كومپيۋتەر نۇسقاسى Компйутер нұсқасы

قولايلى بەت | بۇگىنگى | كەشەگى | جالپى مالىمەت

ەل-ارناعا تىزىمدەلىڭىزدەر ...
قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى
СанақКелген (IP)Көрілген (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-10-211409463247 %53 %
2019-10-221435476533 %67 %
2019-10-23911458239 %61 %

پۋشكين مەن ديۋما – ءبىر ادام نەمەسە مىڭ جىلدىقتىڭ قويىلىمى! | ادەبيەت پورتالى


ءتۇرى: جۇلدىز جۋرنالى

ۋاقىتى: 12:00 - 2019/10/10

: PDF Download - Жұктеұ - Скачать - ءتۇسىرۋ

elarna.net Printed Version.

ادەبيەتشىلەر بۇل تۇجىرىم ءالى دە شەشىم تاپپاعان، ءباز بىرەۋدىڭ ويى عانا دەۋى مۇمكىن. دەسەك تە كوزگە وتتاي باسىلاتىن فاكتىلەردى قايدا قويامىز؟ مەنىڭ كوزقاراقتى وقىرمانعا بەرەيىن دەگەن ماعۇلماتىم – ءوزىم ەستىگەندەگى تۇيگەنىم عانا. ەستىگەن قۇلاقتا جازىق جوق. تاريحتىڭ دوڭگەلەگى ءبىر اينالام دەگەنشە قانشا ۇرپاق اۋىسىپ ۇلگەردى. سان مىڭداعان اقىن، جازۋشى دۇنيە ەسىگىن اشتى. اشتى دا، تومپەشىككە اينالدى. كىرسەڭ تەك ءولىپ قانا شىعۋعا بولاتىن ءومىردىڭ زاڭى سول. تومەندە كورسەتەتىن فاكتىلەر قوس كلاسسيكتىڭ اتاق ابىرويىنا، بولماسا شىعارماشىلىعىنا كۇيە جاعۋ ەمەس. تەك جاڭا زاماڭعى وقىرماننىڭ كوزقاراسى.

پۋشكين مەن ديۋما ءبىر ادام دەگەن وي قايدان تۋدى؟ شىلدەنىڭ مي قايناتار ىستىعى. ەلوردامىزدا تۇڭعىش رەت ەۋرازيا استانالارى قالامگەرلەرىنىڭ حالىقارالىق فورۋمى ءوتىپ جاتىر. ماقسات – تۇراعى تامۇقتان بولعىر كەڭەس ۇكىمەتى قۇلاعاننان كەيىنگى ءۇزىلىپ قالعان ادەبي-مادەني بايلانىستى جانداندىرۋ. ءبىز سەكىلدى جاس ادەبيەتشىلەرگە بۇنداي ءىس-شارا ارينە قىزىق. قىزىق بولعاندا قانداي... قاسىمدا ءوزىم سەكىلدى بىرنەشە ورەن بار، فورۋم قوناقتارىن اۋەجايدان كۇتىپ الۋ سەنىمىنە يە بولدىق. اتاقتارىنان ات ۇركەتىن ايگىلىلەردىڭ ءجۇزىن العاش بولىپ ءوزىمىز كورەمىز دەگەن قۋانىش قويىنىڭا سىيمايدى ەكەن. سونىمەن نە كەرەك كوپتەن كۇتكەن قوناقتارىمىزدىڭ ۇشاعى اۋەجايعا قونا باستادى. قالىڭ ءنوپىر حالىق بىرىنەن-بىرى وزىپ ەسىككە ۇمتىلادى. تەك ءبىزدىڭ كىسىلەر بايقالمايدى. اقىن-جازۋشىنى الىستان تانيمىز عوي... مىنە، قۇجىناعان ادامنىڭ ىشىنەن بىر-ەكەۋى كوزگە وتتاي باسىلدى. بارىپ ءجون سۇراستىق. راسىندا دا كوپتەن كۇتكەن قوناقتارىمىز ەكەن. اراسىندا ءوزىم سىرتتاي ءبىلىپ، ەسسەلەرىن، ولەڭدەرىن ينتەرنەت پاراقشالارىنان ءجيى وقىپ جۇرگەن رومان دا بار ەكەن. ىزدەگەنگە سۇراعان. سونىمەن دۋىلداپ ءجۇرىپ بۇ كىسىلەردى قوناق ۇيگە جايعاستىرعان سوڭ قىرۋار شارۋا تىندىرعان ادام قۇساپ ەسىك الدىنداعى ورىندىقتاردىڭ بىرىنە سىلق ەتىپ وتىرا كەتكەم. بار ويىم الگىندە ءوزىم كۇتىپ العان رومانمەن شۇيىركەلەسۋ. كەزەكتى رەتتى-رەتسىز ويلاردىڭ بىرىمەن باس قاتىرىپ وتىر ەدىم، كەنەت جانىمنان:


- يزۆولتە سەنور، - دەگەن داۋىس شىقتى. قاراسام الگى رومانىم. قۋانىپ كەتتىم. ساسقانىمنان:

- وتىنەمىن، - دەپپىن. ول كۇلدى. كەيىنىرەك ءبىلدىم، ول اقىندارعا عانا «سەنور» دەيدى ەكەن. بىر-ەكى ولەڭىن جاتقا سوقتىم. ء«اي ەندى ءبىر قىزۋ اڭگىمە باستالادى-اۋ» – دەگەن وي دا جوق ەمەس.

- درۋگ موي، زاچەم تەبە موي ستيحي، لۋچشە سكاجي منە چتو زناەش و رۋسسكوي ليتەراتۋرە، - دەدى. بار ورىسشامدى ورتاعا سالىپ ماندەلشتام، برودسكي، پاستەرناك، ۆوزنەسەنسكي، روجدەستۆەنسكيلەردى سۋشا ساپىرامىن دەپ ەدىم:

- ەششە ودين شەستيدەستياتنيك، - دەپ كۇلىپ جىبەردى دە، ءسال ويعا شومىپ، - لۋچشە سكاجي منە موي درۋگ كاك تى دۋماەش كتو سامىي يزۆەستنىي پوەت يز روسسي ، - دەدى.

- ارينە، ساشا پۋشكين، - دەدىم.

- ۆوت. سەيچاس يا تەبە راسسكاجۋ چتو-تو وچەن ينتەرەسنوە، – دەپ جالعادى ءسوزىن.

كرۋگلوۆ رومان گەننادەۆيچ

اقىن، سىنشى، ونەر زەرتتەۋشىسى

روماننىڭ اڭگىمەسى:

دوسىم سەرج بىلە بىلسەڭ رەسەيدە ادەبي داۋ وتە كوپ بولا بەرمەيدى. وتكەنى ول جاقتا ونداي داۋدى ويلاۋ مۇمكىن ەمەس. قىم-قۋىت تىرلىك مۇرشا بەرمەيدى. ءبىراق وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن ۇلكەن ادەبي داۋ شىققان ەدى. ەستىدىڭدەر مە، جوق پا ول جاعىن بىلمەدىم. ماسەلە پۋشكين مەن ديۋمادا بولىپ تۇر. اتتارى تەك شاعىن توپتارعا بەلگىلى ءبىر دۇمشە عالىمدار پۋشكين مەن ديۋمانى ءبىر ادام، پۋشكين-اۆانتيۋريست دەگەن تۇجىرىم جاسادى. ۇلكەن ادەبي ورتادا مىنانداي سوزدەر ۇلكەن رەزونانس تۋدىرماي ءقايتسىن. ءبىراق جاڭاعى عالىمداردىڭ ايتقانىن تەرىسكە شىعارايىق دەسەك دالەدى قاجەت ەتپەيتىن فاكتىلەردى العا تارتادى. ءسوز جوق پۋشكين ورىستىڭ ۇلى اقىنى، ديۋما فرانتسۋزدىڭ ۇلى جازۋشىسى. ءبىراق ەكەۋىن بايلانىستىراتىن ءبىر نارسە بار، جاڭاعى عالىمداردىڭ دا بۇلتارتپاس ايعاق رەتىندە ۇستاپ وتىرعاندارى وسى: ديۋما مەن پۋشكيننىڭ ءتۇبى ءبىر – ەكەۋى دە افريكالىق، قارا ناسىلدىلەردىڭ ۇرپاعى. قارا ءناسىلدى دەگەندە ءراسسيزمدى دۋىلداتايىن دەپ وتىرعانىم جوق. باردى بار دەۋ كەرەك. وسىنداي اڭگىمە ەلگە جايىلىپ كەتكەننەن كەيىن ۇلى اقىننىڭ زيراتىن قازىپ الامىز دەپ جۇرگەندەر دە بولدى. مەنىڭشە ولاردىڭ كوزدەگەنى ادەبي شىندىققا كوز جەتكىزۋ ەمەس، تەك «پۋشكيندى قازىپ العان وسىلار ەكەن» دەگەن جالعان اتاققا جەتۋ عانا. ءبىراق سۇيەگى قۋراپ قالعان ادامدى قازىپ الۋ كىمنىڭ قولىنان كەلسىن، كىمنىڭ جۇرەگى داۋالاسىن وعان. ال، ەندى مۇقيات قۇلاق سالىپ تىڭدا، دۇرىسىن ءوزىڭ انىقتاپ الارسىڭ، سەنبەسەڭ دە سەنسەڭ دە مەيلىڭ ، - دەپ جالعادى ءسوزىن دوسىم.

كوزدەرى كوك قارا ءناسىلدى، تەگى افريكالىق جازۋشى 19-عاسىردا ءومىر سۇرگەن، ساۋىق-سايراندى ۇناتقان، قىزدارعا قىرعيداي تيگەن دەگەندە الدىمەن ويىڭا كىم كەلەدى؟ پۋشكين بە، ديۋما ما؟ دەگەنمەن ەشقانداي دا ايىرماشىلىق جوق. ال ەگەر اڭگىمە ەكى ەسىممەن دە كلاسسيك اتالعان ادامنىڭ جايلى بولسا شە؟ بالكىم مەنىڭ سوزدەرىمنەن كەيىن تاريحقا دەگەن كوزقاراسىڭ كۇرت وزگەرەر.

تۇر مەن مىنەز

كەيىپكەرلەرىمىزدىڭ پورترەتىنەن باستايىق. پۋشكين دە، ديۋما دا ورتا داۋلەتتى دۆورياندار اۋلەتىنەن، ءتىپتى ارعى تەكتەرى افريكالىق. ءبىر قىزىعى ەكەۋىنىڭ سىرتقى كەلبەتى ادام سەنگىسىز ۇقساس. ال ەندى مىنەز ۇقساستىعىنا قاراشى:

«ونىڭ بولمىسى ەشنارسەگە باعىنبايمىن دەپ تۇرعانداي. مەكتەپ ونىڭ مىنەزىن تۇزەي الماپتى. كەز-كەلگەن كەدەرگى ول ءۇشىن تۇككە تۇرعىسىز ەدى».

«بەس جىل بويى ول ءوز بولمىسىن قورعاپ كەلدى. جانە ءوز بىلگەنىن ىستەيتىن، نەنى وقىعسى كەلسە سونى وقيتىن...».

بىر ادامعا ۇقساي ما؟ ءبىرىنشى تسيتاتا اندرە مورۋانىڭ ء«ۇش نوياننىڭ» اۆتورىنا بەرگەن مىنەزدەمەسى. ەكىنشىسى – پۋشكين زامانداستارىنىڭ ءسوزى.

