كومپيۋتەر نۇسقاسى Компйутер нұсқасы

قولايلى بەت | بۇگىنگى | كەشەگى | جالپى مالىمەت

ەل-ارناعا تىزىمدەلىڭىزدەر ...
قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى
СанақКелген (IP)Көрілген (PWs)КомпйутерҚолфон
2020-02-261765441333 %67 %
2020-02-271730444139 %61 %
2020-02-28909232238 %62 %

كولىكتەن ءولدى، كوپ قازاق! | "ايقىن" گازەتى


ءتۇرى: ايقىن گازەتى ماقالالارى

ۋاقىتى: 14:50 - 2019/04/26

: PDF Download - Жұктеұ - Скачать - ءتۇسىرۋ

elarna.net Printed Version.

دەمەسكە امالىمىز جوق. كولىكتەن كەلەتىن كەسەپات ازايماي تۇر. جۋىردا عانا قوردايداعى اپاتتان 11 ادام كوز جۇمىپ، 30 ادام جاراقات العانى بەلگىلى. جالپى سانى 41 ادام كولىك اپاتىنان زارداپ شەكتى. 8 ادام وقيعا ورنىندا قازا تاپتى، ەكەۋى – اۋرۋحانادا، بىرەۋى مەديتسينالىق گوسپيتالدا كوز جۇمدى. 30 ادامعا مەديتسينالىق كومەك كورسەتىلىپ جاتىر.

جول ەرەجەسىن ساقتاۋ قاجەتى قانشا ايتىلسا دا، ايىپپۇلدى جىل سايىن قانشا كوبەيتسەك تە، قايعىلى جاعداي جيىلەپ كەتتى. ءبىر جۇرگىزۋشى ساق جۇرسە دە، ەكىنشى جۇرگىزۋشىنىڭ سال­عىرت­تىعىنان قايعىعا تاپ بولادى. تاقتايداي تەگىس جولداعى ءتارتىپتى رەتتەۋگە كامەرانىڭ دا، جول پو­ليتسياسى قىزمەتكەرىنىڭ دە كۇشى جەتپەي تۇر. نەگە؟
كەي دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، تاۋەلسىزدىك العان 28 جىلدا ­جول-كولىك وقيعاسى سالدارىنان 82 مىڭ ادام قازا بولىپتى. زارداپ شەككەندەرى قانشاما؟! وتكەن جىلدىڭ وزىندە 16 مىڭعا جۋىق جول اپاتى بولىپ، 2 مىڭ­نان استام قازا تاپسا، 20 مىڭعا جۋىعى جاراقاتتانعان ەكەن. دە­مەك، ءبىر جىلدىڭ وزىندە 20 مىڭ ادام مۇگەدەك اتاندى دەگەن ءسوز.
ءمادينا ەراليەۆا، ورازالى دوسبوسىنوۆ، باقىتجان ءجۇما­دىلوۆ، بەكزات ساتتارحانوۆ، رۋس­لان بولەباي سياقتى ەلگە بەلگىلى ازاماتتار دا جول اپاتىنان كوز جۇمدى. سوعىستىڭ بەتىن اۋلاق قىل­سىن، دەگەنمەن، سوڭعى كولىك اپاتتارى «سوعىسسىز-اق» شى­عىن­عا ۇشىراتىپ جاتىر. جول-كولىك وقيعاسى نەگە جيىلەدى؟ سەبەبى بار، سالدارى قانداي؟ وسىعان جاۋاپ ىزدەپ كوردىك پە؟


كۇن سايىن كەمىندە سەگىز ادام كولىك اپاتىنان قازا تاپسا، 20 ادام جاراقاتتانادى ەكەن. كۇنىنە 20-30 ادام جاراقاتتانىپ جاتسا، ەڭبەككە جارامسىز بولىپ قالادى دەگەن ءسوز.


