كومپيۋتەر نۇسقاسى Компйутер нұсқасы

قولايلى بەت | بۇگىنگى | كەشەگى | جالپى مالىمەت

ەل-ارناعا تىزىمدەلىڭىزدەر ...
قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى
СанақКелген (IP)Көрілген (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-09-181453485241 %59 %
2019-09-191340442541 %59 %
2019-09-205411182776 %24 %

ءسىزدىڭ تانىستارىڭىز — «انا ءتىلى» ۇلت گازەتى


ءتۇرى: انا-ءتىل گازەتى

ۋاقىتى: 20:49 - 2019/09/11

: PDF Download - Жұктеұ - Скачать - ءتۇسىرۋ

elarna.net Printed Version.

مۇرىن تاربيەلەۋ

دۇيسەنبىدە

مۇرىننىڭ ءتۇر-تۇرى كوپ پە، از با، ساناۋدىڭ نە كەرەگى بار؟ گاپ – ونىڭ ات­قاراتىن قىزمەتىندە ەمەس پە. جاي مۇرىن با، ماي مۇرىن با، قاي مۇرىننىڭ دا نەگىزگى قىزمەتتەرىن بىلمەيتىن قاي­سىڭ؟ مۇشەمىن دەپ مىقتىمسىپ، مىن­دەتىن ءمىنسىز اتقارعىسى كەلە مە، كەيدە جەتەلەيدى، كەيدە شەگىندىرەدى. ءبىراق، قيتۇرقىسى قيساپسىز. ماسەلەنكي…
ءيا، ماسەلەنكي. انەكي، باستىق. كابي­نەتتىڭ ءتورىن تولتىرىپ وتىر. تىپ-تىنىش تىنىستاپ وتىرعان مۇرنىن سامالدىڭ لەبىندەي جۇمساق جاناپ، ادەمى دۋحيدىڭ جۇپارىمەن بىرگە ەلەڭ ەتكىزگەن – سىڭ­عىرلاعان داۋىس.
مۇرىن ىلگەرى ۇمسىندى:
– جۇمىس ىزدەپ كەلدىم دەيسىز بە؟ جارايدى. سۇلۋ كەلىنشەككە جاردەمىمىز تيمەسە، ادامشىلىعىمىز قايسى؟! كانە، ءوتىنىشىڭىز؟ جەكە پاراعىڭىزدى قوسا بەرىڭىز. ۇيالى تەلەفونىڭىز… ءا، بار ەكەن. ەندى دۇرىس. تۇگەندەدىك. حابارلاسايىق. جالپى، قارسىلىعىم جوق. ءبىراق بىزدەگى جۇمىستىڭ دا باسقا جۇمىستار سياقتى قيىندىعى مەن قىزىعى جەتەرلىك. وعان قالاي قارايسىز؟ ايتقانىڭىزعا كوندىم، بارىنە ماقۇل دەسەڭىز، قۇبا-قۇپ. سوزىڭىزدە تۇرا الاسىز با، ويلانىپ ­بارىپ ايتساڭىز. كەلىس­سەڭىز، ءوزىم تىكەلەي قامقورلىعىما الامىن.
ءا، كەلىستىم دەيسىز بە؟ باسە، باسە، سو­نىڭىز دۇرىس. ادامنىڭ كۇنى اداممەن ەكەنىن ءوزىڭىز دە جاقسى بىلەسىز. كەرىسكەننەن كەلىسكەن جاقسى…

