كومپيۋتەر نۇسقاسى Компйутер нұсқасы

قولايلى بەت | بۇگىنگى | كەشەگى | جالپى مالىمەت

ەل-ارناعا تىزىمدەلىڭىزدەر ...
قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى
СанақКелген (IP)Көрілген (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-08-17559439538 %62 %
2019-08-18525278840 %60 %
2019-08-1910970039 %61 %

بۇلبۇل قابدولداقىزى. قازاقتىڭ حان دويبىسى


ءتۇرى: Kazakhstan TV ارناسى

ۋاقىتى: 12:04 - 2013/01/13

: PDF Download - Жұктеұ - Скачать - ءتۇسىرۋ

elarna.net Printed Version.بۇلبۇل قابدولداقىزى. قازاقتىڭ حان دويبىسى

 قازاقتىڭ حان دويبىسى − ۇلتتىق سپورت ءتۇرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى.  اتالماش ويىن ءتۇرىنىڭ ەلمىزدە دامۋىنا ۇلەس قوسىپ جۇرگەن ءانۋار قابدولداۇلى مەن ۇيىم قۇرىپ، ويىنعا ارنايى پاتەنت الۋعا سەبەبىن تيگىزگەن قايرات جاقياۇلى دەيتىن تالدىقورعاندىق ازامات.  وسىنداي ۇلت ونەرىنە جاناشىر ادامداردىڭ ەسەلى ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا بۇگىندە حان دويبىسى قازاق ەلىمەن قايتا قاۋىشتى.

بۇل ويىننىڭ تاريحى تىم تەرەڭدە جاتىر. ايتالىق، الماتى وبلىسى ەسىك قالاسى ماڭىنان تابىلعان «التىن ادامعا» قازبا جۇمىستارىن جۇرگىزۋ بارىسىندا حان دويبىسىنىڭ ويىن تاستارى تابىلعان. كيگىز ءۇي پىشىندەس تاستار ءارتۇرلى قازاقى ويۋ-ورنەكتەرمەن ناقىشتالىپ، ءپىلدىڭ سۇيەگىنەن جاسالىنعان ەكەن. ارحەولوگيالىق زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەسىندە عالىمدار بۇل تاستاردىڭ قولدانىستا بولعان مەرزىمىن ءۇيسىن مەملەكەتىنىڭ زامانىمەن سايكەستەندىرىپ وتىر.

حان دويبىسى – ويىنىنىڭ ەرەكشەلىگى مۇندا قازاق حاندىعىنىڭ، دەموكراتيالىق بيلىك جۇيەسى ويىن تۇرىندە كورسەتىلگەن.  جالپى دويبى ويىنى – ادامزات اقىل ويىنىڭ جەمىسى. ادام ءوزىنىڭ ماقسات-مۇددەسىن ىسكە اسىرۋ جولىندا ءتورت بۇرىشتى شاعىن توركوز تاقتا ىشىنە ساسي كوزقاراستاردىڭ كۇرەسىن سالىپ قويعان.

قازاق ۇعىمىندا دويبى ويىنى ەكىگە بولىنەدى. تەكتى جانە تەكسىز دويبى بولىپ. تەكسىز دويبى – ول ءوزىمىزدىڭ كۇندە ويناپ جۇرگەن كادىمگى قاراپايىم دويبى وينىمىز. مۇندا قاي تاس ءبىرىنشى بولىپ مەجەگە جەتسە، سول بي بولا الادى. ءدال وسى ويىننان قاراپ وتىرساڭىز، ەشقاندايدا تەكتىلىك بايقالمايدى. كىم مىقتى بولسا، سول ەل باسقارادى دەگەن ءسوز. ال، تەكتى دويبى دەگەنىمىز – ول «حان دويبىسى». ونىڭ جەكە حانى بولادى. ءبيى بولادى. بەگى بولادى. الاشا حالقى بولادى. تەنتەگى جانە قاراشاسى بار.

ء

ار قايسىسىنىڭ تورتكوز تور تاقتادا اتقاراتىن مىندەتى بار. قانداي  ەرلىك جاساسا دا، ءوز دارەجەسىنەن ءبىر ەلى دە اۋىتقىمايدى. حانى حان، ءبيى بي بولىپ قالا بەرەدى. بۇل ويىننىڭ تاعى ءبىر عانيبەتى حان تەك حاننىڭ قارا قاسقا جولىمەن جۇرەدى. باسقا جەردە ول بيلىگىن جۇرگىزە المايدى، تەك قانا ىقپال ەتەدى. ويىننىڭ ءجۇرىس-تۇرىسى دا وزگەشە. تەك العا جانە ەكى جانىنا قاراي جۇرەدى. ارتقا قايتپايدى. قازاقتىڭ «ەر ەكى سويلەمەيدى» دەگەن ءداستۇر زاڭىن ساقتايدى.