ماسەلەنىڭ مانىسىنە ءۇڭىلىپ، تەرەڭىرەك زەردەلەسەك، ءبىرقاتار سەبەپتەردىڭ كولبەڭدەيتىنى انىق. بىرىنشىدەن، جۇرگىزۋشىنىڭ سال­عىرتتىعى. ەكىنشىدەن، جولدىڭ ساپاسىزدىعى. ءماجىلىس دەپۋتاتى ەرسۇلتان بەكتۇرعانوۆ: «جۇر­گى­زۋشىلەردەگى كۋالىك بەرۋدەگى تارتىپسىزدىك – ءبىرىنشى ماسەلە. «كۋالىك بەرۋ ءتارتىبىن جەڭىل­دە­تەمىز، وڭتايلاندىرامىز» دەپ بۇل سالانى ەركىنە جىبەردىك. ءقازىر جۇرگىزۋشى كۋالىگىن العىسى كەلگەن ادام ونى وڭاي الا سالادى. شەتەلدىكتەردە بۇل ماسەلە قالاي جولعا قويىلعان؟ ەۋروپادا جۇرگىزۋشى كۋالىگىن بەرۋ قۇقىعى نارىققا بەيىمدەلگەن. ءبىراق جۇرگىزۋشىنى دايىندايتىن وقۋ ورتالىقتارىنىڭ ليتسەنزيا الۋ پروتسەسى وتە قيىن. ەگەر سول ور­تالىقتان ءتالىم الىپ، جۇرگىزۋشى كۋالىگىنە يە بولعان ادام ءبىر جەردە جول اپاتىن جاساۋعا سە­بەپكەر بولسا، قۇزىرلى ورگان­دار جان-جاقتى جۇمىستار جۇر­گىزەدى، اقىر اياعى كەلىپ وقىتقان كولىك جۇرگىزۋگە ۇيرەتكەن ورىندى كەلىپ تەكسەرەدى. قالاي وقىت­قانىنا، ول ادامعا جۇرگىزۋشى كۋالىگىنىڭ قالاي بەرىلگەنىنە دەيىن تۇگەل سارالانىپ، سوعان قاتىستى دا شەشىم شىعارىلادى. وركەندەگەن ەلدەردە جۇرگىزۋشى كۋالىگىن الۋ وتە قيىن. ايتالىق، تمد ەلدەرىنەن ەۋروپاعا قونىس اۋدارعان، بۇرىن بىزدە بىرنەشە جىل كولىك جۇرگىزگەن تاجىريبەسى بار ازاماتتاردىڭ وزدەرى التى ايعا دەيىن، ءتىپتى ءبىر جىلعا دەيىن كۋالىك الا الماي جۇرگەنىن ايت­قان ەدى. بىزگە دە وسىنداي قاتاڭ ءتارتىپ قاجەت» دەگەن پىكىر ايتادى. جۇرگىزۋشى كۋالىگىن الۋدى وڭتاي­لاندىرعانى – ماسەلەنىڭ ءبىر ۇشى عانا. ارينە، كولىك جۇرگىزىپ كورمەگەن، جول ءجۇرۋ ءتارتىبىن بىلمەيتىن جانعا كۋالىكتى ۇستاتا سالعانىمىز دا دۇرىس ەمەس. بىزگە ەۋروپا ەلدەرىندەگىدەي قاتاڭ ءتارتىپ كەرەك. بۇل – ءبىر جاعى. ەكىنشىدەن، كولىك اپاتىنىڭ ال­دىن الۋدىڭ جولى بار ەكەنىن ايتىپ، شىرىلداپ جۇرگەن جان­نىڭ ءبىرى – ونەرتاپقىش المات سالعارين. ول ءوزى ويلاپ تاپقان جوباسىن وتكىزە الماي الەك. كەيىپكەرىمىز 2001 جىلى جول اپاتىنا ءتۇسىپ، امان قالىپتى. كولىكتىڭ الدىندا وتىرعان ەكى ادام كوز جۇمادى. قاتتى جاراقات العاندىقتان، باس سۇيەگى مەن ىشكى اعزاسىنا زيان كەلىپ، ءبىر جىل اۋرۋحانادا جاتادى. سوندا جا­تىپ، ەرمەك ورنىنا قولىندا بار دۇنيەلەردەن ءبىر جوبانى ويلاپ تابادى.
«جول اپاتىنىڭ كەسىرىنەن ءبىر جىلدا مەملەكەتكە 3 ملرد-قا جۋىق شىعىن كەلەدى ەكەن. وسى ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن ەكى قۇرىلعى ويلاپ تاپتىم. ونىڭ ءبىرى – جىل­دامدىقتى قاداعالايتىن «الاش» جوباسى بولسا، ەكىنشىسى – ىشىمدىك ىشكەن ادامنىڭ كولىك جۇرگىزبەۋىن قاداعالايتىن «ساقتان» قۇ­رىلعىسى»، – دەيدى كەيىپكەرىمىز.