سەيسەنبىدە

– ءوي، وسى ءبىر… كىم كورىنگەن كەلە بەرەدى ەكەن. ورىن جوق، قالاي جۇمىسقا الامىن؟ مىقتى مامان بولساڭىز قايتەيىن؟ بيىل دا، كەلەسى جىلى دا ورىن بولمايدى دەپ وتىرعان سەبەبىم، كەلىسىمشارتتار ءۇش جىلعا جاسالعان. سەبەپسىز ەشكىمدى دە بوساتا المايمىن. ءبارىنىڭ بالا-شاعاسى بار.
مىناۋىڭىز نە؟ ا-اا، سۋرەت پە؟ كىمىڭىز؟ ءسىڭلىڭىز بە؟ ءا، دوسىڭىز با؟ جاسى كوپ كىشى دەيسىز بە؟ دوستىق جاس-كارىگە قارامايتىنى راس. دوسىڭىز، ءا؟ ادەمى بولعانعا، ءارتىس پە دەسەم. پاي-پاي، حوردىڭ قىزى سياقتى! و، شىر-كىەەن… تانىستىرايىن دەيسىز بە؟ و-ووي، نەگە؟ قارسى ەمەسپىن. قازاقتىڭ ءسوزى قانداي عاجاپ: «قازانشىنىڭ ەركى بار، قايدان قۇلاق شىعارسا» دەگەن. سىزگە ەشكىم نۇسقاۋ بەرە المايدى، ءوز قالاۋىڭىز بىلەدى. تانىستىراسىز با، جابىستىراسىز با، شەشەتىن – ءوزىڭىز. اقىلدى اقىلدىنىڭ مەسەلىن قايتارماسا كەرەك.
ا-اا، ءوتىنىش پە؟ قول قويماعاندا؟! ءبىراق، الدىمەن ءسىزدىڭ ۇسىنىسىڭىزدى جۇزەگە اسىرايىق تا. «اساتپاي ­جاتىپ قۇلدىق» دەگەنگە ءوزىڭىز دە ۇيالاتىن ­بولارسىز. مەنىڭ قولىم قاشاندا دايىن.­ «يگىلىكتىڭ ەرتە-كەشى جوق» دەگەن. «مۇرىنىڭىز مۇرىن-اق ەكەن» دەيسىز بە؟ دۇرىس ايتاسىز. باسقا مۇرىنداردان ەرەكشەلىگى – سەزىمتالدىعىندا ەكەنىن بىردەن بايقاپسىز. ايتقىزباي ءبىلىپ، اقىلمەن كۇلىپ جۇرگەنگە نە جەتسىن؟! دۇنيە – جالعان، ەكى اينالىپ كەلمەيدى. ادامدى ادام عىپ جۇرگەن وسى مۇرىنى عوي. بۇل شىركىن تۇكتى سەزبەسە، نەمە ­كەرەك؟ شىنىمدى ايتسام، مەنى دە ادام قاتارىنا قوسىپ جۇرگەن – وسى مۇرنىم. سەزبەيتىنى جوق. ساقتاندىرادى. ءاي، ءبىراق كەيدە لاعىپ كەتىپ، ارانداتاتىنىن دا قايتەرسىز؟! كىلتيپاننىڭ كىلتىن تابۋدى ۇيرەنىپ قالدى عوي. تاجىريبەسى اسىپ-توگىلىپ جاتقانىن ءوزىڭىز دە سەزىپ وتىرعان بولارسىز.
ا؟ تاربيەسى جەتپەيدى دەيسىز بە؟ و-و، ونىڭىز ءجون. سول تاربيەنى سىزگە سەنىپ تاپسىرسام كايتەدى دەگەن ويدى قولدايتىن شىعارسىز دەپ سەنەمىن. كورەيىك دەگەنىڭىزگە مەن، ارينە، كەلىسەم. ويتكەنى العاشقى قادامىڭىزدى ادەمى سۋرەتتەن باستاعانىڭىز – قولداۋعا لايىق. ءيا، ءيا، دۇرىس ايتاسىز. مۇرىندى دۇرىس باعىتتا تاربيەلەۋ وڭاي دەپ كىم ايتتى؟ بۇ قۇرعىر جىلدان-جىلعا وسە بەرەدى، ۇلعايا بەرەدى. تاربيەلەمەسە، سالبىراپ قالۋى ابدەن ىقتيمال. سالبىراپ، مۇرتقا ءمىنىپ جاتقاننان گورى الۋان ءيىس اۋلاپ داعدىلانعانى، ءسىزدىڭ سوزبەن ايتقاندا تاربيەلەنگەنى ابزال، البەتتە.
مىنەكيىڭىز، قول قويدىم: ء«بىر اپتا سىناق مەرزىمگە» دەپ. ودان ارعىسى – ءسىزدىڭ مۇرىن تاربيەلەۋدەگى شەبەرلىگىڭىزگە بايلانىستى.

ايالدامادا

– «قىزدىڭ قىرىق جانى بار» دەگەن بەكەر ەكەن. قاتتى شارشاپ ءجۇرمىن، – اسەم ايالداماعا بىرگە كەلگەن ايىمحانعا مۇڭ شاقتى، – نە ىستەرىمدى بىلمەيمىن.
– ە، سەن قىز ەمەس، سارى قارىن ايەلسىڭ. شارشاماعاندا!؟ ەكەۋمىز دە ەلۋدەن اسقالى قاش-شان؟.. بۇعان دا شۇكىر دەسەيشى.
– ءۇ-ۇۇي، بۇيتكەن «شۇكىرى» بار بولسىن! پەنسياعا قاي جىلى جەتەرىمدى بىلمەي شاتاساتىن، سوزا-سوزا موينىم ۇزىلەتىن شىعار. باياعىدا-اق ەلۋ بەس ­جاستا شىعارا سالماي. باستىقتارعا وڭاي، ارينە. كابينەتتە وتىرىپ الە-ەەپ،­ دەپۋتاتتارمەن سىبايلاسە-ەەپ سايراپ وتىرعانى.
– ە، ءبىز قايدان بىلەمىز، ولاردىڭ ناعىپ جاتقانىن؟!
– قالاي بىلمەيسىڭ؟ گازىيتتە ­جازىپ جاتىر. شەتەلگە ءجۇز الپىس جەتى ميلليارد دوللاردان اسا قارىز ەكەمىز. نەگە اناۋ ەميرات قۇساپ، ەلگە ءبولىپ بەرمەسكە؟ سوعان دا كوپ مىي كەرەك پە؟ قايدا بارساڭ دا پارا بەرمەسەڭ، شارۋاڭ بىتپەيدى.
– ە، وعان دا ۇيرەنىپ كەتتىك قوي. امال قانشا؟..
– انە، سونى نەگە ايتپايدى ەكەن كوزىن شۇقىپ تۇرىپ؟
– ەە، ايتساڭ قاماپ تاستايدى.
– انە، انە، سۇيتەدى. سوسىن قورقىپ، سورلى بوپ جۇرەمىز ءوستىپ.
– ەە، ويدان شارشاپ ءجۇر ەكەسىڭ عوي.
– بارىنەن دە. قارتايايىن دەگەن سياقتىمىن.
– ە، قارتايماعاندا!؟ سوسىن شار­شايسىڭ.
– قۇلقىن سارىدەن جۇمىسقا بارۋىڭ كەرەك. انانى ءبىر، مىنانى ءبىر ىستەپ، ەش تىنىم جوق. قايتقاندا قالانىڭ ءبىر شەتىنەن ەكىنشى شەتىنە جەتكەنشە باقانداي ەكى ساعات، ايالدامادان ۇيگە جەتكەنشە تاعى جارتى ساعات. دۇكەننەن ونى-مۇنى الىپ جوعارى، سوناۋ بەسىنشى قاباتقا ءولىپ-تالىپ شىعاسىڭ. تاماق ىستەپ، ونى شالىما، بالا-شاعاعا بەرىپ، ىدىس-اياقتى جۋىپ…
– ە! بالالارىڭ جۋماي ما؟
– قايداعى؟! ساۋسىلداعان بەس ۇل. ۇلكەنى وتىزدان استى. ءبارى بويداق.
– ە، ۇيلەندىرمەيسىڭ بە؟
– توي جاساۋعا اقشا جوق. نەسيە الايىق دەپ ەك، بەرمەدى. جالاقىلارىڭ از، ۇيلەرىڭ ەسكى، كەپىلگە قويۋعا جارامايدى دەپ. قازىرگى قىزدار دا سۇمىراي. بالانىڭ ماشينەسى، نە ءۇيى بولماسا، تيمەي ءجۇرىپ الادى. ءسۇيتىپ ءجۇرىپ ءبىر كۇنى قالاي قۇداي اتقانىن وزدەرى دە بىلمەي قالادى.
– ە، سولاي دە.
– سولاي. قالجىراپ، ەندى ادام سياقتى ءبىر ۇيىقتايىن دەيسىڭ. كوزىڭ ىلىنە بەرگەندە، شال مازاڭدى كەتىرەدى.
– ا؟! ءقويشى-ىي! ءالى مىقتى ما؟ قانداي باقىتتىسىڭ!
اسەم قولىن ءبىر سىلتەدى:
– قايداعى باقىت؟
– ۇيقى بەرمەسە، ايەلگە ودان ارتىق نە كەرەك؟!
– ۇيىقتاي المايتىن جالعىز مەن دەيسىڭ بە؟ قابىرعانىڭ ار جاعىنان كور­شىلەر توقىلداتادى «قاتتى قورىل­داماڭدار!» دەپ.

