ەل-ارنا قولفون نۇسقاسىنا ەنۋ Еларна қолфон нұсқасына ену


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com

Үш күнгы келушылер санағыКелген адам саны (IP)Көрілген бет саны (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-10-171587416432 %68 %
2019-10-181098330835 %65 %
2019-10-19502157639 %61 %


تىركەلىڭىزدەر كىتاپحانا قوجالار تورابى البومدار قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: انا-ءتىل گازەتى

جولدانعان ۋاقىتى: 20:42 - 2019/09/18


اينالاڭدا كىم بار، كىم جوعىن ۇزاق جولدا ويلايسىڭ، ەسكە الاسىڭ. ۇزاق جول ويدىڭ قالتقىسى، وي-تەڭىزدە ءجۇزىپ وتىرىپ ارنارسە ەسىڭە ءتۇسىپ، اركىم كوز الدىڭدى كەس-كەستەيدى. ارينە، قاسىڭدا ءوزىڭدى تۇسىنەتىن بىرەۋ بولسا، سوزىڭە قۇلاق سالىپ، وزىڭە دەمەۋ بولسا.
قالادان كەشە كەلدىم، بۇگىن تاعى دا جولدامىن. ۇزاق تا ەمەس، قىسقا دا ەمەس، قالادان كەلگەن مەن سەكىلدىلەر ايتىپ جۇرەتىن اجەپتاۋىر جول. قاسىما تىلەس-مكرچياندى الدىم. سونىڭ كونتاقا «ۆولگاسى» شايقاتىلىپ، كەدىر-بۇدىر جولدا ارەدىك مايرامپازداي سەكەڭدەپ قويادى. جەڭىل مىنەزدى جاسوسپىرىمدەي سەكەڭدەگەن ەسكى دوڭگەلەكتىڭ كىناسى جوق، بارىنە جول كىنالى. ارتىمىز بۇرقىراعان شاڭ. جۇرگەن جولدا الا شاڭدى اسپانعا ءۇيىرىپ، ءيىر-شيىر ءىز قالدىرىپ كەلە جاتقان ەكەۋمىز – مىناۋ تىلەس-مكرچيان ءبىر كەزدەرى بايگەتورى اتانىپ، ءقازىر ساناتتان شىققان جەڭىل كولىكتىڭ يەسى دە، مەن – قاسىنداعى سەرىگىمىن. ول – سوزگە جوق «مىلقاۋ»، دوڭگەلەك ءرولدى بۇرعاندا ارمياندار تەكتەس ۇپ-ۇشكىر مۇرىن ۇشى دىبىس بەرگىشكە تيگەنشە ەڭكەيىپ، «باپ» دەگەندە ءوزى سەلك ەتە قالادى. يەگى دە مۇراجايداعى قۋ سۇيەك ادامدىكىندەي ءسۇپ-سۇيىر. سونان عوي، مكرچيان اتانىپ جۇرگەنى.

– قانشا جەر قالدى؟ – دەدىم اۋىلدان شىقپاي جاتىپ شىدامىم تاۋسىلىپ.
– جەتەۋ.
ەستىگەن جاۋابىم وسى. ول دا ويسىز ەمەس. «سىنىپتاس تابىلماي قالعانداي نەگە جەر تۇبىنە مەن بارا جاتىرمىن؟ تۇرسىنباي-گارداشقا مەنى نەگە ەرتىپ كەلە جاتىر ەكەن؟» دەپ ويلاپ وتىر. جەتى شاقىرىم بۇلار ءۇشىن – ءسىبىر. ويتكەنى اۋىل بالاسى الىسقا ۇزامايدى. ءومىر دەگەنىڭ ءبىر دوپ-دوڭگەلەك قارا قازاننىڭ ىشىندە قايناپ جاتىر. ايتەۋىر قارا قازاننىڭ وتى وشپەيدى. ءبىز سول قارا قازانعا تامىزىق تاستاپ جۇرگەندەردى كورگەندە ءبىر جاساپ قالامىز.
اۋىلعا كەلسەم، تۇرسىنباي-گارداش كورگەن جەردە «قىدىرمايسىڭ با-ەي» دەيدى. ال، قىدىردىم. قوي سويىپ، باس قويعانىڭدى كورەيىن. قوي سوياتىن باۋىزداۋ قۇداسى ەمەسپىن. بار بولعانى – سىنىپتاسپىن. ءبىراق ون جىلىڭ دا وڭاي ەمەس. ون جىل كارى قۇدا بولماسا دا، جاسامىس قۇدانىڭ مەرزىمىن اتقارادى. سىنىپتاس كوپ بىلەدى، بالالىق شاقتىڭ ايشىقتى بەتتەرىن تايعا تاڭبا باسقانداي عىپ ايتىپ بەرەدى، ەڭ كەرەگى، ءۇش-تورت جىلدا اۋىلعا ءبىر كەلگەن ادام بىر-بىرىنە ۇيىرسەك، اڭگىمەنىڭ ەڭ ءتاتتىسى – بالا كۇنگى كوز الدىڭدا قالعان ­كاريكاتۋرا-سۋرەتتەر، قارماققا ءىلىنىپ قالعان جاعىمسىز ىس-ارەكەتتىڭ ەشكىم دە سوتقا بەرە الماس سەبەبى مەن سالدارىن اشىپ ايتۋ. وعان ەشكىم دە توقتاۋ سالا المايدى، مەرزىمى ءوتىپ كەتكەن ءىس قارالمايدى.
– ارە پالدا (ومارتا دەگەنى) ارە شاعىپ جۇرمەي مە؟ – دەدى تىلەس-مكرچيان ساقتانىپ.
– كورەمىز. قوناققا ارا تيمەيدى، شاقسا اۋىلداعىلاردى شاعادى.
تىلەس-مكرچيان ازىلگە جوق، قاباعىن ءتۇيىپ اپ، رولگە قۇلاي كەتتى.
جولدىڭ جارتىسىن جۇردىك-اۋ دەيمىن. مىناۋ شوشقا بازدىڭ ورنى. شپانكوۆ پەن كلاۆا دەگەن ەرلى-زايىپتى قاقولدار وسىندا شوشقا باقتى، ەكەۋى دە قازاقشاعا سۋداي، كەيىن اتاقونىسىن ىزدەپ، ۋكرايناعا كوشىپ كەتتى. شپانكوۆ ءبىر رەت كەلگەندە اراققا سىلقيا تويىپ اپ، بوتاداي بوزداپ جىلاپتى دەيدى. «شوشقا بازىمنىڭ ءيىسىن، اۋىلىمنىڭ ءيىسىن اڭسادىم» دەپ، وكسىگىن كوپكە دەيىن باسا الماي وتىرىپتى. كلاۆا «قاۋىندى ساعىندىم» دەپتى باياۋ سويلەيتىن ادەپتى ادەتىنە سالىپ. كەتەرىندە ەل-جۇرتى ەكەۋىنە ەكى قاپ قاۋىن ارقالاتىپ جىبەرىپتى. ولار دا ءقازىر جەتىسىپ جۇرگەن جوق شىعار. وندا دا ساياسي جاعداي ءماز ەمەس قوي. جول تۇسسە كەزدەسەرمىز.
