كومپيۋتەر نۇسقاسى Компйутер нұсқасы

قولايلى بەت | بۇگىنگى | كەشەگى | جالپى مالىمەت

ەل-ارناعا تىزىمدەلىڭىزدەر ...
قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى
СанақКелген (IP)Көрілген (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-08-17559439538 %62 %
2019-08-18525278840 %60 %
2019-08-1910970039 %61 %

تۇرسىنبەك ءاليۇلى. ماعجاننىڭ ماحابباتى. الاش ءۇنى. Alashainasy.kz


ءتۇرى: قازاقستان نانىم اقپاراتى

ۋاقىتى: 10:30 - 2016/05/10

: PDF Download - Жұктеұ - Скачать - ءتۇسىرۋ

elarna.net Printed Version.

تۇرسىنبەك ءاليۇلى. ماعجاننىڭ ماحابباتى

  • تۇرسىنبەك ءاليۇلى. ماعجاننىڭ ماحابباتى

    تۇرسىنبەك ءاليۇلى. ماعجاننىڭ ماحابباتى

(اقىن شىعارماشىلىعىن تالداۋ)

ءسۇي، جان ساۋلەم، تاعى دا ءسۇي، تاعى دا،

جىلى، ءتاتتى ۋ تارادى قانىما.

بۇل ءلاززاتتىڭ ءبىر مينۋتىن بەرمەيمىن،

پاتشا تاعى، بۇكىل دۇنيە مالىنا.

قۇشاقتاتىپ نازىك تالداي بەلىڭنەن،

سۇيگىز، ساۋلەم، ءتاتتى بالداي تىلىڭنەن.

بوي شىمىرلاپ تالىقسيدى جۇرەگىم،

بالقىپ دەنەم، بارام ەرىپ دەمىڭنەن، -

دەپ كەتە بەرەتىن ماعجاننىڭ ولەڭدەرىن وقي باستاسام-اق بولدى كوز الدىما جاستىق شاقتىڭ ىستىق تا سۋىق، ويلى دا تويلى، كەرەمەت ءبىر كەزدەرى ەلەستەپ، ەسكە ءتۇسىپ، جان دۇنيەمدى عاجايىپ ءبىر كۇيگە بولەپ، وزىنشە تەربەتە جونەلەدى...

جاستىق شاقتا العان اسەر ادامنىڭ قيالىن ءومىر بويى تەربەيدى ەكەن.

مەن اقىنداردى جاقسى كورەمىن. ارينە، ءبارىن بىردەي ەمەس. اقىنداردىڭ دا اقىنى بار. «جۇزدەن جۇيرىك، مىڭنان تۇلپار» دەمەپ پە ەدى قازاعىم! دۇرىس ايتقان. سول جۇزدەن دە وزىپ، مىڭنان دا ەرەكشە دارالانىپ تۇراتىن، كوش بويى كوزگە وتتاي باسىلار قازاق ادەبيەتىندە شوقتىعى بيىك ءبىر اقىن بار. ول – ماعجان. ماعجاننىڭ اقىندىعى، ماعجاننىڭ ليريكاسى ەرەكشە. ول قازاق ادەبيەتىندە وزىندىك سارا جول سالىپ، وزىندىك بەلەستەن اسقان اقىن. وزىندىك سوقتىقپالى-سوقپاقسىز جولى بار، وزىندىك قولتاڭباسى بار، وزىندىك ارۋاعى بار ارقالى اقىن، ابزال اقىن، ارداقتى اقىن.

قازاق ادەبيەتىندە ماعجاندى ابايدان كەيىنگى كۇشتى اقىنىمىز دەپ ايتۋ كەيىنگى كەزدەردە ەتەك الىپ ءجۇر. مۇمكىن، راس تا شىعار. ءبىراق مەن وعان ءبىر جاعىنان كەلىسسەم، ءبىر جاعىنان كەلىسپەيمىن. نەگە؟ راس، ابايدىڭ اقىندىعىن ءيىسى قازاق تۇگەل مويىنداپ قويعان. ءسوزسىز، ول – ۇلى اقىن! دانىشپان. ءبىراق، ول – اقىلدىڭ اقىنى. كوپتى كورىپ كوسەم، سويلەي-سويلەي شەشەن بولعان، شىنجىر بالاق، شۇبار ءتوس اقىن. فيلوسوف اقىن. ال ماعجانعا تەرەڭ ويلىلىق، كوپتى كورگەن كوسەمدىك ابايشا ءتان بولماسا دا، ول – ناعىز اقىن. ول – اقىننىڭ اقىنى. سابەڭ ايتقانداي، اباي اقىلدىڭ اقىنى بولسا، ماعجان – اقىننىڭ اقىنى! ماعجانداي ءسوزدى يگەرگەن اقىن، ءاي قايدام، جوق تا بولار؟ ونىڭ سوزدەرىن، ولەڭدەرىن وقىپ وتىرساڭ، ماڭايىڭنىڭ ءبارى ولەڭگە اينالىپ كەتكەندەي بولادى. ءبارى دە ءان سالىپ، ولەڭ وقىپ تۇرعانداي...

سىلدىر، سىلدىر، سىلدىر،

قانىمدى قايناتتى قۇرعىر.

شىق-شىق جۇرەككە تيەدى،

قۇلپىرا تالقان بوپ سىنعىر.

سىلدىر، سىلدىر، سىلدىر،

وزەكتى ورتەدى قۇرعىر.