«گاراج ساتىلادى!»

كەرەۋەتتىڭ قاسىنداعى ورىندىققا قويعان ۇيالى تەلەفون شىلدىرلاپ قويا بەردى. كوزى ءىلىنىپ كەتكەن مۇشەكەڭ سەلت ەتتى. ءبىر جامباستاپ جاتقان قالپى ۇمىت­تەنىپ، قولىن سوزدى:
– اللو. ءسىزدى مۇقيات تىڭداپ تۇرمىن.
– حابارلاندىرۋىڭىز بويىنشا. «گاراج ساتىلادى» دەپسىز. قانشا تۇرادى؟
– حابارلاندىرۋدى قايدان وقى­دىڭىز؟
– داڭعىلدىڭ بويىنداعى باعانعا جاپسىرعان ەكەنسىز. سودان.
– قاي داڭعىلدىڭ؟ دوستىق پا؟ ابىلاي حان با؟
– ءبارىبىر ەمەس پە؟ دوستىقتىڭ بويىن­داعى باعاننان. باعاسى قانشا بولدى ەكەن؟
– باعاسى ساتىپ الۋشىعا وتە ءتيىمدى.
– سوندا…
– نە «سوندا»؟
– باعاسى قانشا دەيمىن؟
– ايتىپ تۇرمىن عوي، سىزگە قولايلى باعاعا بەرەمىن دەپ.
– سوندا قانشا ەندى؟ باعاسىن ايتساڭىزشى؟
– وتە ارزان. الساڭىز، وكىنبەيسىز. ولە-ولگەنشە، راقمەت ايتاسىز.
– الدىن-الا راقمەت، ولاي بولسا. ارزانداۋ گاراج ىزدەپ ءجۇر ەدىم. باعاسىن ايتا سالساڭىز.
– الدىمەن جاي-جاپسارىن ءبىلىپ العانىڭىز دۇرىس بولار. مەنىكى جاي گاراج ەمەس.
– ەندى قانداي گاراج؟
– قالىڭ تەمىردەن ارنايى جاسالعان. مۇنداي گاراج الماتىدا بىرەۋ عانا.
– اپىر-اي، ءا! قورقا باستادىم. قىمبات ەمەس پە؟
– و-وي، جوعا. وتە ارزان. كوشپەسەم، ساتپاس ەدىم.
– عافۋ ەتىڭىز، ءتۇن ورتاسىندا مازاڭىز­دى العانىما. ارزان بولسا، بىرەۋ الىپ كەتەر دەپ كورە سالا، تەلەفون سوعىپ جاتقانىم. قانشا تۇرادى؟
– ءسىز قىزىق ادام ەكەنسىز. كۇندە الا سالاتىن ارزان بىردەڭە ەمەس قوي. الدىمەن جاقسىلاپ ءبىلىپ المايسىز با؟!
– ءيا، ەندى… ونىڭىز دۇرىس. دەگەنمەن، «قۇنىن الدىمەن ءبىل» دەپ، جانىمدا ايەلىم تىقاقتاپ تۇر.
– و-و، ايەلىڭىز وتە اقىلدى ادام ەكەن. قۇنى دەگەنى وتە دۇرىس. قۇنسىز نارسەنى الماق تۇگىلى، جولاپ كەرەگى جوق. جۇرتتىڭ كوبى قۇنسىز نارسەگە ۇمتىلىپ، ءوز ءقادىرىن وزدەرى كەتىرەدى. ءسىزدىڭ وتە اقىلدى ادام ەكەنىڭىزدى وسىنداي اقىلدى ايەلدى جار ەتكەنىڭىزدەن بايقاپ قالدىم. بۇل – بىرىنشىدەن. ال، ەكىنشىدەن، ارزان گاراج ىزدەگەنىڭىزدى تولىق قولدايمىن. مەنىڭ گاراجىما تاپ كەلگەن ءسىز – باقىتتى ادامسىز.
– سوزىڭىزدەن ۇمىتتەنىپ تۇرمىن. تاڭسارىدەن بارىپ كورسەم بولا ما؟
– ارينە، بولادى. ەرتەڭ تاڭعى التىدا كەلەم دەسەڭىز دە، مەن ماقۇلمىن.
– ايەلىم «باعاسىن ايتسىن دا» دەپ تۇر.
– سىزگە قۇرمەتپەن ايتتىم عوي ارزان دەپ.
– ناقتى ايتساڭىزشى. ءبىز اسىعىپ تۇرمىز. ايەلىم «ۇيىقتايىق» دەپ…
– اسىققان – سايتاننىڭ ءىسى. «اسىعىس ءتۇبى – قاپىلىس» دەگەن. قانداي نارسەنى دە اسىقپاي، ءبىلىپ بارىپ العانىڭىز ءجون.
– ءتۇ-ۇۋ، ال، جارايدى. اسىقپايىق. باعاسى…
– مەنىڭ ايەلىم دە كۇڭكىلدەپ جاتىر: «مالتانى ەزبەي، بىردەن ايتساڭشى» دەپ. جالپى ايەل دەگەن حالىقتىڭ اقىلى مۇلدە جوق ەمەس، بار. داجى اجەپتاۋىر! ءبىراق، بيزنەستەن حابارى شامالى. وڭاي نارسە كورەدى. كىم ايتتى وڭاي دەپ؟