قالادان شىعا سالا قالانى ساعىندىم. ءبىر ميلليون سەگىز ءجۇز مىڭ حالقى بار الماتىعا ابدەن باۋىر باسىپ كەتىپپىن. اقمەشىت استانا بوپ تۇرا بەرگەندە… ءبارىبىر قيىر سولتۇستىككە قونىس اۋداردى عوي. «ەر تويعان جەرىنە…». ءبىزدىڭ جاقتا لاس دۇنيەنى ايداپ شىعار ءبىر اۋلەكى سامال سوققاندا جانىڭ راقاتتانادى. اقمەشىت – اقمەشىت قوي. الماتى دا الاتاۋدىڭ ەتەگىندەگى قوڭىرقاي قالا. قاراتاۋ دا تاۋلاردىڭ اتاسى، كارى تاس «بايقاپ سويلەڭدەر!» دەپ، قونجيىپ قاراپ تۇرعانداي. اقمولا قالاي ەكەن؟ قۋالاسا قۇيىنعا دا شىدايسىڭ. ادامزاتتان ءسوز ارتىلعان با؟ ىزىڭداعان جەلدى «نۇرلى جەل» دەپ اتاپتى. تىلدە سۇيەك جوق. تىلدە مىنەز بار، بىردە ماڭدايدان سىيپاسا، بىردە بۇيىردەن ۇرادى. تىلگە تىيىم جوق. ءتىل – ورتتەن دە بەتەر، ء«ورت – ءتىلسىز جاۋ»، تەك ءورت بولماسىن، سابيلەر ورتكە ورانباسىن.
اينالامدى الماتىداعى ادامدار قاۋمالاي باستادى. ءوزى، مىناۋ ­جۋسانى ­جاپىرىلىپ، قاراسوراسى تىپ-تىك بوپ قاقايىپ وسكەن تۋعان جەرىمنىڭ توپىراعىنا مەن نەگە ءتانتى بولمايمىن؟ الماتىداعىلار دا وسى تۋعان جەردە وسىپ-ونگەندەر ەمەس پە دەپ، كوڭىلىم وز-وزىمەن قايشىلىققا تۇسە باستادى. اناۋ ورازقۇل اعايدىڭ جۇمىر باسى قىلتيىپ قالدى. توپ-تومپاق ۇرتى «دۇنيەدەگىنىڭ ءبارىن مەن جەيمىن» دەگەندەي دوڭكيىپ تۇر. ول كىسى الماتىداعى ەڭ ۇلكەنىمىز. جازۋ ­جازىپ، اتى شىققان ازامات. مەن بىردە سول كىسىگە ءبىر اڭگىمە ايتتىم. ماسكەۋدەن شەرلىدەگى نەمەرە ىنىسىنە قىدىرىپ كەپ، «سەندەي قازاقتىڭ ەكى اياعىڭدى ءبىر ەتىككە تىعامىن» دەپ، نامىسىنا تيگەن ورىستى جاقىن اعام القىمىنان ورىپ جىبەرگەنىن جەتكىزگەندە سەلك ەتىپ، «قايتادان ايتشى» دەدى قورقاسوقتاپ. اعامنىڭ ايتقانىن ەكى ەتپەيمىن. سوت قىلمىسكەرگە اتۋ جازاسىن بەرىپ، كەيىننەن ماسكەۋ سوعىستا بولعانىن ەسكەرىپ، جۇرەك تۇسىنا قاداعان قىزىل جۇلدىز وردەنىن باعالاپ، ءولىم جازاسىن ون بەس جىلعا اۋىستىرعانىن ەستىگەندە: «وسىنى مەن جازايىنشى، اۋىلدا جازاتىن نارسە كوپ قوي» دەپ، اعاي تارپا باس سالدى. «سەن ءالى جاسسىڭ عوي» دەپ، قوسىپ قويدى. جازسىن. ادام كەلبەتى امبەگە ورتاق. ويلاپ وتىرسام، وزىمنەن مۇشەل جاس ۇلكەن وسى كىسىگە تيگىزگەن شاپاعاتىم از ەمەس ەكەن. تالاي قالاماقىسىن اتىما جازدىرىپ الىپ بەردىم. ءوزىم جاس كوممۋنيسپىن، جالعان اقشانىڭ جارناسىن دا ءوزىم تولەيمىن. «مىناۋ جارناڭا» دەپ، بالاعا ءبىر سوم ۇستاتۋدى بىلمەيدى. بۇل دا ءبىز سياقتى كوممۋنيستەردەن قۇرالعان پارتيانىڭ ۋىعى بوساپ، شاڭىراعى شايقالعان كەز ەكەن عوي. اينالامداعى ەڭ جاقىنىما بالاپ جۇرگەن وسى كىسى مەن الاشتىڭ اتىشۋلى بايگەسىنە قوسىلعاندا قارسى بوپ قول كوتەردى. ءوزىمدى باعالايتىن اينالامداعى اتى دارداي ادامدار ايتىپ ءجۇرىپ، سول بايگەنى اقىرى الىپ بەردى. ونىڭ اتاعى ەمەس، اقشاسى عوي بىزگە كەرەگى. قارجىسى – قىزىل قىرمان. جاقىنىم قول كوتەرمەسە دە، الاشتىڭ ازاماتىمىن. ۇزاماي سول كىسى ومىردەن وزدى. قۇدانىڭ قۇدىرەتى، اينالامنان الشاق ­كەتەردەن ءبىر جەتى بۇرىن: ء«اعالى-ىنىلى بوپ سويلەسەيىكشى» دەپ تەلەفون شالدى. مەن بارا المايتىنىمدى ايتتىم. قاتتى كەتتىم بە، بىلمەيمىن، اراداعى ءبىر مۇشەل جاس تا ارا تۇسە المادى. ءوزى دە، اعا بوپ كەكىلىمنەن سيپاپ، تايعا مىنگىزگەن جوق. ءبىز ءوزى، قالي ايتپاقشى، «اعا دەگەن اۋرۋعا» شالدىققان جۇرتپىز. اعانىڭ جاعا بولاتىن كەزى جەتكەن جوق پا؟ بۇل جاعىنان تاۋ حالىقتارى الدا. ءتىل مەن مىنەز شىركىن اينالاڭا قاراتپايدى. قىزىل ءتىلدى قالتاعا ساپ قاشانعى جۇرەمىز. ءتىلسىز قالاي كۇن كورەمىز؟
مىنە، قارا: «ومارتا 3 كم» دەپ، ايدا­لاعا ەكى تىلدە جازىپ قويىپتى. «كم»-سى «شاقىرىم» دەگەنى عوي. مەيلى، جاقىنداي تۇسسەك بولعانى. ءبىزدى قۇرتىپ جۇرگەن دە وسى «مەيلى» عوي.
اۋىلدا دا اقساقالدار ازايىپ قالىپتى. اكەمنىڭ كوزىن كورگەندەر ومىردەن ءوتىپ كەتتى. حات تاسۋشى مەڭباي عانا ءتىرى، كەشە بارىپ قولىن الدىم.
– اكەڭە راقمەت! – دەدى ماڭدايىندا بارماقتاي بەزى بار شال ارەڭ دەمالىپ.
– اتامزاماندا ولگەن اكەمە نەگە العىس ايتىپ وتىرسىز؟ – دەدىم ءبىرتۇرلى بوپ.
ول تۇكسيىپ قالدى.
