ەل-ارنا قولفون نۇسقاسىنا ەنۋ Еларна қолфон нұсқасына ену


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com

Үш күнгы келушылер санағыКелген адам саны (IP)Көрілген бет саны (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-09-151110375335 %65 %
2019-09-161515454335 %65 %
2019-09-17973305940 %60 %


تىركەلىڭىزدەر كىتاپحانا قوجالار تورابى البومدار قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: انا-ءتىل گازەتى

جولدانعان ۋاقىتى: 20:35 - 2019/09/11


ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قاراعاندى وبلىسىنا ساپارى مازمۇندى بولدى عوي دەپ وي ءتۇيدىم. اسىرەسە، ۇلتىمىزدى ۇيىستىرعان، تۇركى دۇنيەسىنە عانا ەمەس، الەمگە ايگىلى ۇلى حاندار الشاڭداپ جۇرگەن، رۋحتارى تاڭىرىگە ۇشىپ، تاندەرى جاي تاپقان ۇلىتاۋعا ات باسىن تىرەپ، قازاق ­دەگەن حالقىنا قاجەت ءسوزىن ايتتى. «مىسالى، موڭعوليا شىڭعىس حان تۇلعاسىن حالىقارالىق ءتۋريزمدى دامىتۋ ءۇشىن وتە ءتيىمدى پايدالانىپ وتىر. ال ۇلى حاننىڭ ۇلكەن ۇلى – جوشىنىڭ مازارى قازاق جەرىندە تۇرعانىن بۇگىندە ەلىمىزدەگى جانە شەتەلدەگى جۇرتشىلىقتىڭ كوبى بىلە بەرمەيدى… سوندىقتان التىن وردانىڭ نەگىزىن قالاعان جوشى حاننىڭ ەسىمىن ۇلىقتاۋدى مىندەتتى تۇردە قولعا الۋىمىز قاجەت. ونىڭ تاريحي تۇلعاسىنا الەمنىڭ نازارىن اۋدارىپ، كەسەنەسىن مادەني تۋريزم نىسانىنا اينالدىرۋ – وتە ماڭىزدى مىندەت…
بۇل جۇمىستار التىن وردانىڭ 750 جىلدىعىن مەرەكەلەۋ اياسىندا باستالۋى قاجەت» دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

