كومپيۋتەر نۇسقاسى Компйутер нұсқасы

قولايلى بەت | بۇگىنگى | كەشەگى | جالپى مالىمەت

ەل-ارناعا تىزىمدەلىڭىزدەر ...
قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى
СанақКелген (IP)Көрілген (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-08-17559439538 %62 %
2019-08-18525278840 %60 %
2019-08-1910164238 %62 %

تەمىر جول «گەنەرالى» | اق جول


ءتۇرى: اقجول تور ماقالالارى

ۋاقىتى: 10:45 - 2017/02/23

: PDF Download - Жұктеұ - Скачать - ءتۇسىرۋ

elarna.net Printed Version.تەمىر جول «گەنەرالى» | اق جول

تەمىر جول «گەنەرالى»! ءابدۋالى دانايدى قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى شەرحان مۇرتازا وسىلاي دەپتى. شىنى سول. شەراعاڭنان اسىپ، ەلدىڭ قۇرمەتىنە بولەنگەن قاريانىڭ مارتەبەسىنە قاتىستى ءسوز ايتا الماسىمىز دا انىق. ءجيى كەزدەسىپ، پىكىرلەسپەگەنىممەن ءابدۋالى اقساقالدى بىركىسىدەي بىلەمىن. ۇنەمى جىميىپ، كۇلىپ تۇرادى. وسىنىڭ وزىنەن-اق ول كىسىنىڭ جان شۋاعى ەرەكشە ەكەنىن سەزەسىز. ەڭ العاش رەت ءابدۋالى اقساقالمەن شەراعا تانىستىرعان.

