ەل-ارنا قولفون نۇسقاسىنا ەنۋ Еларна қолфон нұсқасына ену


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com

Үш күнгы келушылер санағыКелген адам саны (IP)Көрілген бет саны (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-09-181453485241 %59 %
2019-09-191340442541 %59 %
2019-09-207417144 %56 %


تىركەلىڭىزدەر كىتاپحانا قوجالار تورابى البومدار قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: Ult.kz ۇلىت تورابى

جولدانعان ۋاقىتى: 15:00 - 2019/05/31

قازاقستاندا سوۆەت بيلىگى تۇسىنداعى ستاليندىك رەپرەسسيا قۇرباندارىنا ارنالعان الجير مەموريالدىق مۋزەي كەشەنىندە بۇل كۇندەرى ەسكە الۋ شارالارى ءوتىپ جاتىر. بۇرىنعى تۇتقىنداردىڭ ۇرپاقتارى، تاريحتى بىلۋگە قۇمارتقاندار مەن شەتەلدىكتەر كەلەتىن ورىنعا اينالعان كەشەن قىزمەتكەرى الجير جايلى شىندىقتى ۇرپاققا قالدىرۋدى مۇرات ەتكەن جەكە ازاماتتاردىڭ باستاماسى قالاي ىسكە اسقانىن ايتىپ بەردى.

"الجير كىمنىڭ ەسىندە؟"

نۇر-سۇلتان قالاسىنان 40 شاقىرىم جەردەگى اقمول كەنتىندە ورنالاسقان الجير مەموريالدىق مۋزەي كەشەنىندە جىل سايىن مامىردىڭ سوڭىنا قاراي قاربالاس باستالادى. مۋزەي كەشەنى وتكەن عاسىردا سوۆەت وداعىنىڭ باس لاگەرلەر باسقارماسىنا (گۋلاگ) قاراستى ۇلكەن لاگەرلەردىڭ ءبىرى – كارلاگتىڭ قۇرامىنا ەنگەن "وتانىن ساتقانداردىڭ ايەلدەرىنە ارنالعان اقمولا لاگەرى" (الجير) تۇتقىندارىنىڭ تاعدىرىنان سىر شەرتەدى.

بۇل كۇندەرى مۇندا ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن ەسكە الۋعا كەلەتىن ادام سانى كوبەيىپ، مۋزەي قىزمەتكەرلەرىنىڭ جۇمىسى كۇرت ارتادى. مۋزەيدەگى ەكسكۋرسيانى سىرتتاي باقىلاپ تۇرعان ايەل ءوزىن رايسا رامازانقىزى جاقسىباەۆامىن دەپ تانىستىردى. كوزىنىڭ اينالاسىن ءاجىم تورلاپ، شاشىنا اق كىرە باستاعانىمەن قيمىلى شيراق ول "جاسىم – 63-تە، ءبىراق ءوزىمدى الدەقايدا جاس سەزىنەمىن" دەيدى.

"الجير" مەموريالدىق مۋزەي كەشەنى قىزمەتكەرى رايسا جاقسىباەۆا. اقمول كەنتى، 30 مامىر 2019 جىل.
"الجير" مەموريالدىق مۋزەي كەشەنى قىزمەتكەرى رايسا جاقسىباەۆا. اقمول كەنتى، 30 مامىر 2019 جىل.

- مامىردىڭ ء31-ى – كەنجە قىزىمنىڭ تۋعان كۇنى، الايدا وتباسىلىق قۋانىشتى ءبىر اپتا وتكىزىپ بارىپ تويلاۋ داستۇرگە اينالعان. ويتكەنى بالالارىم بۇل كۇنى مەنىڭ الجير-دەن بوسامايتىنىمدى جاقسى بىلەدى، – دەيدى رايسا رامازانقىزى.

الجير مۋزەي-مەموريالدى كەشەنى ەكسپوزيتسيالىق-كورمە ءبولىمىنىڭ باسشىسى قىزمەتىن 22 جىل اتقارعان رايسا جاقسىباەۆا سوڭعى ءۇش جىلدا جولىن جاستارعا بەرىپ، ءقازىر قاتارداعى مۋزەي قىزمەتكەرى بولىپ ىستەيتىنىن ايتادى. ءوز سوزىنشە، 1980 جىلى تۇرمىسقا شىعىپ، مالينوۆكاعا (اقمول كەنتىنىڭ بۇرىنعى اتاۋى – رەد.) قونىس اۋدارعاننان كەيىنگى ءومىرى الجير تاريحىمەن تىعىز بايلانىستى. وسى جەردە سوۆەت بيلىگى كەزىندەگى ساياسي قۋعىن-سۇرگىن تاقىرىبىمەن العاش رەت تانىسقان.