بىز گەرودوتتى، ماركو پولونى، كارپينيدى، ­رۋبرۋكتى، ءراشيد-اد-ديندى وقىعان جوقپىز. بالكىم تاريحشىلار زەردەلەگەن بولار. ال شىڭعىس حان مەن جوشىنى كەمەڭگەر اباي اتامىزدىڭ ء«بىراز ءسوز قازاقتىڭ ءتۇبى قايدان شىققاندىعى تۋرالى» زەرتتەۋىنەن ۇشىراتاسىز. «قازاقتىڭ سوعىسقا جارارلىق ادامى سول شىڭعىستىڭ اسكەرىنە قوسىلىپتى، بۇلاردى شىڭعىس جوشى دەگەن ۇلكەن بالاسىنا بيلەتىپتى» دەپ جازادى ۇلى اباي. نەگىزى، دانىشپان اتامىز ارعى-بەرگى ­تاريحتى جاقسى بىلگەن. قارا سوزدەرى مەن ­پوەمالارى – سوعان دالەل. ەجەلگى گرەتسيانىڭ ­سوكراتىن، اريستوتەلىن، ماكەدونسكيدى، بەرتىندەگى مۇسىلمان داۋىرىندەگى تۇلعالاردى شىعارمالارىنا ارقاۋ ەتۋى – وسىعان دالەل. ابايدىڭ ىزىمەن جۇرگەن ماعجان دا تاريحتى جاقسى بىلگەن. ولەڭدەرىنىڭ كوبى – تۇران، تۇركى جۇرتى تۋرالى. ساق داۋىرىندەگى افراسياب بابامىزدان باستاپ، ابىلاي حانعا دەيىن جىرىنا وزەك ەتكەن. «تۇركىستان» ولەڭىندە «تۋمايدى ادامزاتتا شىڭعىستاي ەر، دانىشپان، تۇڭعيىق وي، بولات جىگەر…»، «…شىڭعىستان شاعاتاي، ۇكىتاي، جوشى، تولە – اتاعا تارتىپ تۋعان ءبارى ءبورى…» دەيدى ماعجان اقىن.
جوشى تۋرالى اڭگىمە قوزعاعان كىم بولسىن، ونىڭ اكەسى، ۇلى قاعان شىڭعىس حاندى اينالىپ وتە المايدى. ماسەلەن، ۇلى ابايدى ايتىپ وتىرىپ، قۇنانباي قاجىنى قاعاس قالدىرا المايسىڭ. تاۋەلسىزدىك العان بەتتە ءبىرقاتار اقىن-جازۋشىلار، تاريحشىلارىمىز شىڭعىس حانمەن ارپالىسقانى ەستە. «قانىشەر، جاۋىز» دەپ، قازاقتىڭ قاس جاۋى ەتىپ كورسەتۋگە جانتالاستى. شىڭعىس حاندى قورعاعان مۇحتار ماعاۋينگە اراداي جابىلدى. اقىرى نە بولدى؟
پراگادا مۇحتار اعامىزبەن ديدارلاسىپ، سۇحبات العاندا شىڭعىس حاندى جازۋدى امالسىز قولعا العانىن ايتقان. «ەكى توم بولادى» دەپ جو­بالاعان سوندا. جازۋشى جاس كۇنىنەن-اق الدا جازا­تىن شىعارمالارىن جوسپارلاپ قوياتىنىن وقىعام. سودان، شىڭعىس حاندى اراشالاپ قالۋ ءۇشىن جوسپارىن بۇزىپ، ءتورت توم «شىڭعىس حان» دەرەكتى ەپوپەياسىن جازىپ، جالعاننىڭ جارىعىنا شىعاردى.
مەنىڭ قولىمنان كەلگەنى – «جۇلدىز» جۋرنالىندا جاريالانىپ جاتقان «شىڭعىس حان» ەپوپەياسىنان ءۇزىندى الىپ، «ورتالىق قازاقستاندا» ءبىرتالاي نومىرگە باستىم. ۇزاعان جوق، جوعارىدان ەسكەرتۋ الدىم دا، امالسىز ­دو­عاردىم.
ءسويتىپ، الەم مويىنداعان ۇلى قاعان قازاققا ورالدى. ءتىپتى شىڭعىس حانعا تالاس باستالىپ كەتتى. اركىم ء«بىزدىڭ رۋدىڭ تۋماسى» دەپ، ءالى كۇنگە دەيىن شىڭعىس حاندى بولىسە الماي ءجۇر. م.ماعاۋين ۇلى قاعاندى قيات رۋىنان شىققان دەپ تۇجىرىمدايدى. قيات رۋى تۋرالى «قوبىلاندى» جىرىندا ايتىلادى.
جوشى تۋرالى ءبىز العاش ى.ەسەنبەر­ليننىڭ «التىن وردا» كىتابىنان وقىدىق. سوندا باتۋ حاننىڭ اكەسى جوشى تۋرالى ەسكە الۋىنان باستالادى ­شى­عار­ما. «جوشى، دوڭىز، 1227 جىلى دۇنيە سالدى» دەپ جازادى ىلەكەڭ. جوشى تۋرالى م.ماعاۋين «شىڭ­عىس حان» ەپوپەياسىندا تاپتىشتەپ باياندايدى.
«…جوشى – ەكە ۇلىس تاريحىنداعى جەبە نويان، ءسۇبىتاي ءباھادۇر مەن مۇقالى گويونعا تەتەلەس، ايتۋلى قولباسى بولىپ تابىلادى…»، «…الدە سارتاۋىل قارساڭى، بالكىم، انىعىندا وسى بولار، جورىق ءۇستى نەمەسە حورەزمدى ەڭسەرە باستاعان كەزدە شىڭعىس حان بورتەدەن تۋعان اۋەلگى ءتورت ۇلىنا جاڭادان ەنشى بەلگىلەيدى. جوشىنىڭ ۇلەسى – بايىرعى حورەزم مەن دەشتى-قىپشاق جانە ودان ارعى، باتىستاعى، تاتار اتىنىڭ تۇياعى جەتەتىن بارلىق جەر. شاعاتايعا – ماۋەرەنناحر مەن جەتىسۋ. كەنجە ۇل تولەنىڭ ەنشىسى – قارا شاڭىراق، اتاجۇرت تاتان دالاسى. وكەتايعا – التاي القابى، شىعىس تۇركىستان، تارباعاتاي، ەمىل بويى» دەپ جازادى م.ماعاۋين.
التىن وردانىڭ نەگىزىن قالاعان جوشىنىڭ ۇلى باتۋ اتاسى شىڭعىس حاننىڭ تاربيەسىندە بولعان. جەتى جاسىنان ۇلى قاعان جانىنان تاستاماي جورىقتارىنا بىرگە الىپ جۇرگەن («التىن وردا»، ى.ەسەنبەرلين). حان كەڭەستەرىندە شىڭعىس حاننىڭ ورداسىندا وتىرعان. تۇڭعىش نەمەرەنى اتاسى تاربيەلەيتىنى كوشپەندىلەر سالتىندا ءاۋ باستا بولعان. تۇركى جۇرتىندا قازاقتاردا عانا ساقتالعان سياقتى. وسى ءقازىر تۇڭعىش نەمەرەسىن اتاسى مەن اجەسى ورايىنان يىسكەپ، باۋىرىنا ­سالىپ الۋ ءداستۇرى ءالى بار.
باتۋ حاننىڭ قاعاننىڭ باسقا نەمەرەلەرىنەن اسىپ تۇرۋى – شىڭعىس حان تاربيەسىنەن. «ەجەلگى ءرۋستى، بۇكىل ەۋروپانى تابانىنا سالىپ، ءريمدى شابام» دەپ جۇرگەن باتۋ حان. ارينە، التىن ورداداي الىپ يمپەريا قۇرادى. التىن وردا حاندارىنىڭ دارگەيىنە تىزەرلەپ كەلىپ، الىم-سالىق تولەپ تۇرعان ولار. كۇش-قۋاتى اسقان، مەيماناسى تاسىعان تالاي مەملەكەتتىڭ ءجۇنى جىعىلىپ، قويداي جۋاسىعان. بۇل تۋرالى ى.ەسەنبەرلين «التىن وردا» كىتابىندا جازعان.
ءىلياس ەسەنبەرلين اعامىز دا «التىن وردا» مەن «كوشپەندىلەر» ءۇشىن ءوز قازاعىنان تالاي قۇقاي كورگەنى ەسىمدە. ستۋدەنت كەزىمىزدە جارىققا شىققان «الماس قىلىشتى» ۇلكەن جازۋشىمىز بەن قارا قىلدى قاق جارادى دەيتىن سىنشىمىزدان باستاپ، اياماي سويىپ سالعانىن وقىعانبىز. مۇنى باسقا جازارماندار ءىلىپ الىپ، ايعايعا اتتان قوسىپ، ءوز تاريحىمىزعا لاپ قويىپ، تالقانىمىزدى شىعارا جازداعان. كسرو -نىڭ ەڭ جوعارى ماراپاتى­ – لەنيندىك سىيلىقتى بەرگىزبەي، ماسكەۋگە ارىزدى ۆاگونمەن جونەلتكەن تاعى ءوز زيالىلارىمىز. پارادوكس.