– نەگە دەيسىڭ، ءا؟! – دەدى قايتا دەمىگىپ. – وۋ، مەكتەپتە بولعان كەزدەسۋدە ارداگەر اكەڭ نەمىستى قالاي قىرعانىن، بەرليندى قالاي العانىن ايتىپ كەپ… ساباق باستالاتىن ۋاقىت بولعانىن بىلدىرە الماي تىقىرشىعان زاۆۋشكە قاراپ: «نە، تىلەگىمدى ايتايىن با؟ اسىعىپ تۇرسىڭ عوي، – دەپتى كوزى اقيلانىپ. – تىلەگىم – ماركس جاساسىن، لەنين جاساسىن، سوسىن اناۋ پوشتاليون مەڭباي جاساسىن» دەپتى عوي، جازعان. سەن سونىڭ اۋزىنان تۇسكەنسىڭ عوي، – دەگەندە، اكەمدى ماقتانىش تۇتىپ، توبەم كوككە ەكى ەلى جەتپەي قالدى.
– نەگە اكەمدى كوسەمدەرمەن قاتار قويدىڭىز؟ – دەدىم شىدامسىزدانىپ.
– وۋ، مەن كۇندە تۇستەن كەيىن كازيت تاراتامىن. سەنىڭ اكەڭ اۋداننان شىعاتىن «وسكەن ءوڭىردى» وقىماسا بۋىنىپ ولەدى عوي. «وسكەن وڭىرگە» ابدەن ءشولىن قاندىرعاننان كەيىن بارىپ، وبلىستىق «لەنين جولى» مەن «سوتسيالدى قازاقستانعا» ۇڭىلەتىن. اكەڭ سونداي اككى ادام ەدى. سەن سونىڭ قالدىعىسىڭ عوي.
– بالا اكەدەن ءبىر سۇيەم كەم تۋادى.
– ءيا-ا، – دەدى دەمىكسە دە، قالىڭ ەرنىن ءشۇيىرىپ، ءبىر اتىم ناسىبايدى ارەڭ سالىپ. سەن، ءوزىڭ، «وسكەن ءوڭىردى» جازدىرىپ الاسىڭ با؟
ۇندەي المادىم. اۋداندىق گازەت تۇگىلى، رەسپۋبليكالىق باسىلىمعا باسىمىزدى اۋىرتپايمىز. الەۋمەتتىك جەلىگە اۋەيى بوپ جۇرگەننىڭ ءبىرى – ءوزىممىن. شال ءبارىن مويىن­داتتى…
كەدىر-بۇدىر جول – قيال-تەڭىزدە قالتقى بوپ قالقىپ كەلەمىن. قايران الماتى، كوركىڭ قانداي سۇلۋ ەدى. دۇنيەجۇزىندەگى ەڭ اسەم قالانىڭ ءبىرى دەپ تەككە ايتپاسا كەرەك. تەك ماشينە كوپ، موتورسىز ءومىر جوق. ءبىزدىڭ حالىق نامىسشىل، بەلەسەبەت تەبۋگە ارلانادى. الپاۋىت پەكيندە بيتشە ءورىپ كەلە جاتقان بەلەسەبەت، ءتۇتىنى از جەردىڭ وكپەسى دە تازا. ءبىزدىڭ اۋلادا ءتورت دوڭگەلەكتى ەسىكتىڭ الدىنا اكەپ، كىرەر ەسىككە تۇمسىعىن تىرەپ قويادى، ولار ارلى-بەرلى قوزعالاقتاعان شالداردى باسىپ كەتە جازدايدى. ونىڭ جۇرگىزۋشىلەرى دە سول شالداردىڭ نەمەرەلەرى. «قوي» دەپ تويتارىس بەرە المايدى، كەكىلىنەن سيپاعان سىدىگىنە قازاقشا تۇسىندىرە المايدى، قوعامعا قالاي تويتارىس بەرسىن ءدىر-دىر ەتكەن كىرپيازدار. اعالار القاسى دەگەن دە بوس ءسوز بوپ قالدى. ادام فاكتورى بولعانمەن اقساقال فاكتو­رى­نان ايىرىلىپ قالدىق. بۇرىن اقسا­قال­دار جيىلىپ بارىپ ەلدىڭ كەم-كەتىگىن ءبىرىنشى باسشىعا ايتىپ شىعۋشى ەدى. بۇرىن ەسىك الدىندا ماشينە تۇگىلى، ادام اينالا­سىنا ساقتانا قاراپ، ارەڭ جۇرەتىن، ءوسىپ تۇرعان قىزعالداق پەن شىرشانى قۇرمەت­تەيتىن. ءقازىر ءتورت دوڭگەلەكتىڭ كۇتىمى ادام­نان بەتەر، موتور قىزعانشا قىشقىل ءتۇتىندى ءسىمىرىپ جۇرگەننىڭ ءبىرى – ءوزىممىن. ءتۇتىنسىز موتور ويلاپ تاپسا عوي باسى ىستەي­تىندەر. اششى تۇتىننەن ءسال ادا، ەسىك الدىنا تاقاۋ ساياباقتا يتپەن قىدىرعان كاپىر مەن مۇ­سىل­ماندى كورەسىڭ. باياعى «يتپەن قى­دىرۋعا بولمايدى!» دەگەن تاقتايشانىڭ ءبارى تۇبىنەن جۇلىنىپ تاستالعان. سول جەردە كەزىندە كىلەڭ اعاش اتقا ءمىنىپ، العا شاپقان ۇلكەندەردىڭ ءسوزىن تىڭداپ، كوزىنە قاراپ، قايسىسى وتىرىك، قايسىسى شىن سويلەپ تۇر دەپ سارالاپ جۇرسەم، وزىمنەن ءسال ۇل­­كەندەۋ ءبىر جىگىت كەزىككەن جەردە ماعان اقىل ايتتى. «بۇلارمەن قىدىرما، بۇلاردان تۇك تە الا المايسىڭ» دەدى ءبىر تىرناعىن ىشىنە بۇگىپ تۇرىپ. شىنىندا، توقسانعا تاقاعان شالداردىڭ ءسوزى قاعازعا باسقان ءمور سەكىلدى، پىكىر قوسىپ، ەشتەڭەنى وزگەرتە الماي­سىڭ. قوناەۆ قاي جىلى ءتۇسىپ قاپ، قاي جىلى قايتا تاققا وتىردى، ءاشىموۆ نەشە جىل مى­نىستىرلەردى ءبىر شىبىقپەن ايدادى، كامالي­دەنوۆتىڭ سوڭعى ساپارى نەگە جۇدەۋ بولدى – كىلەڭ وسىنداي قازتاگ حابارلارى. تەك ءبىر عانا ايەل دارىگەرى (وزدەرى «گينەكولوگ» دەپ اتايدى ەكەن) بوزقىراۋ ساقالىما شۇيىلە قاراپ:
– وسى، ساعان اقشا جيناپ، ءبىر ستانوك الىپ بەرەيىك تە، – دەدى جىپ-جىلتىر بەتى تۇك سەزبەستەن.
– اقشام جەتەدى.
ەكىنشى كۇنى وسى ءسوزدى تاعى قايتالادى.
