كومپيۋتەر نۇسقاسى Компйутер нұсқасы

قولايلى بەت | بۇگىنگى | كەشەگى | جالپى مالىمەت

ەل-ارناعا تىزىمدەلىڭىزدەر ...
قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى
СанақКелген (IP)Көрілген (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-10-20937296235 %65 %
2019-10-211409463247 %53 %
2019-10-22200103422 %78 %

الماتى زووباعى: اقجولتايدىڭ جاڭا ءۇيى نەمەسە ۋرمان كۇنىنە قانشا ەت جەيدى؟ ءبىز ءسىزدى جارقىن الەمگە جەتەلەيمىز


ءتۇرى: ماسساگەت ماقالالارى

ۋاقىتى: 17:10 - 2019/10/09

: PDF Download - Жұктеұ - Скачать - ءتۇسىرۋ

elarna.net Printed Version. الماتى زووباعى: اقجولتايدىڭ جاڭا ءۇيى نەمەسە ۋرمان كۇنىنە قانشا ەت جەيدى؟ ءبىز ءسىزدى جارقىن الەمگە جەتەلەيمىز! بىزگە قوسىل! ءبىز ءسىزدى جارقىن الەمگە جەتەلەيمىز! بىزگە قوسىل!


الماتى زووباعى: اقجولتايدىڭ جاڭا ءۇيى نەمەسە ۋرمان كۇنىنە قانشا ەت جەيدى؟

جابايى جانۋارلاردى توردا ۇستاپ باعۋ — ادام بالاسىنىڭ ەجەلدەن كەلە جاتقان ەرمەگى. بۇعان وسى كۇنگە دەيىن ساقتالعان ءتۇرلى دەرەكتەر دالەل بولا الادى. مىسالى، 2009 جىلى مىسىرداعى نەحەن قالاسىندا وتكەن قازبا جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىندە ب.ز.د. 3500 جىلعا جاتاتىن حايۋاناتتار باعى تابىلعان. ول جەردە گيپپوپوتام، ءپىل، بابۋين جانە جابايى مىسىق سەكىلدى جانۋارلار اسىرالعان ەكەن. سونداي-اق بابىل مەن اسسيريادا دا جانۋارلاردى قاماپ ۇستايتىن ارنايى جەرلەردىڭ بولعانى بەلگىلى. ال ەجەلگى قىتايدا مۇنداي ورىنداردى ء"بىلىم باعى" دەپ اتاعان.

قازىرگى تاڭدا الەمدە 1300-دەن استام زوولوگيالىق باق بار. ولاردىڭ جارتىسىنا جۋىعى ەۋروپادا، 20 پايىزى سولتۇستىك امەريكادا ورنالاسقان. زاماناۋي زووباقتاردىڭ نەگىزگى ماقساتى — جەر جۇزىندە مەكەن ەتەتىن جانۋارلاردى كوپشىلىككە كورسەتۋ،جاراتىلىستانۋبىلىمىن ناسيحاتتاۋ جانە جابايى فاۋنانى قورعاۋ يدەيالارىن تاراتىپ، سيرەك كەزدەسەتىن، جويىلىپ بارا جاتقان اڭداردىڭ تەكتىك قورىن ساقتاۋ.

قازاقستاندا 3 زووباق (الماتى، شىمكەنت، قاراعاندى قالالارىندا) جۇمىس ىستەيدى. سولاردىڭ ىشىندەگى ەڭ ەرتە اشىلعانى الماتىدا. بۇل زووباقتىڭ تاريحى سوناۋ 1935 جىلدان باستاۋ الادى. ءدال سول جىلىقازاقكسر حالىقكوميسسارلار كەڭەسىنىڭ شەشىمىمەن الماتىدا شۇعىل تۇردە حايۋاناتتار باعىن اشۋ تاپسىرىلعان. بۇل جۇمىسپەن جەتىسۋ ءوڭىرىن بەس ساۋساعىنداي بىلگەن مىرزاحان تولەباەۆ اينالىسقان. ول جەرگىلىكتى جانۋارلاردى اۋلاپ، باقتىڭ قاي جەردە ورنالاساتىنىن انىقتاعان جانە باسقا ەلدەردەگى زووباقتاردان ءتۇرلى اڭداردى اكەلۋ ماسەلەسىمەن دە اينالىسقان. الماتى حايۋاناتتار باعىنىڭ رەسمي اشىلۋى 1937 جىلدىڭ 7 قاراشاسىندا وتكەن. ول ۋاقىتتا باقتا 70-كە جۋىق جانۋار بولعان ەكەن.