ادەيى ىرگەدەن جۇرەدى،

سۇلۋ قىز سانادا سولعىر.

سىلدىر، سىلدىر، سىلدىر،

جۇرەكتى جاندىردى قۇرعىر.

كەۋدەنى كەرنەدى جالىن،

ساۋلەم، پەرىشتەم، تەز كىر!

سىلدىر، سىلدىر، سىلدىر،

ەسىمنەن اۋدىردى قۇرعىر.

لەبىزىڭنەن ەرىپ بارامىن،

جانىم-اي، جاقىندا، قول بەر!

سىلدىر، سىلدىر، سىلدىر،

تالدىم، قالدى سۇلدەر.

سىبىرعا اينالدى سىلدىر،

سىلدىر، سىلدىر، سىلدىر.

نەتكەن عاجاپ! نەتكەن عاجاپ سۋرەتتەۋ دەسەڭىزشى، ءا؟! ولەڭدى اسىقپاي، باپپەن، اسىرەسە، «سىلدىر» دەگەن سوزگە ەرەكشە ءبىر ءمان، ەكپىن بەرىپ، ءسال سوزىپ بارىپ وقىعاندا جانىڭ كىرگەندەي، قانىڭ قىزىپ شىعا كەلەتىنىن قايتەرسىڭ! ماڭايىڭنىڭ ءبارى سىلدىرلاپ، سىر ۇرلاپ، دۇنيەنىڭ ءبارى سول «سىلدىرعا» قۇلاق توسىپ، ەلتىپ، ماس بولىپ، ىنتىعىپ كەتكەندەي بولادى. ماعجاننىڭ «سىلدىرى» تاعى دا ءبىر رەت سىلدىر ەتە قالا ما ەكەن دەپ، پەرىشتە، سۇلۋ قىز كىرىپ قالا ما ەكەن دەپ، ەرەكشە ءبىر مازاسىز كۇيگە تۇسەسىڭ. مىنە، ماعجاننىڭ اقىندىق قۇدىرەتى، مىنە، پايعامبارلىق! مىنە، سۇلۋلىقتىڭ سايتانى!

قاسيەتتى التى الاشتىڭ قاسيەتتى ماعجانى! قازاقتىڭ جانى! ۇلتجاندى جۇرەگىڭ مەن جانىڭ ءۇشىن، نازىك تە ىزگى، قايراتتى دا قاجىرلى ماحابباتىڭ ءۇشىن، ياعني ءوز حالقىڭا دەگەن ماحابباتىڭ ءۇشىن مىڭ تاعزىم!

ماعجاننىڭ ولەڭدەرىن وقىپ وتىرعاندا ادام ءوڭى مە، ءتۇسى مە بەلگىسىز ءبىر قويۋ ساعىمعا كىرىپ، ساعىم قۋىپ، ىشتەي ماس بولادى...

...كىر قوينىما قىپشا بەلىڭ بۇرالىپ،

تارقات شاشىڭ، جاتسىن جىبەك ورالىپ.

جانىم! جانىم! تەزىرەك ءتيسىن توسكە ءتوس،

كوز جۇمۋلى ءجيى ىستىق دەم الىپ.

شاشىڭ – قارا، دەنەڭ – اق بۇلت، ءجۇزىڭ – اي،

ءتىسىڭ – مەرۋەرت، كوزىڭ، ساۋلەم قۇرالاي.

ءلاززات، راحات، باقىت – ءبارى قوينىمدا،

سۇرامايمىن ەندى جۇماق جاقسى ءجاي.

نەمەسە:

ىستىق قۇشاق، وتتى ءسۇيىس، بالدى ءتىل،

بىردەڭە دەپ كۇبىرلەدى جىبەك جەل.

بۇل – جاستىق قوي، جاسىرا گور، جىبەگىم،

ايتىپ قويساڭ، امال قانشا... ءوزىڭ ءبىل!

ەكى جاستىڭ ماحاببات وتىنا ورتەنىپ، شەكسىز سەزىمگە بولەنىپ ء«يا، اللا، ەندى الساڭ دا ارمان جوق» دەيتىن كەزەڭى، سول كەزەڭدە ايتىلاتىن، ەركەلەيتىن - ءوز ەمى! بۇل – ماعجانعا ءتان جىرلاۋ. ماعجانعا عانا ءتان سەزىم. ياعني، ماعجان عانا جەتكىزە العان سەزىم.

اباي شە؟ اباي ءبۇي دەيدى:

عاشىقتىق قۇمارلىقپەن - ول ەكى جول،

قۇمارلىق ءبىر ءناپسى ءۇشىن بولادى سول.

سەنەن ارتىق جان جوق دەپ عاشىق بولدىم،

مەن نە بولسام بولايىن، سەن امان بول.

نەمەسە:

...قايعىڭ بولار شەرمەن تەڭ،

قارا كوڭىلىم جەرمەن تەڭ.

سەنسىز ماعان جات توسەك،

بولار بەينە كورمەن تەڭ...

كوڭىلىڭ تۇسسە بىزگە اۋىپ،

شىنىمەنەن قوزعالىپ،

ءبىز – قىرعاۋىل، ءسىز تۇيعىن،

توياتتاي بەر كەل دە الىپ.

تال جىبەكتەي ورالىپ،

گۇل شىبىقتاي بۇرالىپ.

سالماعىڭنان جانشىلىپ،

قالسىن قۇمار ءبىر قانىپ.