– اقشام جەتەدى دەدىم عوي. ءبىر مەكەمەنى باسقارىپ وتىرمىن. قىرعىشتىڭ ۇيدە ءجۇزى جاتىر. ءبىراق، سىزدەردە… – مەن دە كۇلىمسىرەي قارادىم. گينەكولوگتىڭ ءتۇسى وزگەرىپ كەتتى، ءوزى شىبىق تيمەس شىڭق ەتپە ەكەن. كىلەڭ بەت-اۋزى جىپ-جىلتىر ادام­دار اڭگىمە باستالماي جاتىپ كۇلكىگە قارىق بولدى دا قالدى. كۇلەتىندەي سونشا نە ايتتىم؟ – «مۇسىلماننىڭ كوركى – ساقال-مۇرت». سىزدەر، ەڭ بولماسا، نەگە مۇرت قوي­ماي­سىزدار؟ – دەدىم. – اكەم بەرليندى العان، ءوزىم اۋعاندى كورىپ قايتتىم، مىنا­لار­­دىڭ بەكىنىسىنە شابۋىل جاساۋ ماعان تۇك ەمەس.
– مەشاەت، – دەدى گينەكولوگ.
ء«ا-ا-ا، تاماق ىشۋگە مۇرت كەدەرگى كەلتىرەدى ەكەن عوي».
– تۇقىمعا ساقال بەرەيىن.
– سەن وزىڭنەن ۇلكەندەرگە قالاي-قالاي سويلەيسىڭ؟! – دەدى ايەل دارىگەرى شارت ەتىپ.
– «اۋىلىڭدا قارت بولسا، جازىپ قويعان حاتپەن تەڭ» دەگەن ەكەن بۇرىنعىلار. مەن سىزدەردەن حات تۇگىلى، كونۆەرت تە كورە الماي تۇرمىن.
جىپ-جىلماعاي كوممۋنيستىك پارتيا­نىڭ سولداتتارى سۇلەسوق كۇيدە قالدى. بۇرى­لىپ كەتىپ قالدىم. قايتىپ ورالمادىم. الگى ماعان اقىل ايتقان جىگىت سولارمەن بىرگە ءجۇر. جاعاسى جايلاۋدا، ءتوسى قىستاۋدا. ول دا كوسەنىڭ ءوزى، سولاردىڭ سانىن كوبەيتىپ، ساپىندا ءجۇر. ءوزى ومىردە ساقال-مۇرتى جوقتار ساقالدىلاردى سىيعىزبايدى ەكەن…
– شىدا! – دەدى تىلەس-مكرچيان ساڭق ەتىپ. – ءبىر شاقىرىم قالدى.
بورپىلداق توپىراق تاۋسىلىپ، ماشينە دوڭگەلەگى تەك بۇدىر-بۇدىر عىپ سىزىپ وتەر سورى قالىڭ قارا جەر باستالدى. ارجاعى ايقاي دالا. بۇل جەرگە مەنىڭ اكەلەرىم كۇرىش ەككەن. سول جەردىڭ سورىن سۋمەن شايىپ كەتىرىپ، اتىز سوعىپ، اق مارجان وسىرگەن. ونى قيىر شىعىستان كەلگەن كارىستەر ۇيرەتكەن. قاراشى، اينالامدا سولاردىڭ كەتپەنىنىڭ تابى جاتىر. «كۇرىشتىڭ ارقاسىندا كۇرمەك سۋ ىشەدى» دەگەن ماتەل سول قىسىق كوز اعايىندار ەككەن ەگىننەن كەيىن ايتىلعان ءسوز. سول كارىستەرمەن دە ارالاس-قۇرالاس، قۇدا-جەكجات بوپ كەتتىك. ەڭ عاجابى، ولار الا­قا­نىنا ساپ الپەشتەگەن ۇل-قىزىن قازاقشا وقىتىپ، قازاقشا سويلەدى. ءبىزدىڭ تۇرمىس-سالتىمىزدى سىيلادى. ءتىلىڭدى قۇرمەتتەگەن ادام ءدىنىڭدى دە قۇرمەتتەيدى. مۇسىلمان دىنىنە كىرگەندەرى دارەت الىپ، جانازادا قاتارعا تۇردى. ءتىلىڭدى تامىلجىتىپ سويلەپ تۇرعان ادامعا ءىشىڭ قالاي جىلىماسىن.
ءبىر شاقىرىمدا تاعى ءبىر ادام كوز الدىمنان كولبەڭدەپ ءوتتى. وسى بۇيراباس كىسىنىڭ كاسىبى جازۋشىلىق، ءسۇيسىنىپ وقيتىن ەشتەڭەسى بولماسا دا، كورنەكتىلەردىڭ قاتارىندا اتى اتالىپ ءجۇر. «پاراسات» وردەنى بار، «قۇرمەت» وردەنىن العاندار: «پاراساتتى سىزدەن ۇيرەنەمىز عوي» دەپ، استى-ۇستىنە ءتۇسىپ جاتادى. ول كىسى وتىرىس بولا قالسا شاينەكپەن ارنايى ءشاي الدىرادى. ءوزى باپتاپ، ءوزى قۇيادى. مىنە، تاعى ءبىر وتىرىس. وزىنە قاراستى جەرلەس ىنىلەرىنە ءبىر-بىر كەسەدەن قۇيىپ بەردى. ءتىپتى اۋدەم جەردە مەنىڭ قاسىمدا وتىرعان اۋىلداس ىنىسىنە ءبىر كەسە جىبەردى. ماعان مەزىرەت جوق. قاسىنداعى مەنىمەن سىرا-دوس جىگىت ­سىبىرلاپ ەدى، «سەن دە ىشەسىڭ بە؟» دەدى ءتۇسىن سۋىتىپ. «ىشەم!». شاينەكتى ەڭكەيتكەندە بولماشى سارقىندى سۋ قۇيىلدى دا، قاقپاق توڭكەرىلىپ ءتۇستى. «نەسىبەڭ از ەكەن» دەدى تۇبىندە كوك ءشاي جىلتىراعان كەسەنى ۇسىنىپ. «نەسىبە اللادان» دەپ، قولىمدى سوزا قويمادىم. «قىرسىعىن قارا…». «قىرسىق قىپ وسىرگەن وزدەرىڭىز عوي» دەي بەرگەندە، قاسىمداعى جىگىت قولتىعىمنان دەمەپ، ء«جۇر، كەتتىك» دەدى. شاينەكتى قورشاپ، ءشاي ءىشىپ، تەرلەپ-تەپشىگەندەر تىم-تىرىس قالا بەردى…
– جەتتىك، – دەدى تىلەس-مكرچيان ماعان جالت قاراپ. ول دا قينالىپ كەلەدى. كەدىر-بۇدىردا كولىك جۇرگىزۋ وڭاي ما، ونىڭ ۇستىنە ىشىنە يت ءولىپ جاتقان ۇندەمەسكە.
قاز-قاتار تىزىلگەن اعاش جاشىكتەر كوزگە ادەمى كورىنەدى. قاسىندا ات مىنگەن بىرەۋ ءجۇر. مىرجىقى «ۆولگا»-نىڭ دوڭگەلەگى قارا جەردە قىلتيىپ تۇرعان كوك ءشوپتى جاپىرىپ، ىتقىپ كەلەدى. مىناۋ تۇرسىنباي-گارداش قوي. سىنىپتاستارى ەكى جىل اسكەرگە ارەڭ شىداپ ەلگە كەلگەندە، ول تىنىق مۇحيتتا تەڭىزشى-گاردەمارين بوپ ءۇش جىل ءجۇردى. سونان جۇپ-جۋان بۇقا موينىمەن كەمە سۇيرەتكەن جىگىت گارداش اتانىپ كەتتى. ول بالا كەزدەن ساۋىسقاننان ساق، كوزى قىراعى. قۇداي بىلەدى، ماشينە ىشىندەگى مەنى تانىپ قاپ اتىن تەبىنىپ، قارسى ءجۇردى. قاسىنا توقتاعان ەسكى «ۆولگانىڭ» ەسىگىن اشار-اشپاستان ماعان تاقاپ كەپ: «كىم شاقىردى؟!» دەدى كەرى ءسيىپ. ماعان وسى جەتەدى.