بۇگىندە الماتى زووباعىندا جانۋارلاردىڭ 310 ءتۇرى بار. ولاردى كورۋ ءۇشىن كەلەتىندەردىڭ جاس شاماسى دا ءار الۋان. باعاسىن ايتار بولساق، مۇندا كىرۋدىڭ قۇنى ەرەسەكتەر ءۇشىن–700 تەڭگە، بالالارعا – 200 تەڭگە. ال 6 جاسقا دەيىنگى بۇلدىرشىندەر مەن زەينەتكەرلەر باق ىشىنە تەگىن وتە الادى.

ايتا كەتەرلىگى، زووباققا كەلۋشىلەرمەن قاتار، جابىلۋىن تالاپ ەتەتىندەردىڭ سانى دا از ەمەس. اسىرەسە، سوڭعى جىلدارى الماتى زووباعىنداعى جانۋارلاردىڭ ولۋىنە بايلانىستى قوعامدا ۇلكەن داۋ تۋعان. بەلسەندىلەر اڭداردىڭ ولىمىنە حايۋاناتتار باعىندا ءتيىستى جاعدايدىڭ جوقتىعى مەن قىزمەتكەرلەردىڭ سالعىرتتىعى سەبەپ دەيدى.

وسى ماسەلەگە بايلانىستى سۇراققا الماتى حايۋاناتتار باعىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى يۋليا دۋدكينا بىلاي جاۋاپ بەردى: "زووباقتارداعى جانۋارلاردىڭ ءولىمى — قالىپتى جاعداي. ولار دا ءبىز سياقتى اۋىرادى، ولار دا قارتايادى. باسقا ەلدەرمەن سالىستىرعاندا بىزدە ءولىم دەڭگەيى تومەن. ءبىراق ءبىز سولاي ەكەن دەپ قول قۋسىرىپ وتىرعان جوقپىز. جانۋارلارعا جاعداي جاساۋ — مىندەتىمىز. جىلدان جىلعا جاڭا قورشاۋلار سالىپ، ولاردىڭ ىڭعايلى ءارى تابيعي جاعدايعا ۇقساس بولۋىن قاداعالاپ جاتىرمىز".

2019 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىنا دەيىن الماتى حايۋاناتتار باعىن باسقارىپ، بۇگىندە وسى مەكەمەمەن تىعىز بايلانىسىن ۇزبەگەن كاسىپكەرۆياچەسلاۆ بانششيكوۆتىڭ ايتۋىنشا، جاعداي جىل وتكەن سايىن وزگەرىپ كەلەدى. "زووباقتا جانۋارلار دا، ادامدار دا وزدەرىن جايلى سەزىنۋلەرى كەرەك. سول سەبەپتى،قازىر ەكى جاقتىڭ ءبىرى ماقۇرىم قالعانداي بولماس ءۇشىن ۇلكەن جۇمىس ىستەلىپ جاتىر. اسىرەسە، كاسىپكەرلەردىڭ كومەگى كوپ تيۋدە"،-دەيدى ول.

"سىرت كوز — سىنشى" دەگەن. قىزمەتكەرلەردىڭ ايتقان ءسوزىنىڭ راستىعىنا كوز جەتكىزۋ ءۇشىن زووباقتى ءوزىمىز ارالاپ شىعۋدى ۇيعاردىق.

ەڭ ءبىرىنشى كوزگە تۇسكەنى "انا مەن بالا ءۇيى" جانە "جەدەل جاردەم پۋنكتى" بولدى. بۇل دۇڭگىرشەكتەردىڭ اشىلعانى كۇنى كەشە. ال اينالاسىنداعى حالىقتىڭ كوپتىگى ولاردىڭ وسى ۋاقىتقا دەيىن قانشالىقتى قاجەت بولعانىن كورسەتەتىندەي.

ودان كەيىن الدىمىزدان كولەمى 1250 شارشى مەترلىك كول شىقتى. كولدە اققۋ، قاز، ۇيرەك سياقتى قۇستار ءجۇزىپ ءجۇر. تاڭ ۋاقىتى بولعاندىقتان قازدار جاعادا قاز-قاتار ءتىزىلىپ، سىلانىپ وتىر ەكەن.