بۇل – ابايعا ءتان جىرلاۋ. بۇل – اباي ماحابباتى. ابايعا قاشان دا، ءتىپتى ماحابباتقا ماس بولىپ، باس اينالعان ساتتە دە، اقىلعا جەڭدىرۋ، اقىلعا توقتاۋ ءتان. ال ماعجان بولسا، ەس-تۇسىن بىلمەي كەتەدى. ول كوزسىز كوبەلەك:

كوردىم دە كەلدىم،

قولىمدى بەردىم.

«سۇيەم سەنى سۇلۋ قىز.

جۇرەگىم جانىپ،

ءسۇيۋىم انىق، كۋا بولسىن كوپ جۇلدىز!»

دەدىم دە تىلدەن،

قۇشاقتاپ بەلدەن،

قىسىپ سۇيە باستادىم.

جاقىنداي بەردىڭ،

قوينىما كىردىڭ،

«كەت!» دەمەدىڭ، قاشپادىڭ.

«سۇيەم!» بوپ ءسوزىڭ،

مولدىرەپ كوزىڭ،

تاقادىڭ سەن بەتكە –بەت:

ايرىلدىڭ ەستەن،

كۇندىزگى كۇشتەن،

ءتيىپ ىستىق ەتكە ەت...

ۇشۋعا ىڭكار،

تۇرار ما تۇلپار،

ءبىر جەردە ىلعي شاڭ جۇتىپ؟!

جەل ەدىم، ۇشتىم،

تالايدى قۇشتىم،

كەتىپپىن سەنى ۇمىتىپ.

بۇگىن سەن كورىپ،

قولىڭدى بەرىپ،

قايعىمەنەن قارايسىڭ:

«سەندىم مەن جازعان،

سۇيگەنىڭ جالعان،

الدادىڭ!» - دەپ جىلايسىڭ.

الداعانىم جوق،

ارباعانىم جوق،

سەن سوزىمە، سۇلۋ قىز!

تاپ سول ساعات،

سۇيگەنىم حاق،

كۋا مىنا كوپ جۇلدىز!

نەمەسە:

حور سيپاتتى قارىنداس،

وتتاي سۇلۋ، ىستىق جاس.

قۇشاقتا دا قويىنىڭدى اش،

بۇعاقتان ءبىر سۇيەيىن!

مەن كوبەلەك، سەن ءبىر شام،

ءوزى كەلگەن مەن قۇربان،

شامعا ودان نە زيان

سۇيەيىن دە كۇيەيىن!

سۇيەيىن دە كۇيەيىن، سۇيەم سەنى، جۇرەگىم، جانىم، قۇشاقتاپ بەلدەن، قوينىما كىردىڭ، مولدىرەپ كوزىڭ، ايرىلدىڭ ەستەن، ءتيىپ ىستىق ەتكە-ەت ت.ب. س.س. – ماعجان ينتيمدەرى. ماعجانعا ءتان قۇمارلىق، ماعجاننىڭ كوزسىز ماحابباتى، ماعجاننىڭ جۇرەگى، جانى، مىنە، وسىلار!

قازاق پوەزياسى دەگەن پوەزيادا ماعجان پوەزياسى اباي پوەزياسىمەن تەڭ، ونىڭ ماحاببات ليريكاسى كوركەمدىگى جاعىنان، ءتىپتى ابايدان دا اسىپ تۇسەر، وزىمەن باسەكەلەسكەن قاي اقىندى بولسا دا قاعىپ تۇسەر پوەزيا! پوەزيا دەپ، مىنە، وسىنى ايت! ماعجانعا ءتان سيقىر ءسوز، كوركەم ءپىشىن، ماحابباتتى جىرلاعاندا عانا ەمەس، تابيعاتتى جىرلاعاندا دا ءوزىنىڭ بيىكتىگىن ساقتاپ قالادى، تاڭ قالدىرادى. مىسالى: ماعجاننىڭ «تولقىن» اتتى ولەڭىنەن ءۇزىندى وقيىقشى:

سىلدىر، سىلدىر، سىلدىرلاپ،

ءبىرىنىڭ سىرىن ءبىرى ۇرلاپ،

تولقىندى تولقىن قۋادى.

جارىنا بال بەرەدى،

بەرەدى دە ولەدى،

ولەدى، تولقىن ولەدى، - دەپ تولقىنعا جان بىتىرەدى.

ءبىزدىڭ كوزىمىزبەن قاراعانداعى تولقىن ءبىر باسقا دا، ماعجاننىڭ «تولقىنى» ءبىر باسقا. ماعجاننىڭ تولقىنى سىلدىرلايدى، ەركەلەپ، نازدانا كۇلەدى، ءبىرىن-بىرى قۋىپ، ويناق سالادى، ءتىپتى، جان دۇنيەڭدى قىتىقتاپ تا جىبەرەدى. سيقىر سۋرەت! رومانتيكالىق كورىنىس. ءتىپتى، ماعجاننىڭ پوەزياسىندا كول بەتىندەگى تولقىندارعا دەيىن سىلقىم بولىپ كەتەدى. ماڭايىن سىلدىرلاتىپ جىبەرەدى. ماعجاننىڭ ولەڭدەرىندە ءبارى دە ءوزى سياقتى. سۇيەدى، كۇيەدى، كۇيەدى دە ولەدى. جارىنا بال بەرەدى. بەرەدى دە ولەدى. ولەدى، ولەدى...