مەن سىپايى ءسوز ەمەس، قىرسىق ءسوز ىزدەپ كەلدىم. قارسى الدىمدا قىرسىقتىڭ كوكەسىن كورىپ تۇرمىن. ول ات ۇستىندە، ات مىنگەن ادام بيىك تۇرادى. تىلەس-مكرچيان دا ءبىر قىجىلى بارداي ومارتاشىنى باسىپ كەتە جازداپ، ات تۇمسىعىنا تاقاي توقتاعان ماشينەنىڭ موتورىن ءوشىردى.
– مىنا… قالادان كەلگەندەر، باعدار­شام بولماعاسىن… – دەدى.
تاعى دا شابۋىل. سۆەتوفوردى باعدار­شام دەپ تۇر. جانىم ەنىپ بارادى. ايتا ءتۇس، قۇرداس، ماعان قازاقى ءتىلدىڭ وسىلاي شاق­قانى كەرەك. مەن ەرەجەگە با­عىن­بايتىن قيسىق ءسوز ەستىپ، قىرتۋ ءۇشىن كەلدىم…
***
– سەنى نەگە ارا شاقپايدى؟ – دەدى تۇرسىنباي-گارداش تاڭعالا قاراپ. ماڭدايى تاقتايداي جاپ-جالپاق، ­مويى­نى­ جۇمىر بورەنەدەي تۇتاس، ماڭدايدان باستالعان الما بەتى توپ-تومپاق، مىنا كەيپىنە قاراپ، اسكەردەن كەلگەسىن ءوزى ايداعان ءشارنيرلى «بەلارۋستىڭ» تۇتاس ءبىتىمى كوز الدىڭا كەلەدى. «بەلارۋس» وت العاندا ىشقىنىپ وتالسا، بۇل دا ءبىر جىلدا ءبىر كۇلگەندە جان-تانىمەن ىشقىنىپ قالادى.– كەشە اناۋ جولدىباي-ۆەرمۋت كەپ ەدى، قىپ-قىزىلدى ارا شاعىپ العاندا داۋسى اق اراقتان دا اششى شىقتى. اناۋ مەشكەي ابىل-اپپەتيت قاسىندا. جاڭا بالدان جالاي بەرگەندە، «مەنىڭ ەڭبەگىمە نەگە قول سۇعاسىڭ؟» دەگەندەي، ءبىر ارا شۇيلىگىپ كەپ باج ەتكىزدى. سەن، قانىڭ اششى بالەسىڭ عوي، جولامايدى.
توبەمدە قىسقا قانات «ان-2»-لەر ءشۇيىلىپ ءجۇر.
– قالادان كەلدىك قوي، – دەپ ىرجىڭ ەتتىم. الدىما قويعان ءبىر استاۋ بالعا اعاش قاسىقتى تيگىزىپ اپ، جۇعىنىن جالاپ وتىرمىن. – تاۋبە!
– تاۋبەشىلىن! – دەپ، قىرلى ستاقانعا اق اراقتى مەيمىلدەتە قۇيدى. – قويشىعا بارساڭ، قوي سويادى. مەن بال جالاتىپ، اراق بەرەم.
مەن وسى وتىرىسىما رازىمىن. تاۋبە­شىل بولعانعا نە جەتسىن. «تازا ادامدى ارا شاقپايدى» دەگەندى بۋنيننەن وقىعام. ءبىز وقىماعان نە قالدى؟ ادام اڭمەن سوعى­سادى، اكۋلا بالىقتى قۋىپ ءجۇرىپ جەيدى. ءتىرى جاننىڭ سوعىسى بىتكەن بە؟ مەن دە مىناۋ تۇرسىنباي-گارداشتىڭ اراسى شاقپاي امان كەتسەم بولار ەدى. جان-جاعىما قاراسام، قىلاۋى جوق جاپ-جاسىل دۇنيە. «تابيعات – شىركەۋ ەمەس – شەبەرحانا، ادامزات ونىڭ قىزمەتكەرى» دەمەي مە ­تۋرگەنەۆ «اكەلەر مەن بالالارىندا». وسىنى ايتسام با ەكەن؟ «سوندا نە دەگىڭ كەلەدى؟» دەسە، مىناۋ مەنى جەپ قويا جازداپ ودىرايىپ وتىرعان قۇرداسىم. «ونى ايالاپ، اياقاستى ەتپەي ساقتاۋىمىز كەرەك…». «سەن ماعان اقىل ۇيرەتەيىن دەپ كەلدىڭ بە، قويدىڭ ماڭىراعانىنان قورقاتىن جانايار» دەپ، ­بۋنين مەن تۋرگەنەۆكە قوسىپ، ايداپ شىعادى. قۇداي بىلەدى، سويتەدى. ونان دا تىپ-تىنىش وتىرايىن. بالا كۇنىمىزدە «ارتتى قىسقان باي بولار» دەگەن ماتەلگە قىزىعىپ، بىر-بىرىمىزگە ءجيى ايتاتىنبىز. ەندى سول ماتەلدى وزىمە-وزىم ايتىپ وتىرمىن.
– الىپ قوي، – دەدى قاباعىن شىتىپ.
تارتىپ جىبەردىم. ءجۇز گرامم ىشكەن قازاق بالاسىنىڭ ءجۇز شارشى مەترلىك جەلى بولادى، ارا تۇگىلى جىلان شاقسا دا قىڭق ەتپەيدى. ەكى ۋ، ءسىرا، ءبىر-بىرىن الا المايدى.
– سەن وسى نەگە ماس بولمايسىڭ؟ – دەدى ومارتاشى تاڭىرقاي قاراپ.
كەشە ىشكەندىكى مە، ەكى تارتقاننان كەيىن-اق دىڭعىراپ قالدى. بەتىنىڭ جىلت-جىلت ەتكەن قىزىلى كوبەيىپ، شاباقشا بۇلكىلدەپ، ماعان قاراي ءجۇزىپ كەلە جاتقان سەكىلدى.
– قانىم تازا عوي.
– سونداي ءبىر بالەڭ بار. ءبىز سۇندەتكە وتىرىپ جاتقاندا سەنى پەرىشتە كەسىپ كەتتى. قوجانىڭ باكىسىنەن دە قۇتىلدىڭ. اسكەرگە دە بارمادىڭ. وقىماعان وقۋىڭ جوق. كىلەڭ ءومىردىڭ ىق جاعىندا جۇرەسىڭ. جانايار!
– زاتو، قانىم تازا.