– و-ووۋ، باعاسىن قاشان ايتاسىز؟ ءبىز شارشادىق.
– شارشاعانىڭىز دۇرىس. ءسىز – ناعىز ازامات ەكەنسىز. كەيبىرەۋلەر شارشادىق دەپ قينالمايدى. كەرىسىنشە. وزىڭە دۇرسە قويا بەرەدى. وڭباعان دەي مە، قىرت دەي مە، الاياق دەي مە، ەسۋاس دەي مە – ايتپايتىنى جوق. مەن سونىڭ بارلىعىن ەستىسەم دە، شىداپ كەلە ­جاتىرمىن. ماعان ەسكەرتكىش قويۋ كەرەك.
– اپىر-اي، ءا! سىزگە وبال ەكەن. راسىندا، بيزنەس وڭاي ەمەس. بىردەڭە عىلارسىز. گاراجىڭىزدىڭ باعاسى قانشا سونىمەن؟
– ە، مىنە، وسى سۇراعىڭىز دۇرىس.
– اپىر-اۋ، باعانادان بەرى سۇراپ تۇرعانىم سول عوي!
– ە، ايتۋ قيىن ەمەس. ايتا سالسام، گاراجدىڭ شىن، ناقتى باعاسىن بىلمەي، ارماندا قالاسىز. ونى جاساۋعا قانشا ۋاقىت كەتكەنىن، قوياتىن ورنىن تابۋ ءۇشىن، مەتالل ىزدەۋ، ونىڭ ارحيتەكتۋراسىن ويلاستىرۋ، توزىمدىلىگىن، جەلدەن، سىز-دىمقىلدان، ىستىق-سۋىقتان، ۇرىلاردان ساقتاۋ مەن ساقتانۋ شارالارىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قىرۋار ەڭبەك سىڭىرىلگەنىن، ماشاقاتىن بىلمەسەڭىز، گاراجدىڭ وزىنە لايىقتى باعاسىن ءبىلۋىڭىز مۇمكىن ەمەس. دانەكەرلەۋشىنى ويدان دا، قىردان دا ىزدەگەنىمدى ايتسام، اڭگىمە كوبەيىپ كەتەدى. تاڭداپ ءجۇرىپ، قالاداعى ەڭ مىقتىسىن تاپقانىما، وزىمە-وزىم ولگەنشە ءسۇيسىندىم.
– و-ووي، وندا قىمبات شىعار. الۋعا اقشامىز جەتپەس. دەگەنمەن، اقىرى سۇراپ قالدىم، ايتا سالساڭىز…
– نۋ، براتان، ءبارىنىڭ دە بىردەن سۇرايتىنى وسى عانا. باسقاسىن بىلگىسى كەلمەيدى. ءشىرىپ تۇر ما، قيسايىپ، قۇلايىن دەپ تۇر ما، ونى بىلمەيىنشە، قالاي ساتىپ الۋعا بولاتىنىن مەن تۇسىنە المايمىن. بيزنەستە ۇساق-تۇيەك دەگەن بولمايدى. ءار ۆينتيك، ءار گايكانىڭ ءوز ورنى بار. ي ەششە، بار بولعاندا قانداي! ال، گاراج دەگەن – ماشينانىڭ ءۇيى. وسىعان ايرىقشا ءمان بەرۋ كەرەك. مەنىڭ قايران قالاتىنىم – جالپى جۇرتتىڭ بيزنەستەن حابارى جوق.
– بيزنەسى قۇرسىن، باعاسىن ايت­ساڭىزشى.
– ءقازىر ايتام عوي. ءسىز باسقالاردىڭ بارلىعىنان دا اقىلدى ادام ەكەنىڭىزدى ءىشىم سەزەدى. باسقا داڭعىلداردىڭ، ­ما­سە­لەن، ابىلاي حان، رىسقۇلوۆ، رايىم­بەك، مومىشۇلى داڭعىلدارىندا، با­را­حولكاداعى، كوك بازارداعى، باسقا دا بارلىق بازارلارداعى، الماتىنىڭ كوپ­تەگەن كوشەلەرىندەگى باعاندارعا، ايال­دامالارعا ىلگەن جارنامام بويىنشا حابارلاسقانداردىڭ ەشقايسىسى دا بيز­نەستىڭ الىپپەسىن بىلمەيدى.
– سول حابارلاندىرۋدىڭ ءبارىن بۇگىن ءىلىپ ۇلگەردىڭىز بە؟
– قايدا-ان، ون جىل بولدى ءىلىپ جۇرگەنىمە…
تەلەفون ءۇزىلىپ كەتتى.
كەلەسى كۇنى دە تەلەفون شىلدىرلادى. باسقا داۋىس:
– «گاراج ساتىلادى» دەپسىز…