نەتكەن سىلدىرلاعان سيقىر سۇلۋلىق! قاتالدىق؟! الدە زاڭدىلىق بولار؟

ابايشا:

زامان – ۇلكەن كول،

دۇنيە – سوققان جەل.

الدىڭعى تولقىن – اعالار،

كەيىنگى تولقىن – ىنىلەر،

كولدەنەڭ بولىنەر،

باياعىداي كورىنەر.

ماعجانشا: سۇلۋلىق! ابايشا: ۇلكەن فيلوسوفيالىق وي! دانىشپاندىق!

ماعجاننىڭ ماحاببات تاقىرىبىنا جازعان كەيبىر ولەڭدەرىنە ءتاتتى سەزىم دەيمىز بە، الدە ەركەلىك دەيمىز بە، الدە، ءبارىن دە ءوزىمسىنۋ دەيمىز بە، ايتەۋىر ءبىر جاسىرىن كۇش ءتان. جانە ول كۇشتى مىنە، مىناۋ دەپ، ءدال اتاپ، قولىنان ۇستاپ بەرە المايسىڭ. تۇيسىكپەن، سەزىممەن سەزەسىڭ.

جۇسىپبەك ايتقانداي: «ماعجان تەرەڭ ويدىڭ اقىنى ەمەس، نازىك سەزىمنىڭ، ءتاتتى قيالدىڭ اقىنى، ول كەدەيدىڭ اقىنى ەمەس، ۇلت اقىنى».

«ماعجان – الدىمەن سىرشىل اقىن. ماعجان سوزىندەي «تىلگە جۇمساق، جۇرەككە جىلى تيەتىن «ۇلبىرەگەن نازىك اۋەز قازاقتىڭ بۇرىنعى اقىندارىندا بولعان ەمەس. ول جۇرەكتىڭ قوبىزىن شەرتە بىلەدى، ونىڭ جۇرەگىنەن جاس پەن قانى ارالاس شىققان ءتاتتى سوزدەرى وزگەنىڭ جۇرەگىنە ءتاتتى ۋ سەبەدى. ماعجان نە جازسا دا كوركەم، سىرلى، ءساندى جازادى. وقۋشىنىڭ جۇرەگىنە اسەر ەتە المايتىن قۇرعاق ولەڭدى، جابايى جىردى ماعجاننان تابا المايسىز. ول تابيعاتتى سۋرەتتەي مە، ايەلدى جازا ما، تاريحي ادامداردى الا ما، ەرتەگى ايتا ما، ۇران سالا ما بارىندە دە اقىننىڭ ويلاعانى، سەزگەنى، جۇرەگىنىڭ قايعىرۋى، جانىنىڭ كۇيزەلۋى، كوڭىلىنىڭ كىربىڭى كورىنىپ تۇرادى. قاي ولەڭىن وقىساڭ دا، نە اقىنمەن، نە ءوز جۇرەگىڭمەن، نە ەل جۇرەگىمەن سىرلاسقانداي بولاسىڭ. اقىننىڭ ءوزى كورىنبەيتىن ولەڭدەرىن وقىساڭىز دا، ەرىكسىز ءبىر سەزىم تۋعىزادى. الدە وكىندىرەدى، الدە مۇڭايتادى، الدە جىلاتادى، الدە اياتقىزادى، الدە ەسىركەتەدى، الدە جىگەرلەندىرەدى».

ءيا، ماعجاننىڭ اقىن نە اقىن ەمەستىگى تۋرالى ءبىز ءقازىر ءسوز قوزعاپ جاتقانىمىز جوق. ونىڭ اقىن ەكەندىگىن ەل-جۇرت مويىنداعان. ءبىز مويىنداتايىق دەپ تە وتىرعانىمىز جوق. ءبىز ماعجاننىڭ ماحابباتىنا قايران قالىپ، ءسۇيسىنىپ، كۇرسىنىپ وتىرمىز. ءبىز ماعجاننىڭ ماحابباتىن جىرلاپ وتىرمىز.

ماعجانعا ءوز كەزىندە دە، ءقازىر دە كوپتەگەن اقىندار ەلىكتەگەن. بۇل - ادەبيەتتەگى زاڭدى قۇبىلىس. كەيىنگىلەر بۇرىنعىلاردىڭ، زامانداستارىنىڭ جاقسى جاقتارىنا ءارقاشان دا، ءار ۋاقىتتا دا ەلىكتەگەن. ماعجانعا دا ەلىكتەگەن. كوپ اقىندار ەلىكتەگەن. ونى وزدەرى مويىنداماسا دا جۇسىپبەك ايتقانداي: «مويىندارىنا سالىپ بەرۋ قيىن ەمەس».

ماعجاننان كەيىنگى قازاق ادەبيەتىندە ءوزىنىڭ اقىندىعىمەن، ورەن جىرلارىمەن ماعجاننان كەيىنگى بەلەسكە شىققان اقىن بار. ول – مۇقاعالي.

ماعجان مەن مۇقاعالي. ماعجان حح – عاسىردىڭ باس كەزىندە ءومىر كەشىپ، جىرلاپ وتسە، مۇقاعالي پوەزياسى عاسىردىڭ ورتاسىنا تاپ كەلەدى. ءبىراق، ءبىراق مۇقاعالي ءوز زامانىنا نە ەرتەرەك، نە كەشىرەك كەلگەن اقىن دەپ ويلايمىن. ونى ەشكىم دە تۇسىنبەدى. سوندىقتان دا بولار دۇنيەدەن بولەكتەنىپ، جالعىزدىققا ۇرىنىپ، جابىرقاۋعا تۇسكەنى؟! ء«بىز دەگەن دوسىم، تاعدىرى قىزىق حالىقپىز»، - دەپ تەگىن ايتپاعان-اۋ؟!