المات ءسالعاريننىڭ ايتۋىن­شا، كولىك اپاتىنا سەبەپ بولاتىن ەكى نارسە بار: ءبىرىنشىسى – جىل­دامدىقتى شەكتەن تىس اسىرۋ، ەكىنشىسى – ماس كۇيىندە كولىككە وتىرۋ. ەكى جاعدايدا دا ء«تىرى» قالۋ مۇمكىن ەمەس. «كوپ جاعدايدا جاس­تار كولىككە وتىرا سالىسىمەن، جىلدامدىقتى اسىرۋعا تىرى­سادى. ال ونىڭ سالدارى، كولىك اپاتىنا اكەپ تىرەيدى. ەكىنشى جاعدايدا، ماس كۇيىندە كولىكتى تىزگىندەيتىندەر وتە كوپ. ولار ودان زيان شەگەتىنىن بىلمەيدى. جول پوليتسياسى ايىپپۇلدى كوبەيتكەن سايىن كولىك اپاتى دا جيىلەپ كەتتى. ويتكەنى ىشكەن ادامعا «جىلدامدىق ارتتىرما، ماس كۇيىندە كولىككە وتىرما» دەپ ەشكىم ايتا المايدى. ايتقان كۇندە دە قۇلاق اسپاس ەدى. سون­دىقتان مۇنداي قاسىرەت بولماۋ ءۇشىن «الاش» پەن «ساقتان» قۇرىلعىسىن پايدالانساق، ۇتار ەدىك. وكىنىشكە قاراي، ون جىلداي بولدى، بۇل جوبانى قولدايتىن ادام تابىلماي تۇر. ودان گورى ايىپپۇل تولەتۋدى ءتيىمدى كورەتىن سەكىلدى. ال ايىپپۇل ادام ءومىرىن قۇتقارىپ قالا المايدى عوي. «الاش» قۇرىلعىسىنىڭ ءتيىمدى تۇسى – جىلدامدىقتى تەجەۋگە مۇمكىندىگى بار. ال «ساقتان» قۇ­رىلعىسىن پايدالانساق، ىشىمدىك ءىشىپ، رۋلگە وتىرساڭىز، كولىك وز-وزىنەن جۇرمەي قالادى»، – دەيدى ونەرتاپقىش.
كۇن سايىن كەمىندە سەگىز ادام كولىك اپاتىنان قازا تاپسا، 20 ادام جاراقاتتانادى ەكەن. كۇنىنە 20-30 ادام جاراقاتتانىپ جاتسا، ەڭبەككە جارامسىز بولىپ قالادى دەگەن ءسوز. ءقازىر كولىك اپاتىنان جاقىنىنان، تۋىسى­نان، تۋعانىنان ايىرىلماعان وتباسى كەمدە-كەم. قوعامنىڭ ەڭ باستى قۇندىلىعى – ادام. ەندە­شە، ءبىز ءوز قۇندىلىعىمىزدى نەگە ساقتاي الماي وتىرمىز؟ ونەر­تاپقىش المات سالعارين ءوزى ويلاپ تاپقان قۇرىلعىسىن وتكىزە الماي دال بولىپ ءجۇر، ءبىز بولساق، كۇنىنە 7-8 ادامنان جوعالتامىز. «بۇل جوبا ەلىمىزدە جۇزەگە اسپاي­تىن بولسا، شەتەلدىكتەرگە ۇسى­نۋدان باسقا امال قالمادى. ون­شاقتى جىل شەتەلدە تۇرىپ، قۇ­رىل­عىلارىمدى الەمگە تانىت­قىم كەلەدى»، – دەيدى ونەرتاپ­قىش. كەرىسىنشە، بۇل جوبانى ءوز ەلىمىزدە قولدانىپ، ونى ارى قاراي ەكسپورتقا شىعارار بولساق، كوبىرەك پايدا تابار ەدىك دەگەن ويدى ايتادى كەيىپكەرىمىز. قازاقستاندا عانا ەمەس، الەمدە دە كولىك اپاتىنان قازا تاپقاندار سانى ارتىپ وتىر. دەمەك، ولاردىڭ بۇل جوباعا قىزىقپاۋى مۇمكىن ەمەس. وندا ءبىز قولداعى بار «التىننان» ايىرىلىپ قا­لۋىمىز عاجاپ ەمەس-اۋ. قالاي دەسەك تە، اپاتتى بولدىرماۋدىڭ جو­لىن ىزدەگەن ابزال. وسى تۇر­عىدان كەلگەندە، جول پوليتسياسى دا، ۇكىمەت تە بۇل جوباعا نازار اۋدارسا، ءجون بولار ەدى.
مايقى ءبيدىڭ «تەمىردەن بولار كولىگىڭ، تەمىردەن بولار ءولىمىڭ» دەپ ءۇش عاسىر بۇرىن ايتقانى بار ەكەن. اتاقتى ءبيدىڭ دانالىق ءسوزى اقيقاتقا اينال­عانداي. وسىلاي قول قۋسىرىپ وتىرا بەرسەك، جول-كولىك اپاتى­نان كوز جۇماتىندار سانى كۇن ساناپ ەمەس، ساعات ساناپ كوبەيەتىن بولادى. ادامي كاپيتالدان ايىرىلماۋدىڭ جولىن ىزدەگەن دۇرىس. وعان تاقتايداي جول ەمەس، ساقاداي ساي كولىك ەمەس، جىل­دامدىق كىنالى ەكەنىن ۇعاتىن كەز جەتتى. جىلدامدىقتى اسىرىپ، ءبىر ساتتە وتە شىعامىن دەپ وي­لاۋىڭىز مۇمكىن، ال ول ساتتەر ءسىز­دىڭ ءومىرىڭىزدىڭ سوڭعى مينۋت­تارىن شەشىپ كەتەتىنىن ۇمىت­پاعان ابزال! ساقتانساڭ عانا ساقتايدى.

گۇلزينا بەكتاس


كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=5&id=987366

پىكىرلەر:

juz dep sifirmen jazingiz.