كومپيۋتەر نۇسقاسى Компйутер нұсқасы

قولايلى بەت | بۇگىنگى | كەشەگى | جالپى مالىمەت

ەل-ارناعا تىزىمدەلىڭىزدەر ...
قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى
СанақКелген (IP)Көрілген (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-09-14785288944 %56 %
2019-09-151110375335 %65 %
2019-09-1610728029 %71 %

وتەن احمەت. فادەەۆتىڭ ولەر الدىنداعى حاتى | ادەبيەت پورتالى


ءتۇرى: جۇلدىز جۋرنالى

ۋاقىتى: 11:01 - 2019/09/11

: PDF Download - Жұктеұ - Скачать - ءتۇسىرۋ

elarna.net Printed Version.

«بۇدان ءارى ءومىر ءسۇرۋىمنىڭ ءمانى جوق». سسسر جازۋشىلار وداعىنىڭ ءتوراعاسى ا.فادەەۆ وزىنە ءوزى قول سالاردا جازعان حاتىن وسى سوزدەرمەن باستاعان ەكەن...

ەلىمىز ەگەمەندىك العالى جازۋشىلار وداعى بۇرىنعى تاز قالپىندا كەرەك پە، كەرەك ەمەس پە دەگەن اڭگىمە ءبىر تولاستاعان ەمەس. باسشىلىعىنداعى اقىن نۇرلان ورازالين كەتىپ، ورنىنا اقىن ۇلىقبەك ەسداۋلەتوۆ سايلانىپ، بۇكىل باسشىلىق بۋىندارى اقىندارمەن «بايىعاننان» كەيىن، بۇعان دەيىن ايتارلارىن ايتىپ تاۋىسقان پىكىرى بار قالامگەرلەر ەندى نە دەرىن بىلمەي ءبىر مەزگىل ەسەڭگىرەپ قالعانداي ەدى. سوڭعى ايلاردا ادەبيەتتىڭ حال-احۋالىن قوزعاعان، ءتىپتى الىس-جاقىن بۇكىل ازيا ەلدەرىن قامتىعان، جەدەل-جەدەل ءۇش فورۋم ءوتتى. وسى جيىنداردان كەيىن جازۋشى تالانتى اشىلىپ، كىتاپ شىعارۋ، ونى تاراتۋ وركەندەپ كەتە مە، ازيا ەلدەرى جازۋشىلارى اراسىندا بايلانىس ورناپ، كىتاپ الماسۋ بولسا، ول قالاي ىرىكتەلەدى، دەگەن سۇراقتار توڭىرەگىندە ءار تاراپتان، ىشكە جينالعان قىجىل سياقتى پىكىرلەر، قايتادان بۇرق ەتە قالدى. مەن دە وسى دوداعا ءوز ويىمدى قوسپاقپىن. بالكىم، ءوز ويىم دەگەننەن گورى وتكەننىڭ ساباعىن ەسكە ءتۇسىرۋ دەگەنىم دۇرىسىراق بولار. سول ءۇشىن سوۆەت وداعى جازۋشىلارىنىڭ ۇزاق ۋاقىت باسشىسى بولعان الەكساندر فادەەۆتىڭ ومىرىنە قاتىستى جايلاردى تاعى ءبىر قاراپ شىقتىم. قانداي عانا قيىن تاعدىر. ءومىر بويى ار-ۇياتىنىڭ وتىنا كۇيىپ وتكەن. ار-ۇياتتان اتتاعان. اتتاعانىن بىلگەن. شىعارماشىلىقپەن ەركىن اينالىسا الماعان. ويتكەنى مويىندا «ادەبيەتتىڭ پارتيالىعى» دەگەن قىلبىراۋ بار ەدى. تىنىس الۋ-الماۋى سوعان بايلانىستى بولاتىن. ەشبىر تالانت ادەبيەتتە لەنين، ستالين وبرازىن جاساۋ، سولاردىڭ نۇسقاۋلارىنىڭ ورىندالۋى دەگەننەن اتتاپ كەتە المايتىن. مۇنى ءسىز سوۆەت كەزىندە ماراپاتتالعان قازاقتىڭ اقىن، جازۋشى، دراماتۋرگتەرىنىڭ بارىنەن تاباسىز.