ءيا، مۇقاعالي اعا! ءبىز دە كەيىنگى كەزدە وزىڭىزگە ۇقساپ، كوڭىلىمىز كوپ ءتۇسىپ، جابىرقاۋلىققا سالىنامىز با، قالاي؟ اينالانىڭ ءبارى قاپىرىق پا، ءولى دۇنيە مە، تاس قورعان با؟... ايتقانداي-اق:

قاپىرىق ءبارى،

كوڭىلىم دە مەنىڭ قاپىرىق.

ەمەندەر اناۋ،

جاپىراقتارى شاشىلىپ،

قايىڭدار انە،

بوكسەسىن جەرگە باتىرىپ،

اھ ۇرىپ ءبارى،

اڭسايدى نوسەر شاقىرىپ...

قاپىرىق ءبارى:

اسپان دا، جەر دە قاپىرىق،

اۋىر ءبىر توزاڭ،

الەمدى تۇر-اۋ جاپىرىپ.

«وڭاشا كەتىپ،

اينابۇلاقتا وتىرىپ،

سىرا ىشسەم بە ەكەن،

جۇمەكەڭدەردى شاقىرىپ»،- دەدىڭ-اۋ، مۇقا!

جۇمەكەڭ دە جوق، مۇقاڭ دا جوق، ءبىز كىمدى شاقىرساق ەكەن؟...

مۇقاعالي:

«سەن مەنى بىلەسىڭ بە، بىلەسىڭ بە،

جارالماعان جان ەكەم كۇرەسۋگە.

جىلاي ءجۇرىپ، وتىرىك كۇلەسىڭ دە،

جۇرەسىڭ دە، قوياسىڭ جۇرەسىڭ دە.

ءبىرى يتەرىپ كەۋدەڭنەن، ءبىرى شالىپ،

«تاستاعىسى كەلەدى كۇرەسىنگە...»

«تاستاعىسى كەلەدى كۇرەسىنگە...»

قايران، حح عاسىردىڭ قور بولعان، جازىقسىز جاپا شەگىپ، ءجونسىز جازاعا ۇرىنعان اقىندارى-اي! بۇعان كىم كىنالى؟ سەندەر مە؟ زامان با؟

ماعجان ءوزىن قورشاعان ورتاعا كوڭىلى جارىماعان، بارىنەن دە كۇدەر ۇزگەن، ۋايىم-قايعى، مۇڭ-زارعا سالىنعان ۋايىمشىل، مۇڭشىل، زارشىل دا اقىن. ول ونى جىرلاۋعا كەلگەندە ارقاسىن كەڭگە سالىپ، قىزىققا، راحاتقا، تەرەڭ سەزىمگە باتادى. مىسالى:

جاساعان، تەز الاتىن، ءولىم جوق پا؟

قيناما، تەز ولەيىن، ۇشىر وققا، - دەسە،

ءبىر ولەڭىندە:

نە قىلسا دا، ول ءولىمنىڭ ءوز ەركى،

جىنداندىرات مەنى سۇلۋ نۇر كوركى.

قۇشام، ىشەم، جىندانامىن، جىلايمىن،

بۇگىنگى كۇن - ءومىر، ءولىم – مەنىكى!، - دەپ تورىعادى.

وزىنە ءولىم شاقىرادى. ومىردەن بەزىپ كەتەدى. «مەنى دە ءولىم، الديلە»، - دەيدى. قاجىدىم. كۇش ءبىتتى. ءولىم كۇيى – ءتاتتى كۇي. بالقيدى جانىم، بۇل كۇيگە. جاس قايىڭ قۇلاپتى. جانىندا جەل جىلاپتى. بالقيدى جانىم بۇل كۇيگە. مايداندا ۇلان قايتىپتى. جەل يمانىن ايتىپتى. بەتىنەن الما قان تامعان، تىلىنەن ءتاتتى بال تامعان، كۇلكىسى مەرۋەرت شاشىلعان، ءوزى – گۇل جاڭا اشىلعان. ءدال ون بەستە جاسى بار، سۇلۋ كوپ جاس توگىپتى. تۇنشىعىپ جاسقا ءولىپتى. بالقيدى جانىم بۇل كۇيگە! مەنى دە ءولىم، الديلە... مەنى دە ءولىم الديلە...! مەن دە تەزىرەك ولەيىن، ءالى جاسپىن دەمەيىن. كەلشى ءولىم، تەزىرەك، بالقيدى جانىم بۇل كۇيگە، مەنى دە ءولىم، الديلە! – دەپ زارلانادى، مۇڭايادى. ماعجاننىڭ مۇڭ-زارى باستالادى...

