Нұрәлем Facebook-ке Жазыл Тәңіртау YouTube-ке Жазыл Қазақтың 1001 Ертегісі (PDF)

Жүктеу-Албомым-Албомдар-Желі
Осы торды сақтаймын! | Осы торды бас бет етемін!

Біздің байланыс: elarna2012@gmail.com


Уәде берген екенбіз, өмір бойы таймаймыз-әғәжәй-алтай торабы-әғәжәй-алтай торабы



Нұрәлем Facebook-ке Жазыл Тәңіртау YouTube-ке Жазыл Қазақтың 1001 Ертегісі (PDF)

Түрі: Алтай аймағы ақараттары

Жолданған уақыты: 15:20 - 2021/01/24

Нақты Көзі: http://kazakh.altxw.com/system/2021/01/24/030036362.shtml


уәде берген екенбіз, өмір бойы таймаймыз

нанху көлінде қызыл қайықты қорғадым

шинхуа әгенттігінің тілшілері юан жыниұй, иұй уан

  ”әшекеилі қайықтан төңкеріс үні тарап, көммунистік партя құрылып, жұмысшылар мен диқандар шаттанды“. жыжяңның жяшиңы − жүңгө көммунистік партясының 1 - құрылтайы нанху мәжілісі ашылған жер, сондай - ақ жүңгө төңкерістік қызыл қайығының желкен жәйғән жері. ұрпақтан - ұрпаққа жалғасқан ”қызыл қайықтағылар“ қызыл қайықты өмірлерімен қорғап, ең рясыз сүйіспеншіліктерімен қызыл қайық хикәясін шертті.

қайық жасау

  1921 - жылы жазда жүңгө көммунистік партясының мемлекеттік 1 - құрылтайы шаңхайдан жяшиңның нанху көліндегі бір әшекеилі қайықта ашуға ауыстырылды. жүңгө көммунистік партясының дүниеге келгендігі сәлтәнәтпен жаряланды. сөнімен осы әшекеилі қайық жүңгө төңкерісі тарихында қызыл қайық деген әтпен мәңгілікке жазылып, жүңгө төңкерісі қайнарының символына айналды.

  жаңа жүңгө құрылған кезде осы әшекеилі қайықтың із - дерегін табу қиынға түскен. 1959 - жылы нанху төңкерістік ескерткіш сарайы салына бастайды. қәзіргі сарай бастығы жаң шян - и еске түсіріп былай деді: сарай салудың өзекті мәселесі кемені қайта жасау болды. көп жақтың ыспаттауы мен іждәғәттіліқпен қалпына келтіруінде беижиңге жөнелтілген қайық үлгісі мақұлданды. қарбалас құрылыс жүргізу арқылы 1959 - жылы 10 - айдың 1 - күнінен бұрын нанху көлінде қызыл қайық ашық аспан мен тұнық су арасында қайта жарыққа шықты.

  ”қайық тұлғасының басым көп бөлігін жасауға әкем, 2 жездем, шәкірт аға және мен қатынастым“. жяшиң қайық жасау заводының бұрынғы орынбасар бастығы шяу хәйгін сол кездегі қайық жасаған кезін есіне түсіріп: ”көпшілік үстемелеп жұмыс істеді, әр күні түнде үйлеріне де қайтпай, шаршағанда шағын бөлмеде жантайып демәлді“, - деді.

  гуәңшиден тасып әкелінген шырша ағашынан жяңсудан ұсыныс етілген ең жақсы нақыш салу ұстазы ескек, сырық, шарбақ төсек, шәшірәтә қағылған үшкір қазық, бәрі - бәрін қайта - қайта іждәғәттіліқпен майдалап, аса қүнттіліқпен әсемдеді.

  ”қайық тұлғасына күлгін жылтыр сыр жағылды, бұл сырдың ортаның ауа темперәтурәсінә болған талабы өте жоғары, темперәтурә, сөз жоқ, 25 селтси грәдус айналасында болуы керек. алайда сол кезде ауа реттегіш те, желдеткіш те жоқ, не істеу керек? көпшілік ескілікті тәсіл қолданып, пешке от жағып, қазандағы суды қайнатып, бөлме ішін буландырып, осы әдіспен темперәтурәні сақтады“, - деді шяу хәйгін.

  неше 10 жыл уақыт зымырап өтсе де, ұсталардың әуелгі мақсаты өзгермеді. ”сол кезде қайықты ешкім де ақша үшін жасамады, қайта төтенше даңқ сезінді. қызыл қайық ауызға алынса болғаны, іштеи қабағат қуанамын“, - деп сөзін сабақтаған шяу хәйгін: ”өмірімде 30 неше қайық жасадым, осы қызыл қайықты жасауға қатынасқаныма өзімді төтенше тәлеилі санаймын“, - деді.