لاۋازىمىن قالاي اتاسا، ولاي اتاسىن، ەلدى جەكە دارا بيلەسە، ول ديكتاتور. ديكتاتور ءبارىن ءوزىم بىلەمىن دەپ ويلايدى. سولاي ويلاعاسىن بارىنە تورەشى دە ءوزى. ماسەلەن، ستالين بۋلگاكوۆتىڭ «دني تۋربينىح» پەساسى بويىنشا قويىلعان سپەكتاكلدى قاتتى ۇناتقان. ون بەس رەت كورگەن. اۆتورعا تەلەفون شالىپ تۇرعان. سونى پايدالانىپ، جازۋشىلىعىندا جاڭا بەلەسكە كوتەرىلۋ ءۇشىن بۋلگاكوۆ «باتۋم» دەگەن پەسا جازادى. ءبىراق ستالين پەسانىڭ ساحنالانۋىنا قارسى بولىپ، توقتاتىپ تاستايدى. سەبەبى، بالالىق، جاستىق شاعىنا قاتىستى قارابايىر جايلاردىڭ ءسوز بولعانىن قالامايدى. ويتكەنى ەت پەن سۇيەكتەن جارالعان ادام پەندە ەمەس، عايىپتان پايدا بولعان اۋليە سەكىلدى بولعاندى ۇناتقان ەدى...

يدەولوگيالىق ينستيتۋت رەتىندە زياندى ەكەنىنە ىشتە ءجۇرىپ كوزى ابدەن جەتكەن ا.فادەەۆتىڭ جازۋشىلار وداعىن تاراتىپ جىبەرەيىك دەگەن ۇسىنىسى ەرلىككە پارا-پار قادام بولاتىن. ءبىراق شۋىلداق «قۇلدار» قارسى شىققان. ءبىر دە بىرەۋى قولداماعان. ابدەن مەزى بوپ شارشاعان ول اقىرىندا بار شىندىقتى كپسس-تىڭ ورتالىق كوميتەتىنە جازىپ، ءوزى اتىلىپ ءولدى عوي.

ا.فادەەۆتىڭ ولەرىندە جازعان حاتى

"بۇدان ءارى ءومىر ءسۇرۋىمنىڭ ءمانى جوق، ويتكەنى ءوزىمشىل-نادان پارتيا باسشىلىعى بۇكىل عۇمىرىمدى ارناعان ونەرىمدى ءولىمشى ەتىپ قويدى، بۇل حالىنەن قايتا تۇزەلىپ كەتۋى ەندى مۇمكىن ەمەس. ادەبيەتتىڭ ەڭ وزىق كادرلارى، ولاردىڭ كەيبىرى پاتشا جەندەتتەرىنىڭ تۇسىنە دە كىرمەگەن بولار، شالعىمەن ورىلعانداي قىرعىن تاپتى، تالايى بيلىك ۇستاعانداردىڭ قىلمىستىق كەسىرىنەن ەرىكسىز ءولدى، از-ازداپ بولسا دا قۇندى شىعارما تۋدىرا الاتىن قابىلەتى بار قالعاندارى دا جاستارى 40-50 –گە جەتپەي ومىردەن وزىپ جاتىر.

ەڭ اسىل قۇندىلىق – ادەبيەت بيۋروكراتتار مەن حالىقتىڭ قاراڭعى نادان توبىنىڭ يتشە تالاۋىنا بەرىلدى، ماسكەۋ كونفەرەنتسياسى نەمەسە حح پارتسەزد دەيتىننىڭ بيىك مىنبەرىنەن «ات ونى!» دەگەن جاڭا ۇران تاستالدى. ادەبيەتتى تۇزەتپەك نيەتپەن بەلگىلەنگەن جاڭا جول دەگەنى بارىپ تۇرعان ماسقارالىق: جاڭا جول كورسەتۋ ءۇشىن قۇرىلعان توپتىڭ ىشىندە ءبىرلى-جارىم ادال جاندار بولعانمەن، نەگىزىنەن، ول توپتا ناداندار، قۋعىن-سۇرگىننەن جاسىپ قالعاندار، سول سەبەپتى شىندىق ايتۋدان قورقاتىندار...

