ەل-ارنا قولفون نۇسقاسىنا ەنۋ Еларна қолфон нұсқасына ену


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com



تىركەلىڭىزدەر كىتاپحانا قوجالار تورابى البومدار قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: Islam.kz رۋحاني اقپاراتتارى

جولدانعان ۋاقىتى: 07:30 - 2020/08/10

Нақты Көзі: https://islam.kz/kk/articles/kokeikesti/sahih-hadis-barda-mazhab-ustanudyn-qajeti-qansha-mazhab-ustanbai-aq-qoisaq-bola-ma-472/

ساحيح حاديس باردا ءمازھاب ۇستانۋدىڭ قاجەتى قانشا؟ ءمازھاب ۇستانباي-اق قويساق بولا ما؟

«قازىرگى تاڭدا حاديس كىتاپتارى الدىمىزدا، قاي ءحاديستىڭ ساحيح، ال قايسىسىنىڭ ءالسىز ەكەنى دە بەلگىلى. ولاي بولسا، ءمازھاب ۇستانۋدىڭ قاجەتتىلىگى جوق» دەيتىن تۇسىنىك مۇلدە دۇرىس ەمەس. ولاي دەيتىنىمىز:

بىرىنشىدەن، فيقھتا تەك قانا ساحيح حاديستەرمەن ەمەس، كەيدە ءالسىز حاديسپەن دە امال ەتىلەدى. مىسالى، ء«السىز» دەلىنگەن حاديس باسقا جولدارمەن ريۋايات ەتىلسە، «حاسان لي عايريھي»، ياعني باسقا جولمەن «جاقسى» دارەجەسىنە كوتەرىلەدى. ال مۇنداي حاديسپەن امال ەتۋگە ابدەن بولادى. مىسالى، ومار يبن حاتتابتان ريۋايات ەتىلگەن حاديستە بىلاي دەلىنەدى: «پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ.) قولدارىن دۇعا ەتۋ ءۇشىن كوتەرەر بولسا، ونى جۇزىنە سيپاماستان تۇسىرمەيتىن ەدى» [1] سونداي-اق، يبن ابباستان ريۋايات ەتىلگەن حاديستە: «پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ.): «اللا تاعالادان تىلەگەن كەزدە الاقاندارىڭنىڭ سىرتىمەن ەمەس، ىشىمەن تىلەڭدەر جانە الاقاندارىڭدى جۇزدەرىڭە سيپاڭدار» [2]، – دەلىنگەن.

جوعارىداعى كەلتىرگەن حاديستەردىڭ بارلىعىنىڭ دارەجەسى ءار ءحاديستى جەكە العاندا ء«السىز». ءبىراق ءالسىز حاديس باسقا دا ريۋاياتتارمەن كەلەر بولسا، ءبىرىن-بىرى قۋاتتاعاندىقتان، حاديستەردىڭ جالپى توپتاماسى «حاسان» دارەجەسىنە جەتەدى. ال «حاسان» دارەجەسىندەگى حاديسپەن امال ەتۋگە ابدەن بولادى. بۇعان قوسا، ءابۋ حانيفا جانە باسقا دا كوپتەگەن فيقھ عالىمدارى بەلگىلى شارتتاردى نەگىزگە الا وتىرىپ سەنىمدى كىسىلەردىڭ ريۋايات ەتكەن «مۇرسال» دارەجەسىندەگى حاديستەردى دە دالەلگە قابىلدايدى.