– ءتىلدى بۇلدىرمە! زاتو دەيسىڭ. قالا­دان كەلگەنىڭدى بىلەمىز. سەندەر ءتىلدى ءبۇلدىرىپ جۇرگەن. سەندەر ەل باسقارىپ جارىتپايسىڭدار. ەلباسى ءبىر جينالىسىندا: «قىزىلوردادا ەكى قازاق وتىرىپ بىر-بىرىمەن ورىسشا سويلەسەدى» دەپ، ىشەك-سىلەسى قاتىپ كۇلدى. مەن بولسام، ايتار ەدىم: «قىزىلوردادا ەشكىم ورىسشا سويلەمەيدى، ويتكەنى ولار ورىسشا بىلمەيدى» دەپ. سەندەر ءۇن-تۇنسىز تىڭداپ وتىرا بەرەسىڭدەر. سەندەردەن روبوت جاقسى، باسىپ قالساڭ قالبالاقتاپ، ايتقانىڭدى ىستەپ جۇرە بەرەدى. جاپونيادا قوجايىنىن بوقتاعان روبوتتىڭ سوتتالعانىن بىلەسىڭ بە؟
– نەشە جىل بەرىپتى؟ – دەدىم شىداي الماي.
– ءۇش اي توقتان اجىراتىپ قويۋعا ۇكىم شىعارىپتى. ادۆوكات: «بالەنىڭ بارىنە روبوتتىڭ جوباسىن جاساعان پروگرامميست كىنالى» دەپ، جەڭىل جازا سۇراپتى. سەندەر دە كنوپكاعا باعىنعان تەمىر-ادامسىڭدار عوي. نە، سوندا ۇشىپ تۇرىپ ءبىر اۋىز ايتساڭدار، باستارىڭدى الا ما؟ ەلباسى دا ادام عوي. «يابلوكو» پارتياسىنىڭ مۇشەسى انەبىر كەمپىر «ساعان سەنبەيمىن» دەپ، ءپۋتيندى المامەن جىبەرىپ ۇرىپ ەدى، قاعىپ الىپ، «قانداي ءتاتتى الما» دەدى قارش ەتكىزىپ ءبىر تىستەپ. نانباساڭ، كتك-نىڭ بىلتىرعى ء22-شى اپرەلدەگى حابارىن تەكسەرىپ كور. ءدال لەنيننىڭ تۋعان كۇنى.
مىناۋىڭ قالاي-قالاي سىلتەيدى. مەنىڭ جانىم ەكەۋ ەمەس، مىنانىكى… بەتىنە شۇقشيىپ قارادىم. «مىناۋ مەنى ۇرىپ جىبەرمەس پە ەكەن؟ ءتىل ءۇشىن تاياق جەپ قايتپاسام… مەيلى، «باس جارىلسا، بورىك ىشىندە». ءبىزدى قۇرتىپ جۇرگەن دە وسى «مەيلى» عوي. قازاقتىڭ ۇلىلىعى – شىدامدىلىعىندا». بوتەلكەنى سارقىپ قۇيدى. «اقشاعا كەلدى عوي» دەپ، جۇمىر بوتەلكەنى اۋزىن ارانداي اشىپ تۇرعان قىرلى ستاقانعا ەڭكەيتكەندە تەنتەك سۋدىڭ «تۋك» دەگەن دىبىسى ەستىلدى. سوسىن ء«تۆار»-دى باسىنان اسىرا لاقتىرىپ جىبەردى. جەردە­ اۋناپ جاتقان جۇمىر بوتەلكەلەردىڭ «ۆوزدۋح»،­ «سينيايا گورا»، «تۆار» دەگەن اتاۋلارى كوزگە تۇسەدى. تەك ءبىر «قازاقستان» دەگەن ابدەن كونەرگەن بوتەلكەنىڭ اتاۋى شاڭ-توزاڭنان كومەسكى تارتىپ كەتىپتى. اۋىلداعىلار كونياك ىشپەيدى، تەك اششى ءىشىپ، اششى سويلەيدى.
– تارتىپ جىبەر دە، تاي! – دەدى ­تۇرسىن­باي­-گارداش. – بۇگىن مەندە دارەت الاتىن كۇن، سەندەرشە ايتقاندا، سانيتارنىي دەن. بۇل كۇنى بۇل ماڭعا ەشكىمدى ­جولاتپايمىن، ومارتامدى مونشاعا تۇسىرەم. تەك، سەن، الىستان كەلگەسىن عانا ارتىم بوساپ كەتتى.
مىناۋ مەنى قۋدان تايىنبايدى. بالا كۇننەن تىرلىگىنە ءماتتاقام ەدى. كىتاپتى گازيتپەن قاپتاپ قوياتىن دا ەر بالداردىڭ ىشىندە ءبىر ءوزى-تۇعىن. ايتپەسە، ءومىرى تراك­تور ايداعان بالا اتىن ەستىمەگەن ۋداي اراعا جاقىنداپ، ومارتا ۇستاي ما؟ كاسىپكەرلىكتىڭ باسقا ءتۇرى قۇرىپ قالدى ما؟ ءيا، ءبىز ءۇشىن ارانىڭ تۇمسىعى اششى، بالى ءتاتتى. گارداش وقىماي قالدى. نيۋتوننىڭ ماڭدايىنا تۇسكەن المانى ساباقتا كورىپ تۇر­عانداي عىپ ايتىپ، جەردىڭ تارتىلىس كۇشىن دالەلدەگەندە، «فيزيكا-اعايدىڭ» ءوزى اۋزىن اشىپ قالعان، سوسىن: ء«اي، سەن نيۋ­تونمەن بىرگە جاتىپ پا ەڭ؟» دەپ كۇبىر ەتە قالعان.
– شارۋاشىلىعىڭدى كورەيىك تە. يت ولگەن جەردەن كەلگەندە…
– مەن شاقىرعان جوقپىن، – دەدى قاس­قايا قاراپ. – كاسىپكەرشىلىكپەن اينا­لىس­قالى ءبىرىنشى رەت ەستىگەن جىلى ءسوزىم. ءشوپ باسىن سىندىرايىق، – دەدى ءسال جىميىپ.
قاز-قاتار تىزىلگەن جاشىكتەردىڭ ءىشى ىزىڭداعان «ان-2» تەكتەس تىك قاناتتار. ءتورتبۇرىش جاشىك – ءتورتبۇرىش تۇرمە سەكىلدى. جەر بەتىندە تۇرمەسىز ءومىر جوق، قىلمىسقا تىيىم جوق. تۇرمەدە دە ادال ەڭبەك ەتىپ، ادامعا جاقسىلىق جاساۋعا بولادى. تەك ولارعا تۇتقىن دەپ قاراماۋ كەرەك، ادامزاتتى تەڭ ساناۋ كەرەك. قىزىپ قالعان پەندەڭنىڭ قيالى جۇيتكىپ بارادى. قاراشى، ارا اتاۋلىنىڭ ءبارىنىڭ سۇرقى بىردەي، ءبىراق بۇلار دا ءبىز سياقتى ءبولىنىپ، ءبىر-بىرىن كوزگە شۇقيتىن شىعار. ىشتەرىندە بيلىك ايتاتىن بىرەۋى بار بولار، ونسىز بولمايدى عوي. مەيلى، جۇزگە، رۋعا ءبولىنىپ، شابىسپاسا بولدى، ول قاسيەت ادامنان ارتىلماي-اق قويسىن. قيالدانىپ ءجۇرىپ، مىنادان ءسوز ەستىپ قالار ما ەكەنمىن؟ قىپ-قىزىل جولدىبايعا «ۆەرمۋت» دەپ ات قويىپ ەدى، ءوزى دە «ۆەرمۋت» پەن «پورتۆەيننىڭ» اراسى بوپ تۇر. دۇرديگەن ەرنىن تىستەنىپ الىپ، سول ەرىننەن تاقتادا تۇرعان بىلگىش وقۋشىداي ناقپا-ناق ءسوز شىعاردى.
