقىتتا باستاعانى راس. باستىعى – زور تۇرىكشىل ازامات مۇسا ساردار چەلەبي ەدى. ءبىز دە وسى مۇمكىندىكتى جىبەرىپ الماۋعا تىرىسىپ باقتىق.
ماقسات – جازىقسىز سوتتالعان، ءالى بوستاندىققا شىعا الماي جاتقان جەلتوقساندىقتاردى ازات ەتۋ، بۇل جونىندە الەم جۇرتشىلىعىن جان-جاقتى حاباردار ەتۋ. ول ءۇشىن، «ازاتتىققا» ماتەريالدار، ءتۇرلى قۇجاتتار جەتكىزۋ كەرەك. ونى ءۇش ارىپتەن ءقايتىپ جاسىرىپ وتكىزەسىڭ؟ «قازاق ۇلتشىلدىعى» دەگەن جەلەۋ جەلبىرەپ تۇرعان كەز. ورتا جولدا «ابايسىز» باسىڭا كىرپىش ءتۇسىپ كەتىپ، جان ءتاسىلىم ەتپەيسىڭ بە؟ ءمىنى، وسى جاعىن امانجول مارقۇم ەكەۋىمىز كوپ ويلاندىق، قيتۇرقى جولدارىن ىزدەستىردىك. گورباچەۆتىڭ جىلىمىعى كەلگەنىمەن، تەمىر شىمىلدىقتىڭ ارعى جاعىنا ءوتۋ ءالى دە زور قيىندىق تۋعىزۋشى ەدى. مىنە، وسى تۇستا سسسر جوعارعى سوۆەتىنىڭ دەپۋتاتى، اقىن مۇقتار شاحانوۆ اعامىز پارمەن بەردى. ول قازاق ءسسر-ىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى اقمارال ارىستانبەكوۆاعا حابارلاسىپ، بۇل ىسكە بەل شەشىپ ارالاسۋىن سۇرادى. ماسكەۋدە كەزدەسەر كەدەرگى-كەساپاتتاردان ءسويتىپ قۇتىلدىق.
اقىرىندا، وسىنشاما قيىنشىلىقتاردان سوڭ «ازاتتىق–ازات ەۋروپا» راديوسىنىڭ بوساعاسىنا...يا، تابالدىرىعىنا كەلىپ تابان تىرەگەنىمدى قايتەيىن، سىرتىمنان ءويب-ي-ۋ، «مىنا قۋ كگب-نىڭ پولكوۆنيگى ەمەس پە، بومبا قويىپ، شاڭىراعىمىزدى قاق ورتاسىنا ءتۇسىرىپ جۇرمەس پە» دەcىپ، جۇرەكتەرى كۇپتى ەكەن. اۋزى كۇيگەن ءۇرىپ ىشەدى. سەكەمشىلدىك جوعارى باسشىلىقتان سياقتى. ولارعا نە سىن؟ مەن پاقىر ءوزىم ولە الماي جۇرگەنىمدى قايدان ءبىلسىن، ءتۇرلى تەست-سىناقتاردان وتكىزىپ شىر-پىرلارى شىقتى. مەن دە يت ولگەن جەردەن كەلگەندەگى ماقساتىما جەتۋىم كەرەك. ايداپ وتىرىپ، كوممۋنيزم-بولشەۆيزم دەسە قانى قارايىپ وتىرعان باتىس ۋكراينا ۇلتشىلدارىنىڭ انتيبولشەۆيكتىك ۇيىمىنا الىپ بارىستى. ستەپان باندەرانىڭ جاقتاستارىمەن، سەرىكتەرىمەن كەزدەستىردى. ولاردىڭ قاتىندارىنىڭ قولىن الدىق، جابىلىپ سۋرەتكە تۇستىك دەگەندەي. ەسەسوۆشى-ۆلاسوۆشىلارمەن قول قىسىسپادى دەمەسەڭىز، سوۆەت وكىمەتىنە قانى قاس دەگەن ءبىراز جۇرتشىلىقپەن ءتوس قاعىستىردىق قوي، قىسقاسى. بۇدان كەيىن ە-ە-ە، ەلىڭە قايتۋ-قايتپاۋىڭ، قاتىن-بالاڭدى قايتىپ كورۋ-كورمەۋىڭ ءوزى نەعايبىل ەدى، بالكىم...نە كەرەك، ايتەۋىر (قاۋىپسىزدىك قىزمەتى مە)، ءبىراز قويىرتپاقتاسىپ بارىپ قويىستى عوي، اقىرىندا.
ماسكەۋدەگى تامىز بۇلىگىنەن سوڭ، ءبىراز سوزبالاقتالسا دا، قازاقستاندا ءۇش ءتىلشى ۇستاۋعا رۇقسات بەرىلدى. «قيال، سەن نايماندارىڭدى تىقپىشتاي بەرمە. مەن كەرەيىمدى سۇيرەلەمەيىن. قازاقتىڭ ۇشكە بولىنەتىندىگىن تەك سەن ەكەۋمىز عانا ەمەس، ۆاشينگتونداعى ءداۋ باسشىمىزدىڭ دا قۋ ءىشى سەزىپ وتىر» دەپ قالجىڭعا باسار ەدى حاسەكەڭ مارقۇم. نە كەرەك، ءسويتىپ، ەسكى تانىسىم باتىرحان دارىمبەتكە جانە ءبىرتوعا ساياسات بەيىسبايعا توقتادىق.
جا، بۇل ەندى ءوز الدىنا جەكە اڭگىمە، اينالايىن...