ەكىنشىدەن، حاديستەردىڭ ساحيح، ءالسىز سەكىلدى دارەجەلەرىنىڭ بەلگىلى بولۋى ۇكىم شىعارۋ ءۇشىن جەتكىلىكسىز. سەبەبى، حاديستەردىڭ قايسىسىنىڭ ۇكىمىنىڭ جالعاسىپ، قايسىسىنىڭ ءمانسۇح بولعانىن بىلمەك كەرەك. سونداي-اق قايسىسىنىڭ قانداي جاعدايدا ايتىلعانىن ءبىلۋ ءۇشىن مىڭداعان حاديستەردى تولىق وقىپ، ونداعى نازىك ماعىنالاردى بىر-بىرىمەن سالىستىرىپ بۇتىندەي ءبىلۋ قاجەت. ال، مۇنىڭ ءبارىن بازاردا ساۋدادا تۇرعان ياكي كولىك جۇرگىزىپ جۇرگەن قاراپايىم مۇسىلمانداردى بىلاي قويعاندا، ارنايى بەس-التى جىل ءدىني ءىلىم الىپ شىققان مامان دا بىلە بەرمەيدى. مىسالى، حاديس كىتابىنان ساحيح حاديس كورسەم بولدى، سونىمەن امال ەتە بەرەمىن دەيتىندەرگە: «قۇراندا: «نە ايتقاندارىڭدى بىلمەيتىندەي ماس كۇيىندە نامازعا جاقىنداماڭدار...» [3] دەگەن ايات بار. بۇل اياتتىڭ اللادان كەلگەندىگەنە كۇمان جوق. ال ەندى وسى اياتتى كورە سالا، امال ەتەسىڭ بە؟ ياعني، «ماس بولمايتىنداي دەڭگەيدە اراق ىشۋگە بولادى ما؟»، – دەسەك، ول دەرەۋ: «جوق» بۇل اياتپەن امال ەتۋگە بولمايدى. سەبەبى، بۇل اياتتىڭ ۇكىمى توقتاپ، ءمانسۇح بولعان. قۇراننىڭ اراققا بايلانىستى كەيىننەن تۇسكەن باسقا دا اياتتارىن سارالاپ بارىپ، ۇكىم شىعارۋ كەرەك. ياعني، ماسەلەگە بۇتىندەي قاراۋ قاجەت. قۇراننىڭ ء«مايدا» سۇرەسىندە: «...اراققا مۇلدە جاقىنداماڭدار!» [4] دەگەن كەيىننەن تۇسكەن اياتى بار»، – دەپ جاۋاپ بەرەدى. ءبىز ولارعا «جاۋابىڭنان قۇراننىڭ اياتتارىن كورە سالا امال ەتپەيتىنىڭ بەلگىلى بولدى. ءبىراق نەلىكتەن ساحيح ءحاديستى كورسەم بولدى، سونىمەن امال ەتەمىن دەپ اسىعىستىق جاسايسىڭ. مىڭداعان ساحيح حاديستەر بار. ولاردىڭ اراسىندا دا كوپتەگەن ءمانسۇح بولىپ، ۇكىمى جويىلعان حاديستەر بار ەمەس پە؟ بۇعان قوسا ءبىر عانا ساحيح ءحاديستىڭ ءوزىن ءارتۇرلى تۇسىنۋگە بولادى عوي» دەگەن ءۋاج ايتىلسا، ماردىمدى جاۋاپ تابا الماي جەرگە قارايدى. 

مازھاب ۇستانباي-اق قويساق بولا ما؟ ونىڭ قانداي قاجەتتىلىگى بار؟

ء

مازھاب – جول، باعىت، كوزقاراس دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى. شاريعاتتا ارنايى تاسىلدەر، ەرەجەلەر ارقىلى قۇران مەن سۇننەتتەن شىعارىلعان ۇكىمدەر مەن كوزقاراستار جيىنتىعىنا ء«مازھاب» دەلىنەدى.

ء

مازھاب ۇعىمىن جەتە تۇسىنە الماعان كەيبىر كىسىلەر حالىق اراسىندا: «سەن پايعامباردىڭ (س.ا.ۋ.) سۇننەتىمەن جۇرەسىڭ بە، جوق الدە حانافي ءمازھابىن ۇستاناسىڭ با؟» دەگەندەي سوزدەرىمەن حانافي ءمازھابىن يسلام دىنىنەن بولەك ەتىپ كورسەتۋگە تىرىسۋدا. ارينە، مۇنداي سوزدەردىڭ استارىندا ءمازھاب ۇستانۋشىلاردىڭ اداسقاندىعى مەڭزەلگەندىكتەن، ەل اراسىندا ءدىني ءدۇردارازدىق پەن بۇلىككە سەبەپ بولۋدا.