بىزدىڭ ۇرپاق، لەنيننىڭ كەزىندە، سونداي اقجارقىن اشىق پەيىلمەن ادەبيەت اۋىلىنا ەكپىندەپ ەركىن ەندىك، سول پارمەنمەن قانشاما تاماشا شىعارمالاردى دۇنيەگە اكەلدىك، تاعى دا قانشاما قۇندى شىعارمالار تۋدىرار ەدىك!

لەنين قازاسىنان كەيىن ولتىرەتىندەرىن ءولتىردى، قالعاندارىن قولبالا ەتتى، يدەولوگيامەن قورقىتتى، وزدەرىنشە مۇنى ادەبيەتتىڭ «پارتيالىعى» دەپ ساندىراقتادى. ەندى مىنە، وسىلاردى تۇزەيتىن ۋاقىت كەلگەندە، قارابايىرلىق پەن ناداندىق قايتادان كۇش الدى، كەمشىلىكتى تۇزەتۋگە مۇرىندىق بولاتىن بيلىك ۇستاعانداردىڭ ساۋاتسىز وزىمشىلدىگى كەسىرىنەن، ارينە. ادەبيەت تىزگىنى تالانتسىز، مايدا، كەكشىل ادامداردىڭ قولىنا بەرىلدى. ادەبيەتكە ادالدىعىن ساقتاعان ءبىرلى-جارىمنىڭ ۇندەرى ءوشتى، جانە ولار ولەتىن كۇندەرى جاقىن كارىلەر. كوڭىلدە جاقسى شىعارما جازسام-اۋ دەگەن نيەت تە، كۇش-قۋات بەرەر رۋح تا قالعان جوق.

ون التى جاسىمنان پارتيا ارقىلى ءومىرىمدى جۇمىسشى جانە شارۋالار تاعدىرىمەن بايلانىستىرىپ، بويىما قۇداي بەرگەن تالانتپەن كوممۋنيزم جولىندا ۇزدىك شىعارمالار جازسام دەپ قۇلشىندىم، جان دۇنيەم نەبىر جارقىن ويلار مەن كىرشىكسىز ادال سەزىمدەرگە تولى بولاتىن، سول كوڭىلمەن حالىقتىڭ سان قاتپارلى ءومىرىن كوممۋنيزمنىڭ عاجايىپ يدەالدارىمەن ۇشتاستىرارمىن دەپ ويلادىم.

بىراق مەنى كوڭ تاسيتىن كوك ەسەككە اينالدىردى، ارقاما، كەز كەلگەن قاراپايىم ادام ورىنداي الاتىن، تاۋسىلمايتىن بيۋروكراتتىق مىندەتتەردى ارتىپ، ءمانى جوق، تۇككە تۇرعىسىز جۇمىستارمەن ەڭسەمدى كوتەرتكىزبەي قويدى. بۇكىل ءومىرىمدى ويشا قورىتىپ وتىرعان تاپ قازىرگى ءساتتىڭ وزىندە، ولاردان ەستىگەن يدەولوگيالىق بالاعات ايقايلار، العان سوگىستەر، ماجبۇرلەۋلەر ەسىمە تۇسسە، توبە شاشىم تىك تۇرادى. ال مەنىڭ قاراپايىم عاجاپ حالقىمدى ىشتەي تازا، كىسىلىكتى كوممۋنيستىك تالانتىممەن سۇيسىنتكەندەي قابىلەتىم بار ەدى. جاڭا قوعامدىق قۇرىلىستىڭ ەڭ قۇندى جەمىسى – ادەبيەت اياققا تاپتالدى، قۋعىندالىپ قور بولدى، ءولىمشى كۇيگە ءتۇستى. ءوزىم بىلەمگە سالىنعان وركوكىرەك تاس كەۋدەلەر اۋىزدارىمەن لەنين ىلىمىنە ادالمىز، ونى ءارى قاراي دامىتىپ جاتىرمىز دەسە دە، مەنىڭ ولارعا دەگەن سەنىمىم ءبىرجولا جوعالدى. ويتكەنى ولاردىڭ شەكتەۋلى توپاستىعىنان كەلەر زيان ستالين جەندەتتەرى كەلتىرگەن زياننان اسىپ تۇسپەسە، كەم تۇسپەسىن انىق كورىپ وتىرمىن. ءستاليننىڭ قالاي دەگەنمەن ءبىلىمى بار ەدى، ال مىنالار شەتىنەن تاس نادان.