قازاقتا «التاۋ الا بولسا اۋىزداعى كەتەدى، تورتەۋ تۇگەل بولسا توبەدەگى كەلەدى» دەگەن ماقال بار. تورتەۋمىز تۇسىنىكتى. ال، التاۋ دەگەنىمىز كىم؟ التاۋ ول –  «حان دويبىسى» ويىنىنىڭ كەيىپكەرلەرى. تاراتىپ ايتار بولساق: حان، بي، بەك، الاش، تەنتەك، قاراشا. بۇلار  بارلىعى اركەز باسشىسىنا قۇلاق اسىپ، قيلى قىستاۋ زاماندا ءبىر جاعادان باس، ءبىر جەڭنەن قول شىعارۋى ءتيىس. قىسقاسى، التاۋى الا بولماۋعا ءتيىس.

بۇل ويىنعا قاتىسۋشى ەكى ادام حاننىڭ ءرولىن اتقارادى. ال، حان بولعان سوڭ، قول استىندا ءبىرشاما حالىق بولادى، سونداي-اق جاۋلارى دا بولاتىنى ءسوزسىز. الدىنىزداعى تورتكوز تورتاقتانى ەرتەدەگى سوعىس الاڭى رەتىندە قارايسىز. كىمنىڭ اقىل ايلاسى جوعارى بولسا، ساياسي اقىلى باسىم بولسا، سول ادام جەڭىسكە جەتەتىندىگى بەلگىلى.

بۇل ويىن تۇرىنەن فيلوسوفيالىق ويدىڭ بۇعىپ جاتقانىن بايقايسىز. شىنتۋايتىندا، ءقازىر تەك تەحنيكانىڭ دامىپ جاتقان زامانى. ال فيلوسوفيانىڭ پايدا بولعانىنا سان مىڭ جىلدار بولدى. مىنە، وسى «حان دويبى» وينىنىن سول فيلوسوفيانىڭ باستاۋى رەتىندە قاراۋعا بولادى.

حان دويبىسى  -  بىلگەن ادامعا سىرى مەن  قىرى تەرەڭ، قۇنى ولشەۋسىز، فيلوسوفيالىق ءمانى زور، بولاشاعى باياندى، اتا-بابالارىمىزدان قالعان تاپتىرماس مول مۇرانىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. دويبىنىڭ ەڭ عاجايىبى ونىڭ كەستەسىندە. كەستە - ويۋ-ورنەكتەرمەن ناقىشتالعان.

ال، تاقتاداعى ورتاق فيگۋرا قازاقتىڭ كيىز ءۇيى. كيىز ءۇيدىڭ سىرتىنداعى ويۋ-ورنەكتەرى، شاڭىراعىنىڭ ءتۇسى، ولاردىڭ دارەجەسىن، ناقتىلاي ايتساق حانى مەن قاراشاسىن، بي مەن باتىرىن انىقتاۋعا كومەكتەسەدى. حان كەستەسى جەتى قازىنا مەن جەتى ىرىستان قۇرالادى. وندا ءتورت قاناتتى ويۋ حان تاعىنىڭ بەلگىسى، «قاراشاسىز حان بولمايدى، قۇيرىقسىز قۇس بولمايدى» دەگەندەي حاننىڭ ەكى سەرىگى بولادى. وڭ جاعىندا سەركەسى، سول جاعىندا قىران بۇركىتى.

ال، حان تاعىنىڭ وڭ جاعىنا ەل-جۇرت ورنالاسادى. ولار: بيلەردەن، بەكتەردەن، الاشتاردان قۇرالادى.  بيلەر – كىلەڭ كوك ءتۇستى، بەكتەرى – كىلەڭ قىزىل ءتۇستى، الاشتار – قارا ءتۇستى بولادى. ال حاننىڭ سول جاعىنا تەلى-تەنتەكتەر ورنالاسادى. جالپى جيىرما ءتورت ۇيدەن قۇرالعان ەكى حاندىق اقەدىك، كوكەدىك بولىپ ەرسىلى قارسىلى وينايدى. قاي جەڭگەنى  جالپاق دۇنيەگە بيلىك ايتادى.