ال بۇل — تاڭعى استارىن جەپ جاتقان حابي مەن مايا. ناقتىراق ايتار بولساق، حابي تاماقتانۋدا، مايا وعان مەيلىنشە كەدەرگى جاساۋدا. سەبەبى، ونىڭ تاماعى ءالى دايىن ەمەس. زووباق قىزمەتكەرلەرىنىڭ ايتۋىنشا، مەكەمە سوڭعى ەكى جىلدا قولدان (قالا تۇرعىندارى وزدەرى كەلىپ تاپسىرعان) ارىستاننىڭ 4 كۇشىگىن العان. ونىڭ ەكەۋى اۋرۋعا بايلانىستى ماۋسىم مەن شىلدە ايلارىندا ولگەن. ءتىرى قالعاندارى وسى حابي مەن مايا. ازىرگە ەكەۋىنىڭ دە جاعدايى جاقسى.

مىنە، تاماق دايىن. ءحابيدىڭ قۇلاعى از ۋاقىتقا بولسىن تىنىشتالاتىن سەكىلدى.

راسىمەن سولاي بولدى. كوزدى اشىپ-جۇمعانشا مايا سۇيەكتىڭ پارشا-پارشاسىن شىعاردى.

جالپى، زووباقتاعى جىرتقىشتار ەتتى كوپ جەيدى. مىسالى، ۋرمان ەسىمدى امۋر جولبارىسىن اسىراۋ ءۇشىن جازعى ۋاقىتتا تاۋلىگىنە 8 كگ ەت قاجەت. قىستا بۇل كورسەتكىش 12 كگ-عا دەيىن كوتەرىلەدى.

سونداي-اق جىرتقىشتار دۇرىس دامۋى ءۇشىن اراتۇرا اڭعا شىعىپ تۇرۋلارى ءلازىم. سول سەبەپتى جولبارىس، ارىستان مەن قاسقىرلاردىڭ قورشاۋىنا كەيدە ءتىرى قويان جىبەرىلەدى. اڭ اۋلايسىڭ، ەتىڭدى جەيسىڭ، دەمالىپ جاتاسىڭ، بىرەۋ كەلىپ اتىپ كەتەدى دەگەن وي جوق، ۋرماننىڭ جاعدايى جامان ەمەس، ءا؟

سۋدا ءجۇزىپ جۇرگەن بۇل تاسباقا دا ومىرىنە ريزا سياقتى.

جاتىستى قارا!

ال مىنا سۋريكات بولسا، ەش جەردەن ءقاۋىپ تونبەيتىنىن بىلسە دە بيىكتەۋ جەرگە شىعىپ الىپ، "جاقىن ماڭدا جىرتقىشتار جوق پا ەكەن؟" دەگەندەي، اينالانى تورىپ تۇر.

مۇيىزتۇمسىق قىس تۇسپەي وسىلاي كۇنشۋاقتا جاتىپ الايىن دەگەن سياقتى.

جالپى، ءبىر ورىندا ۇزاق ۋاقىت قيمىلسىز جاتۋ قولتىراۋىندارعا ءتان ادەت.

بالىقتاردىڭ دا جاعدايى جاقسى. اكۆاريۋمدەرى جوندەۋدەن وتكەن، ءىشى تازا ءارى ادەمى.

بىراق بارلىق جانۋاردىڭ كۇيى وسىنداي دەڭگەيدە دەۋگە كەلمەس.

مىسالى، الىپ ءپىل ءۇشىن مىنا اۋماقتا مەكەندەۋ تارلىق ەتەتىندەي كورىندى.

ال ەركىندىكتى سۇيەتىن قاسقىرلاردىڭ 50 شارشى مەتر جەردە ارى-بەرى اينالاقتاپ جۇرگەنىن كورگەندە جانىڭ اشيدى.

اعاشتان اعاشقا سەكىرىپ ۇيرەنگەن مايمىل اتاۋلىنىڭ دا جاعدايى ءماز ەمەس. ولار ورنالاسقان بولىمگە كىرگەندە، ءوزىڭدى تۇرمەنىڭ ىشىندە جۇرگەندەي سەزىنەسىڭ.

سىرتى دا ادام شوشىرلىق جاعدايدا. كەلۋشىلەر مايمىلدارعا تاماق بەرمەسىن دەگەن ويمەن بولسا كەرەك، تەمىر توردىڭ ىشىنە تاعى ءبىر قابات تور ءىلىپ قويعان.

الماتى حايۋاناتتار باعىنىڭ ديرەكتورى سەيىلحان اقىلبەكوۆ: "زووباقتى جابۋ مۇمكىن ەمەس. مۇنداعى جانۋارلار كۇتىمگە ۇيرەنىپ قالعان. ولار بوستاندىقتا ءومىر سۇرە المايدى. ءقازىر ءبىز بىرتىندەپ قورشاۋلاردى جوندەپ جاتىرمىز. الداعى ۋاقىتتا بارلىق اڭ كەڭ ءارى جابايى تابيعاتقا ازداپ ۇقساس ەتىپ جاسالعان ورتادا ءومىر سۇرەتىن بولادى. ولقىلىقتىڭ ءبارى تۇزەلەدى"،-دەپ سەندىردى.