كايىپ

اربايعان كومباينىن اراگىدىك تەڭسەل­تىپ الىپ، اسفالت جولمەن بەلسەنە قويقالاڭداتىپ كەلە جاتقان بايجاراستىڭ ويىندا ەشتەڭە جوق ەدى. ءبىر ۋاقىتتا قارسى جولىققان ­ماشينادان جوعارى-تومەن ەربەڭدەپ، بەلگى بەرگىشتەگەن قول كورىندى. قولدىڭ ء«سوزى»، البەتتە، بىردەن تۇسىنىكتى: «توقتا، توقتا!» ءاش-پۇش دەگەنشە، قارا دجيپ «بەپىلدەتىپ» تاقاي بەرە، توقتاي قالدى. ءتىسى اقسيا كۇلىپ، كابيناسىنان دەمبەلشە داۋرەنباي داۋسىمەن بىرگە شىقتى:
– وۋ، بايجاراس، بەرگەسەڭشى. اڭگىمە بار.
بايجاراس «مۇنىڭ مەندە نە شارۋاسى بولۋى مۇمكىن؟» دەپ تاڭدانىڭقىراسا دا، سىر بىلدىرمەي، كومبايننىڭ دارىلىن ازايتىڭقىراپ، جاقىنداپ كەلدى.
– اسسالاۋماعالەيكۇم!
– اليكۇماسسالام، بايەكە. قولىڭ تيسە، ءۇش كۇننەن كەيىن مەنىڭ قوجالى­عىمداعى ەگىنىمدى شاۋىپ بەرەسىڭ بە؟
– ءجارايدى.
– كەلىستىك. ءۇش كۇننەن كەيىن ساعان كەلەم. ۇيىڭە. ايتپاقشى…
ءدجيپتىڭ جۇكسالعىشىن اشتى دا، الدەبىر جاشىكتىڭ ىشىنەن ءبىر بوتەلكە سىرانى الىپ ۇسىندى. – ءما، مىناۋ تاستاي سۋىق. قالعانى وسى-اق. شولدەپ كەلە جاتقان شىعارسىڭ.
– ماشينانىڭ ىشىندە كايتىپ قايناپ كەتپەيدى؟ – سۇپ-سۋىق سىرانى قولىنا العان بايجاراس ەرىكسىز تاڭىرقادى.
– ە، كازىر سومكە-توڭازىتقىشتار بار عوي. پروبلەما جوق. ەگىنىمدى ورىپ بەر. سوسىن سىراعا سىلقيتايىن.
– جارايدى. – تاڭدايى كەۋىپ، ەرنى كەبەرسىگەن بايجاراس قولما-قول بوتەل­كەنىڭ تىعىنىن اشىپ، ۇياتى ازداۋ ۇرتىنا قۇيىپ جىبەردى. – وھ، مۇزداي ەكەن. تاماشا! ال، جاقسى، ساۋ بول!
– ساۋ بول، بايەكە! كەزدەسەمىز عوي.
ىزعىپ الا جونەلگەن قارا ماشيناعا جىميىپ ءبىر قاراپ قويعان بايجاراس كومباينعا جايعاستى. شىداماي تاستاي سىرادان ۇنەمدەپ قانا تاعى ەكى ۇرتتادى. – وھ، شىركىن، ۇيگە بارىپ، مىنا ىستىقتا جان شاقىرىپ، ءبىر كايىپ الام عوي ەندى. كايىپتىڭ اتى – كايىپ! شارشاپ كەلگەندە، الما اعاشتىڭ كولەڭكەسىندەگى تاپشاندا سىرانى سىزدىقتاتە-ەپ، دەمالىپ جاتساڭ، ودان ارتىق كايىپتى كىم بەرەدى؟! ەل ەستىمەگەن نەمەسە ءبىزدىڭ اۋىل كورە قويماعان يت ارقاسى قيانداعى تەڭىزگە بارىپ، ءوز دەنەڭدى ءوزىڭ كۇنگە قاقتاپ، ازابىم نە دەسەڭشى. و-ووي، كۇننىڭ وتى ءجيدىتىپ جىبەرەدى-اۋ، ءجيدىتىپ. تەڭىزدىڭ تۇز تاتىعان جىلىمشى اۋاسىنان گورى تاپشانعا ءيىسى بۇرقىراعان ءبىر ۋىس جۋساندى تاستاپ قويىپ، تىنىستاعان قانداي راقات! جۋساننىڭ ءدامىن الماعان بيزنەسمەن بايعۇستارعا سودان كەيىن كايتىپ جانىڭ اشىماسىن؟!؟ شەتەل دەگەن نە ءوزى؟ ازان-قازان مۋزىكا، ساپىرىلىسقان ادام، باس اينالاتىن جىن-ويناق. بىرەۋدى بىرەۋ ءبىلىپ بولمايدى.
ودان گورى سالقىن سىرادان ۇرتتاپ قويىپ، وتكەن-كەتكەندى ەسكە الىپ، شۇيىركەلەسىپ وتىرعانىم كايىپ ەمەس پە. ارا-اراسىندا كەۋ-كەۋدىڭ قولپاشىمەن دومبىرانى دىڭعىرلاتىپ جىبەرىپ، ء«اۋ» دەپ اۋەلەتىپ الساڭ، كىمنىڭ مەشايتى بار؟! تىرشىلىگى تۇسىنىكسىز شەتەلدە نە جوعالتتىم دەسەيشى. نە ءتىلىن بىلمەيسىڭ، نە جولىن بىلمەيسىڭ. قاراپتان قاراپ، ءمۇساپىر سياقتى… و-وي، قويشى سونى. اشىلىپ سويلەسەتىن اۋىلداسىڭ جوعىن ويلاساڭ، قايدا بارارىڭدى بىلمەي، كىرجيەسىڭ. تاڭ اتار-اتپاستان قوراز قاناتىن قاعىپ-قاعىپ جىبەرىپ، «كوكە-كە-ا-اۋ، كوكە-كە-اۋ» دەپ، شاقىرعانعا دەيىن ەسىڭ كەتكەندەي ءبىر قورىلداي الماعان سوڭ، قايداعى دەمالىس؟! ­كينودان كورىپ ءجۇر عوي و جاقتىڭ ءومىرىن. ءويتىپ كۇمپيتكەن كۋرورتى بار بولسىن.