ەسىل اقىن سونشا نەگە الاسۇرىپ، وزىنە ءولىم شاقىردى ەكەن؟ بۇعان الدە زار زامان كىنالى مە؟ ايتەۋىر، قازاق پوەزياسىندا ءولىم تاقىرىبىنا مەنى دە، ءولىم الديلە دەپ، ولىمگە ۇمتىلىپ، مۇڭ-زارعا بەرىلگەن جالعىز-اق اقىن، وسى – ماعجان. ادام ءسۇيۋ، كۇيۋ ءۇشىن، ازاپ شەگۋ ءۇشىن جارالادى ەكەن. وندا مۇنداي ازاپتى ءومىردىڭ كەرەگى نە؟ ءبارى دە وپاسىز. ءبارىنىڭ دە باراتىن جەرى، اياقتالاتىن كەزى بار، ول - ءولىم. ولاي بولادى ەكەن، وندا ءومىر ءسۇرۋدىڭ نە كەرەگى بار؟ ادام – حايۋان، ادام – وپاسىز، ادام – جاۋىز، ادام - اڭ، ءومىر - ماعىناسىز، قاراڭعى، بولاشاق بۇلىڭعىر، بۇلدىر، سوندا نە ىستەۋ كەرەك؟ دۇنيەدە ادامداردىڭ بارىنە ورتاق، ەشقاشان وزگەرمەيتىن بارىنە ارمان، جانعا سايا، كوڭىلگە داۋا نە بار؟- دەيدى دە: ماحاببات، سۇيىسپەنشىلىك، جار، بالا، انا بار دەيدى. سولاردى جىرلايدى. ولار-ماڭگىلىك. ولار ولمەيدى. ولاردى بار زاماننىڭ اقىندارى جىرلاپ كەلەدى. ءبىراق ءازىر ەشقايسىسى دا تولىق جىرلاپ بىتكەن جوق. اركىم وزىنشە جىرلايدى. بۇل بارىنە ورتاق زاڭ. ماعجان دا بۇل زاڭعا باعىندى. سونىڭ ءتىلىن الدى، سوعان ەردى. قۇلاق كەستى قۇلى بولدى.

«ادامدى ادام قىلاتىن، ادام مەن ادامدى تابىستىراتىن، جالعىزدىقتان قۇتقاراتىن، جۇرەككە جىلۋ سالاتىن، كوڭىلگە قۋانىش، جۇرەككە سەزىم قۇياتىن – ماحاببات»، - دەيدى.

«ماحابباتسىز دۇنيە بوس، حايۋانعا ونى قوسىڭدار»، - دەگەن ابايدى جاقتاسا، بىردە:

ماحاببات – ءبىر تىكەنەك،

جۇرەككە بارىپ قادالار.

باقىتسىز عوي بۇل جۇرەك،

تامشىلاپ ودان قان اعار، - دەپ ماحاببات ازابىنان دا حابار بەرە كەتەدى.

بىردە:

كەلشى، كوزىم، كۇن بەتىڭدى كورەيىن،

ءسۇيشى، ساۋلەم، تۇنشىعىپ مەن ولەيىن.

جەت، جۇلدىزىم جىلجىپ قانا جىبەكتەي،

جۇلدىزدى – جۇزىك، ايدى – القا عىپ بەرەيىن،- دەپ ءوزىن دە، ءبارىن، ءبارىن سۇيگەنىنىڭ جولىنا قۇرباندىققا شالىپ جىبەرەدى. «جۇلدىزدى –جۇزىك، ايدى – القا عىپ بەرەيىن» دەيدى. بۇنداي مارتتىك، مۇنداي تاپقىرلىق ەشقانداي دا اقىندا جوق. و زامان دا، بۇ زامان، جۇلدىزدى جۇزىك قىپ، ايدى القا قىپ، سۇيگەنىمىزگە سىيعا تارتايىق دەپ كىم ويلاعان؟ قاي اقىنجاندى، قاي اقىن ادامنىڭ ويىنا كەلگەن؟! دۇنيەدە بۇنداي دا تەڭەۋ بار ەكەندىگىن كىم بىلگەن؟ ال ماعجان ءبىلىپتى. ماعجان سەزىپتى.


بولسا گۇلسىز، بۇلبۇل ءۇنسىز،

ءۇنسىز بۇلبۇل، ءبىر سۇر قۇس.

ءۇنسىز ءومىر – سونگەن كومىر،

وتسىز جۇرەك – بوس قۋىس...


گۇل، بۇلبۇل، ءومىر، قىز، ماحاببات، تىكەنەك، ۋ، جۇرەك، قان، جىن، سايتان، سيقىر ت.ب. - ءومىر كوركى. گۇل بولماسا، بۇلبۇل سايرامايدى. بۇلبۇل سايراماسا، ءومىر – سۇرقيا، قىزىقسىز. ءومىر سۇرقيا، قىزىقسىز بولسا، اقىن جىرلامايدى. اقىن جىرلاماسا، جۇرەك – وتسىز، وتسىز جۇرەك – بوس قۋىس. مىنە، ماعجان يدەياسى، ويى. ماعجان شىن ماحاببات دەپ، ناعىز ءسۇيۋدى، قۇلاي ءسۇيۋدى سانايدى. وعان دالەل ماعجاننىڭ: «ماحاببات نە؟»، «تولقىن»، «گۇلسىم حانىمعا»، «جاس سۇلۋعا»، «حور سيپاتتى قارىنداس»، «سۇيگەنىم انىق»، «توگىلگەن شاشى»، ء«سۇي، جان ساۋلەم»، «جۇلدىزدى –جۇزىك، ايدى –القا عىپ بەرەيىن» جانە تاعى دا باسقا ولەڭدەرى.

ماعجاندى وقي بەرسەڭ تاۋسىلمايدى. ءار وقىعان سايىن ونى وزىڭشە تاعى دا ءبىر قىرىنان تانيسىڭ. مەن ءوز باسىم، قازاق ادەبيەتىنىڭ حح عاسىردىڭ ءبىرىنشى جارتىسى كەزەڭىندەگى اقىنداردىڭ ىشىندە ەڭ مىقتىسى، ەڭ كۇشتىسى، ناعىز اقىن دەپ تەك ماعجاندى عانا تانيمىن.