وسى جەردە اقەدىك حاندىعى جايلى قىسقاشا تانىستىرىپ وتەيىك. حاندىقتىڭ توبەلى ءتورى بولعان حان تاعىمەن حاننىڭ قارا قاسقا جولىندا ءتورت قاناتتى ويۋمەن ورنەكتەلگەن حاندارى ۇلكەنىنەن كىشىسىنە قاراي قاز-قاتار ورنالاسادى، كوك ءۇي، التىن ءۇي، كۇمىس كۇي. حاندىقتىڭ وڭ جاعىنداعى ەل-جۇرتىنىڭ توبەلى تورىندە كوك ءتۇستى بيلەر ۇلكەننەن كىشىسىنە قاراي قاز-قاتار ورنالاسادى: ءۇش قاناتتى بي، ەكى قاناتتى بي، ءبىر قاناتتى بي. بيلەردىڭ الدىنا قىزىل ءتۇستى بەكتەر ۇلكەنىنەن كىشىسىنىنە قاراي قاز-قاتار ورنالاسادى. ءۇش قاناتتى بەك، ەكى قاناتتى بەك، ءبىر قاناتتى بەك. بەكتەردىڭ الدىندا قارا ءتۇستى الاشتارى ۇلكەنىنەن كىشىسىنە قاراي قاز-قاتار ورنالاسادى: ءۇش قاناتتى الاش، ەكى قاناتتى الاش، ءبىر قاناتتى الاش. حاندىقتىڭ سول جاعىنداعى تەنتەكتەر جۇرتىنا ءتۇسسىز تەنتەكتەر ورنالاسادى.

كەلەسى كوكەدىك حاندىعى ءدال وسىلاي قۇرىلادى. بۇل اقىل پاراساتتىڭ ەل باسقارۋداعى ىلىمدىلىكتىڭ ويىنى بولىپ تابىلادى. كەستە استرونوميالىق تانىمداردان باستاپ فيلوسوفيا، ەكونوميكا، عىلىم، مادەنيەت، ساياسات، مەملەكەت قۇرۋ جۇيەسى، دەموكراتيا، سەكىلدى سان الۋان سالانى ءبىر تۇعىرعا توعىستىرادى. سوندىقتان دا ونىڭ تورەلىگى ءادىل. جەڭگەنى ەرۋلىك الىپ، حان بولىپ ەل سۇرايدى. جەڭىلگەنى ايىبىنا جۇرتىنىڭ بيلىگىن بەرەدى.

تاڭقالدىراتىنى، حان دويبىسى: جاپوننىڭ تۇيمەلەرى، ءۇندىنىڭ شاحماتى، قىتايدىڭ پاتشالىق سايىسى سياقتى قارسىلاسىن تۇپ-تۇقيانىمەن قۇرتۋعا جول بەرمەيدى. قايتا جەڭىلگەندى جەبەپ ەل بولىپ كەتۋىنە جول بەرەدى. مىنە بۇل، بايىرعى حاندىق جۇيەنىڭ دەموكراتيالىق قاعيداسى.

حان دويبىسى بالالارمەن جاسوسپىرىمدەردىڭ ءاقىل-ورىسىنىڭ جەتىلۋىن تەزدەتەدى. قاپيادا امال جاساۋعا، اقىلدى ادىس-تاسىلدەرگە داعدىلاندىرادى. مەملەكەت قۇرۋدا ءاربىر تۇلعانىڭ ورنى بار ەكەنىن ۇعىندىرۋعا بۇل ويىننىڭ بەرەرى مول.

بۇل كۇندە «حان دويبى» ۇيىمىنىڭ ءتوراعاسى ءانۋار قابدولداۇلى ويىندى جاستارعا ناسيحاتتاپ، مەكتەپتەردە جارىس وتكىزۋدە. 2011 جىلى 1-ماۋسىم حالىقارالىق بالالاردى قورعاۋ كۇنىنە جانە «استانا» جۋرنالىنىڭ 10 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا نۇرسۇلتان ەسىمدى ۇلانداردىڭ اراسىندا حان دويبى ويىنىنان «حان شاتىردا – حان دويبى» اتتى جارىس ءوتتى. جارىسقا  نۇرسۇلتان اتتى  50 بالا قاتىستى.

