Еларна қолфон нұсқасына ену

Жүктеу-Албомым-Албомдар-Желі
Осы торды сақтаймын! | Осы торды бас бет етемін!

Біздің байланыс: elarna2012@gmail.com

Үш күнгы келушылер санағыКелген адам саны (IP)Көрілген бет саны (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-09-14785288944 %56 %
2019-09-151110375335 %65 %
2019-09-1616752240 %60 %

Жіберіп хабаршыға үбкен желді



Тіркеліңіздер Кітапхана Қожалар торабы Албомдар Қазақтың 1001 ертегісі

Түрі: Жұңго қазақ радиосы

Жолданған уақыты: 22:30 - 2019/08/23



әуелгі келу қайнары: http://www.kazakcnr.com/wy/201908/t20190822_1356203.html


қуандық көбен ұлы



алдыңғы ғасырдың 80-жылдарынан бері жүректерден жол тапқалы:


«жіберіп хабаршыға үбкен желді,
тағы ٴбыр тамылжыған көктем келді.
аққу-қаз жұп-жүбімен қайта оралды,
қанаттары қайыстырып көк пен жерді»---деп басталып, жан дүниеңді желпінтіп, жүрек қылын тербеитін, адам мен табиғатты ٴбыр-бірімен қауыштыратын осы ٴбыр тамаша ٴан шыққалы қашан? алайда, ата-мекенге деген сағынышын әсем әнге айналдырған ақынның кім екенін екінің ٴбыры біле бермесе керек.


ұлықан ٴоршыл, дарынды ақын ғана емес, өмірге жақын, шыншыл жазушы. ұлықан сұлтан қызы жарты ғасырға жуық жасампаздық тарихында сан-салалы ٴыры әлеуметтік қізметтерге араласып, арыпталасып, жүктің ауырын көтере ٴжұрып талай-талай тамаша әдеби туындылар жаратты. сөнімен ٴозының нағыз мықтылығын, асылдығын әдеби жасампаздық өрісінде көрсетіп, ілгерінді-кеиінді оқырмандарға «көбелек», «жыр дәптері-сыр дәптер», «дала дидары», «азамат жарнамасы» қатарлы жыр жинақтарын, 3 пөвест, 12 әңгімеден құрам тапқан «қайран, жәйнә» атты прозалық шығармалар жинағын, «физикәліқ толғаныстар», ессе, әдеби өчеріктер жинағы сынды 7 кітәбін оқырмандарына тарту еткен.


ол «әжеме» атты өлеңімен бой көрсетіп, «ұстаз», «трәктөрші қыз» атты өлеңдерімен әдебиет табалдырығын аттағаннан бері 940 өлең, 12 дастан, 20 неше ақпараттық хабар мақала, 10 неше тарихи естеме жазған. «сырғалылардың сыры», «сол бір кез», «ақ орамал», «сағым дала» сынды 38 әдеби мақала жазып, оқырманына ұсынды. осының бәрі қарт қәләмгердің ұзақ жылдық еңбектенуінің арқасында қолға келген қомақты нәтижелер еді. «пөйезя менімен егіз бе едің?» дегендеи өлеңдерінде үлкен ой, терең астарлар мен жұмбақ жолдар жататын оқырманға белгілі. соның шүңетіне сүңгіп, тереңіне бойлап көреиік.


ұлықан сұлтан қызының меилі әңгімелері болсын, меилі пөвесттері болсын көмпөзитсясі шымыр келеді және сол прозалық шығармаларындағы уақиғалар баяны, кеиіпкерлер суреті ٴомыр шындығына барған сайын жақындасып отырады. амалят реәлдіғі осындай болғандығы ٴұшын оқырмандарды қызықтырып өзіне баурай түседі.