- مالينوۆكادا يۆان يۆانوۆيچ شارف ەسىمدى نەمىس ازاماتى بولدى. اكەسى – رەپرەسسيا قۇربانى، اناسى قازاقستانعا جەر اۋدارىلىپ، وسىندا قازا بولعان. ءۇش جاسىندا جەتىم قالعان يۆاندى جەرگىلىكتى قازاقتار اسىراپ العان. ەسەيە كەلە "اقمولا فەنيكس" كاسىپورنىن اشقان يۆان شارف وسكەن اۋىلىنا كوپ جاقسىلىق جاسادى. 1980 جىلى مالينوۆكاعا جولى تۇسكەن ماسكەۋلىك جۋرناليستەر جازعان ماقالادا ءبىزدىڭ اۋىلدىڭ قورىم ۇستىنە سالىنعانى تۋرالى دەرەك كەزدەسەدى. يۆان يۆانوۆيچ جەرگىلىكتى حالىقتىڭ كومەگىمەن الجير تۇتقىندارى جاپپاي جەرلەنگەن وسى قورىمدى تاۋىپ، قورشاپ، بەلگى ورناتتى. 1989 جىلى گازەتكە "الجير كىمنىڭ ەسىندە؟" دەگەن حابارلاندىرۋ بەردى. ول كەزدە ستاليندىك رەپرەسسيا تۋرالى ەشكىم ءتىس جارمايتىن. سونداي قيىن كەزدىڭ وزىندە مالينوۆكادا قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىنا ارنالعان "قاق ايىرىلعان جۇلدىز" ەسكەرتكىشىن اشىپ، الجير تۇتقىنى بولعان ايەلدەردىڭ العاشقى كەزدەسۋىن ۇيىمداستىردى، – دەيدى رايسا جاقسىباەۆا.

"الجير" مۋزەيىندەگى تۇتقىن ايەل ەكسپوزيتسياسى. اقمول كەنتى، 30 مامىر 2019 جىل.
"الجير" مۋزەيىندەگى تۇتقىن ايەل ەكسپوزيتسياسى. اقمول كەنتى، 30 مامىر 2019 جىل.

ونىڭ سوزىنشە، الجير ازابىن كورگەن كۋاگەرلەردىڭ ول كەزدەسۋىنە 15 ايەل قاتىسقان. رايسا بۇرىنعى تۇتقىنداردىڭ ءبارى بىردەي كەزدەسۋگە ىقىلاستى بولماعانىن ايتىپ، مۇنى ءبىر كەزدە ازاپ شەككەن جەرگە دەگەن قورقىنىشپەن بايلانىستىرادى.

- ايەلدەردى الجير-گە "كۇيەۋلەرىڭمەن كەزدەسەسىڭدەر" دەپ الداپ اكەتكەن عوي. ۇيىنەن ادەمى كويلەگىن كيىپ، قۋانىپ شىققان ايەلدەر اقمولانىڭ اقتۇتەك بورانى مەن ازاپتى لاگەرىنەن ءبىر-اق شىققان. سوندىقتان 1989 جىلعى شاقىرتۋدى دا "الجير-گە قايتارۋدىڭ ەسكى امالى بولار" دەپ كۇدىكتەنىپ، قورىققاندار بولعان، – دەيدى رايسا جاقسىباەۆا.

1989 جىلى اۋىل تۇرعىندارىنىڭ بارلىعى قاتىسقان كەزدەسۋدە الجير ايەلدەرى لاگەردە باستارىنان وتكەرگەن سۇمدىقتى بايانداپ، وزدەرىمەن اكەلگەن زاتتاي دەرەكتەرىن ەستەلىككە قالدىرعان. وسى كەزدەسۋدە بۇرىنعى تۇتقىندار قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىنىڭ اتى وشپەس ءۇشىن ارناۋلى مۋزەي اشىلسا دەگەن تىلەك بىلدىرگەن.

