نۇرالەم Facebook -كە جازىل ءتاڭىرتاۋ YouTube -كە جازىل قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com



نۇرالەم Facebook -كە جازىل ءتاڭىرتاۋ YouTube -كە جازىل قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: ەگەمەن قازاقستان ماقالالارى مەن جاڭالىقتارى

جولدانعان ۋاقىتى: 09:42 - 2021/03/04

Нақты Көзі: https://egemen.kz/article/267694-mansura-zhaken-qalalarymyzdynh-kelbeti-qazaqi-boluy-kerek

– مانسۋرا، قازاقتىڭ ۇلتتىق ءستي­لىن دارىپتەپ، قالالار مەن عيما­راتتارىمىزدىڭ ۇلتتىق ناقىشى مەن وزىندىك كەلبەتى بولۋى كەرەك دەگەن يدەيانى العا تارتىپ جۇرگەن ديزاينەرلەر از ەمەس. ءبىراق ول قالاي جۇزەگە اسىرىلادى؟

– بۇل سۇراقتى ماعان تانىستارىم دا ءجيى قويادى. شىنىمدى ايتسام، تۇراقتى تابىس اكەلىپ وتىرعان ءوز كاسىبىم بار. جانە وزىمە ۇنايتىن ىسپەن اينالىسامىن. ياعني ءوز مۇمكىندىكتەرىمدى جۇ­زەگە اسىرعان اداممىن. بۇل يدەيانى ءبىر باسىما پايدا تابۋ ءۇشىن دارىپتەپ جۇرگەنىم جوق.

ادام كەمەلدەنە كەلە، ءوز باسىنىڭ پايداسى مەن جۇمىسىنىڭ شەڭبەرى­نەن شىعىپ، ەلىنە، ءوزى ءومىر ءسۇرىپ جات­قان قوعامعا پايدا تيگىزگىسى كە­لەدى. تىڭ يدەيالاردى حالىققا تاراتا­دى نەمەسە الەۋمەتتىك جوبالاردى جۇ­زەگە اسىرادى، كەي ادامدار مىسالى قايىرىمدىلىقپەن اينالىسادى. مەن دە ءومىرىمنىڭ سونداي كەزەڭىنە جەت­كەن بولارمىن، بالكىم. ءوزىم ديزاي­نەر بولعاندىقتان، اينالاداعى سۇلۋلىققا ءمان بەرىپ، بەلگىلى ءبىر تالعامعا ءاردايىم كوڭىل اۋدارامىن.

قازاقستاننىڭ ءاربىر عيماراتى مەن ءار ءۇيى ءوز كەلبەتىمەن قازاقتىڭ ءۇيى ەكەندىگىن ءبىلدىرىپ تۇرۋى كەرەك. قازاقي كەلبەت بولۋى كەرەك. بۇل مە­نىڭ ازاماتتىق ۇستانىمىم جانە قوعامنىڭ داۋمىنا قوسقان ۇلەسىم. وسىنى اۋىزبەن ايتىپ قانا قويماي، تۇرمىسىمىزعا ەرەكشە تالعاممەن ەنگىزۋدى ءسات سايىن ويلايمىن. ءارى بۇل مەنىڭ اينالىسىپ جۇرگەن كاسىبىمە دە تىكەلەي بايلانىستى.

نامىستى قازاقتار ءوز تاريحى مەن ۇلتتىق بولمىسىن قايتا جاڭعىرتۋعا قۇشتار. كوپ ادام ۇيلەرىنە جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەندە نەمە­سە جاڭادان ءۇي سالعاندا وعان قازاقي ناقىشتاردى ەنگىزۋگە كوڭىل بولە­تىنىن بايقاپ ءجۇرمىن. ۇلتتىق ويۋ-ورنەك­تەرمەن ەسىكتەردى نەمەسە جيھازداردى بەزەن­دىرۋ، دەكوردىڭ كىشكەنە ەلەمەنت­تەرىن ۇلتتىق ناقىشتا اسەمدەۋ سانگە اينالىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار شا­ڭىراق نەمەسە كەرەگە سياقتى كيىز ءۇيدىڭ وزىندىك ساكرالدى ءمانى بار سيمۆولدارىن دا ءۇي بەزەندىرۋدە كەڭ قولدانىپ جاتىر.