حانافي ءمازھابى پايعامبار (س.ا.ۋ.) جولىنان بولەك، جەكە باسىنا دارا جول ەمەس. مۇحاممەد عازالي: ء«مازھابتار – يسلامنىڭ تەڭدەسسىز مادەنيەتى ءھام تىرەكتەرى» دەسە، يبن ءتايميا: «يسلام ءمازھابتارى – جۇماققا جەتەلەر جولدار»[5] دەپ، ءمازھابتاردىڭ يسلامدى ءتۇسىندىرۋشى مەكتەپتەر ەكەنىن بىلدىرگەن.

شاريعات ۇكىمدەرىنىڭ قاينار كوزى بولىپ تابىلاتىن قۇران جانە ءحاديستىڭ ءاربىر ءسوزىنىڭ تىلدىك نەگىزگى بىرنەشە ماعىنالارىمەن قاتار اۋىسپالى ماعىنالارى دا بار. ءتىپتى، كەيدە ايات پەن حاديستەردىڭ ءبىر ءارپىنىڭ ءوزى بىرنەشە ماعىنانى بىلدىرەدى.

مىسالى، باسقا ءماسىح تارتۋدى ءامىر ەتكەن «مايدا» سۇرەسىنىڭ 6-اياتىندا: «ەي، يمان ەتكەندەر! نامازعا تۇراردا جۇزدەرىڭدى جانە قولدارىڭدى شىنتاققا دەيىن جۋىڭدار. باستارىڭا ءماسىح تارتىپ، اياقتارىڭدى ەكى توبىققا دەيىن جۋىڭدار»، – دەلىنگەن. بۇل اياتتا باسقا ءماسىح تارتۋدىڭ كولەمى ناقتى بەلگىلەنبەگەندىكتەن، شافيعيلاردا باستىڭ كىشكەنتاي بولىگىنە ءماسىح ەتۋ، ءتىپتى، سۋ سەبۋ جەتكىلىكتى. ال حانافيلاردا، كەم دەگەندە، باستىڭ تورتتەن بىرىنە ءماسىح ەتۋ پارىز بولسا، ماليكي جانە حانباليلاردا باستى تۇگەل ءماسىح ەتۋ پارىز. ءار ءمازھاب ءوزىنىڭ ۇستانعان كوزقاراسىن قولداپ، شاريعي دالەل كەلتىرگەندىكتەن، ءبارى دۇرىس. سەبەبى، بارلىعى بەرگەن ءپاتۋالارىن اياتتا قولدانىلعان «باستارىڭدى» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەتىن «رۋسيكۋم» ءسوزىنىڭ الدىنا قوسىلىپ جازىلعان «ب» ياعني، «بي» ارپىنەن شىعارۋدا. اراب تىلىندە «بي» ءارپى ءار ءتۇرلى ماعىنادا كەلەدى، ايتالىق:

1. ء«از-زاايدا» – وزىندىك ەشقانداي ماعىناسى جوق، تەك وزىنەن كەيىنگى ءسوزدى كوركەمدەۋ ءۇشىن كەلەدى.

2. «ليت-تابيد» – «كەيبىر» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى.

3. «ليل-يلتيساق» – «تيگىزۋ، جاناستىرۋ، ءبىتىستىرۋ» دەگەن ماعىنالاردى بىلدىرەدى.

يمام احمەد پەن يمام ماليك: «بۇل جەردەگى «بي» ءارپى تەك قانا ءسوزدى ادەمىلەۋ ءۇشىن كەلگەن (زاايدا) ياعني جەكە تۇرعاندا ماعىناسى جوق ارتىق ءارىپ بولعاندىقتان، باستىڭ بارلىق جەرىن ءماسىح ەتۋ كەرەك» دەيدى.