ماعجان راس، جارتى عاسىردان استام ۋاقىت بويى حالقىنان ءبولىنىپ قالدى. ءبىراق «وتكىر پىشاق قىن تۇبىندە جاتپايدى» دەيدى عوي. مىنە، جارىققا شىققانىنا كوپ بولا دا قويعان جوق. وسى ازعانتاي ۋاقىتتىڭ ىشىندە ول ءوزىن قالىڭ وقىرمانعا مويىنداتىپ تا تاستادى.

ماعجاندى باسقا اقىندار سياقتى رەۆوليۋتسيانى، وكتيابردى، لەنيندى، كوممۋنيستىك پارتيانى، تاپ كۇرەسىن جىرلامادى دەپ تە وسى كۇنگە دەيىن وعان كىنا ارتاتىندار بار. جىرلاماسا شە؟ جىرلاۋعا مىندەتتى مە ەدى؟ مەنىڭ ءبىر تاڭ قالاتىن ءجايىم: راسىندا دا ماعجاننىڭ مول دۇنيەسىن قالاي اقتارساڭ دا ودان وسى اتالعان تاقىرىپتارعا بايلانىستى ماردىمدى ەشتەڭە دە تابا المايسىز. بۇل دەگەن عاجاپ نارسە! ءوزى ءومىر سۇرگەن زامان تۋرالى، سول كەزەڭدە بولىپ جاتقان وقيعالار تۋرالى ەڭ بولماسا بىردەمە دەمەي كەتۋى جۇمباق! نە دەسەك تە ماعجاننىڭ زامانعا دەگەن ۇلكەن وكپەسىنىڭ بار ەكەنىنە شەك جوق. ونى الاش پارتياسى، الاشوردا ماڭايىنان، سول كەزدەردەگى بولىپ جاتقان وقيعالارعا دەگەن وپپوزيتسيالىق كوزقاراسىنان ىزدەۋ كەرەك سياقتى. مەن 1917 جىلى جانە ودان كەيىندەرى دە ورىن العان وقيعالاردى ايتامىن.

ماعجاننىڭ امالسىزدان، ءوزىن قورشاعان كۇشىكتەردىڭ ءشاۋ-شاۋ ەتىپ ءۇرىپ، بالاعىنا جابىسا بەرگەندىكتەن سولاردان قۇتىلۋ ءۇشىن، ءارى ءوز باسىنا ءقاۋىپ تونگەن سوڭ، شاراسى بولماي، تاپ كۇرەسى تاقىرىبىنا، سول كەزدەگى ۇستەم يدەولوگياعا بايلانىستى جازعان ءبىر ەلەۋلى شىعارماسى بار. ول – سوڭعى ولەڭدەرىنىڭ ءبىرى «توقساننىڭ توبى».



الدامشى ءومىر ىلعي عانا ۋ بەرەدى.

ءومىر شىركىن شامداي اقىرىن سونەدى.

قارا قايعى قالىڭدادى تىم بۇگىن،

ءمولت-مولت ەتىپ كوزىمە جاس كەلەدى...

ءولدى ءۇمىت، مەن دە ۇزاماي ولەمىن،

سوققى جەگەن سورلى جۇرەك بىلەدى»، - دەۋى دە تەگىن ەمەس قوي، قايران اقىننىڭ.

«سۋرەتتى، كەستەلى، كوركەم ءسوز ماعجاننان تابىلادى. ماعجاندى اقىندىق جاعىنان ءسوزسىز سۋرەتشى دەۋگە بولادى. سۋرەتشىلىك جاعىنان ماعجاندى پۋشكينگە تەڭەۋگە اۋىز بارادى»، - دەيدى جۇسىپبەك ايماۋىتۇلى.

ماعجاننىڭ تابيعاتتى انا مەن بالاعا، سۇيگەن جارعا تەڭەپ جازعاندارى دا تاماشا شىققان. تابيعاتقا جان بەرگەن. قۋاندىرادى، كۇيىندىرەدى، سۇيىندىرەدى، ايمالاتادى، قۇشاقتاستىرادى. انانى كۇنگە تەڭەيدى. ماعجان ليريكاسىنا ءتان ەرەكشە ءبىر بەلگى بار، ول – قاي ولەڭىنىڭ بولسىن تابيعاتپەن ەتەنە بىرلەستىگى دەپ الدىندا ايتقان بولاتىنبىز. قاي ۋاقيعا، قاي سەزىم ءسوز بولسىن تابيعاتپەن جىمداسىپ، قيۋلاسىپ كەتكەن. ايىرۋ مۇمكىن ەمەس. بۇعان اقىننىڭ دالا بالاسى بولعاندىعى، كوشپەندىنىڭ ۇرپاعى ەكەندىگى دە اسەر ەتكەن، ارينە. مىسالعا، ء«بىراز فەتشە» دەگەن ولەڭىن الايىق:

جىبەك ءتۇن –

ءبارى تىڭ.

سايراعان.

جايناعان.

ەكى جاس –

ەكى ماس:

جۇرەك ماس،

كوزدە جاس!

سۇتتەي اي،

تەرەڭ ساي:

بۇلبۇل،

گۇل-گۇل،

ەكى جان،

ىستىق قان،

جان ەسسىز،

وت ءسۇيىس.