– مۇنداي ديزاين ەرەكشەلىكتەرى كوپ قاراجاتتى قاجەت ەتە مە؟ ۇلت­تىق ناقىشتاعى ديزاينعا تاپسى­رىس بەرەتىندەر قاي جاستاعى ادامدار؟ جانە ديزايننىڭ قانداي ەلە­مەنت­تەرىنە تاپسىرىس بەرەدى؟

– جوق. ول كوپ قارجىنى تالاپ ەت­پەيدى. ەگەر ءسىز ستاندارتتى بەزەندىرۋ جۇمىستارىنا تاپسىرىس بەرسەڭىز دە سول قاراجات شىعادى. بىزدە كوپ ادامدار ارنايى قازاقشا ناقىشتا جاسالعان ديزاين قىمبات بولادى دەپ ويلايدى. الايدا مۇلدەم ولاي ەمەس. ءبىزدىڭ تۇتىنۋشىلارىمىزدىڭ اراسىندا قالتالى ازاماتتار دا بار، جالاقىسى ورتاشا ادامدار دا بار.

بىزدىڭ باستى ماقساتىمىز، زاماناۋي عيمارات ديزاينىنا ۇيلەسىمدى بولاتىن ۇلتتىق ناقىشتاعى ەلەمەنتتەردى ارنايى تاڭداپ ۇيلەستىرۋ. سوندىقتان مەن ءوزىم كەڭەس بەرەمىن، ويۋ-ورنەكتەردى تىم كوپ قىلماي ولاردى ءوز ورنىمەن ءۇي ارحيتەكتۋراسىنا ەنگىزۋ قاجەت. بارلىعى ۇيلەسىمدى جانە جاراسىمدى بولۋى كەرەك. قازاقستاندىقتار كوبىنەسە ويۋ-ورنەكپەن بەدەرلەنگەن ەسىكتەرگە تاپسىرىس بەرەدى. ەسىكتەردىڭ ناقىشتارىن دا ءبىز سول عيماراتتىڭ ديزاينىنا ساي تاڭداپ بەرەمىز. ءبىر قاراعاندا ەسىكتىڭ فورماسى زاماناۋي، ال وعان ناقىش پەن اشەكەي جاسالسا، ول قازاقي بولىپ شىعا كەلەدى. بۇل عيماراتتىڭ ىشكى ديزاينىنا قازاقيلىق ءسان بەرۋدىڭ ەڭ وڭاي جولى. سونىمەن قاتار التىن ادام، قازاقشا كيىم كيگەن قىز، شاڭىراق سياقتى ءمان-ماعىناسى بار سۋرەتتەر سالىنعان موزايكادان جاسالعان پاننولارعا دا تاپسىرىستار كوپ.

– مانسۋرا، استانامىزدا تاعى ءبىر مادەني ورتالىقتىڭ جوباسىن جاساپ جاتقان كورىنەسىزدەر. ونىڭ تۇجىرىمداماسى قانداي بولادى؟

– ءيا، ەلوردامىزدا مادەني ورتا­لىق­تىڭ جوباسىن جاساۋدامىز. ازىرگە اتىن ايتپاي-اق قويايىن. جوبا ءالى اياقتالعان جوق. ءبىراق جوبانىڭ باستى يدەياسى – ءبىزدىڭ تاريحىمىز بەن فيلوسوفيامىزدى ارحيتەكتۋرا ارقىلى كوپشىلىككە جەتكىزۋ.

بۇدان بولەك ءوزىمنىڭ تىڭ يدەيام بار، اۋقىمدى جوبا بولعاندىقتان، ونىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى ءبىراز ۋاقىتتى تالاپ ەتەدى. سوندىقتان بۇل ازىرگە قۇپيا بولسىن.

– قازاقستاندىق تاۋارلاردىڭ، قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ دا ساپاسى ەشكىمنەن كەم ەمەس ەكەندىگىن دالەلدەيمىن، دەپ جۇرگەن كاسىپكەرسىز عوي...

– ارينە، ساپاسى وزگە ەلدەرمەن تالاسا الاتىن تاۋارلار بىزدە دە بار. جانە ونى جاساي الاتىن قابىلەتتى ادامدار دا جەتكىلىكتى. ۇلتتىق تۇتاستىق پەن دامۋ تەك ءتىل ماسەلەسىنە عانا قا­تىستى بولماۋى كەرەك. قازاقىلىق بار­لىق سالادا كورىنىپ تۇرۋى كەرەك قوي. بۇل رەستوراندىق بيزنەس بولسىن، ءسان الەمى، تۋريزم، ساحنا ونەرى جانە تاعىسىن تاعىلارعا دا قاتىستى بولىپ كەلەدى. ءبىراق ءبىز كونەدەن قالعان مۇرامىزدىڭ قازىرگى زامانعا ساي جانە ءبىزدى العا قاراي جەتەلەيتىن تۇستارىن قولدانۋىمىز كەرەك.