ال يمام شافيعي، بۇل جەردەگى «بي» ءارپى «كەيبىر» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى. سوندىقتان، قولدىڭ باستىڭ كەيبىر جەرىنە، ءتىپتى بىرنەشە تال شاشقا ءتيۋى ءماسىح ەتۋ بولىپ سانالادى دەپ ءپاتۋا بەرگەن.

ال ءابۋ حانيفا بولسا، بۇل جەردە «بي» ءارپى «تيگىزۋ، جابىستىرۋ، جاناستىرۋ» ماعىناسىندا كەلگەندىكتەن، ءماسىح تارتۋدىڭ قۇرالى سانالاتىن الاقاننىڭ باسقا ءتيۋى ءماسىح ەتۋ بولىپ سانالادى دەپ ءپاتۋا بەرگەن. الاقاننىڭ اياسى باستىڭ تورتتەن ءبىرى بولعاندىقتان، باستىڭ وسى مولشەرىن ءماسىح ەتۋدى پارىز ساناعان.

جوعارىداعى «بي» ارپىنەن بايقاعانىمىزداي، قۇران جانە حاديستەردىڭ ءبىر ءسوزى، ءتىپتى، ءبىر ءارپى كوپتەگەن ۇكىمدەرگە نەگىز بولا الادى. سوندىقتان، اراب ءتىلىن جەتىك مەڭگەرمەگەن ادامنىڭ بۇل ءمازھابتاردىڭ ەشبىرىن ۇستانباي-اق وزدىگىمەن يجتيھاد جاسايمىن دەۋى ۇلكەن قاتەلىك.

اياتتاردىڭ ءتۇسۋ سەبەپتەرى، كەيبىر سەبەپتەرگە بايلا-نىستى حاديستەردىڭ، ءبىر قاراعاندا، بىر-بىرىنە قاراما-قايشى سياقتى كورىنەتىن جەرلەرى دە كەزدەسەدى. جانە حاديستەردىڭ «ساحيح ءليزاتيھي»، «ساحيح ليعايريھي»، «حاسان ءليزاتيھي»، «حاسان ليعايريھي»، ء«السىز»، «جالعان»، «مۋتاۋاتير»، «احاد»، ء«ماشھۋر»، «عاريب» سياقتى قۋاتتىلىق جاعىنان ۇكىم شىعارۋدا ۇلكەن اسەرلى دارەجەلەرى بار. بۇلاردى كەز-كەلگەن قاراپايىم ادام تەرەڭنەن تالداپ، ارا-جىگىن اجىراتىپ، شاريعي ۇكىم شىعارا المايدى. اللا تاعالانىڭ ءوزى بارلىق مۇسىلمانداردى مۇنداي اۋىر جۇكپەن مىندەتتەمەيدى. كەرىسىنشە، قۇراندا: «بىلمەسەڭدەر، ءبىلىم يەلەرىنەن سۇراڭدار»[6]،– دەپ، ءبىلىم يەلەرىنە جۇگىنۋدى جۇكتەگەن. سوندىقتان پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ.) باقيلىق بولعاننان كەيىن ساحابالار مەن تابيعينداردىڭ حيجاز ايماعىنداعىلارى ابدۋللاھ يبن وماردان، ال كۋفاداعىلارى ابدۋللاھ يبن ءماسعۋد سىندى عالىم ساحابالاردان ءپاتۋا سۇراپ، سولاردىڭ ايتقان ۇكىمدەرىن نەگىزگە الىپ امال ەتكەن بولاتىن.

