كومپيۋتەر نۇسقاسى Компйутер нұсқасы

قولايلى بەت | بۇگىنگى | كەشەگى | جالپى مالىمەت

ەل-ارناعا تىزىمدەلىڭىزدەر ...
قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى
СанақКелген (IP)Көрілген (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-12-082923931263 %37 %
2019-12-092218827250 %50 %
2019-12-101619695248 %52 %

قازاق ءتىلى جازۋىن لاتىن گرافيكاسىنا وتكىزۋ ءۇشىن بەكىتىلگەن اكۋتى بار جوباسىنىڭ تاڭبالارىنداعى تۇزەتىلمەيتىن


ءتۇرى: ەل-ارنا گازەتى

ەل-ارناعا ماقالا جازىڭىز!


جولدانعان ۋاقىتى: 16:51 - 2019/01/31

ماقالا جولداۋشى: tabyldy
ماقالا اپتورى: Табылды
اپتوردىڭ مەكەن-جايى: Астана

ماقالانىڭ كىرىلشە نۇسقاسى

мақаланың кірілше нұсқасы


قازاق ءتىلى جازۋىن لاتىن گرافيكاسىنا وتكىزۋ ءۇشىن بەكىتىلگەن اكۋتى بار جوباسىنىڭ تاڭبالارىنداعى تۇزەت


: PDF Download - Жұктеұ - Скачать - ءتۇسىرۋ


اكۋتى بار بەكىتىلگەن جوباداعى «I»، «ı» تاڭبالارىمەن «ي» دىبىسىن، «I»، «i» تاڭبالارىمەن ء«ى» دىبىسىن بەلگىلەۋ ورەسكەل قاتەلىك. كەيبىرەۋلەر «ي» دىبىسى ءسوز باسىندا كەلمەيدى، جالقى ەسىمدە كەزدەسەتىن يسلام ءسوزىن Iıslam دەپ جازامىز دەپ دالەلدەگەن شىعار. سوڭعى جىلدارى تاقىرىپتىڭ باسىن، قىسقارتۋلاردى، نەمەسە ءسوز تىركەستەرىن ەرەكشەلەۋ ماقساتىندا بارلىق ارىپتەردى باس ارىپپەن جازۋ بەلەڭ الىپ كەلەدى.
ەكى دىبىستى ءبىر «I» ارپىمەن بەلگىلەۋ بىرەۋىنىڭ ءسوزسىز جويىلۋىنا سەبەپكەر بولادى. ول ارينە قازاقتىڭ «i» دىبىسى ەرتەڭ-اق «ي» بولىپ شىعا كەلەرى ءسوزسىز. ءسويتىپ ارامىزداعى شالا قازاقتاردىڭ قۇداي بەرىپ ءبارىمىز تاتارشا بير، ەكي دەپ سويلەيتىن بولامىز.
باستاپقى جوبادا بولعان «İ»، «i» تاڭبالارىمەن ء«ى» دىبىسىن بەلگىلەۋگە ورالار بولساق «بۇل پايداعا اسار ما ەدى؟»ب- دەگەن سۇراققا جاۋاپ ىزدەپ كورمەكشىمىن.
نەگىزگى لاتينيتسادا جوق، ءبىراق جالپى لاتىن توبىندا بار جانە ءبىزدىڭ اكۋتتى جوباعا كىرەتىن ەكى تاڭبانى: «ı»، «İ» الىپ رەگيسترىن وزگەرتەيىك، ياعني كىشى ءارىپتى باس ءارىپ ەتىپ، باس ءارىپتى كىشى ەتىپ كورەيىك. ول ءۇشىن Word 2007 رەداكتورنىنان باستاپ «گلاۆنايا» پاراقشاسىنداعى «رەگيسترى» تۇيمەسىن باسساڭىز، نەمەسە ودان ەجەلگى رەداكتورلاردا «فورمات»، «رەگيسترى» بۇيرىعىن ورىنداساڭىز قۇرامى بىردەي بۇيرىقتاردان قۇرالعان تەرەزە اشىلادى. كەرەكتى بۇيرىق «يزمەنيت رەگيستر».