ول ءوز ءسوزىن جاڭادان سالىنىپ جاتقان نىسانداردى كورسەتۋ ارقىلى دالەلدەمەك بولدى. بۇل — 2020 جىلى سالىنىپ بىتەتىن قورشاۋ. مۇندا كەلەسى جىلى تاۋ بارىستارى اكەلىنەدى. جوسپار بويىنشا، جاقىن ارادا قورشاۋدىڭ ىشىنە كولشىك پەن جارتاس سالىنۋى ءتيىس.

ال، مىناۋ جوندەۋدەن ءوتىپ قويعان قورشاۋ.

اعاشتان جاسالعان، تەمىر توردىڭ ورنىنا اينەك قويىلعان مۇنداي قورشاۋلار جانۋارلارعا دا، ادامدارعا دا ىڭعايلى. "جاقىنداۋعا بولمايدى!" دەگەن جازۋ جوق، اڭدى اينەكتىڭ جانىنا كەلىپ تاماشالاۋعا بولادى.

بۇل جەردە تۇرىپ، حايۋان ءوزىن قالاي ۇستايدى، قالاي تاماقتانادى، قالاي قيمىلدايدى — ءبارىن قاداعالاۋعا مۇمكىندىك بار.

كەيدە اڭنىڭ اينەككە قاتتى جاقىندايتىنى سونشالىق، كەي بالالار قۋانىپ، كەيبىرى قورىققاننان جىلاپ جاتادى. ءبىراق وعان ءمان بەرىپ جاتقان جانۋاردى كورمەيسىڭ. ولار ادام ەكەۋىنىڭ اراسىندا ءبىر كورىنبەيتىن كەدەرگىنىڭ بارىنا ۇيرەنىپ كەتكەن سەكىلدى.

اينەككە ءالى ۇيرەنبەگەن 13 جاستاعى ايۋ — اقجولتاي عانا. ويتكەنى ونىڭ تار توردان جاڭا ۇيىنە كوشكەنىنە كوپ ۋاقىت وتكەن جوق.

اقجولتاي اينەكتىڭ بەرىك ەكەنىن، وڭايلىقپەن شاعىلمايتىنىن ءالى تۇسىنە قويماعان. الدىڭعى اياقتارىمەن يتەرىپ كوردى، تىستەمەك بولدى. ناتيجە جوقتىعىنا دا قاراماي، اينالىپ كەلىپ الگى ارەكەتتەرىن قايتالاپ جاتىر.

ايتا كەتەرلىگى، ايۋدىڭ جاڭا ءۇيىن سالۋعا بيزنەسمەن ەرلان مۇساقوجاەۆ كومەكتەسكەن. ول بۇل يگى ىسكە 13 ميلليون تەڭگە جۇمساعان.

جاقىن ارادا اقجولتايدىڭ مىنا تار توردا جاتقان باۋىرلارى — گەرا مەن قۇرمانبەك تە كەڭ ۇيگە كوشەدى دەيدى حايۋاناتتار باعىنىڭ قىزمەتكەرلەرى.

بىز ولاردىڭ ايتقانىنا سەندىك جانەزووباقتىڭ جابىلۋ، جابىلماۋى بولاشاقتىڭ ەنشىسىندەگى ءىس دەگەن وي تۇيدىك. سونداي-اقتۇسىنگەنىمىز، توردا جاتقان قۇرمانبەككە قاراعاندا جاڭا ءۇي العان اقجولتاي باقىتتى بولسا، اقجولتايعا قاراعاندا كەيدە قارنى اشىپ، تاماق ىزدەۋىنە تۋرا كەلسە دە، جاۋىن جاۋعاندا توڭىپ، ۇياسىنا تىعىلىپ كۇن كەشسە دە ءوزىنىڭ تابيعي ورتاسىندا مەكەن ەتەتىن، اعاشتان اعاشقا سەكىرىپ، بوستاندىقتا ءومىر سۇرەتىن مىنا ءتيىن باقىتتىراق ەكەن. ءسىز قالاي ويلايسىز، وقىرمان؟

ىلمەك سوزدەر: ارىستان، جولبارىس، ايۋ، زووباق، حايۋاناتتار باعى، سۋريكات، ءتيىن، تاسباقا، الماتى



كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=41&id=1057757

پىكىرلەر:

juz dep sifirmen jazingiz.