– ارالارىم ءبىر جەتىدە بال تىشادى. ول كەزدە ەشكىمدى ماڭىنا جولاتپايدى. قىزعانىپ، شاعىپ ولتىرەدى. سەنىڭ قاتىنىڭدى قىزعانعانىڭداي…
مىناۋ ابدەن سىلىكپەمدى ­شىعاردى-اۋ.­­ ءبىراق ايتقان ءسوزى مايداي جاعىپ، جانىم راقاتتانىپ بارادى. ءار ءسوزى جانىمدى سامال بوپ سيپاپ وتۋدە. قازاقى ءسوزدىڭ ­قۇدىرەتى-اي،­ كوپتەن قازاقى ءسوزدى ەستىمەپ ەدىم، جالپاق ءتىلدى سونداي ساعىنىپ قالىپپىن. اناۋ ەسىك الدىنداعى ساياباقتا قىدىرىستاپ جۇرگەن بەتىندە قىلتاناعى جوق ۇلكەندەر سيەز بەن پلەنۋمنان باسقا ءسوز ايتپايدى، ايتپايدى ەمەس-اۋ، بىلمەيدى، ولاردىڭ سۇيەگىنە قازاقى ءسوز سىڭبەگەن. ­سولار قاشانعى قۇل بولىپ قول سوعىپ جۇرەر ەكەن؟ سولاردىڭ كەيىنگىلەرگە ۇيرەتەرى بار ما؟ كوگىلدىر ەكراننىڭ ءتالىمى دە شامالى، ۇكىمەت ادامدارى «ڭ»-دى ايتا الماي ىڭىرانىپ تۇرادى. اۋدارما كينودا قازاقشا سايراپ تۇرعان ورىس پەن نەگردى كورەمىز، ءوزىمىز شىعارعان قازاقشا كينو كەيىپكەرلەرىنىڭ ءتىلى شاتتى-بۇتتى، بىلدىرلاپ بىردەڭەلەردى ايتىپ، جانىڭدى قينايدى. سولاردىڭ ءبارىن تۇرسىنباي-گارداشتىڭ اراسىنا شاقتىرىپ السا عوي. «ايتا ءتۇس، گارداش، تاعى دا ايتشى» دەپ راقاتتانىپ تۇرعانىمدا سىنىپتاسىم سولدات­شا ساڭق ەتتى:
– تاعى ءبىر «ۆوزدۋحتىڭ» باسىن كەسەيىن. ومارتاشىدا سوياتىن قوي جوق، ءبىزدىڭ ­مالىمىز وسى.
– گارداش، ىرزامىن، مىڭ مارتە ىرزامىن. قولىڭدى قانداما. اۋاڭدى جۇتتىق، ءبىزدىڭ اۋىلدىڭ اۋاسىنداي اۋا بار ما ەكەن جەر بەتىندە.
– ونى سەندەر بىلەسىڭدەر. ىشپەسەڭ دورباڭا ساپ جىبەرەم.
قاز-قاتار تىزىلگەن جاشىك. ىشىندە قوج-قوج ەتكەن قاناتى قىسقا جاراتقاننىڭ جاندىگى. ەندى ءبىر جەتىدە ەڭبەگىنىڭ ءدامىن تاتادى، نەبىر گۇل مەن ءشوپ شىرىنىن تاڭداپ ءجۇرىپ، دەنەسىنە جيعان ول ادامنىڭ ءتىلىن ءۇيىرىپ بال بەرەدى، سول ءسات تۇلا بويى جەڭىلدەپ، ديقاننىڭ التىن كۇزىندەي ­ماۋجىراپ جۇرەدى. ءبىر كىلا بال بەرۋ ءۇشىن ارا ەكى ميلليونداي گۇلدى ارالاپ شىعادى ەكەن. بۇنى دا گارداشتىڭ اۋزىنان ەستىدىم. بال تىشقاندا ارا قىزعانشاق بوپ كەتەدى دەيدى. بۇل – تىرشىلىككە ءتان نارسە. ەڭبەگىن كىم قىزعانبايدى. ءقازىر نە كوپ، ۇرى كوپ. ولار اقشا مەن مال-مۇلىكتى قويىپ، ادام ۇرلايتىن بولدى. ادام ساتاتىن بولدى.
تىلەس-مكرچيان ۇرتتاعان جوق، قايتقىسى كەپ تىقىرشي باستادى. مىنانىڭ سوزىنەن دە جالىقتى، ول بولسا وزىنە كەلدىڭ-اۋ، كەتتىڭ-اۋ دەپ، مويىن بۇرعان جوق.
– ايتپاقشى، كەشە انا جولدىباي-ۆەرمۋت پەن ابىل-اپپەتيتكە ۋى جوق ارانى جىبەردىم. شاقسىن دەپ، ادەيى جىبەردىم. ولار ۋ شاشپايدى، ادامدى بايقاپ كورەدى. تۇمسىعى تيەر-تيمەستەن ەكەۋى دە باج ەتە قالدى. ەكەۋىنىڭ دە قانى تازا ەمەس. ساعان دا جىبەردىم. ءبىراق… – دەپ، توسىلىپ قالدى.
باسىمدا قوجىلداپ ارا ۇشىپ ءجۇر. شىنىندا، شاعايىن دەسە ىڭعايلى جەرىمدى تابا الماي ءجۇر-اۋ دەيمىن.
– مەن قوناعىمدى وسىلاي تەكسەرەمىن. ارانىڭ اۋزىنا تۇسپەيتىندەر ءىشىنارا بىرەۋ عانا. سونىڭ ءبىرى – سەنسىڭ، – دەدى دە، ىتقىپ ىشكە كىرىپ كەتتى. ىلكى ساتتە سالپىلداتىپ قوڭىر دوربانى قولىنا ۇستاي شىقتى.
– مىناۋ باسى كەسىلمەگەن «ۆوزدۋح». قازىرگىنىڭ تازاسى دا، ءسىڭىمدىسى دە وسى. جانايارسىڭ عوي، ايتپەسە وسى جەردە-اق جايراتىپ تاستاۋعا بولار ەدى. اششىدان قاشاسىڭ، تاتتىگە قۇمارسىڭ. ءتاتتى تابىلا بەرسە…
سول قولىندا كىشكەنتاي بانكى تولى بال.
– قويشىعا بارساڭ قوي سويىپ، بالاڭا توقتى اتايدى. ءبىز بال بەرەمىز. بالاڭا اپارىپ بەر. ايەلىڭ دە ءدامىن تاتسىن. كىلەڭ ءتاتتىنىڭ ءدامىن تاتقان ايەلدەر عوي…
سوندا عانا گارداشتىڭ وسىدان ءتورت جىل بۇرىن جۇبايى قايتىپ، ءالى باس قۇراي الماي جۇرگەنى ەسىمە ساپ ەتە ءتۇستى. مەن ءوزى تۋعان جەردىڭ اۋاسىنا ماس بولىپ، ارا شاققان ادامداردى ويلايمىن دەپ، ءبارىن ۇمىتىپ كەتىپپىن. «قۇداي جالعىز – مەن جالعىز» دەپ جۇرگەن جايى بار. ءبىر ءساتىن سالعان كۇنى سەرىك بوپ بىرەۋ كەزىگەر. اۋىلعا جەتكەسىن سىنىپتاستارىما «بىرەۋدى تاپپايسىڭدار ما؟» دەپ سۇراۋ سالامىن. ءبارى، قۇداي بىلەدى، گارداشتى ايتساڭ، «بالەدەن ماشايىق قاشىپتى» دەپ، ات-تونىن الا قاشادى. ءبۋنيننىڭ ءبىر كەيىپكەرى تەڭىزدە 804 كۇن جۇزەدى. مەن گارداشتىڭ قاسىندا تۇپ-تۋرا ءۇش ساعات وتىردىم، مەن ءۇشىن كىتاپتاعى 804 كۇننەن ءبىر دە كەمدىگى جوق.
