كومپيۋتەر نۇسقاسى Компйутер нұсқасы

قولايلى بەت | بۇگىنگى | كەشەگى | جالپى مالىمەت

ەل-ارناعا تىزىمدەلىڭىزدەر ...
قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى
СанақКелген (IP)Көрілген (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-09-181453485241 %59 %
2019-09-191340442541 %59 %
2019-09-207372465279 %21 %

ءدىن – دىڭگەك — «انا ءتىلى» ۇلت گازەتى


ءتۇرى: انا-ءتىل گازەتى

ۋاقىتى: 22:14 - 2019/09/11

: PDF Download - Жұктеұ - Скачать - ءتۇسىرۋ

elarna.net Printed Version.

سوڭعى كەزدەرى قوعامدا ءداستۇرلى ءدىن، ءداستۇرلى يسلام دەگەن تۇسىنىك ءجيى ايتىلادى. ءبىراق ونى اركىم ءارقالاي تۇسىنەدى. ماسەلەن، قازاق حالقى ءۇشىن ءداستۇرلى ءدىن – ول يسلام ءدىنى، ال ءداستۇرلى يسلام – ول حانافي مازھابى مەن ماتۋريدي سەنىمى. وسى فيكھ پەن سەنىم مەكتەبى قازاق دالاسىندا يسلام ءدىنى تارالعاننان بەرى ءداستۇرلى يسلام رەتىندە جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ساناسىنا ءسىڭدى.