ەندەشە، انا تىلدەرى ارابشا ءارى مۇحاممەد (س.ا.ۋ.) پايعامباردى كوزدەرى كورگەن ساحابالاردىڭ جانە ساحابالاردى كوزى كورگەن تابيعيندەردىڭ وزدەرى ءدىني ماسەلەلەردە ارالارىنداعى بىلىمدىلەرگە جۇگىنگەن بولسا، كەيىنگى عاسىرلارداعى ادامداردىڭ ءابۋ حانيفا سەكىلدى قۇران ىلىمىمەن قوسا حاديس ءىلىمىن، مانتىق-قيسىن، فيقھ نەگىزدەرىن، ساحابا ءپاتۋالارى مەن باسقا دا عۇلامالاردىڭ كوزقاراستارىن، ت.ب. يسلامي ىلىمدەردى جەتىك ءبىلىپ، ءاربىر اياتتى زەردەلەپ، مىڭداعان ءحاديستى مۇقيات زەرتتەگەن ءمۇجتاھيد عالىمداردىڭ شىعارعان ۇكىمدەرىمەن جۇرۋگە قانشالىقتى ءزارۋ ءارى مۇقتاج ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. ال ءوز بەتىنشە ارەكەت ەتكەن ادامنىڭ اقيقاتتان اداسۋى ءارى وزگەلەردى دە شاتاستىرۋى ابدەن مۇمكىن. بەينەبىر اساۋ تولقىندى تەڭىزگە جەلكەنى جوق ءالسىز قايىقپەن شىققان اقىلسىز بەيشاراعا ۇقساماق. مىنە، سوندىقتان، حانافي ءمازھابى يسلامنان بولەك، پايعامبار (س.ا.ۋ.) سۇننەتىنەن وزگەشە جول ەمەس، كەرىسىنشە، قۇران اياتتارى مەن حاديستەردە بىلدىرىلگەن اقيقاتتاردى انىقتاپ، ۇكىمدەردى حالىققا ءتۇسىندىرۋشى مەكتەپتەردىڭ ءبىرى بولماق.

ء

«مازھاب ۇستانبايمىن» دەگەن قاتارداعى ادامنىڭ مىسالى مىناعان ۇقسايدى: فيزيكا عىلىمىندا عالىمداردىڭ انىقتاعان تۇراقتى فورمۋلالارى بار. قاراپايىم ادامدار سول فورمۋلالاردى قولدانا وتىرىپ ەسەپتەرىن شىعارادى.

ال ونى قولدانبايمىن دەپ باس تارتقاندار وزدەرى سونداي فورمۋلالاردى ويلاپ تابۋى ءلازىم. ال ول ءۇشىن ونداي ادام زەرەكتىلىك پەن ىجداھات بويىنشا ءوزىنىڭ الدىنداعى وقىمىستى عالىمداردان دا اسىپ ءتۇسىپ، ءبىلىمى ولاردان دا تەرەڭ بولۋى قاجەت. ولاي بولماسا، بۇرىنعى فورمۋلالاردى قولدانبايمىن دەۋى بەكەر. مىنە، ءدال وسى ءتارىزدى ءمازھاب ۇستانبايمىن دەگەن ادام دا يمام ءابۋ حانيفا، يمام ماليك، يمام شافيعي، يمام احماد يبن حانبال سەكىلدى مۇجتاھيتتىك دارەجەگە جەتپەگەن جان بولسا، ءمازھابسىز جۇرەم دەۋى بوس اۋرەشىلىك.