ء

بىر بولمەدەگى جەكە مەنشىك مۋزەي

1997 جىلى الجير ايەلدەرىنىڭ ارمانىن ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك تۋعاندا يۆان شارف مۋزەي قىزمەتىن جۇرگىزۋدى رايسا جاقسىباەۆاعا تاپسىرعان.

- العاشىندا مۇنداي جاۋاپكەرشىلىكتى موينىما الۋعا جۇرەكسىندىم. بولاشاق مۋزەي ورنىنا بولىنگەن مادەنيەت ۇيىندەگى 72 شارشى مەتر بولمەدە وتىرىپ، ۇزاق ويلاندىم. تەرەزەنىڭ الدىنا جينالعان الجير ايەلدەرىنىڭ ەستەلىكتەرىن قاراپ شىقتىم. ولاردىڭ حاتتارىن وقىعان سايىن ەگىلىپ جىلاي بەردىم. سوڭىندا بۇل شىندىقتى كەيىنگى ۇرپاققا جەتكىزۋگە بەل بايلادىم، – دەيدى ول.

رايسا رامازانقىزى ءبىر بولمەگە ورنالاسقان مۋزەي جۇمىسىن قولىنداعى 30 شاقتى جادىگەرمەن (الجير ايەلدەرى قالدىرعان حاتتار، كەستە ۇلگىلەرى، سۋرەتتەر، البوم مەن گازەت قيىندىلارى) عانا باستانىن ايتادى. ول مۋزەي قورىن جاڭا دەرەكتەرمەن تولىقتىرۋ ءۇشىن الجير تۇتقىندارى قالدىرعان مەكەنجايلارعا تولاسسىز حات جازعان.

الجير لاگەرىندە تۇتقىندار تۇرعان باراك ۇلگىسىندە سالىنعان مۋزەي ەكسپوزيتسياسى. اقمول كەنتى، 30 مامىر 2019 جىل.
الجير لاگەرىندە تۇتقىندار تۇرعان باراك ۇلگىسىندە سالىنعان مۋزەي ەكسپوزيتسياسى. اقمول كەنتى، 30 مامىر 2019 جىل.

- وتە قيىن بولدى. ول كەزدە ارحيۆتەر ءالى اشىلماعان ەدى. مالينوۆكادا وتىرىپ ماسكەۋگە، مينسكىگە حات جازامىن. ول زاماندا كومپيۋتەر دە جوق. پوشتاعا حات سالىپ، جاۋابىن ايلاپ كۇتەمىن. ون جىل بويى جالعىز جۇمىس ىستەدىم. ەكسكۋرسيانى دا ءوزىم وتكىزدىم، جادىگەرلەردى دە جالعىز جينادىم. شاعىن مۋزەيىمىز تۋرالى حابار تمد كولەمىنە تەز تارادى. ارنايى ىزدەپ كەلەتىن قوناقتار كوبەيدى، مۋزەي قورى رەپرەسسيا قۇرباندارىنىڭ ۇرپاقتارى اكەلگەن جادىگەرلەرمەن تولىعا باستادى. بىردە گەرمانيادان ەكى پروفەسسور كەلىپ، الجير-دە بولعان نەمىس ايەلدەردىڭ اتىنان 300 ەۋرو قالدىرىپ كەتتى. مەن ول اقشانى كاسساعا وتكىزىپ، مۋزەيگە ۇستەل-ورىندىق ساتىپ الدىم، – دەيدى ول.

1997 - 2006 جىلدار ارالىعىندا جەكەمەنشىك نەگىزدە جۇمىس ىستەگەن مۋزەيدى قارجىلاندىرۋدى يۆان شارف موينىنا العان. 2005 جىلى ول اۋىر دەرتكە شالدىققان سوڭ جەرگىلىكتى بيلىك مادەنيەت ۇيىندەگى بولمەنى داۋلاپ، مۋزەيدى جاپپاق بولعان. رايسا جاقسىباەۆا مۋزەيدى ساقتاپ قالۋ ءۇشىن قالاي كۇرەسكەنىن ايتىپ بەردى:

- جەرگىلىكتى بيلىك "مۋزەي ورنىنا باسقا نارسە اشايىق" دەدى. ءقازىر الجير-دە 16 مىڭ جادىگەر بولسا، ون جىلدا مەن سونىڭ جارتىسىنا جۋىعىن جيناپ ۇلگەردىم. سوندىقتان "جيعان-تەرگەنىم دالادا قالاتىن بولدى" دەپ قاتتى قامىقتىم. ءبىر كەزدە الجير ايەلدەرى تۋرالى وقىعاندارىم ويعا ورالدى. ولار توتاليتارلىق رەجيمنىڭ وزىنە قايمىقپاي قارسىلاسقاندا، مەن تاۋەلسىز ەلدە تۇرىپ، جاعدايعا مويىنسۇنعانىم جاراماس دەپ ويلادىم. سودان استاناعا ۇكىمەت ۇيىنە باردىم. ەكى جارىم اي تابان توزدىرىپ، مۋزەيگە قولداۋ كورسەتۋىن سۇراپ، تالاي ەسىكتى قاقتىم. الجير تۋرالى اڭگىمەمە ەشكىم قۇلاق اسپادى. ايتەۋىر سوڭىندا ءبىر شەنەۋنىك "ۋايىمداماڭىز، سىزگە كومەكتەسەمىن" دەدى. قاناتتانىپ، ۇيگە قايتتىم.​

"الجير تاريحى ەلەسۋىز قالماۋى ءتيىس"

2007 جىلى اقپاننىڭ ء27-سى كۇنى سول كەزدەگى قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اقمول كەنتىندە الجير مۋزەي-مەموريالدى كەشەنىن اشۋ تۋرالى جارلىعى شىقتى. مۋزەي جۇمىسىن ۇيلەستىرۋ توبىنا رايسا جاقسىباەۆا دا ەندى. ونىڭ ايتۋىنشا، جاڭا مۋزەيدىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتقان شاقتا، ۇيلەستىرۋ توبى ءۇش اي بويى قازاقستان وڭىرلەرىن ارالاپ، جاڭا جادىگەر مەن اقپارات جيناعان.

- تۇندە ەسكى مۋزەيدە قونىپ ءجۇرىپ، ەكسپوزيتسيالار دايىندادىق. قۋانعانىم سونشالىق، قۇرىلىس ءجۇرىپ جاتقان جەرگە كۇندە بارىپ، قاراپ تۇراتىنمىن. 2007 جىلى مامىردىڭ ء31-ى كۇنى الجير مۋزەيىنىڭ اشىلۋ راسىمىنە يۆان شارف تا قاتىستى. "رايسا، قانداي ادەمى مۋزەي!" دەپ جاس بالاشا قۋاندى. ول كىسى 2010 جىلى دۇنيە سالدى. ءوزى باستاعان ءىستىڭ اياقسىز قالماعانىن كورىپ كەتكەنىنە قۋانامىن، – دەيدى رايسا رامازانقىزى.

"الجير" مەموريالدىق مۋزەي كەشەنىنە كەلگەن قوناقتار. اقمول كەنتى، 30 مامىر 2019 جىل.
"الجير" مەموريالدىق مۋزەي كەشەنىنە كەلگەن قوناقتار. اقمول كەنتى، 30 مامىر 2019 جىل.
ء

قازىر ول مۋزەيگە كەلگەن قوناقتاردى الجير تاريحىمەن تانىستىرۋدان جالىقپايدى. كوبىنە جاس مامانداردىڭ جۇمىسىن سىرتتاي باقىلاپ، كەرەك جەردە كەڭەس بەرىپ وتىراتىن رايسا لاگەردە تۇتقىندا بولعان ايەلدەر تۋرالى اڭگىمەلەگەندە جاقىنىن ەسكە تۇسىرگەندەي ءجۇزى جىلىپ سالا بەرەدى.