جازۋشى رەتىندە مەنىڭ ءومىرىم بارلىق ءمانىن جوعالتتى، ۇستىمنەن ءبىر تولاستامايتىن ساتقىندىق، وسەك، جالا دەگەندەردەن قۇتىلۋ ءۇشىن مەن قۋانا-قۋانا بۇل ومىرمەن قوشتاسپاقپىن.

كوڭىلىمدەگىلەردى جوعارىعا ايتسام-اۋ دەگەن ينەنىڭ جاسۋىنداي عانا ءۇمىتىم بار ەدى، ءۇش جىل بويى قانشاما رەت ءوتىنىش جاساعانىما قاراماستان، مەملەكەت باسقارىپ وتىرعاندار، ماعان تارس جاپقان ەسىكتەرىن ءبىر اشپادى، قابىلداماي قويدى.

مەنى انامنىڭ قاسىنا جەرلەۋلەرىڭىزدى وتىنەمىن. ا. فادەەۆ".

13 مامىر 1956 جىل.

مارقۇمنىڭ حاتىن وقىپ، قازاقشالاپ، كەيبىر ويلارىمدى كۇندەلىگىمە ءتۇرتىپ قويعان ەدىم.

...سوۆەت وداعى قۇلاعاندا بۇرىنعى بارلىق رەسپۋبليكالاردا جازۋشىلار وداعى تاراتىلدى. بىزدە عانا ساقتالىپ قالدى. تاراتايىق دەگەندەر بولدى. ءبىراق كوپشىلىك قارسى بوپ ورە تۇرەگەلدى. ەڭ باستىسى وداقتى ساقتاپ قالۋعا بيلىك ءوزى تىكەلەي كومەكتەستى. كەيىن مۇنى ۇلكەن كورەگەندىككە بالاپ، ءجيى-جيى ماقتان ەتۋمەن بولدىق. شىنتۋايتىندا، جازۋشىلار وداعىنىڭ شىعارماشىلىقتى دامىتۋعا تيتىمدەي دە پايداسى تيگەن جوق، ءبىراق بيلىكتىڭ استىنا ەكى بۇكتەپ سالىپ بەرۋگە جارادى. جازۋشىلار ەركىندىكتى قالامادى، قۇل سياقتى ماسىلدىقتى تاڭدادى.

قازاق اقىندارى قاي حاندىقتىڭ تۇسىندا حالىق جاعىندا ەركىن سويلەپ ەدى؟ وندايدى تابۋ قيىن. التىن وردا قۇلاپ، بالاپان باسىنا، تۇرىمتاي تۇسىنا بولعان كەزدەگى بۇرىنعى ەرلىكتى جىرلاپ، ءوتىپ كەتكەن بەرەكەلى تۇرمىستى اڭساۋ سارىنىنداعى دۇنيەلەر قاپتادى. ويتكەنى بۇل تۇستا باتىستان دا، شىعىستان دا قىسپاق كورىپ، باستارى بىرىكپەي بەرەكەلەرى كەتىپ حاننان دا، قاراشىدان دا باق تايعان زامان ەدى. بۇحار جىراۋدى مىسالعا كەلتىرەمىز، ونىڭ سول زامانداعى قازاق قاۋىمىنىڭ باسىنداعى شىرعالاڭعا سايكەس كەلەتىن ءسوز ايتقانى راس. مۇنى بۇقار ايتپاسا، باسقا ايتار ەدى. ماحامبەتكە قاتىستى دا سولاي دەۋگە بولادى. ەتەك - جەڭى جيناستىرىلىپ بيلىك ينستيتۋتتارى بەكىگەن حاندىق جايىندا، حاننىڭ قاسىندا ءيتىنىپ وتىرىپ، حانعا قارسى كىم سويلەپتى... قۇلقىنى ات ءمىنىپ، شاپان كيۋ... وسى ءۇردىس سوۆەت كەزىندە جالعاسىن تاپتى، ءقازىر ۇدەدى.

كىم جاقسى قىلقالام شەبەرى –بيلەۋشىنىڭ سۋرەتىن سالعان.

كىم مىقتى ءمۇسىنشى – بيلەۋشىنىڭ كەلبەت-تۇرپاتىن سومداعان.