بىرتۇرلى سوزدەر

«مەنىڭ اتام زاڭگى بولاتىن. ءبىراق ەكەۋمىزدىڭ ءبىر ۇقساستىعىمىز بار، ءبىزدىڭ جاقىن تۋىسىمىز – مايمىل»، - دەپ كوپ قالجىندايتىن ديۋما. ءبىر قىزىعى ديۋمانىڭ ەشقانداي دا افريكالىق اتاسى بولماعان. افريكالىق قان وعان تەك اجەسىنەن دارىعان. بۇل جەردە ديۋما اتام دەپ تۇر. ارعى بابام دەسە ءبىر ءسارى. ال، پۋشكيننىڭ اتاسى پاتشا سارايىندا قىزمەت ىستەگەن ەفيوپيادان كەلگەن گاننيبال ەسىمدى زاڭگى ەدى.

پۋشكين 1799 جىلى دۇنيەگە كەلسە، ديۋما 1802 جىلى تۋعان. پۋشكيننىڭ بالالىق شاعىنان قىرۋار ەستەلىك قالعاندىعىن بىلەمىز. ال ديۋمانىڭ 1822 جىلعا دەيىنگى ءومىرى جايلى ەشكىم ەشتەڭە بىلمەيدى. 1822 جىلى ديۋما پاريجگە كەلىپ ءوزىن ناپالەوننىڭ قاسىندا جۇرگەن گەنەرال توما – الەكساندر ديۋمانىڭ بالاسىمىن دەپ تانىستىرادى. ءبىراق جاس جازۋشى ونىمەن تۋىستىعىن دالەلدەي المايدى. ءبىراق كوبى گەنەرالدىڭ قانىندا افريكالىق گەن بارىن بىلگەندىكتەن جاس جازۋشىعا ارتىق سۇراق قويۋدان اۋلاق ەدى.

ديۋمانىڭ بالالىق شاعى بەلگىسىز بولسا، پۋشكين ءومىرىنىڭ كەيبىر ساتتەرى ءالى كۇنگە دەيىن جۇمباق. مىسالى پۋشكين 1822 جىلى ساياحاتقا كەتتىم دەپ جوعالىپ كەتكەن ەكەن. قىزىق ۇقساستىق.

1837 جىلعا دەيىن ديۋما ەشتەڭە جازباعان. ونىڭ اۆتورلىعى دالەدەنبەگەن الدەنەشە شىعارماسى بار. شاماسى قالتالى جۇرگەندە جاعدايى ناشار جازۋشىلاردىڭ شىعارمالارىن ساتىپ السا كەرەك.

پۋشكين قايتىس بولعاننان كەيىن ءپاريجدىڭ كىتاپ دۇكەندەرىندە ديۋمانىڭ كىتاپتارى بىرىنەن كەيىن ءبىرى ساتىلىپ جاتتى. ايتا كەتەتىن جايت پۋشكيننىڭ ءتىلى فرانتسۋزشا شىققان جانە ول فرانتسۋز تىلىندە ەركىن جازا العان.

ديۋمانىڭ تالقىعا تولى شىعارماسى – «سەمەسەرلەسۋ ساباعىنىڭ ءمۇعالىمى» اتتى رومانى. روماننىڭ باستى كەيىپكەرلەرى رەسەيلىك دەكابريستەر. رەسەيدە ءومىرى بولىپ كورمەگەن ادام، سول ەلدىڭ توپىراعىن باسىپ، اۋاسىن جۇتقانداي-اق جازادى. كىتاپتىڭ ىشىندە تەك دەكابريستەرگە عانا ءمالىم بولعان سوزدەر كەزدەسدى. ال، پۋشكيندى سول دەكابريستەرمەن بايلانىستا بولعانى ءۇشىن ايداۋعا جىبەرگەن بولاتىن.

دانتەس شە؟ ءيا، دانتەس. قوس قالامگەر ءۇشىن دە ەلەۋلى ەسىم. ءبىر دانتەس الەكساندىر سەرگەەۆيچتىڭ تۇبىنە جەتتى، ەكىنشى دانتەس (ەدمون) الەكساندر ديۋمانىڭ كەيىپكەرى. نە اڭعاردىڭ؟

پۋشكيننىڭ جەرلەۋ ءراسىمىن ايتايىق. تاريحشى الەكساندر نيكيتەنكو جەرلەۋ ءراسىمىنىڭ ءبىر ءتۇرلى وتكەنىن ايتادى. پۋشكيننىڭ تابىنۋشىلارىنىڭ كوبى ستۋدەنتتەر ەدى. ولار اقىنمەن قوشتاسقىلارى كەلىپ جانازاعا بارماق بولعاندا، ۇستازدارعا ەشكىمدى ساباقتان بوساتپاۋ تۋرالى جوعارىدان پارمەن تۇسەدى.