ورمان.

تىنعان.

بەلدەر –

گۇلدەر

كۇبىر،

سىبىر.

تۇمان –

تاڭ، تاڭ!...

تابيعات پەن ماحاببات قالاي شەبەر جىمداسىپ كەتكەن. جىگىن ايىرۋ مۇمكىن ەمەس. جانە بۇل ولەڭ اقىننىڭ قازاق ولەڭىنىڭ ولشەمىنە قوسقان جاڭالىعى بولىپ تا تابىلادى.

«اۋىز تولاتىن ايبىندى اسقاق ءسوز ماعجاننان شىعادى. ونىڭ سوزدەرى جۇرەكتى قوزعاپ قانا قويمايدى، تۇبىمەن سۋىرىپ، مەيىرىڭدى قاندىرادى. ەركىن بالۋان قان مايداندا جارق ەتكىزىپ شالىپ سوققاندا «ۋا، ساباز-اي!» دەپ، وتىرعان جۇرتتىڭ ايىزى قانباي ما؟ كەيدە ماعجان جەلدەتىپ، ءبىر سوزىنەن ءبىر ءسوزىن اسىرىپ، تۇيدەك-تۇيدەگىمەن تاستاپ كەتكەندە، سەن دە (ارينە، كوركەم سوزدەن ءلاززات الاتىن بولساڭىز) «ۋا، ساباز-اي!» دەگىڭ كەلەدى»، - دەپ جۇسىپبەك اعامىز ايتادى. وتە دۇرىس ايتادى.

ابايدىڭ ماعجانعا اسەرى. ماعجان مەكتەبى. ماعجاننىڭ قازاق اقىندارىنا اسەرى، ماعجاننىڭ ماحاببات ليريكاسى، ءولىم تاقىرىبى دەگەن جانە ت.ب. تولىپ جاتقان زەرتتەلمەگەن مول تاقىرىپ بار. زەرتتەۋ كەرەك. زەرتتەۋشى كەرەك.

ماعجانداي اقىنى بار حالىق - باقىتتى حالىق. اتتەڭ، سۇرقيا زاماننىڭ قىسپاعىندا، جازىقسىزدان جازىقسىز، جولسىز جازاعا ءدال ءبىر شىعارماشىلىق ورلەۋ ۋاعىندا ۇشىراپ كەتتى. ايتپەگەندە، قازاق ادەبيەتىنە ءالى دە تالاي ءىنجۋ-مارجانداردى قوساتىنى انىق ەدى.

كەيىنگى كەزدەردە اقىننىڭ تۇرمەدە، ايداۋدا ءجۇرىپ جازعان دۇنيەلەرى بار سياقتى دەگەن جورامالدار ايتىلۋدا. جورامال شىندىققا اينالسا نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. ءسوز جوق، ماعجاننىڭ ءورىسىنىڭ تاعى دا وسە تۇسكەنىنىڭ كۋاسى بولارىمىز انىق.

اباقتىدا ايدان، كۇننەن جاڭىلدىم،

سارعايدىم عوي، سار دالامدى ساعىندىم.

«قاراشىعىم، قۇلىنىم!»، - دەپ زارلاعان،

الىستاعى سورلى انامدى ساعىندىم، -

دەپ باستالاتىن اقىننىڭ «ساعىندىم» ولەڭى دە اناسىنا دەگەن، اعايىن-تۋعانعا دەگەن، دوستارعا، ارقاداعى ايدىن كولگە دەگەن، ۇلكەن ساعىنىشقا، ماحاباتقا تولى، جۇرەك تەربەتەرلىك جىر. تاعدىردىڭ جازۋى ما، الدە... ءوزى دە سەزدى مە ەكەن، ماعجان ولەڭدەرىندەگى ماعجاننىڭ تۋعان ەلگە دەگەن ساعىنىشى، ءبىر كورسەم دەگەن ىنتىقتىعى ءالى كۇنگە باسىلعان جوق. سورلى اقىن، ءوزىنىڭ شەتتە، ەل-جۇرتتان جىراقتا، سۇراۋسىز، جوقتاۋسىز قالاتىنىن سەزدى مە ەكەن؟ اقىن كوڭىلى سەزىمتال عوي، سولاي دەپ جازىپتى دا، سولاي دەپ جازعانى ءالى كۇنگە شەيىن شىعارمالارىنان سەزىلىپ، كوزىمىزگە وتتاي باسىلىپ تۇرادى.

ماعجان: «مەنى قاشان بۇل اباقتىدان قۇتقاراسىڭدار؟ قاشان تۋعان جەرگە الىپ كەلىپ، قاسيەتتى دالامنىڭ توپىراعىن ءبىر يىسكەتەسىڭدەر، قاشان، قاشان؟» دەپ، وزىنە ءتان وتتى جىرلارىمەن، سۇلۋ دا سيقىر سوزدەرىمەن، تۇيدەك-تۇيدەك جىر جولدارىمەن ەسىمىزگە قايتا-قايتا سالىپ تۇرعانداي بولا ما، قالاي ءوزى؟!...


تۇرسىنبەك ءاليۇلى 




كورىلگەن: 22 پىكىرلەر: 0
پىكىر قالدىرىڭىز

كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=13&id=605665

پىكىرلەر:

juz dep sifirmen jazingiz.

قوناق: #6077، ۋاقىتى: 07:13 - 2018/12/23

Күшті талдау!