ақын табиғат көрінісін суреттеуде сезімдік, қялдық бояу беру арқылы табиғат лирикәләріндә да ойлылық, толғамдылық ерекшелікті байқатып отырады. осы сяқты:


«қара бұлт ٴбыр кез ойнақтап,
торлауға аспан күмбезін.
барады өрлеп шойнақтап,
бүркемек болып күн көзін.» деген сықылды шумақтарында заманның өзгерісі, аумалы-төкпелі дәуір, қиын-қыстау кездері де елестеиді. демек, мұнда ақынның көңіл-күйі арпалысы, сүреңсіз дәуірге деген өшпенділігі менмүндәләйді. мысалы:
«ұшпақшы болып заулап кеп,
жалпылдап жатты ителгі.
сасыған тоғыз аулақ деп,
кеудемнен біреу итерді.
таптамаймын ٴомыр гүліңді,
мінемін деме ерте атқа.
оқыған сайын ғылымды,
боласың,-деді,-кертәртпә» зар заманның зіл батпан ойы, оған деген қарғыс бәр-бәрі беинеленген. тек өнер, білім ғана жарық бағыштайтындығын бәтілдіқпен айтқан. ақынның «мыңмарал», «қызыл иек ымыртта», «жұлдыз», «қыс», деген лирикәләрі да өйліліғімен, күйлілігімен ٴсатты жазылған туынды деуге болады. меилі ұйқас жағынан болсын, екі де үш буындық өте шымыр ұйқастар.


енді әңгімемізді мақаламыздың басында ауызға алынған «қарлығашым» әнінің қайырмасына бұрайық:
қайдасың қарлығашым,
қалайша зар қыласың?!
сағындым әндеріңді,
сағындым әр күніңді,
жарық етіп жарық нұрдай,
келсеңші-ай зарықтырмай. деп келетін халық жүрегіне жол тапқан бұл әннің музікәсін танымалы сәзгер бағдат естемес ұлы жазса текісі тілімізге тиек болып отырған ұлықан сұлтан қізінікі. осы әнді естіген сайын көңілің толқып қалады. әннің сезіміне балқып, қялың қиырға жол алып, текісіне тербеліп кетесің. әр шумақтың шұғылалы ойларына шомылып, сұлу саздың мелөдясінә елітіп қалай ілесіп айтқаныңды өзің білмеи қаласың. беине сөзі мен музікәсі қабысқанда керемет бір тұлғаға айналып кеткендеи. ақынның мөлдір шумақтары музікә тілеп тұр. дәп басқан көмпөзитөр тамаша әуенмен елдің шөлін басады.


ақынның туған жерін жырлауы, елінің жетістігін жыр жолына жазуы міндет десек те, жырларынан махаббат пен лепірген көңіл күйіне орын беруі табиғи мінез. ұлықан сұлтан қызының «аңшының баласы», «жетім қыз» атты дастаны да тамаша сюжетімен, көркем шумәқтәрімен әйгілі. «бала қаз» әні өспірімдер арасында кең тараған туынды болса,«азамат жарнамасы» атты сикл өлеңдері «шұғыла», «іле айдыны» журналдарында жаряланып оқырманның тамаша бағасын алудан сырт құзырлы орындар жағынан үздік туынды силықтарын алды. әсіресе «арман» атты желілес өлеңінде орамды ойлар дәл беинеленіп қалмастан, балалық сезім, балғын ой менмүндәләйді.


«шынайы талант ٴұшын халық ٴомырын зерттеу, туған елінің қәсіретті кешегісі мен бақытты бүгінін көркем танытудан артық мұрат болмайды»-деиді белінски. ұлықан сұлтан қызының өзекті идея туған топырағының өткені мен бүгініне салстырмалы ой жүгіртіп, оның бақытты бүгінін көркем тілмен көрсетіп беруінде автор «екірән алдында» деген шалқымасында, телевизөрдән жасыл табиғаттың жанға-жәйлі көркем көріністеріне көзі ٴтұсып көңілі көтеріледі де, қялы алып ұшып, ата мекен ақ бесігі борбосын ауылынан ٴбыр-ақ шығарады. ол кезінде аң мен құстары мәлмен қайшалысып, ну орман, сырнайлы өзенінде балықтары аттай тулаған, ұлықандай ардақты ақынын саумал әуәсімен сараптап, бұлқына аққан бүләғімен бұлаған, тәкәппәр тауларындай айбат беріп, сылдырап аққан сырнайлы өзеніндеи сұлу сымбат силаған киелі жер. манат елде есеиген ұл да, қыз да бақытты.