تاماشا! «I»، «i» بىزگە كەرەكتى ەكى ءارىپ شىقتى! نەسىن ايايمىز شىققان ناتيجەنىڭ رەگيسترىن وزگەرتسەك، وندا قايتادان «ı»، «İ» شىعۋى كەرەك قوي. كورەيىك. الىڭعان ناتيجەنى ەرەكشەلەپ تاعى دا «يزمەنيت رەگيستر» بۇيرىعىن ءورىندايمىز.
ماسساعان! «i»، «I» بولىپ شىقتى. ەندى ونى وزگەرتسەك «I»، «i».
سىيقىر بولدى. بۇلار كادىمگى لاتىن توبىنداعى «اي» ءارىپى بولىپ شىقتى. جوبادا بار ەكى ءارىپتىڭ ورنىنا جوبادا جوق باسقا ءارىپ الدىق. ء
سوز باسىندا تۇرعان ءارىپتىڭ، نەمەسە «اۆتوزامەنا» تىزىمىندە تۇرعان ءسوزدىڭ رەگيسترىن وفيستاعى رەداكتور، مىسالعا Word، اۆتوماتتى تۇردە تۇردە وزگەرتەدى. كەي جاعدايدا قولدانۋشىنىڭ ءوزى دە بايقاماۋسىزدا وزگەرتىپ الۋى مۇمكىن. ءبىر قاراساڭ قانشاما ءسوز قاتە بولىپ شىعادى. مىسالعا «aına» ءسوزى قاتە جازىلعان جانە قازاقشا وقىلۋى قيىن ء«aىna» سوزىنە اينالادى.
بۇل جوبانى قالدىرساق وسى سياقتى اينىمالى سوزدەر كوبەەتىن بولادى.
ارينە بۇل ەكى ءارىپتى ءوز تاراپىمىزدان ءوز كەستەمىزگە قوسۋىمىزعا بولادى، درايۆەر جازىپ ولاردى ەنگىزۋ مەن رەگيسترىن وزگەرتۋ ماسەلەسىن دە شەشۋگە بولادى. ءبىراق بۇل جاعدايدا لاتىن قارپىنە وتكەن كەزدە كەلەتىن كوپتەگەن كەڭشىلىكتەردەن، كەلەيىن دەپ تۇرعان ارتىقشىلىقتاردان ايىرىلىپ، بۇرىنعى كيريلليتساداعى كۇنىمىزگە قايتا بارامىز. ء
بىزدىڭ دەرەكتى باسقا كومپۇيتەردەن وقۋ ءۇشىن ىشىندە جوعارىدا كورسەتىلگەن ارىپتەر قوسىپ جاساعان كەستەنى وعان ورناتۋ كەرەك بولادى. ايتپەسە ول ارىپتەردىڭ ورنى ۇڭىرەيىپ بوس تۇرادى، نەمەسە باسقا ءبىر ەلدىڭ تاڭباسى كورىنىپ، ونداي ءماتىن ءۇشىن بەتىمىز قىزاراتىن بولادى. ياعني، باياعى تاز قالپىمىز عا قايتا تۇسەمىز!
لاتىنشا «I»، «i» تاڭباسىنان باس تارتۋعا تۋرا كەلەدى. ويتكەنى ونىڭ باس ءارپى ءبىر دىبىستى، ال كىشى ءارپى ەكىنشى دىبىستى بەرەدى. ءوزىمىز ءبىر تاڭباسىنان باس تارتقان لاتىن گرافيكاسىنا ءبىز قالايشا كوشپەكشىمىز! ۇشتىلدىلىك قاعيداسىنا سايكەس اعىلشىنشا وقىپ جاتقان بالالارىمىزعا بۇل قانداي سالماق بولادى؟
اكۋتى بار جوباداعى «Ǵ» مەن «ǵ» ارىپتەرىنىڭ دە دەنى دۇرىس ەمەس. ونى تەكسەرۋ ءۇشىن جوباداعى بارلىق اكۋتى بار تاڭبالاردان قۇرالعان «úóáǵýń»، «ÚÓÁǴÝŃ» تىزبەكتەرىنىڭ رەگيسترىن وزگەرتسەك مىناداي ناتيجە الامىز: «ÚÓÁǵÝŃ»، «úóáǴýń». كودتىق كەستەدە قاتار تۇرعانمەن Ǵǵ تاڭبالارى رەگيسترىن وزگەرتۋ بۇيرىعىنا باعىنبايدى. ياعني قابىلدانسا قيىندىق تۋعىزادى.