ە، ولار ءبىزدىڭ كايىپتى، ناعىز كايىپتى دەيمىن-اۋ، قايدان ءبىلسىن؟! كوك پەن جەردىڭ اراسىن كەپتىرىپ، كەپتەگەن قويۋ قاپىرىققا قىڭباي، تاڭسارىدەن كوز بايلانعانشا، شتۋرۆالدا وتىراسىڭ. ۇيگە كەلگەسىن، سالقىن سۋمەن تۇشىركەنىپ، ءايدا ءبىر جۋىنىپ العان سوڭ، ەسىڭ جيىلعانى دا ءبىر راقات! ەكى-ۇش تارەلكە كەسپەگە بيپازداپ ۋاقتاعان سارىمساقتى ساپ جىبەرىپ، قاسقىرداي ۇلىعان قارىندى ريزالاپ، تىڭقيىپ العاننان كەيىن تويعانىڭ سونشا، ورنىڭنان تۇرعىڭ كەلمەي قالادى. بۇل دا ءبىر كايىپ. كوجەنىڭ كايپى. ونى بيزنەسمەندەر قايدان ءبىلسىن، ارينە. وبال-اي دەمەگەندە، نە دەيسىڭ مۇندايدا.
ەسكى تەكەمەتتى جايىپ تاستاعان تاپشاندا شالقاڭنان ءتۇسىپ، شالقىپ جاتاسىڭ. القاراكوك اسپاندا ساعىن­عانداي سامساعان جۇلدىز-قىزدارعا ازىلدەپ، قىسىپ-قىسىپ قويعان كوزىڭنىڭ قالاي جۇمىلعانىن دا بىلمەي قالاسىڭ. انە، ول دا ءبىر كايىپ!
اناۋ كورىنىپ تۇرعان تەمىر جولدان كەيىن اۋىل باستالاتىنىن ويلاعان بايجاراس تامسانىپ الدى. قۇرعاق مونشاداي قۇرساعان وسى ىستىقتا كۇندە قالعان سارى مايداي ەرىپ وتىرعانىڭدا، مىناداي سالقىن سىراعا نە جەتسىن؟! وسىنى كىم ويلاپ شىعاردى ەكەن، ءا؟ كىم بولسا دا، ميى بار بىرەۋ. وسى كۇنى ەلدىڭ ءبارى بىردەڭە ويلاپ شىعارعىش. سونداي بىردەڭە ويدىڭ تىم قۇرىسا بىرەۋى ماعان نەعىپ كەلمەيدى؟ ءاي، قۇداي بىلەدى، ويلاعىشتاردىڭ بارلىعى – بايدىڭ ­بالالارى. وقىمايتىن بالەسى جوق. سوسىن ەرىگە-ەپ وتىرىپ، بىردەڭە ويلاماعاندا، نە ىستەيدى؟ مەن سياقتى نە كومبايندا، نە تراكتوردا ءۇپ ەتكەن لەپ جوقتا پورا-پورا بولىپ تەرلەپ جۇرسە، كورەر ەدىم.
وسى جەكسەنبىدە قولى بوس. كەشكە دەيىن جاتىپ الىپ، ويلانىپ كورۋ كەرەك ەكەن. بيزنەسمەندەر ءسويتىپ بىردەڭەنى ويلايدى دا جاتادى دەيدى. ولاردىڭ مەنەن نەسى ارتىق؟! جوعارى كلاستا وقيتىن بالاسى ايتپاسا، قاپەرىندە ەشتەڭە جوق ەدى. ونىڭ كومپيۋتەر ءبىلىپ العانى مۇنداي جاقسى بولار ما، بيزنەستىڭ تۇرلەرى كوپ دەپ كورسەتتى. ءارى قاراپ، بەرى قاراپ، ء«اي، مىناۋىڭ ءبىزدىڭ اۋىلعا قول ەمەس ەكەن» دەپ، ءبىر قايىردى. ءبىراق ۇلى توقتاي قويمادى. جۇمىر جەردىڭ ۇستىندەگى جاڭالىقتاردى بىلاي قويىپ، استىنداعىسىن اقتاردى، ونى مىسە تۇتپاي، وزىمەن ءوزى، تىپ-تىنىش اڭىرايعان اسپانداعى بىردەڭەلەردى ايتىپ باسىن قاتىردى. بۇل ۇيرەنبەيىن دەدى مە، قىلقىلداپ قويماعان سوڭ، قاسىنا قونجيىپ ەدى:
– اكە، اقىرىن، – دەگەن ۇلىنىڭ داۋسىنان شورشىپ كەتتى. – بۇل سىزگە كومباين ەمەس قوي. مىنا تۇيمەلەردى ساۋساقتىڭ ۇشىمەن اقىرىن باس­ساڭىز­شى. ءسىزدىڭ ءبىر ساۋساعىڭىز ەكى تۇيمەنى ءبىر-اق سوعادى. ءما-ا، ساۋساقتارىڭىز قانداي جۋان! مۇنداي دوبال ساۋساقتاردىڭ ۇشتارىن جىپپەن وراپ، جىڭىشكەرتىپ بارىپ باسپاساڭىز، كلاۆيشتەردى ەكىدەن تومپەشتەپ، قۇرتىپ قوياسىز.