қайықты қорғау

  20 - ғасырдың 90 - жылдарында шяу хәйгін қызыл қайықтың жанында тұрып, нанху төңкерістік ескерткіш сарайының қізметкерлеріне баяндама жасады, көрермендер қатарында жаң шинжы есімді қайық қорғаушы жас қізметкер тұрды. 30 жылға жуық уақыттан бері ол нанху көліндегі қызыл қайықтың адал қорғаушысы болды.

  ”әдеттегі ағаш қайықты осыншама көп жыл сақтау қиын. алайда нанху көліндегі қызыл қайық бұған ұқсамайды, бұл біздің ана қайығымыз, ешқәндәй бодау берумен санаспай оны қорғауымыз керек“. 1985 - жылы жаң шинжы нанху төңкерістік ескерткіш сарайына қізметке тұрып, негізінен, қызыл қайықты ремөнттәу, қорғау сяқты қізметтерге жауапты болды.

  быр жылда бір рет кіші - гірім, 2 жылда бір рет үлкен ремөнт болады, әр жолғы ремөнт барысында жаң шинжы мен қізметтестері қызыл қайықтың мыңнан астам ұсақ бөлшектерін бір - бірлеп тексеріп шығады. шіліңгір ыстық кезде олар шыжыған күн астында қызыл қайықтың ағаш тақтайшаларына тұң ағашы майын жағады. 8 рет жағылатын тұң ағашы майын бір рет жағып болған соң кептіріп, онан соң тағы жағып, тұң ағашы майының ағаш тақтайшаларына түгелдеи сімірілуіне кепілдік етеді. ”жазда басқалар жаңбыр жауып ауаның салқындауын тілесе, біз жауын себебінен ремөнтқә нұқсан тюінен алаңдаймыз, тұң ағашы майын жағу сынды осы бір жұмыс басқышына 50 неше күн уақыт кетеді“.

  тайфың дауылы тұрғанда, жаң шинжы мен қізметтестері қызыл қайықтың жанынан кетпеи, желдің бағыты мен су деңгеиіне негізделіп, қызыл қайықты ықтасын орынға қарай үздіксіз бұрып отырады؛ аяз болғанда, олар сүйектен өтетін мұздай суық көл суынан қорықпастан қызыл қайықтың мұз қырауы мен қасат қарларын тазалайды...

  2018 - жылы жаң шинжы дәңқпен зеинетке шықса да, ылғи қонақтарын, достарын бастап қызыл қайықтың жанына барып хикәя шертеді. ”қайда барсам да, нанху көліндегі қызыл қайықты жөндеушімін деимін“, ”шағын қайықта ұлы партя дүниеге келді, қызыл қайық рухы жүңгөғә жетекшілік етті. қызыл қайықты қорғау неткен даңқты іс десеңізші!“.

қайықты жырлау

  жаң шинжының әйелі де, қызы да нанху төңкерістік ескерткіш сарайына түсіндіруші болып істеиді. әйелі шұй жинчяу кезінде жяшиң районы беижиң теәтр үйірмесінің бетке ұстар артисы болған, 1984 - жылы нанху төңкерістік ескерткіш сарайына келіп қізмет істеген. қаршадайынан нанху көлінің жағасында өскен қызы жаң и бүгінде қызыл қайықтың жанындағы айтулы түсіндірушіге айналды.

  ”әке - шешем қізметімдегі ардақты ұстаздарым, үшеуіміз әңгімелессек үш ауыз сөзіміздің бірі ’нанху‘ және ’қызыл қайық‘ дегеннен айрылмайды“. жаң и былай деді: ”шешем маған түсіндіруші қарамаққа әдемі көрінгенімен, жапаға шыдауға дайындалуы керек, жекенің сапасына қойылатын талап өте жоғары десе, әкем нанху көліндегі қызыл қайық хикәясін жақсы айту даңқты әрі жапалы борыш, аралды, сарайды отбасың санауың керек деген“...

  осы бірнеше жылда жаң и қызыл қайықты көруге келген көптеген адамды қабылдады. тамашалаушылар оның түсіндірмесін тыңдаса, ол да тамашалаушылардың өн - бойынан табыс сезіміне кенелді. жаң и кезінде 80 неше жастағы қарт қызыл армя жәуінгерін қабылдаған, кәря дөңгелекті орындыққа отырып, қызыл қайыққа қарап ерекше әсерленеді. ол жаң иға: ”жасым ұлғайды, ең үлкен арманым жяшиңның нанху көліне келіп қызыл қайықты өз көзіммен көру еді“, - деген.

  ”аға буындарымыз бізге үлгі көрсетіп кетті, қазыр мен соңғы ұрпақтарға үлгі көрсетуім керек!“, - деді жаң и.

(шинхуа әгенттігінің 1 - айдың 21 - күні хаңжоудан берген хабары)

жауапты редәктөр: есбөл қәжікерім ұлы
Нақты қайнары: http://www.elarna.net/koru_kk.php?tur=64&id=1340983
Пікірлер

Көрші сілтемелер