– سەندەر تەمىربەك قوجاكەەۆتى «مىق شەگە» دەيسىڭدەر. ال ءبىزدىڭ ءابدۋالى داناي «ناق شەگە». بويى كىشكەنتاي بولعانىمەن، ويى تەرەڭ ازامات. بۇل كىسى جاستايىنان ۋاقىتتى باعالاي بىلەتىن، ايتقان ۋادەسىنىڭ ۇدەسىنەن شىعاتىن، ناقتىلىقتى سۇيەتىن جان. سوندىقتان دا مەن ءابدۋالى دانايدى «ناق شەگە» دەيمىن. ەكەۋمىز سوعىستان كەيىنگى جىلدارى اۋليەاتاداعى جامبىل اتىنداعى مەكتەپتە بىرگە وقىدىق. سەنىڭ قاراتاي تۇرىسوۆ دەگەن كوكەڭ ءبارىمىز ءبىر بولمەدە جاتىپ، ءبىر تاباقتان اس ىشكەن جاندارمىز. 1950 جىلى مەكتەپتى بىتىردىك. ءابدۋالى مەن قاراتاي مەكتەپتى كۇمىس مەدالمەن ءبىتىردى. ءومىر بويى بىر-بىرىمىزدەن كوز جازىپ قالعان ەمەسپىز. ولاردى مەن ۇمىتا المايمىن، – دەگەن ەدى.
شەراعانىڭ بۇل ءسوزدى ايتقانىنان بەرى تالاي جىل ءوتتى. كەيىنىرەكتە قازاقتىڭ ءبىرتۋار ازاماتتارى، كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى قاراتاي تۇرىسوۆ، شەرحان مۇرتازامەن بىرگە ءابدۋالى داناي اقساقال – تورتەۋمىز ءارتۇرلى تاقىرىپتا پىكىر الماسقان ءساتىمىز دە بولعان. سول كەزدە قارەكەڭ ءبىر اڭگىمەنىڭ شەتىن شىعارىپ، ءابدۋالى دانايدىڭ ادەبيەتكە، تاريحقا قۇمار ەكەندىگىن دە ايتقان.
– ءبىر جولى ءابدۋالى قازاقتىڭ رۋلارىنىڭ ءبىرى – شانىشقىلىنىڭ شەجىرەسىن جازىپ اكەلىپتى. شەجىرە جازۋ وڭاي ەمەس. كوردىم، وقىدىم، ويلاناتىن، زەردەلەيتىن تۇستارى بار ەكەن. بۇل كلاستاسىم دا قالام ۇستاپ، وي ايتىپ جۇرگەن وزگە قازاقتاردان قالمايىن دەگەندەي شىڭعىسحاندى «شانىشقىلى جاساۋعا» دا ۇمتىلىس جاساعان، – دەپ كۇلىپ الىپ، قاراتاي كوكە اڭگىمەسىن قايتا جالعاستىرعان. – سەنگىڭىز كەلمەگەنىمەن وي تولعاۋى، دالەلدەۋى قيسىندى بولاتىن جەرلەرى دە بار سياقتى. ماسەلەن، شىڭعىس حاننىڭ سۇيەگى «قيات» دەگەن رۋ قازاقتا شانىشقىلىنىڭ ىشىندە عانا بار ەكەن.
قازاقتىڭ بەلگىلى ادامدارىمەن بىرگە وقىپ، جاستىق شاقتارىن وتكىزگەن ءابدۋالى داناي تۋرالى وسىنداي پىكىرلەردى جالعاستىرا بەرۋگە بولادى. ونىڭ جەتپىس جاسقا تولعان تويىندا ءبىر زامانداسى بىلاي دەگەن. ءابدۋالىنى اكەسى قالتاي اقبۇلىم اۋىلىنداعى جەتى جىلدىق مەكتەپكە ارقالاپ اكەلگەنىنە تاڭعالعان مەكتەپ ديرەكتورى بايمىرزا بەسپاەۆ: «بالاڭىز تىم كىشكەنتاي ەكەن، كەلەسى جىلى اكەلىڭىز»، – دەپتى. سوندا قالتاي قارت: «مەن سەندەر نازار اۋدارسىن دەپ ادەيى كوتەرىپ اكەلدىم، كورەسىڭدەر كىشكەنتاي بولعانىمەن كەلەشەكتە ناردىڭ جۇگىن كوتەرەتىن بولادى»، – دەگەن ەكەن. قارتتىڭ ايتقانى ايداي كەلىپ، مەكتەپتى ۇزدىك ءبىتىرىپ، كەيىن جامبىل قالاسىنداعى جامبىل اتىنداعى №5 مەكتەپتى كۇمىس مەدالمەن ءبىتىردى. ودان سوڭ كومسومولدىڭ جولداماسىمەن سىبىردەگى كانسك دەگەن قالادا بارلاۋشى دايارلايتىن جابىق، جاسىرىن ءبىلىم ورداسىندا وقيدى. ەكى-ۇش اي وقىعان سوڭ بۇل ماماندىق ءوزىنىڭ جاندۇنيەسىنە جاقىن ەمەس ەكەندىگىن وي ەلەگىنەن وتكىزىپ، اعاسىنىڭ ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىندا حابارسىز كەتكەندىگى جونىندە وقۋ ورنىنىڭ ديرەكتورىنا مالىمەت حات جازادى. سول حاتتان كەيىن ونى وقۋدان شىعارىپ جىبەرەدى. كۇتكەنى دە، قاجەتى دە وسى بولاتىن، چەمودانىن ارقالاپ جامبىلعا كەلەدى. كەلەسى جىلى لەنينگراد قالاسىنداعى تەمىرجولشىلار ينستيتۋتىنا وقۋعا ءتۇستى. مىنە، سول جىلدان بەرى بۇكىل سانالى ءومىرىن بولات جولدىڭ بويىندا وتكىزدى. تەمىر جول سالاسىنىڭ بىلگىرى بولدى.