ى.ەسەنبەرليننىڭ ءوزىن، قيامەت كەشىپ شىققان سول شىعارمالارىن اۋەلى قارا ورمانداي قالىڭ وقىرمانى مەن د.قوناەۆ امان الىپ قالعانىن ۇمىتقان جوقپىز. سوڭى ىلەكەڭنىڭ جەڭىسىمەن اياقتالادى. وسى كىتاپتارى ۇزىن سانى ءۇش ميلليون­ تارالىممەن ەلۋ رەت باسىلىپتى. ەسەنبەرليننىڭ جەڭىسى – قازاقتىڭ جەڭىسى.
عايىپتان تايىپ، قولىما قىرىم تۇبەگىنىڭ 1792 جىلعى كارتاسى ءتۇستى. انىعىندا، پروفەسسور، ماتەماتيك، تاريحقا ءبىر يىعىن بەرىپ تۇراتىن، باتىر باياننىڭ ۇرپاعى ە.سمايىلوۆ اعام اكەلىپ بەرگەن. لۋپامەن جاتا قالا قارادىم. جەر-سۋ اتتارىنىڭ ءبارى – قازاق رۋلارى مەن اتاۋلارى. الاش، ارعىن، قىپشاق، نايمان، قوڭىرات، قاتاعان، كەرەي، تاما، قيات سىندى ۇلكەن رۋلار تايعا تاڭبا باسقانداي تۇبەكتە تۇنىپ تۇر. ىرعىز، قىرىقشىلىك، بەسىك، سۋىقسۋ سياقتى قازاق اتاۋلارى ءورىپ ءجۇر. كارتانى رەسەي يمپەرياسىنىڭ قاتىن پاتشاسى ءىى ەكاتەرينا كارتوگراف ا.ۆيلبرەحتكە (نەمىس بولسا كەرەك) جاساتادى. سيمفەروپولدەن باسقا ورىس ءسوزى جوق. مۇنىڭ ءوزى – گرەك تىلىندە. ءقازىر بۇل اتاۋلار قالدى ما، جويىلىپ كەتتى مە، بىلە المادىم.
ايتەۋىر، باتۋ حان باستاعان التىن وردا ەۋروپانى جاپىرىپ ءوتىپ، داۋىرلەگەن كەزدە قىرىمدى قازاق رۋلارى جايلاعانىنىڭ دالەلى – وسى. رەسەي يمپەرياسىنىڭ، ودان كەيىن سوۆەت ۇكىمەتىنىڭ قازاقستانداعى جەر-سۋ اتاۋلارىن وزگەرتە باستاۋىنىڭ باستى سەبەبى بۇل.
سونىمەن، جوشىنى ۇلىقتاپ، التىن وردانىڭ 750 جىلدىعىن مەرەكەلەۋ مەملەكەتتىك دەڭگەيدە قولعا الىنعالى وتىر. تۇركى جۇرتىنىڭ، التىن وردانىڭ قارا شاڭىراعى سانالاتىن ەلىمىز ءۇشىن ۇلكەن سىن. موڭعوليادان ءبىر ارتىقشىلىعىمىز – جوشىنىڭ ماۆزولەيى ۇلىتاۋدا تۇر. شىڭعىس حاننىڭ قايدا جەرلەنگەنى ءالى بەيمالىم. قازاق حاندارىنىڭ بارلىعى، سوڭعى حانىمىز كەنەسارى جوشىنىڭ كىندىگىنەن تاراعان. ارۋاقتارى حالقىمىزدى القايدى، ءتاڭىرى قولدايدى.