– بۇرىنعى كەڭەستىك رەسپۋبليكا­لاردىڭ ءبىرقاتارىندا تاۋەلسىز­دىك جىلدارىندا ۇلتتىق ويۋ-ورنەك گرو­تەسك سيپاتىنا يە بولدى. بى­رە­­گەي­لىكتى ىزدەۋ جولىندا بەي­نە­­لەۋ، قولدانبالى، ساۋلەت ونە­رىن­دە، مەملەكەتتىك رامىزدەر­دە، ونەر­­كاسىپتىك ديزايندا ۇلتتىق ناقىشتاردى كەز كەلگەن جەردە پايدالانۋ بارىنشا بايقالادى. ەگەر ەجەلگى داۋىرلەردە ويۋ-ورنەك كيەلىلىك، عارىشتىق جانە فيلوسوفيالىق ءمان-ماڭىزعا يە بولسا، ءقازىر جاپپاي جانە كەيدە ءتىپتى، پارىقسىز پايدالانۋدىڭ سالدارىنان تاتىم­سىز سيپاتقا يە بولدى، دەگەن دە پى­كىرلەر بار.

– مەن ونداي پىكىرلەرمەن تولىق­تاي كەلىسەمىن. ۇلتتىق ناقىش پەن ويۋ-ورنەكتى ءجوندى دە، ءجونسىز دە پايدالانۋ ءقازىر ءبىر ۇردىسكە اينالىپ كەتكەندەي. كەي جەرلەردە قازاقي ناقىش بەرۋ ماقساتىندا جاسالعان دۇنيەلەر ادامنىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرماي، كەرى اسەر بەرەدى. قۇددى بىزدە ەستەتيكا مەن تالعام ەشقاشان بولماعان سەكىلدى كۇي كەشەسىڭ. ال شىن مانىندە ءبىزدىڭ اتا-بابالارىمىز ءار ءتۇستى، ءار ويۋ مەن ورنەكتى بەلگىلى ءبىر دۇنيەلەرگە عانا، ءوز ورنىمەن قولدانعان. ءار سيمۆولدىڭ وزىندىك ءمانى مەن فيلوسوفياسى بولعان. مۇنىڭ بارلىعى كەڭەس ءداۋىرىنىڭ كە­زىندە ۇمىت بولعان.

سوندىقتان وسى ىسپەن كاسىبي تۇر­عىدا اينالىساتىن جۇمىس توبىن قۇرىپ، وعان تاريحشىلار، ارحيتەكتور، ارحەلوگتار ەنگىزۋ كەرەك. سول جۇمىس توبى زەرتتەپ، قازاقتىڭ ۇلتتىق ەرەكشەلىكتەرىن قامتۋ كەرەك. مىسالى قازاقتىڭ كەيبىر ويۋ-ورنەكتەرى تەك كيىمگە، كەيبىر ويۋلار اتتىڭ ەر-تۇرما­نىنا سالىناتىن بولعان. ولاردى ماتەماتيكالىق ەسەپتەۋلەر ارقىلى دالدەپ سالىپ، ارحيتەكتۋراعا نەمە­سە ءۇي، كيىم ديزاينىنا سالۋ كەرەك. ال بۇل كەشەندى جۇمىس. سول جۇمىستىڭ ناتيجەسى رەتىندە ءبىز بازا قۇرۋىمىز كەرەك. سول بازاداعى ويۋ-ورنەكتەردى ارحيتەكتورلار دا، كيىم دي­زاي­نەرلەرى دە ورنىمەن قول­دانسا بولادى.

– جالعان ەتنوستىق دەكورا­تيۆ­تىك ستيل تۋلار مەن ەلتاڭبالاردا دا، سول سياقتى ءتىپتى ورىندىقتار مەن قوقىس سالاتىن ىدىستاردا دا كەزدەسەدى. وسى تۋرالى ءسىزدىڭ نە ايتارىڭىز بار؟

– سۇراعىڭىز وتە ورىندى. بۇل ۇلكەن ماسەلە. اركىم قازاقشا كەلبەت بەرۋ ماقساتىندا، كەز كەلگەن ويۋدى نە بولسا سوعان جاپسىرا سالادى. ول ويۋدىڭ ءمانى مەن ماعىناسى قانداي، ونى قاي نارسەگە جابىستىرۋعا بولاتىنىن، ياكي بولمايتىنىن ەشكىم بايىپتامايدى. ال ءبىزدىڭ اتا-بابالارىمىز ءاربىر ويۋ مەن تاڭباعا ۇلكەن ءمان بەرگەن، ءار سيمۆولدىڭ ساكرالدىق ءمانى بولعان.