اقىندى اسىعىس جەرلەيدى. اقىنمەن يسااك سوبورىندا قوشاتسۋعا بولادى دەگەن حابار تارايدى دا، تابىتتى اتاسىنىڭ ساعاناسىنا الىپ كەتەدى. جوقتاۋى جەرگىلىكتى شىركەۋدە وتەدى. جانە جانازاعا ءبىر دە ءبىر تۋىسى قاتىسپاعان.

نەگە ولاي بولدى؟

الەكساندر سەرگەەۆيچتىڭ ءىسى وڭعا باسپاي قويادى. قارىزعا بەلشەسىنەن باتقان ۇلى اقىن قالاي دا بولسا اقشا تاپقىسى كەلەدى، ءبىراق جولى بولمايدى. بۇنداي جاعدايدان تەك ءولىم عانا قۇتقارار ەدى. جانە اقىن سول جولدى تاڭدادى دا.

ال ديۋما قايدان شىقتى؟ زەرتتەۋشىلەر ءى نيكولاي پاتشا شەتەلدە تىڭشى ۇستاعانىن ايتادى. ءقايسىبىر دەرەكتەردە پاتشانىڭ ول ىسىنە تۋرگەنەۆ، تيۋتچەۆتەر دە قولعابىس جاساعان. ءتىپتى «ديۋما» دەيتىن ەسىم پۋشكيننىڭ قىزمەتتىك التەر-ەتوسى بولۋى مۇمكىن.

پۋشكيننىڭ جەر اۋدارىلعان ۋاقىت ديۋما شىعارماشىلىعىنىڭ وركەندەۋ داۋىرىنە دالمە-دال كەلەدى. تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت – پاتشا اقىنىڭ بارلىق قارىزىن تولەپ، ونىڭ وتباسىنا قامقورلىق كورسەتەمىن دەپ ۋادە بەرگەن. بۇل پاتشاعا قارسى شىققان تەنتەك-دەكابريستكە جاسالعان شەكتەن تىس كەڭشىلىك دەيسىڭ بە؟ جوق، مەن ولاي ويلامايمىن، - دەپ اياقتادى ءسوزىن رومان.

فورۋم دا اياقتالدى، قوناقتار دا ۇيدى-ۇيىنە تاراستى. ءبىراق روماننىڭ وسى ءبىر اڭگىمەسى ويىمنان كەتەر ەمەس. راسىندا، ا.س. پۋشكين ءدال وسى جولمەن ءجۇرىپ، الەم ادەبيەتىنە قوس بىردەي كلاسسيكتىڭ اتىن قالدىرىپ كەتكەن بولسا شە؟..

سەرىكجان قاجىتاي

سۋرەتتەر اشىق عالامتور كەڭىستىگىنەن الىندى



ماتەريالدى كوشىرىپ جاريالاۋ ءۇشىن رەداكتسيانىڭ نەمەسە اۆتوردىڭ جازباشا، اۋىزشا رۇقساتى قاجەت جانە Adebiportal.kz پورتالىنا گيپەرسىلتەمە بەرىلۋى ءتيىس. اۆتورلىق قۇقىق ساقتالماعان جاعدايدا قر اۆتورلىق قۇقىق جانە ساباقتاس قۇقىقتار تۋرالى زاڭىمەن قورعالادى. Adebiportal@gmail.com 8(7172) 79 82 12 (ىشكى – 112)

ماقالا اۆتورىنىڭ كوزقاراسى رەداكتسيانىڭ كوزقاراسىن بىلدىرمەيدى.




كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=30&id=1058075

پىكىرلەر:

juz dep sifirmen jazingiz.