- الجير ايەلدەرى قۇربىلارىم سياقتى. ولاردى اعايىن-باۋىرلارىمنان ارتىق بىلەمىن. تاڭەرتەڭ جۇمىسقا كەلگەندە بارىمەن امانداسىپ، تۇگەندەپ شىعامىن. ەكسكۋرسيا جۇرگىزگەندە، سول ايەلدەردىڭ تاعدىرىن ءوز باسىمنان وتكەندەي بايانداۋعا تىرىسامىن. بىردە بەلارۋس ەلىنەن كەلگەن قوناقتارعا الجير-دەگى ءومىردىڭ قيىندىعى تۋرالى ايتىپ تۇرعانىمدا، ءبىر ازامات ء"سىز الجير-دە تۇتقىندا بولعانسىز با؟" دەپ سۇرادى. "جوق" دەدىم. ويلاپ قاراسام، ءومىرىمنىڭ 22 جىلى الجير مۋزەيىندە ءوتىپتى. جىل سايىن مامىردىڭ ء31-ى كۇنى كەۋدەمدى ەرەكشە سەزىم بيلەيدى. بۇل كۇنى الجير لاگەرىندە ءومىرى ۇزىلگەندەردىڭ تاريحى ەلەۋسىز قالماعانىن ويلاپ شۇكىرشىلىك ەتەمىن، - دەيدى ول.

1937 - 1953 جىلدار ارالىعىندا اقمولا وبلىسىنداعى 26-نۇكتە دەپ اتالاتىن مەكەندە كارلاگ-تىڭ 17-بولىمشەسى – الجير لاگەرى بولعان. 1937 جىلى تامىزدىڭ ء15-ى كۇنى سسسر ىشكى ىستەر حالىق كوميسسياراتىنىڭ "وتانىن ساتقانداردىڭ وتباسى مۇشەلەرىن جاپپاي قۋدالاۋ تۋرالى" جارلىعىنا سايكەس، بىرنەشە ايدىڭ ىشىندە رەپرەسسياعا ۇشىراعان ازاماتتاردىڭ ايەلدەرى مەن بالالارى قاماۋعا الىنىپ، مال تاسيتىن ۆاگوندارمەن الجير-گە جەتكىزىلگەن. لاگەر جابىلعانعا دەيىن الجير-دە 8 مىڭ ايەل "جازاسىن" وتەگەن. قازاقستاندا 1993 جىلى ءساۋىردىڭ ء14-ى كۇنى "ساياسي قۋعىن- cۇرگىن قۇرباندارىن اقتاۋ تۋرالى" زاڭ قابىلداندى. 2007 جىلى بۇرىنعى لاگەر اۋماعىندا "الجير" مۋزەي-مەموريالدى كەشەنى اشىلدى.

دينا قۋات،ازاتتىق


كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=53&id=1002542

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە ءجۇز دەپ سيفىرمەن جازىڭىز، راحىمەت!

ەل-ارنا ءوز گازەتى

ەڭ جاڭا ماقالالار


جۇماباي تاشەنوۆ | ادەب 18 مينوت
中国哈萨克语广播网 18 مينوت
قازاقستان مەن جاپونيا ي 18 مينوت
ەۋروپا ليگاسى: «استانان 24 مينوت
پرەزيدەنت بۇقتىرما سۋ ق 28 مينوت
اقتوبەدەگى «وق وتپەيتىن 1 ساعات
پەتروپاۆلعا داۋىل سوقتى 1 ساعات
قاسىمحان بەگمانوۆ | ادە 1 ساعات
پەتروپاۆلدى داۋىل سوقتى 1 ساعات
中国哈萨克语广播网 1 ساعات
اقش اسكەري-تەڭىز كۇشتەر 1 ساعات
قازاقستان ايەلدەرى گينە 1 ساعات
اقتوبەدە تۇرمىستىق نەسي 1 ساعات
سقو-دا قاتتى جەلدەن اعا 1 ساعات
中国哈萨克语广播网 1 ساعات
بايقوڭىر تولىق تازارتىل 1 ساعات
اقتاۋعا پيلوتتىق Smart 1 ساعات
قازاقستان مەن جاپونيا ي 2 ساعات
ۇكىمەت مۇشەلەرى الماتىن 2 ساعات
اسقار مامين قاراعاندى و 2 ساعات
پرەمەر-مينيستر قاراعاند 2 ساعات
中国哈萨克语广播网 2 ساعات
يستيعفاردىڭ پايداسى  2 ساعات
قوستانايدا جاستاردىڭ «ا 2 ساعات
وسى ارانى باسىپ كورىڭىز 2 ساعات
UFC چەمپيونى ۇيىم باسشى 2 ساعات
ەلىمىزدەگى جىلۋ ەلەكتر 2 ساعات
مۇحتار ءابليازوۆتى زاڭ 2 ساعات
中国哈萨克语广播网 2 ساعات
الماتى وبلىسىندا پوليتس 2 ساعات