проза жанрында кеиіпкері аз, сюжеті біршәмә қарапайым, көлемі шағын баяндамалы жаныр бар, ол---әңгіме деп аталады. бүгінгі кеиіпкеріміз әне сол жанрда да мол қалам тербеп өз кеиіпкерін сомдап, оқиғасын шиырлап, ұлықанның стылы деитін ізді қалыптастырып үлгірді. 2003-жылы ұлттар баспасына жарық көрген « қайран, жәйнә» атты әңгімелер жинағының бірінші әңгімесі « оның сыры мен шыны», «қайран, жәйнә » да болсын, әйелдер тағдыры, айтулы мәдениет төңкерісі ерекше ауызға алынған. махаббат пәктігі, қоғамның қәтігездігі, өмір тартысы айтылған. әйгілі жазушы хемингуәй «өзіңе қанық оқиғаны неғүрлім ықшамдап жазсаң, әңгіме солғұрлым алапат шығады ٴбырақ, өзіңе алапат нәрсені ықшамдаймын десең онда әңгіме бұзылады»,-деиді. сол сяқты жазушының «отыншы кемпір», «тұзақ» атты әңгімелері әрі қысқа, әрі ықшам, әрі көтерген тәқірібімен оқырманын өзіне тартады. осы әңгімелерінде рефөрмә, ел ауқымы, әйел тағдыры, көне салт пен жаңа ауқымның арасындағы қәте танымдар тілге тиек болады. міне осындағы автордың қарапайым байымдаулары мен шебер тілі, тамаша образы мен жәйдәрі сюжет құрылымы ٴбызды өзіне тартады.

Нақты қайнары: http://www.elarna.net/koru_kk.php?tur=37&id=1038285
Пікірлер

Көрші сілтемелер

Ең жаңа мақалалар


Бас мүфти Жібек жолы ел 11 min
Оралда полиция қызметке 1 sagt
ҚР Президенті жолдауыны 1 sagt
Жастар жылы: Таразда «Б 2 sagt
МЕШІТ ӘДЕБІ – Sun 2 sagt
Египетте перғауындар дә 2 sagt
Осы араны басып көріңіз 2 sagt
Осы араны басып көріңіз 2 sagt
Алтын бұйырмады: Нұр-сұ 2 sagt
«Жолда қабылдау»: СҚО-д 3 sagt
ОРТАЛЫҚ АЗИЯНЫҢ ҒАЛЫМДА 3 sagt
Самбодан Азия чемпионат 4 sagt
БАС МҮФТИ ФРАНЦИЯ ЕЛШІС 4 sagt
Қоқандтағы қолөнер фест 4 sagt
Оралда қос автокөлік со 4 sagt
Кубада бензин тапшылығы 4 sagt
Пойыз бен автобус соқты 4 sagt
Менің жазғы демалысым 4 sagt
Оралда қос автокөлік тү 4 sagt
Шамалғандағы апат бойын 4 sagt
Осы араны басып көріңіз 5 sagt
Апаттан зардап шеккенде 5 sagt
Хабарландыру! – S 5 sagt
Пойыз бен автобус соқты 5 sagt
Туризм саласындағы Ұлтт 5 sagt
Футболдан кезекті қайыр 5 sagt
Шамалғандағы апат болға 5 sagt
ҚТЖ Шамалғандағы апатты 5 sagt
Бас көлік прокуратурасы 5 sagt
Осы араны басып көріңіз 6 sagt