ء

مازھاب ۇستانبايمىن دەگەن ادام حاديستەردىڭ ساحيحتىعى مەن السىزدىگىن ءوز بىلىمىنە سۇيەنىپ ءبىلىپ وتىرعان جوق. حاديس عالىمدارىنىڭ حاديستەرگە بەرگەن انىقتاۋىنا جۇگىنىپ وتىر. ال ءحاديستىڭ ساحيحتىعى مەن السىزدىگىن انىقتاۋ – ءار حاديس عالىمىنىڭ حاديستەردى قابىلداۋداعى شارتتارى مەن تالاپتارىنا، زەرەكتىگى مەن ىجداقاتتىلىعىنا قاراي وزگەرۋى مۇمكىن. سوندىقتان، كەيدە بىرەۋىنىڭ ساحيح دەگەنىن ەكىنشى ءبىرى قابىلداماۋى مۇمكىن. ءار ءحاديستى ءوزى جەكە زەرتتەپ، ولاردى ريۋايات ەتكەن حاديس تىزبەكتەرىندەگى مىڭداعان ادامنىڭ ءومىربايانىن جەكە-جەكە تەكسەرىپ، سارالاماعان قاتارداعى ادام – حاديس عالىمدارىنىڭ ساحيح دەگەنىنە – ساحيح، ءالسىز دەگەنىنە – ءالسىز دەپ حاديستەرگە بەرگەن ۇكىمدەرىن اينا-قاتەسىز قابىلدايدى. بۇل دەگەنىمىز – حاديس ىلىمىندە بەلگىلى ءبىر ءمازھاب ۇستانىپ وتىر دەگەن ءسوز. ال ەندى فيقھتا بەلگىلى ءبىر ءمازھاب ۇستاۋعا قاجەتتىلىك جوق دەگەن ادام ءحاديستىڭ ساحيحتىعى مەن السىزدىگىن انىقتاۋدا دا ءمازھاب ۇستانباۋى ءتيىس. ال ۇستانادى ەكەن، وندا فيقھ ماسەلەلەرىندەگى ءمازھاب ۇستانۋعا دا قارسى شىقپاۋى كەرەك[7].

بىردە ماعان ءبىر ستۋدەنت: «مەن ءمازھاب ۇستانباي-مىن»،– دەدى. مەن وعان: «جوق، ۇستاناسىڭ»، – دەدىم. ول ماعان: «قالايشا؟» – دەدى. مەن ونىڭ كىمنىڭ ءدىني مەكتەبىنەن سۋسىنداپ جۇرگەنىن سەزگەندىكتەن: «سەن، ناسرۋددين ءالبانيدىڭ ءمازھابىن ۇستاناسىڭ عوي»،– دەدىم. ەگەر مەنىڭ وسى ءسوزىم جاڭساق بولسا، اتى اتالعان كىسىنىڭ جاڭىلىسقان ءبىر جەرىن ايتىپ بەرشى؟ – دەدىم. «سەن، سونىڭ دۇرىس دەگەنىن – دۇرىس، بۇرىس دەگەنىن – بۇرىس دەپ اينا-قاتەسىز قابىلدايسىڭ. مىنە، سەن ء«مازھاب ۇستانبايمىن» دەيسىڭ، ءبىراق ءىس جۇزىندە ءمازھابتاسىڭ»، – دەگەنىمدە ويعا قالدى.

يجتيھاد[8] جاساۋعا عىلىمي دەڭگەيى جەتپەيتىن بۇقارا حالىق ەگەر دە تاريحتا ءوزىن دالەلدەگەن ءھام ۇستانىمدارىن قۇران مەن سۇننەتكە نەگىزدەگەن حانافي، ماليكي، شافيعي، حانبالي سەكىلدى مازھابتارمەن جۇرمەسە، وندا جالپى قوعامدا انارحيا، بەيبەرەكەتتىك بەلەڭ الادى. ءار ادام قۇراندى وزىنشە شالا ءتۇسىنىپ، ناپسىلەرىنىڭ قالاۋىنا قاراي جورامالداي باستايدى. ۇكىم شىعارۋدا بەلگىلى ءبىر ءتاسىل مەن ەرەجە-قاعيدالاردى ۇستانباعاندىقتان، وزدەرى دە اداسادى، وزگەنى دە شاتاستىرادى. مۇنداي جاعدايدا قوعامدا ءتورت ءمازھاب ەمەس، سانسىز قاتە ء«مازھابتار» دۇنيەگە كەلەدى.

قازىرگى تاڭدا ءمازھابسىزدىقتىڭ تۋىن كوتەرىپ، سويىلىن سوعىپ جۇرگەندەر، شىن مانىندە، حالىقتى وزدەرىنىڭ تۇسىنگەن شالا ءدىني ۇعىمىنا، ياكي وزدەرى جاقتاپ جۇرگەن باسقا ءبىر ادامنىڭ جولىنا – ء«مازھابىنا» شاقىرۋدا.