قيال سابدالين


«ازاتتىق–ازات ەۋروپا» راديوسىنىڭ
قازاقستانداعى تۇڭعىش ءتىلشىسى ءارى بيۋرو جەتەكشىسى.

قوسىمشا جۇكتەلگەن سۋرەتتەرى:

كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/oku.php?tur=11&id=1693

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە 99 دەپ جازىڭىز، راحىمەت!
98 + 1 = ? sozsiz sifermen tolteringiz.

ەل-ارنا ءوز گازەتى

ەڭ جاڭا ماقالالار


قىتايدا تۇراتىن قاريا « 3 مينوت
قىتايدا تۇراتىن قاريا « 9 مينوت
"قارجىنى كەش بەرەس 9 مينوت
قىتايدا تۇراتىن قاريا « 15 مينوت
اعاجاي التاي تورى 19 مينوت
پوليتسيا تۇتقىنداعان كە 1 ساعات
اعاجاي التاي تورى 1 ساعات
بەلگىسىز ەلوردالىق قارد 1 ساعات
بوريس دجونسون: ەندى برە 1 ساعات
ماڭعىستاۋدا جىلىنا 5 مى 1 ساعات
ابىل - قازاق اۋىز ادەبي 1 ساعات
اعاجاي التاي تورى 1 ساعات
«حان شاتىردا» بۋتيك ورت 1 ساعات
ەرىكتىلەر جۇمىسىنىڭ ساع 1 ساعات
قىستا ادامدار از جۇمىس 1 ساعات
مىسىر بيلىگى ازاماتتىق 1 ساعات
سقو-دا ەكى بالانى اجالد 1 ساعات
كىمنىڭ جۇمىسى - تاناش د 1 ساعات
اعاجاي التاي تورى 1 ساعات
قاراعاندى وبلىسىنىڭ سار 1 ساعات
مىڭداعان ەلوردالىق جاست 1 ساعات
اعاجاي التاي تورى 2 ساعات
مىڭداعان جاس ەلوردالىقت 2 ساعات
يزرايل ءمينيسترى ەۆرەيل 2 ساعات
ياسساۋي حيكمەتتەرىنىڭ ء 2 ساعات
زەردەلÙ‰ زەرتتەۋشÙ‰ ەدى 2 ساعات
اعاجاي التاي تورى 2 ساعات
ءوزى جەتىسىپ ءومىر ءسۇر 2 ساعات
يزرايل ءمينيسترى ەۆرەيل 2 ساعات
中国哈萨克语广播网 2 ساعات