اكۋت تاڭباسى نوقات بولىپ ەسەپتەلەدى. جازعان كەزدە بۇل تاڭبالار ءتۇسىپ قالۋى نەمەسە قيسىق ءتۇسىپ ὀὁóὸ كودتارى ءارتۇرلى باسقا تاڭبالارعا ۇقساۋى مۇمكىن.
اكۋت تاڭباسى ورىس تىلىندە ايرىقشا مىندەت اتقاراتىن دىبىستالۋ ەكپىنىن بىلدىرەتىن تاڭبا. ول ءقازىر قولدانىستا جۇرگەن وقۋلىقتاردا دا، كۇندە شىعىپ جاتقان گازەت جۋرنالداردا دا كوپتەپ كەزدەسەدى. ۇشتىلدىلىكتى مەڭگەرۋدى ماقسات ەتىپ وتىرعان ەلىمىزدىڭ ساياساتىنا سايكەس بالالارىمىز ءالى دە ورىس ءتىلىن جەتىك مەڭگەرەدى. سوندىقتان بۇنداي نوقاتى بار ارىپتەردى بالالارىمىز ايرىقشا ەكپىندەتە وقىپ، بارا-بارا قازاقتىڭ سويلەۋ مادەنيەتى بۇزىلۋ ءقاۋپى دە بار.
اكۋت تاڭباسى فيزيكا، مەحانيكا جانە ماتەماتيكا سالالارىندا ۋاقىتتىق ەمەس ارگۋمەنت بويىنشا تۋىندى دەگەن ۇعىمدى بەلگىلەيتىن تاڭبا.
سونىمەن قاتار اعىلشىن تىلىندە «ۋ» تاڭباسى داۋىسسىز «ي» دىبىسىن بەلگىلەيتىن تاڭبا. جوبادا ول داۋىستى «ى» دىبىسىن بەلگىلەيدى.
«ش» دىبىسى ءۇشىن ديگراف قولدانىلىپ، قازاقتىڭ ء«بىر دىبىسقا ءبىر ءارىپ سايكەس» زاڭدىلىعى بۇزىلىپ تۇر.
«ق» دىبىسىن بەلگىلەۋگە «Q» تاڭباسىن قولدانۋ ۋاقىت وتە كەلە «kz» جانە «kaz» كونتەنتتەرىن «qz» جانە «qaz» تىركەستەرىنە الماستىرۋعا اكەلىپ سوعۋى مۇمكىن. ونىڭ قۇنى قازناعا كەم دەگەندە ميلليارد دوللار شىعىن اكەلەدى.
باسىندا مەن «بۇل جوباعا كىرەتىن ارىپتەر دۇنيە جۇزىلىك قولدانىستا بار تاڭبالار تىزىمىندە بار» دەگەن تۇسپال ايتقان بولاتىنمىن. بۇگىن سول سوزىمنەن باس تارتامىن. ويتكەنى جوباعا كىرگەن 3 تاڭبانىڭ تۇزەتىلمەيتىن قاتەلىكتەرى بار. سوندىقتان اكۋتى بار جوبادان باس تارتاتىن ۋاقىت جەتتى، اعايىن! ء
بارىڭىزدى ەشقانداي قاتەسى جوق، لاتىنشا تاڭبالارعا كارەل «^» تاڭباسىن قويۋ ارقىلى الىنعان تاڭبالارى فيزيكا-ماتەماتيكا ۇعىمدارىنا قايشى كەلمەيتىن، ءبىر دىبىسقا ءبىر ءارىپ قاعيداسىنا سايكەس جاسالعان، ارىپتەرى دۇنيە جۇزىلىك قولدانىستا بار، شەت ەلدىڭ كەز-كەلگەن كومپۇيتەرىندە دە، عالامتور جەلىسىندە دە قيىندىقسىز اشىلا بەرەتىن ارىپتەرى بار، قاي جاعىنان دا ءتيىمدى مەنىڭ جوبامدى قولداۋعا شاقىرامىن!
ۇسىنىلىپ وتىرعان لاتىن گرافيكاسى كورسەتىلگەن قاتەلىكتەردەن تازا، عالامتوردا ابدەن تالقىلانعان جانە كوپتەگەن قولدانۋشىلاردىڭ ۇسىنىستارى ارقاسىندا پايدا بولعان جوبا. سوندىقتان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ 2017 جىلعى 19 اقپانداعى №637 جارلىقپەن بەكىتىلگەن لاتىن گرافيكاسىنا نەگىزدەلگەن قازاق ءتىلى ءالىپبيىن وسى جوبا نەگىزىندە دامىتۋ وزەكتىلىگى جوعارى، كەزەك كۇتتىرمەيتىن شارۋا دەپ ەسەپتەيمىن.