ءابدۋالى داناي ينستيتۋتتى ءبىتىرىپ كەلگەننەن كەيىن تۋعان جەردىڭ توسىندە ەڭبەك ەتىپ، قازاق تەمىر جولى جامبىل بولىمشەسىنىڭ دامۋىنا ەرەكشە ۇلەس قوستى. اقشولاق، لۋگوۆوي، جاڭاتاس تەمىر جول ستانسالارىنىڭ قالىپتاسۋىنا، جۇك وتكىزۋ الەۋەتىنىڭ ارتۋىنا ەرەكشە ەڭبەك ءسىڭىردى. سول كەزدە بولىمشەدە ونىمەن تەمىر جولدىڭ قىرى مەن سىرىن ءبىلۋ جاعىنان تەڭ كەلەتىن مامان جوقتىڭ قاسى بولاتىن. ول ءارقاشاندا ينجەنەرلىك ءتۇيىندى ماسەلەلەردى شەشۋ باعىتىندا ەڭبەك ەتتى. ونىڭ ادالدىعى ءارقاشاندا باسشىلاردىڭ نازارىندا بولىپ، كوپشىلىك قۇرمەتىنە بولەدى. سوندىقتان دا ونى قازاق تەمىر جولىنىڭ باسشىلىعى كۇزەت ءبولىمىنىڭ باستىعىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىنە تاعايىندادى. سوندىقتان دا بايىرعى تەمىرجولشىلار ونى ء«بىزدىڭ گەنەرالىمىز» دەپ، ماقتانىش، ۇلگى تۇتادى. ودان كەيىن ونى جاڭادان قۇرىلىپ جاتقان جاڭاتاس ستانساسىنا جىبەردى. جامبىل تەمىر جول بولىمشەسىنىڭ ءبىر بۋىنى بولىپ بوي كوتەرە باستاعان ستانسانىڭ جۇمىسىندا شەشىلمەگەن ءتۇيىندى ماسەلەلەر وتە كوپ بولاتىن. كەنىشتەردەن تاۋ جىنىستارىن بايىتۋ فابريكالارىنا تاسىمالداۋ جانە جارتىلاي دايىن كەندى جامبىل قالاسىنداعى حيميا زاۋىتتارىنا جەتكىزۋدىڭ تۇراقتى ىرعاعىن قالىپتاستىردى. ون جىل بويى جاڭاتاس تەمىر جول ستانساسىنىڭ تولىق قالىپتاسۋىنا ۇلەس قوستى. قاراتاۋ فوسفورىنىڭ توقتاۋسىز تاسىمالدانۋى باعىتىندا ەڭبەگى ەرەن ەكەندىگى تالاي رەت مينيسترلىكتىڭ تاراپىنان العان العىس حاتتار، قۇرمەت گراموتالارى دالەل.
قاشان، قايدا قىزمەت ىستەمەسىن، ول سول سالانىڭ شىن مانىندە دامۋى باعىتىندا پروبلەمالاردى شەشە ءبىلدى. بىلىكتى دە، ءبىلىمدى ينجەنەر رەتىندە ودان ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن اقىل-كەڭەس سۇرايتىندار وتە كوپ بولاتىن. ءتىپتى، ورتالىق ازيا رەسپۋبليكالارىن ارالاپ، تەمىرجولشىلارعا ءوزىنىڭ مول تاجىريبەسىن ۇيرەتۋ ونىڭ ۇيرەنشىكتى ىسىنە اينالعان كەزدەر دە بولعانىن ارداگەر ساعىنا ەسكە الادى.
ۇزاق جىلدار بويى قازاقستان تەمىر جولى سالاسى قىزمەتكەرلەرى مەن ءىس-قاعازدارىنىڭ انا تىلىندە سويلەۋىنە ىقپال جاسادى. تەمىر جول تەرميندەرى، تىركەستەرى مەن ءسوز قولدانۋ اياسى جونىندە تەمىر جول ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ دەمەۋشىلىگىمەن بەس كىتاپ جازدى. ولاردىڭ كوپشىلىگى ءقازىر تەمىر جول كوللەدجدەرىندە وقىتىلادى. تەمىر جول تەرميندەرىن قالىپتاستىرۋدا جاڭا سوزدەردى كىرىكتىرۋگە ۇمتىلدى. مىسالى، ورىس تىلىندە «دوروگا»، «پۋت» دەگەن سوزدەر بار. ءبىز ەكەۋىن دە «جول» دەپ اۋدارامىز. «جەلەزنودوروجنىي پۋت» دەگەن تىركەستى ءابدۋالى اقساقال «تەمىرجول سۇرلەۋى» دەپ اۋدارعان. ويلاپ، زەردەلەپ، وي ەلەگىنەن وتكىزسەڭىز بۇل ءسوز تىركەسى ماعىنالى. سونداي-اق، تەمىر جولدا «پروتيۆوۋگون» دەگەن تىركەستى «رەلس قۇيىسقانى» دەپ العان. مىنە، وسىنداي ءسوز تىركەستەرىن قازاق تىلىنە كىرىكتىرۋدە ءابدۋالى دانايدىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگى بار.