– ە، ءوزىڭ عوي ۇيرەتەم دەگەن. سەنەن سۇرادىم با؟ ءاي، وسى سەن ەرتەدەن قارا كەشكە دەيىن ەڭكەيىپ، تەسىلىپ وتىرعاندا، موينىڭ قارىسىپ قالماي ما؟ قوي، اينالايىن، ءوزىڭ-اق ويناي بەر، سودان ءمۇيىزىڭ شىقسا.
سوسىن ەسىنە بىردەڭە تۇسكەندەي ۇسى­نىسىن ايتتى:
– ءاي، سەن ەندى الگى نوۋتبۋك دەگەنىڭدى الساڭ بار عوي، كىر جۋاتىن ماشيناداي ۇلكەنىن الشى، اينالايىن. مىناۋىڭ نە ءوزى، ءيتيىپ قالعان بىردەڭە. ەڭ بولماسا، ماشەڭكە سياقتى سىرتىلداعان دىبىسى دا شىقپايدى ەكەن. جۇمىس ىستەپ تۇر ما، جوق پا، اڭعارماي قالاسىڭ.
– كومباين مەن تراكتوردىڭ دارىلىنا ابدەن ۇيرەنىپ قالعاسىز عوي، – دەپ ۇلى تىرقىلداپ كەپ كۇلدى.
ءبىر جاقسىسى، ۇلى ءوزى سياقتى جۋاس. ىرجىڭ ەتىپ، تاعى ءبىر كۇلدى دە:
– مىناداي ساۋساقتارمەن، – دەپ، باسىن شايقادى، – پلانشەت، نوۋتبۋك تۇگىل، كومپيۋتەرگە جولاپ كەرەگى جوق. سىندىرىپ قوياسىز. باسقاسىن اپەرۋگە ءبارىبىر اقشاڭىز جەتپەيدى…
ءماسساعا-ان، تەمىرجولدان وتەتىن بەكەتتىڭ تۋرا الدىندا ماي قىزمەتكەرى تۇر. ەندى ءقايتتى؟! جاڭاعى سىرادان بەكەر-اق ۇرتتاعان ەكەن. قا-اپ! ءقازىر توقتاتىپ تەكسەرسە، ءبىتتى. قۇرتادى. كۋالىگىن الىپ قويادى، ءىشىپ الىپسىڭ دەپ، اۋدانعا اپارىپ قاماپ قويماسا دە.
ء«بىتتىڭ، بايجاراس» دەدى وزىنە ءوزى. كىم بولسا دا، كۋالىگىنەن ايىرىلارى ءسوزسىز. ال، سەن، نە ىستەر ەكەنسىڭ؟
جۇرەگى دۇرسىلدەدى. قاراشى. تارتا الماي جاتقان موتور سياقتى. «اينالايىن باۋىرىم، ۇرتتاعانىم سىرا عوي. اشەيىن سۋسىن ەمەس پە؟ ەگىن بىتكەن سوڭ، اقشامىزدى الامىز. ىشتىراپىڭدى ءسو گەزدە تولەيىن. كۋالىگىمدى كازىر الىپ قويساڭ، قالاي جۇمىس ىستەيىم؟ بالا-شاعام بار، كايتىپ باعام؟» دەسەم، ءاي، كونبەيدى-اۋ، كونبەيدى بۇ كوكسوققاندار. «پارا بەرگىڭ كەپ تۇر ما؟» دەپ، ودان سايىن اكىرەڭدەمەسىنە كىم كەپىل؟ قاپ، كومپيۋتەردى ويلايمىن دەپ، بايقاماي قالعانىن-اي.
ەندى… باسقا امال قالمادى. قوش، سورلى كومباينىم، ايىپتۇراققا ­باراتىن بولدىڭ. كىلەڭ سۇپ-سۇيكىمدى، جەپ-جەڭىل، جۇتىنىپ تۇرعان شەتەلدىك ماشينالاردىڭ قاسىندا ىڭىرشاعى اينالعان ءوزىمىزدىڭ وگىز قۇساپ، وڭكيىپ تۇر ەندى. وبالىڭ ماعان، ارينە…
بارىنەن بۇرىن كايىپ بۇزىلدى-اۋ. قايران، كايىپ!
ەمپەڭدەپ كەلە جاتقان كومباين تەمىرجولعا ەلۋ مەتردەي قالعاندا، ەسى شىققانداي كىلت توقتادى. جەيدەسىنىڭ ەتەگىن ءتۇسىرىپ جىبەرىپ، ىشقىرىنا بوتەل­كەنى كەپتەپ تىققان بايجاراس قارعىپ ءتۇسىپ، جولدىڭ جيەگىنە جاقىن جۇگەرىگە قاراي ديۋ قۋعانداي تۇرا قاشتى. لەزدە قالىڭ جۇگەرىنى پاتىرلاتا قويىپ كەتتى. «بۇعان نە بولدى؟» دەگەندەي تاڭدانا ءارى توسىرقاپ قاراپ قالعان پوليتسيانى بايقاماعانسىپ، جۇگەرىنىڭ ىشىمەن دالاقتاپ جۇگىردى. ساباقتارى سوياۋلانىپ ءپىسىپ تۇرعان جۇگەرىنىڭ شاشاقتارىنان توگىلگەن توزاڭ تەرلەگەن موينىن، بەتىن قىشىتىپ، قاسىعان سايىن اشىتىپ جىبەرگەن سوڭ، ەرىكسىز توقتادى.
ء«اي، ءقازىر قۋىپ جەتەدى. جاس جىگىت ەكەن. جالاقتاپ، دەمدە جەتىپ كەلەتىنى ءسوزسىز. نە امال بار؟ قوي، سويتەيىن…»