بۇل جوبادا:
1. لاتىن ارىپتەرىنىڭ وقىلۋى ەۆروپا ەلدەرىنىڭ سوزدەرىندەگى دىبىستارعا بارىنشا ۇقساس;
2. بارلىق ارىپتەر دۇنيە ءجۇزى قولدانىپ جۇرگەن ارىپتەر مەن تاڭبالار كەستەسىندە «لاتينيتسا» توبىنا كىرەتىن ارىپتەر;
3. لاتىن جازۋى ماتەماتيكا تاڭبالارىن جازاتىن جازۋ. سوندىقتان لاتىن ءارىپىنىڭ ۇستىنە قويىلاتىن تاڭبا رەتىندە تۋىندى ۇعىمىنا قارسى كەلمەۋى ءۇشىن نۇكتەنى، ال ۆەكتور ۇعىمىنا قارسى كەلمەۋى ءۇشىن ءتۇزۋ سىزىقتى، دوعا ۇعىمىنا قارسى كەلمەۋى ءۇشىن ويىس قيسىقتى قولدانۋعا بولمايدى. جوبادا قوسىمشا ارىپتەر رەتىندە توبەسىنە دوڭەس سىزىقشا - تسيركۋمفلەكس (جەكە قولدانعاندا «كارەت»،- دەپ اتالادى) تاڭباسى قويىلعان ارىپتەر الىندى;
4. داۋىستى «ى» دىبىسى لاتىنشا داۋىستىنى بەلگىلەيتىن ء«ى»، ال داۋىستى «ۇ» دىبىسى - «u»، داۋىسسىز «ي» دىبىسى لاتىنشا داۋىسسىزدى بەلگىلەيتىن «y» تاڭباسىمەن، ال داۋىسسىز «ۋ» دىبىسى - «w» تاڭباسىمەن بەلگىلەندى. ال جىڭىشكە داۋىستىلاردىڭ ءبارى سايكەس جۋان داۋىستىلاردىڭ ۇستىنە تسيركۋمفلەكس قويۋ ارقىلى بەلگىلەندى: «Â»، «Î»، «Ô»، «Û»، «â»، «î»، «ô»، «û»; 5 «Ŝ»، «ŝ» تاڭبالارى «ش» دىبىسىن الماستىردى; 6. 30-شى جىلدارداعى قازاق جازۋىندا «ŋ» تاڭباسى «ڭ» دىبىسىن الماستىرعان; 7. كوپ جاعدايلاردا «C»، «c» ارىپتەرى «ك» بولىپ وقىلادى، دەمەك «ق» دىبىسىن «K»، «k» ارقىلى بەلگىلەۋگە مۇمكىندىك تۋادى. سويتسەك قازاق ەلىنىڭ برەندىنە اينالعان kz، kaz سوزدەرىن سول قالپىندا ساقتاۋعا مۇمكىندىك تۋادى. 8. «Q»، «q» ارقىلى «ع»، «H»، «h» ارقىلى «ھ»، «ح»، «ح» ارقىلى «ح» تاڭبالاندى; 9. «f» تاڭباسى «ف» دىبىسىن، ال «v» - «ۆ» دىبىسىن بەرەدى. ولار باسقا تىلدەن ەنگەن سوزدەردە جانە اتى ءجونىمىزدى جازۋ ءۇشىن قولدانىلىپ ءجۇر، ايتسە دە ول سوزدەر ءوز ءتىلىمىزدىڭ بارلىق زاڭدىلىعىنا سايكەس يكەمدەلۋى كەرەك، مىسالى: ءپاريدا، ءباتيما، بالتابايىپ، قايىپىپ، ومارىبا، ىيبانىپ، پەتروبا، ت.س.; 10. «ي»، «يا»، «يۋ» ارىپتەرى جوباعا كىرمەدى. بۇل جوبانى ەنگىزۋ بارىسىندا سوڭعى 50 جىلدا جاسالعان قازاق ەملەسىنە قايشى كەلىپ جۇرگەن قاتەلىكتەر تۇزەتىلۋى ءتيىس. مىسالى «سويۋ» ءسوزى ونىڭ تۇبىرىنەن تاراتىلىپ «سوي» + «ىۋ» = «سويىۋ» بولىپ وزگەرتىلىپ ء«soyىw» بولىپ اۋدارىلۋى كەرەك. سول سياقتى «سۋسا»، «سيىر»، «مايا»، «ويۋ» سوزدەرى سايكەسىنشە «suwsa»، ء«sىyىr»، «maya»، ء«oyىw» بولىپ اۋدارىلۋى كەرەك. 11. تىلىمىزگە جات دىبىستاردى بىلدىرەتىن ارىپتەر («تس»، «شش»، «»، «ە»، «چ»، «») قاتىسقان باسقا تىلدەن كەلگەن تەرميندەر ءوز ءتىلىمىزدىڭ بارلىق زاڭدىلىعىنا سايكەس يكەمدەلىپ الىنىپ اۋدارىلۋى كەرەك.

ت.ع.ك.، پروگراممالاۋشى ت.كايۋپوۆ

كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/oku.php?tur=11&id=2318


پىكىرلەر:


قانشا بولادى؟
98 + 1 = ?