ماعاۋيا سەمباي،
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى،
پرەزيدەنت سىيلىعىنىڭ يەگەرى
قاراعاندى


كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=9&id=1046792

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە ءجۇز دەپ سيفىرمەن جازىڭىز، راحىمەت!

ەل-ارنا ءوز گازەتى

ەڭ جاڭا ماقالالار


ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جول ا 1 مينوت
ءبىرتۇرلى رەكوردتارىمەن 1 مينوت
وزبەكستان تۇركى كەڭەسىن 1 مينوت
مەملەكەت باسشىسى ت. ۋال 1 مينوت
اقتوبەدە بانكروت بولعان 3 مينوت
رۋدنىيدا جوعالىپ كەتكەن 9 مينوت
تىلەك ىرىسبەك. الاقانىم 11 مينوت
قاسىم-جومارت توقاەۆ «اي 11 مينوت
سقو-نى گازداندىرۋ وزەكت 12 مينوت
پرەزيدەنت اگرارلاردى اۋ 18 مينوت
شامالعانداعى اپات: دارى 21 مينوت
«شۇعىلالى 70 جىل — جۇڭح 21 مينوت
ءتۇپ نۇسقانى وقىپ،ءماتى 21 مينوت
الماتىدا جيھاز تسەحى ور 21 مينوت
قاسىم-جومارت توقاەۆ: ءم 24 مينوت
اۋىلدا جەمشوپ قىمبات، ۇ 27 مينوت
قازاقستاندىقتاردىڭ ورتا 1 ساعات
ءاميندى» نامازدا ىشتەي 1 ساعات
اۋىلدا جەمشوپ قىمبات، ۇ 1 ساعات
كەز-كەلگەن زايىرلى قوعا 1 ساعات
ايماقتىڭ ونەركاسىپ ەكون 1 ساعات
جۇڭگو كاسىپورنى مىندەتى 1 ساعات
قاسىم-جومارت توقاەۆ «اي 1 ساعات
بۇيرەك ساۋلىعىنا قاتىست 1 ساعات
قازاقستاندىقتار ءوز اكى 1 ساعات
قوستانايدا تانىمال بيزن 1 ساعات
ءبىز باسەكەگەگە قابىلەت 1 ساعات
ەرتىسباەۆ: "قىتايع 1 ساعات
پرەزيدەنت: قازاقستان جا 1 ساعات
بيبىگۇل تولەگەنوۆا ۆوكا 1 ساعات