بوتەلكەنىڭ تۇبىندە قالعان سىرانى جەرگە شۇرىلداتىپ، دوڭگەلەتە توكتى. و، عاجاپ، قۇددى… نەسىن جاسىرادى، قاتتى ۇقسايدى، كوبىگى بىجىلداپ، توڭكەرىلە كوپىرشىپ جاتىر. ءدال وزىنىكى سياقتى. قۇداي بەردى دەگەن وسى. ماي كەلسە، «ەي، باۋىرىم، مىنە، نە ىستەپ تۇرعانىمدى كورمەيسىڭ بە! جاسىڭ كىشى بولعاسىن، ­سەنەن ۇيالىپ، مىنا جۇگەرىنىڭ ىشىنە قويىپ كەتتىم عوي. «ۇلكەننەن ۇلگى، ىنىدەن ىزەت» دەگەن، ادەپ ساقتاماساق بولا ما؟» دەمەي مە؟
وسى كۇنى ماي-دىڭ ءبارى وقىعان، ادەپتى جىگىتتەر عوي. ۇيالىپ قالار، بالكىم.
ايتپاقشى، توقتا، توقتا. «شالبا­رىڭىزدىڭ اۋى تۇيمەلەۋلى. قالاي نەتتىڭىز دەۋى مۇمكىن-اۋ. قوي، شەشىپ كورسەتىپ تۇرايىن».
بوتەلكەنى قۇلاشتاپ تۇرىپ لاقتىرىپ جىبەردى الدەقايدا. شالبارىنىڭ ­سىدىرماسىن زىر ەتكىزىپ، تومەن ءتۇسىردى. «وزىنىكىن» شىعارىپ تۇرىپ، ىشتەي ءسۇيسىندى: «قۇداي بىلەدى، ءبىزدىڭ بيزنەس­مەندەردىڭ وسىنداي قىسىلشاڭدا اياق استىنان وسىنداي امال تابا قويۋى، ءاي، قايدام. بىزدىكى تۇگىل جاپون، نەمىسىڭ دە ءبۇيتىپ ويلاي الماس. قاپ، اتتەگەن-اي، بايجاراس امەريكادا وقىعاندا، گەيتستىڭ ءوزى كەلىپ اقىلداسىپ تۇرار ما ەدى، قايتەر ەدى؟ ويلاسام، مەنىڭ كاللاما دا بىردەڭە كەلەدى ەكەن، ءا! قالاي ءوزى… اياق استىنان…قىزىق-ەي.
ويىن ماي-دىڭ داۋسى ءبولىپ جىبەردى. ايعايلاپ سويلەگەن جىگىتتىڭ ءسوزى انىق ەستىلدى:
– اعا-ا، كومباينىڭىزدى جولدان بىلاي الىپ كەتىڭىزشى. ماشينالار وتە الماي، كەپتەلىپ جاتىر. قورىقپاڭىز، پراۆاڭىزدى المايمىن. تەزىرەك ءوتىپ كەتىڭىز.
ء«اپ، بالەم، سولاي ما ەكەن! دەگەنمەن، كىم بىلەدى، الداۋسىراتىپ شاقىرىپ تۇرعان شىعار».
– شىن ايتاسىڭ با؟ كۋالىگىمدى المايسىڭ با؟
– ويباي، المايمىن! ءسىزدىڭ پراۆاڭىز كىمگە كەرەك؟! تەزىرەك وتسەڭىزشى ەندى. كازىر ويدا جوقتا باستىقتار كەپ قالسا، اكەمدى تانىتادى. مەنىڭ دە بالا-شاعام بار عوي. اياساڭىزشى ادامدى، – دەپ، شىر-پىر بولىپ تۇرعان ماي قىزمەتكەرىنىڭ وزىنە دە، بالا-شاعاسىنا دا قاتتى جانى اشىعان بايجاراس «وزىنىكىن» ورنىنا ۇقىپتاپ سالعان سوڭ، ءوز تاپقىرلىعىنا قۋان­عانى سونشالىق، جۇگەرى توعايىنىڭ ىشىنەن كۇندەي كۇلىمدەپ، شىعىپ كەلە جاتتى.
اسفالت جولعا شىعىپ، ماي قىزمەت­كەرىنە كوز قيىعىمەن ۇرلانا قاراعاندا، «تەكسەرىپ قالماس پا ەكەن؟» دەگەن كۇدىگى سەلت ەتىپ ويانىپ كەتتى. بەرى بەتتەسە، جۇگەرىنىڭ ىشىنە قايتا قاشۋعا دايىن ەدى. ءبىراق بويشاڭ، جاس جىگىت بۇعان مويىن بۇرعان دا جوق. بىردەڭە ىزدەگەندەي ەرسىلى-قارسىلى اعىلعان ­ماشينالاردى باقىلاپ، ءوز شارۋاسىمەن تۇرعان ءتارىزدى.
كوڭىلى جايلانعان بايجاراس تاعى دا جىميىپ، ىشتەي كۇبىرلەدى: «ويپىر-اي، ءا! ىشكەن سىرادان توككەن سىرانىڭ كايپى اناعۇرلىم ارتىق بولادى دەپ كىم ويلاعان؟ وسىنى كەلىنشەگىنە ايتسا، ءاي، سەنبەيدى-اۋ. قۇداي بىلەدى، سەنبەيدى. ءى-ىي، وعان ايتىپ تا كەرەگى جوق. سەنگىسى كەلىپ نەمەسە شىنىمەن سەنىپ قالعانسىپ، ۇيگە الدەعانداي عىپ اكەلگەن ماقپال سىرانى «كايپىڭ كۇشتى بولسىن!» دەپ، قاساقانا توگىپ تاستاپ جۇرسە، نەسى جاقسى؟! ودان ونداي-ونداي شىعا-ادى…

بەكەن ىبىرايىم


كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=9&id=1046798

پىكىرلەر:

juz dep sifirmen jazingiz.