ءارقاشاندا وي ۇستىندە جۇرەتىن اقساقال ادەبيەتتەن دە قۇرالاقان ەمەس. 1982 جىلى «جالىن» باسپاسىنان ونىڭ «كۇنىماي» اڭگىمەلەر جيناعى جارىق كوردى. سول جىلى «قازاق ادەبيەتى» گازەتىندە ءابدۋالى دانايدىڭ ءسوز قولدانۋ ءادىسى تۋرالى جۇرەك تەربەي جازىلعانى تالايلاردىڭ ەسىندە.
1992 جىلى جارىق كورگەن «ىڭكار شاق» پوۆەسىنىڭ العىسوزىندە قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى، قازاقتىڭ ءبىرتۋار ازاماتى، ءابدۋالى اقساقالدىڭ قۇرداسى ءارى سىنىپتاسى شەرحان مۇرتازا بىلاي دەپ جازدى: «ىڭكار شاق» ونىڭ عۇمىر بويى ماپەلەپ، سىلاپ، سيپاعان، ساعىنىش تولعاعىنان جارالعان تۋىندىسى ەكەن. كىتاپ اتىنىڭ وزىنەن-اق ءابدۋالى دانايدىڭ ومىرگە، جاس داۋرەنگە، قىزعا عاشىق جانى جارقىراپ كورىنىپ تۇر. جاسى جەر ورتاسىنان اسسا دا، جانى جاسىل جەلەگىن جوعالتپاس بۇل قاسيەت – رۋحاني دۇنيەسى باي ادامنىڭ نىشانى». ماقتاۋ سوزگە ساراڭ دارابوز جازۋشىنىڭ سىنىپتاسىنا بەرگەن باعاسى وسىنداي.
سوڭعى جىلدارى ءابدۋالى داناي ولكە تاريحىنا، كەشەگى كۇنى جازىقسىز جاپا شەككەن ازاماتتاردىڭ تاعدىرى جونىندە شىعارماشىلىقپەن اينالىسۋدا. 1917 جىلعى اقپان جانە قازان توڭكەرىستەرىنەن كەيىن قازاق حالقىنىڭ رۋحاني بايلىعىن مولايتۋدا قازاق زيالىلارى ۇشان-تەڭىز جۇمىس جۇرگىزگەنى بەلگىلى. سولاردىڭ ءبىرى – ءوزىنىڭ اۋىلداسى – سىدىق ابىلانوۆ. قازاق تاريحىندا ونىڭ ەسىمى ساۋاتسىزدىقتى جويۋدا التىن ارىپپەن جازىلعان. قازاق ادەبيەتىندە ساتيرالىق جانردى دامىتۋدا دا سىدىق ابىلانوۆتىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگى از ەمەس. ءابدۋالى اقساقال سىدىقتىڭ ءومىربايانى مەن شىعارماشىلىق ءومىرىن زەردەلەۋدە كوپ ەڭبەك ءسىڭىردى. قازىرگى كۇنى سىدىق ابىلانوۆ تۋرالى ايتىلىپ جۇرگەن دەرەكتەردىڭ باسىم كوپشىلىگى ءابدۋالى دانايدىڭ جيناعان، جازعان دەرەكتەرى نەگىزىندە ايتىلۋدا. سول سياقتى، 1928 جىلى تاركىلەنىپ، جەر اۋدارىلعان دەربىس بولىس تۋرالى دا ول كىسىنىڭ جيناعان مۇراسى از ەمەس.
بۇگىنگى كۇنى 85 جاسقا تولىپ وتىرعان اقساقالدىڭ ەڭبەكتە دە، ومىردە دە شىققان بيىگى جوعارى.

ماقۇلبەك رىسداۋلەت.

تاراز قالاسى.


كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=7&id=728408

پىكىرلەر:

juz dep sifirmen jazingiz.

قوناق: #6078، ۋاقىتى: 16:29 - 2018/12/31

Саналы ғұмырын шойын жолдың дамуына арнаған темір жол генералдары, Қазақстанның құрметті теміржолшылары туралы арнайы теміржолшылар энциклопедиясын шығарып, олардың есімдерін темір жол мектептеріне, колледждерге беріп немесе арнайы атындағы дәрісханалар ашу керек. Сонда ғана біз бүткіл ғұмырын қазақ темір жолына арнаған ардагерлеріміздіғ есімін жас ұрпақтың жадыгда қалдыра аламыз. Қ.Тұран.