ەكىنشى رەت  جارىس 2011 جىلدىڭ اقپان ايىندا قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى  شىنجاڭ ولكەسىندە وتكىزىلدى. قىتاي اقپاراتتارىن قۇرالدارىن ەلەڭ ەتكىزگەن بۇل ويىن قىتايداعى قانداستىرىمىزدى باۋراپ الدى. سونىمەن قاتار 2012 جىلى 6-جەلتوقساندا الماتى وبلىسى تالدىقورعان قالاسىنداعى ءبىلىم وردالارىندا مەكتەپ وقۋشىلارى مەن ستۋدەنتتەردىڭ  قاتىسۋىمەن تارتىمدى تۋرنير ءوتتى.

مۇنداي قۇندى دۇنيە قازاقتىڭ ءتول ويىنى بولسا، نە سەبەپتى بارلىق قازاق بىلمەي كەلدى، دەگەن ويلار مازالاۋى مۇمكىن. بۇل سۇراققا توقتالساق، كەزىندە دويبى تەك حانداردىڭ، بيلەردىڭ اراسىندا ناسيحاتتالىپ، وينالعان. قاراشا حالىق قىزۋشىلىق تانىتسا دا قولى جەتپەگەن. ويتكەنى، ول كەزدەگى حان دويبىنى ناسيحاتتاۋشىلار تەك پايدا تابۋ كوزىنە اينالدىرعان. ال، بۇگىنگى زامان مەن كەشەگى وتكەن زامان ۇقسامايدى.

قورىتا كەلگەندە ەلىمىزدىڭ اسىل مۇراسى بولىپ ساقتالعان حان دويبىسى اتا-بابامىزدان قالعان امانات، اماناتقا قيانات – كۇنا. دەمەك حان دويبىسىن دامىتىپ، ۇلتتىق وينىمىزدى وركەندەتىپ بيىككە جەتكىزۋ، ءارى ەرتەڭگى ۇرپاققا ۇلاستىرۋ بىرنەشە ازاماتتىڭ ءىسى ەمەس. قايتا بارلىق قازاقتاردىڭ پارىزى بولىپ سانالادى. ءارى ۇلتتىق ويىن ءتۇرىنىڭ سالماعىن ارتتىردى.

ء

بىراق بۇل ويىن بۇگىنگە وڭاي وسپاق جەتكەن جوق، تالاي اۋمالى-توكپەلى قيىندىقتارعا، كەدەرگىلەرگە ۇشىراپ وتىردى. دەسە دە، ويىننىڭ بۇگىنگى جوقتاۋشىسى ءانۋار قابدولداۇلى  العان بەتىنەن قايتپاي، تاباندىلىقپەن ىسكە اسىرىپ كەلەدى.

بولاتىن ەلدىڭ بالاسى،

بىر-بىرىنە ساي بولار.

ازاتىن ەلدىڭ بالاسى،

جاتقا ەرىپ مال بولار.

توزاتىن ەلدىڭ بالاسى،

بىر-بىرىنە قاس بولار.

وزاتىن ەلدىڭ بالاسى،

بىر-بىرىنە ەس بولار… دەگەندەي، جات جۇرتتىڭ جىلتىرىنا كوزىمىزدى جاۋتاڭداتپاي، ءوز ۇلتىمىزدىڭ رۋحىن اسقاقتاتىپ، ەڭسەسىن كوتەرىپ، قازاقتىڭ حان دويبىسىن ۇكىلى قولداۋ كورسەتۋ ارقىلى قاستەرلەيىك اعايىن!

قازاق دالاسىنا قانات جايعان دانا دويبىمىزدى داستۇرىمىزبەن بىرگە دارىپتەيىك. ءوز ۇلتىمىزدىڭ ۇلتتىق ويىنىن شىڭداۋ ارقىلى، شىڭ بەلەستەرگە قول جەتكىزۋدى كوزدەيىك! قولىمىزدا باردىڭ قادىرىنە جەتەيىك!

ۇلتتىق ويىنىمىزدى ەلەۋسىز قالدىرامىز دەپ، ەرتەڭگى كۇنى وزگە ەلدىڭ قولىنا ءوتىپ كەتىپ، اتتەگەن-اي دەپ وكىنىپ قالمايىق قازاعىم! ونسىزدا تالاي ۇلتتىق قۇندىلىعىمىزدان دا ايىرىلىپ قالعانىمىزدى ۇمىتپايىق!

قازاق سپورتى گازەتىنەن

كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=20&id=84891

پىكىرلەر:

juz dep sifirmen jazingiz.

قوناق: #6090، ۋاقىتى: 09:44 - 2019/05/28

Сәлеметсіз бе, «Хан дойбысы» ойының жабдықтарын жасайтын адам барма, хабарлассыншы почтам Laura8385@mail.ru