[1] ءات-تيرميزي، 3308. قوسىمشا قاراڭىز: ال-مۋستادراك الاس-ساحيحاين ليل-حاكيم، 1923. مۋسناد ابد يبن حاميد، 40. ءال-مۋعجامۋل-اۋسات ليت-تاباراني، 7252.
[2] ال-مۋستادراك الاس-ساحيحاين ليل-حاكيم، 1924. جانە قوسىمشا قاراڭىز: ءابۋ ءدااۋىد، بابۋد-دۋعا. مۋسناد ابد يبن حاميد، 717.
[3] «نيسا» سۇرەسى، 43-ايات.
[4] «مايدا» سۇرەسى، 90-ايات.
[5] ءابدۋل جەليل جاندان، ءمۇسلۇمان ۆە مەزھەب، 13-بەت. «ەلەست» باسپاسى، ستامبۋل، 2004 ج. 
[6] «ناحل» سۇرەسى، 43-ايات.
[7] زافار احماد ءال-ۋسمانيۋت-تاھاۋاني، قاۋاعيدۋ يلميل-حاديس، 466-457-بەت. «دارۋس-سالام» باسپاسى، كاير قالاسى، 2000 ج.
[8] يجتيھاد – عالىمداردىڭ بەلگىلى ءبىر ماسەلەدە قۇران، حاديس، يجماع، قياس سەكىلدى شاريعي قايناركوزدەردەن ءدىني ۇكىم شىعارۋى.


كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=52&id=1237022

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە ءجۇز دەپ سيفىرمەن جازىڭىز، راحىمەت!

ەڭ جاڭا ماقالالار


سىرتقى ىستەر مينيسترلىگ 1 مينوت
ايدىنىندا شارىقتاپ شاعا 2 مينوت
مەملەكەتتىك كەڭەستىڭ اق 2 مينوت
ءومiر — ىلعي جۇپارلى جە 2 مينوت
ءۇندىستاندا تۇرعىن ءۇي 2 مينوت
الاشتىڭ الىستاعى ءتىلشى 2 مينوت
قىزمەتىنەن كەتكەن اكىم 4 مينوت
1،7 مىڭنان استام مەديتس 4 مينوت
ارالاردى قولعا ۇيرەتۋگە 7 مينوت
22 قىركۇيەك كۇنى ۇكىمەت 7 مينوت
ەلىمىزدە مىڭنان اسا ادا 10 مينوت
رەسەي ۇشاقتارى يدليبكە 12 مينوت
ءتورت قابىرعاعا قايتا ق 12 مينوت
پاۆلوداردا ەر ادام گازد 12 مينوت
رەسپۋبليكالىق ماڭىزى با 13 مينوت
الداعى كۇندەرى قازاقستا 13 مينوت
دوللار باعامى تۇراقتى 19 مينوت
قوستاناي وبلىسىندا 4 مل 19 مينوت
«قايىرىمدىلىق كەرۋەنى» 22 مينوت
بiلiمدار ادامنىڭ جانىند 22 مينوت
سقو-دا تاۋلىك ىشىندە قۇ 22 مينوت
دوسجان يشان مەشىتى اشىق 22 مينوت
Nur Otan پارتياسى حالىق 22 مينوت
موتسارتتىڭ مۋزىكاسىن «ت 22 مينوت
«تۋر دە فرانس»: سوڭعى ك 22 مينوت
ءبىر قىز "ۇيلەنەمىن" دە 25 مينوت
5 جىلدىڭ ىشىندە رەسپۋبل 25 مينوت
رەسپۋبليكالىق ماڭىزى با 28 مينوت
پاۆلوداردا 10 جىل ىشىند 28 مينوت
ءار ادام ءوز دەنساۋلىعى 1 ساعات