ورتا عاسىرلاردا يسلامدى عىلىمي تۇرعىدا زەرتتەپ، ونى مادەني تەندەنتسيا رەتىندە قاراستىرىپ، اراب تىلىمەن قاتار پارسى جانە شاعاتاي تىلدەرىندە عىلىمي، ادەبي باعىتتاعى شىعارمالاردى جازا باستاعان تۇركى قاۋىمى الەمدىك مادەنيەتتىڭ ­دامۋىنا وراسان زور ۇلەس قوستى. ءدىني ءبىلىم بەرەتىن مەدرەسەلەر، عىلىممەن اينالىسۋعا ارنالعان كىتاپحانالار سول زامانداعى مەتسەناتتار مەن عالىمدار تاراپىنان قولداۋ كورسەتىلۋ ارقىلى اشىلا باستادى. ۋاقىت وتە كەلە ءتۇرلى ساياسي يدەولوگيانىڭ اسەرىنەن قوعامدىق سانا، ءدىني كوزقاراستار وزگەرە باستادى. كەڭەس ۇكىمەتى تۇسىندا مەدرەسەلەر مەن مەشىتتەر جابىلىپ، ءدىني قىزمەتكە تىيىم سالىندى. ۇلى وتان سوعىسى اياقتالعاننان كەيىن كەڭەس ۇكىمەتىنىڭ دىنگە دەگەن كوزقاراسى وزگەرە باستايدى. ءدىن بۇرىنعى زاماننىڭ سارقىنشاعى رەتىندە سيپاتتالىپ، اتەيستىك تانىم ۇستەمدىككە يە بولادى. ء«دىن – اپيىن» دەگەن ۇرانمەن ءدىن قارالانادى. قازاق ينتەلليگەنتسياسى وكىلدەرىنىڭ بارلىعى دەرلىك اۋەلى اۋىل مولداسىنان ساۋات اشقان. سودان سوڭ بارىپ قانا بىلىمگە شاقىرىپ، وقۋ-اعارتۋمەن اينالىسىپ، عىلىم قۋعان. سونىمەن قاتار ولاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ادەبى زاماناۋي تۇردە كورىنىس تاپتى. سەبەبى ولاردىڭ ءداستۇرلى ءدىنى زايىرلى بولۋعا، زاماننان قالماۋعا، ۇنەمى ىزدەنىستە بولىپ، عالىم بولۋدى ماقسات تۇتۋعا ۇيرەتتى. ەندىگى ءبىر ماسەلە ساۋات اشۋ مەن ءبىلىم بەرۋدىڭ قالاي جۇرگىزىلگەنى تۋرالى بولسا، جوعارىدا ايتقانىمىزداي مەشىت، مەدرەسەلەردە ۇستازدىق ەتكەن ورتا ازيا، تۇركيا، اۋعانستان، مىسىر، ءۇندى ت.ب. ەلدەردە وقىعان، جوعارى دارەجەدەگى ءبىلىم العان يشاندار مەن احۋندارعا قايتا ورالامىز. بۇلار ءسوز جوق – قوعامداعى ءدىني-اعارتۋشىلىق اعىمنىڭ وكىلدەرى بولدى. سوڭعى ۋاقىتتارى ايتىلىپ، جازىلىپ جۇرگەنىندەي قازاق مۇسىلماندىعىن قالىپتاستىرۋعا، بەكىتۋگە قىزمەت ەتكەن ءدىني-اعارتۋشىلاردىڭ دۇنيەتانىمدىق تۇعىرناماسى، ۇستانعان باعىت-باعدارى سوپىلىق فيلوسوفياعا نەگىزدەلگەن ەدى. جالپى قازاق، تۇرىك مۇسىلماندىعى جونىندە ايتقاندا ۇلى بابامىز ياساۋيدىڭ «مەنىڭ حيكمەتتەرىم قۇران ءمانى» دەپ عۇمىر كەشكەن، تۇركىلىك دۇنيەتانىمدا مۇسىلماندىقتىڭ جاڭا، جاسامپاز ۇلگىسىن قالىپتاستىرعان، ادەبيەت پەن ونەردە سوپىلىق پوەزيانىڭ نەگىزىن قالاعان دانىشپاندىق جولىن ءبىلىپ قانا قويماي، باسشىلىققا الىپ ويلانۋىمىز قاجەت-اق.
ءدىننىڭ الەۋمەتتىك ءمانى زور. ءاربىر قوعام وتباسىنان، وتباسى جەكە ادامداردان تۇراتىن بولسا، سولاردىڭ ءاربىرى جەكە وجدانى، وزىنە، الەمگە، مەملەكەتكە تاعى سول سياقتى جاراتۋشىعا قاتىستى جاۋاپكەرشىلىگى بار تىرشىلىك يەسى. وعان قوسا ءدىن قوعامدىق ءتارتىپ پەن جۇيەگە، جەكە ادامعا، قاۋىمداسىپ جاسايتىن امالدار بۇيىرادى. ال ءدىندار تۇلعا ءۇشىن ءدىننىڭ بۇيرىقتارىن ورىنداۋ، تىيىمدارىنان قاشۋ، قۇلشىلىق پەن ءمىناجاتتارىن جۇزەگە اسىرۋ وجدانىنىڭ تىلەگى، جاۋاپكەرشىلىگى بولىپ تابىلادى.
ال ەندى زايىرلىلىق ۇستانىمى بار، ءبىراق ونى نەگىزگە المايتىن مەملەكەتتەردە ءدىني فاناتيزم نەمەسە­ ­ساياسي لاڭكەستىك بيلىككە ۇستەمدىك ەتەدى. ءدىني فاناتيزم نادان ءدىنداردىڭ ءوزىنىڭ ءدىني اقيدالارىن ابسوليۋتتىك اقيقات رەتىندە قابىلداپ، باسقا ءدىني تانىمداعىلاردىڭ جولىنا «شيرك» رەتىندە ۇكىم شىعارىپ، ساياسي بيلىكتى ءوز ىقپالىنا الىپ كۇن كورسەتپەيتىن ناعىز ءدىن دۇشپانى، مازحاب ەرەكشەلىكتەرىن قۇرمەتتەمەيتىن، اللانىڭ اتىنان سويلەۋگە بەيىم، قاعيداشىل، قاۋعا ساقال بۇگىنگىنىڭ سالافيلەرى سياقتى بولادى. ال ساياسي فاناتيزم بەلگىلى ءبىر تۇلعانىڭ ساياسات، قوعام تۋرالى ءوزىنىڭ جەكە كوزقاراسى مەن ويلارىن ابسوليۋتتىك اقيقات دەپ باسقالاردى كوزگە ىلمەيتىن ناداندىقتىڭ دۇشپاندىعى. سوندىقتان ءدىن ەركىندىگىن ءدىني جانە ساياسي فاناتيزمگە قارسى قورعاۋدىڭ بىردەن ءبىر جولى زايىرلىلىق ۇستانىمى جانە ونىڭ كوپقىرلى فۋنكتسيالارى بولۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. زايىرلىلىق نەگىزىنەن ولشەم، تەپە-تەڭدىك جۇيەسى.
جاھاندانۋ جاعدايىندا، ەلەكتروندى اقپارات الماسۋ قارقىندى تۇردە جۇزەگە اسىپ، دامىعان جانە دامۋشى­ ەلدەردە الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ ۇلەسى ارتىپ جاتقاندا زايىرلىلىقتى ساقتاپ قالۋ قيىنعا سوعۋى مۇمكىن. سەبەبى ­راديكالدى ءدىني توپتار عالامتور ارقىلى پسيحولوگيالىق مانيپۋلياتسياعا وڭاي بەرىلەتىن ادامداردى قاشىقتىقتان باسقارىپ، ولاردىڭ پسيحيكاسى مەن ءدىني كوزقاراستارىن دوگماتيكالىق قاعيداتتارمەن وزگەرتەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە قوعامنىڭ ءبىرتۇتاستىعى مەن زايىرلىلىعىنا ءقاۋىپ توندىرەدى. وسى سەكىلدى ماسەلەلەر تۋىنداماس ءۇشىن ءدىني جورالعىلارعا قاتىستى قۇبىلىستىڭ بارلىعى زاڭ اياسىندا جۇزەگە اسىپ، سول بويىنشا رەتتەلىپ وتىرۋ بۇگىنگى زامانداعى زايىرلى قوعامىنىڭ باستى تالاپتارىنىڭ ءبىرى.
يسلام ءدىنى كوپشىلىكتى جاقسىلىق جاساۋعا، بەرەكە-بىرلىككە، اعايىندىققا شاقىراتىنىن جاقسى بىلەمىز. قازاقتىڭ قانىنا سىڭگەن بۇل قاسيەتتەر تۇرعاندا يسلام ءدىنى دە، قازاقى ۇلتتىق كودىمىز دا ماڭگى ساقتالادى دەپ نىق ايتۋعا ­بولادى.

ەرلان ماتاەۆ،
الماتى وبلىسى ءدىن ىستەرى باسقارماسى ء«دىن سالاسىنداعى ماسەلەلەردى زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ»
مامانى


كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=9&id=1046836

پىكىرلەر:

juz dep sifirmen jazingiz.