كىم جاقسى اقىن، كىم مىقتى جازۋشى، كىم جاقسى كومپوزيتور، كىم كەرەمەت كوسەمسوزشى... سوزا بەرۋگە بولادى. ماداق العاندار سولار. تالانتتىلىقتىڭ ەڭ جوعارعى كورسەتكىشى – جاعىمپازدىق جارىسىندا وزۋ.

مىسالى، مەن ەركىنمىن بە؟ ءيا، ءۇي ىشىندە. بالكىم، الدان جاقسى كۇندەر تۋار. ءومىر ءبىر ورنىندا تۇرمايدى عوي...

31.10.2009. ءبىزدىڭ ەل دۇنيەدەگى ەڭ، ەڭ دەگەن ناسيحاتپەن ەسەيدىم. امەريكاداعى قارالاردىڭ تاريحى «توم اعايدىڭ لاشىعىنداعى» كەيىپكەرلەر سياقتى دەپ ءتۇسىندىردى. جىلاعانداي بولىپ ايايتىنبىز.

امەريكانىڭ قارادان شىققان مۇحامەد الي باستاعان سپورتشىلارى، مايكل دجەكسون باستاعان ارتىستەرى، ونەر ادامدارى، اسكەريلەرى بارشا دۇنيەنى اۋىزدارىنا قاراتتى. بەدەل الدى. نەنىڭ ارقاسىندا؟ دەموكراتيانىڭ ارقاسىندا. تەڭدىك، ەركىندىك دەگەنىڭ دەموكراتياسىز جاي ءسوز ەكەن. اقش-تاعى قارالار دەموكراتيا ارقاسىندا بۇگىنگىدەي الەمدى مويىنداتقان بيىكتەرىنە قول جەتكىزدى.

ال مەن بولسام بالا كەزىمدە ستالينگە، ودان كەيىن گەنسەكتەرگە تابىندىم. بۇگىندە وزىمدە ءتىپتى باس تا جوق. باسىمدى بىرەۋ الىپ قويعان. ەلدە كوپ ادام قاراپايىم وي ويلاۋدان قالعانداي. اقىلدىلار باستارىن بىرەۋگە بەرىپ قويىپ، سونىڭ ىعىندا كۇن كەشكەندەي. نەگىزى، وندايلاردىڭ جاعدايى جامان ەمەس. مەن بولسام، جىندىلار قاتارىنا قوسىلىپ كەتپەس ءۇشىن ويىمدى وسىلاي قاعازعا ءتۇسىرىپ قويۋدان ارىگە بارا المايمىن. گازەتتەر ءسوزىمدى باسپايدى...

ارقا سۇيەيىن دەسەم، جازۋشىلار وداعىنىڭ جوعارعى بيلىكتىڭ ءتىلىن تاۋىپ فورۋمدار وتكىزۋدەن، ءوز كىتاپتارىن الەمدىك ورىسكە شىعارۋ قامىنان قولدارى تيمەيدى، تومەندەگى مەندەيلەرمەن شارۋاسى جوق. كەي-كەيدە ا.فاددەەۆتىڭ تاراتايىق دەگەن سسسر جازۋشىلار وداعى مەن بىزدەگى جازۋشىلار وداعىنان ۇقساستىق كورەمىن دە، كوڭىلىم قاتتى قۇلازىپ كەتەدى...

سۋرەتتەر اشىق ينتەرنەت كەڭىستىگىنەن الىندى



ماتەريالدى كوشىرىپ جاريالاۋ ءۇشىن رەداكتسيانىڭ نەمەسە اۆتوردىڭ جازباشا، اۋىزشا رۇقساتى قاجەت جانە Adebiportal.kz پورتالىنا گيپەرسىلتەمە بەرىلۋى ءتيىس. اۆتورلىق قۇقىق ساقتالماعان جاعدايدا قر اۆتورلىق قۇقىق جانە ساباقتاس قۇقىقتار تۋرالى زاڭىمەن قورعالادى. Adebiportal@gmail.com 8(7172) 79 82 12 (ىشكى – 112)

ماقالا اۆتورىنىڭ كوزقاراسى رەداكتسيانىڭ كوزقاراسىن بىلدىرمەيدى.




كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=30&id=1046486

پىكىرلەر:

juz dep sifirmen jazingiz.