ەسكى «ۆولگا» وكپە اۋرۋى بار ادامداي كۇركىلدەپ بارىپ وتالدى. ول ءتورت بۇرىش جاشىكتەرىنە – قۇجىناعان ارانىڭ ۇيشىگىنە قاراي بۇرىلىپ كەتتى. جۇرت سياقتى سوڭىمىزدان قاراپ قالعان جوق، قولىن دا بۇلعامادى.
ماشينەگە وتىرعاسىن ابدەن ىعىرى شىققان شوپىر تىلەس-مكرچيانعا:
– نەگە بىرەۋدى تاۋىپ بەرمەيسىڭدەر؟! – دەپ ناز ايتتىم.
ول بىزدەي مۇرىن ۇشى اپ-ساتتە قىزا­رىپ، ىزالانا ءتىل قاتتى.
– وعان ادام شىداي ما؟
سىلق ءتۇستىم. الىستاعى ايەلىمدى، بالكونعا قاڭعىپ كەپ ۇيا سالعان ارانىڭ ۇياسىنا ءۇڭىلىپ، ماڭداي-پەشەنەسىنىڭ ءدال ورتاسىنان شاعىپ اپ، ءبىر مينوتتە ادام-كاريكاتۋرا بوپ شىعا كەلگەن نەمەرەمدى ويلادىم. گارداشتىڭ دا ماڭداي-پەشەنەسىن تۋا سالا ءبىر ارا وڭدىرماي شاققان، سونىڭ ۋى ءالى تارقاماي ءجۇر. مەن بۇل جەرگە ءالى كەلەمىن. سوڭعى ساپارىم ەمەس شىعار، نەگە سونشا ء«ا» دەسە ء«ما» دەپ، تاقپاق ايتىپ وتىرمىن. ەندى كەلگەندە ءبارىن دە جولعا قويامىن، ءتىپتى ۋكرايناعا كوشىپ كەتكەن شپانكوۆ پەن كلاۆانى دا ءسوز عىپ، سوڭىنان ىزدەۋ سالامىن. ولاردىڭ ۆوۆكا دەگەن بالاسى ءبىزدىڭ سىنىپتاس ەدى عوي.
تىلەس-مكرچيان دا جىلدامدىققا جىل­دامدىق قوسىپ، گازدى باسا ءتۇستى. جولدىڭ كەدىر-بۇدىرىنا كوز ۇيرەنىپ، كوڭىل تىنشىدى. قايتار جول قاشان دا جەڭىل.
– ايتتىم عوي، وعان ەشتەڭە ۇنامايدى دەپ… – ول ىشىمدەگىنى اينادان كورگەندەي ىزالانا سويلەدى. – قاسىندا وزىنە ەڭ سەنىمدى سەرىگى – ارالارى بار. كەلگەن قوناقتى تەكسەرۋدەن وتكىزەدى. اراق ىشكەن ادامدى ارا شاقپايدى دەۋشى ەدى. انا ەكەۋى ەندى بۇل جەرگە جولامايدى… – شوپىر ءبىر قولىمەن ءىشىن باسىپ، سىقىلىقتاي كۇلدى. توقتار ەمەس. – ءبىراق… قايدا كەتەدى دەيسىڭ، ەرتەڭ-اق جەتىپ كەلەدى. تازا اۋا جۇتامىز دەپ…
تەرەزەدەن باسىمدى شىعارىپ، ءجۇرىپ وتكەن جولىما مويىن بۇردىم. تاپ-تۇيناقتاي تىلەس-مكرچيان «نە جوعالتتىڭ» دەگەندەي جاقتىرماي قارادى. ونىڭ كەلىپ-كەتىپ تۇرار جاقىندارى بار. جانىنا جاقىن ارالارى بار. كەلگەن قوناقتىڭ شاققانىن شاعىپ، شاقپاعانى امان قايتادى. ارانىڭ ۋى ەم، بويداعى اناۋ-مىناۋ سۋىقتى، اسىرەسە، بەل اۋرۋدى ايداپ شىعادى دەيدى. ادام­نىڭ ءوزى تازا جۇرسە، اۋرۋ جولامايدى، بار بالە وزىمىزدەن. قايدام، ەندى كەلگەندە وسى­نىڭ ءبارىن سىنىپتاسىمنان سۇراپ، تالقىعا سالارمىن. وعان دا ەداۋىر ءماۋلىت كەرەك.
قالالىق بوپ كەلىپ ەدىم، دالالىق بوپ شالقىپ كەلەمىن. ومارتاشى سىنىپتاسىم دا اينالامداعى ادامداردىڭ ءبىرى بوپ، كەيىن قالىپ بارادى.

قۋاندىق تۇمەنباي


كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=9&id=1049471

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە ءجۇز دەپ سيفىرمەن جازىڭىز، راحىمەت!

ەل-ارنا ءوز گازەتى

ەڭ جاڭا ماقالالار


قمدب ءتوراعاسى قوس كىتا 4 مينوت
قپل: «جەتىسۋ» ۇزدىكتەرگ 19 مينوت
中国哈萨克语广播网 19 مينوت
كراسنوياردا بومبا قويىل 22 مينوت
باقىت سۇلتانوۆ ۆاشينگتو 28 مينوت
ناۋرىزباي قاجى تاعانۇلى 29 مينوت
وسى ارانى باسىپ كورىڭىز 29 مينوت
وسى ارانى باسىپ كورىڭىز 1 ساعات
قازاقستاندىق سپورتشى تر 1 ساعات
中国哈萨克语广播网 1 ساعات
وسكەمەندە بالا اسىراپ ا 1 ساعات
وسى ارانى باسىپ كورىڭىز 1 ساعات
قازاقستاندىق ۆەلوشاباند 1 ساعات
كراسنويارسكىدە بومبا قو 1 ساعات
中国哈萨克语广播网 1 ساعات
وتكۋدا بەرەتسيا كيسلورو 2 ساعات
تەننيس: بۋبليك ۆەنا ءتۋ 2 ساعات
中国哈萨克语广播网 2 ساعات
اتىراۋلىق اسىلبەك بەكىم 2 ساعات
اقتاۋدا دزيۋدودان حالىق 2 ساعات
中国哈萨克语广播网 2 ساعات
باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلار 2 ساعات
شاحتينسكىدە بوس تۇرعان 2 ساعات
ەرلان قارين ۇلتتىق كەڭە 3 ساعات
2 توننا: قازاقستاندا با 3 ساعات
كۇردتەر تۇرىك اسكەريلەر 3 ساعات
تاريحتا تۇڭعىش رەت ەكى 3 ساعات
اتىراۋدا كولىك قاققان 4 3 ساعات
مانساپقا قىزىعۋشىلىق 7  3 ساعات
جامبىلدا اليمەنتتەن جال 3 ساعات