– ءسىزدىڭ قيالىڭىزداعى قازاقي كەلبەتكە يە قالالاردىڭ تۇتاس بەي­نەسى قانداي؟

– مەنىڭ قيالىمداعى قازاقي كەل­بەتتەگى قالا – بارلىق جاعىنان ساراپ­تالىپ، ۇيلەسىمدى ۋربانيزاتسيا تالابىنا ساي جوبالانىپ، سالىنعان قالا. ونداي قالادا ارحيەكتۋرالىق انسامبل ۇيلەسىمدى ۇيىمداستىرىلعان. جاڭا ءارى زاماناۋي تەحنولوگيالار مەن ارحي­تەكتۋرالىق شەشىمدەر قازاقي ستيل­دەگى قولدانبالى ونەر تۋىندالارىنىڭ ستيلىمەن ۇيلەستىرىلگەن. ءار ويۋ نەمەسە بەزەندىرۋ ءوز ورنىمەن جاسالىپ، ارحيتەكتۋرانىڭ زاماناۋي اعىم­دا­رىمەن ۇيلەستىرىلگەن. مۇنداي قالادا ارنايى كوشەلەر نەمەسە الاڭداردى قازاق تاريحىنىڭ ءار كەزەڭدەرىندەگى ەجەلگى قالا كەلبەتىنە ۇقساستىرىپ ارحيتەكتۋرالىق شەشىم قولدانۋعا بولادى. مىسالى، ءبىر الاڭدى ساق داۋىرىندەگى «اڭ ستيلىندە» ۇيلەستىرۋگە بولادى. بىر-ەكى كوشەنى ورتا عاسىرداعى ۇلى جىبەك جولىنىڭ بويىندا ورنا­لاسقان قالالاردىڭ ستيلىندە سالىپ، تۋريستەر قىزىعۋشىلىق تانىتاتىن كافە، دۇكەندەر مەن ۇلتتىق قولونەر ورتالىقتارى، شىعىس مونشاسى مەن بازارىن الۋعا بولادى. ياعني قالالاردىڭ اكىمدىكتەرىندە شەشىم قابىلداپ وتىرعان ادامدار ەرەكشە ءارى ساپالى ارحيتەكتۋرالىق ديزاين ەنگىزەم دەگەن نيەت تانىتسا، ونىڭ بارلىعىن جۇزەگە اسىرۋعا بولادى. ەسەسىنە ەلىمىزگە شە­تەلدەن كەلگەن ازاماتتار ءبىزدىڭ قالا­لارىمىزدا وزدەرىن قازاق ەلىنە كەلگەندىگىن ارحيتەكتۋرا مەن ديزاين ارقىلى بىردەن اڭعاراتىن بولادى.

اڭگىمەلەسكەن

ايناش ەسالى،

«Egemen Qazaqstan»

الماتى


كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=4&id=1365453

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە ءجۇز دەپ سيفىرمەن جازىڭىز، راحىمەت!

ەل-ارنا ءوز گازەتى

جۇرەگىڭ قۇلشىلىقپەن تاز 3 كۇن
توڭمويىن ناپسىمەن ورازا 6 كۇن
اللا مەيرىمى قۇلشىلىعىڭ 10 كۇن
فاتيحا سۇرەسىنىڭ قۇدىرە 17 كۇن
اقاشا ورتەۋ 17 كۇن
جانار - حالىقتىڭ شەكسىز 25 كۇن
ناۋرىز جۇرەگىمدە ءبۇر ج 28 كۇن
ۇستازىڭ بولسىن، ءپىرسىز 32 كۇن
ادەبيەتتىڭ سيقىرى. اڭگى 32 كۇن
ءاز ناۋرىز قۇتتى بولسىن 34 كۇن
قىتايدىڭ مۇسىلمانشىل حا 34 كۇن
قىتاي قازاقتارىنان 18-ع 36 كۇن
ءاربىر ادامعا قۇرمەت كو 37 كۇن
پايعامبارىمىز قازىرەت م 37 كۇن
ءبىلىمنىڭ ەڭ جاقسىسى .. 52 كۇن
ادامنىڭ ەڭ ۇلكەن دۇشپان 52 كۇن
ماڭگىلىك ەلدىڭ تۇعىرى ت 53 كۇن
قاراقۇرىق 61 كۇن
ياسساۋي ءىلىمى قازاق ۇل 64 كۇن
ابەبيەت جايلى وزگە سىر 64 كۇن
تاڭىرشىلدەر -قازاق قالم 69 كۇن
قازاقتىڭ ەتنوتەرريتوريا 70 كۇن
ەجەلگى قازاقتىڭ جەتى ءت 74 كۇن
بارايىنشى 85 كۇن
ءشۇبار ءتىلدى قويايىق 85 كۇن
كەلەمىز ءبارىن تەڭ كورى 86 كۇن
قىتاي ادەبيتىندەگى «بات 86 كۇن
نانىم-سەنىم جانە ونىڭ ق 86 كۇن
ماڭىزدى ماقالانى وقىعان 87 كۇن
قازاۇۋ ستۋدەنتتەرى مەن 87 كۇن

ەڭ جاڭا ماقالالار


ۇلتتىڭ ۇلى ۇستازى 1 مينوت
قورداي اۋدانىنداعى شالع 5 مينوت
قازاقستاننىڭ بىرنەشە وب 5 مينوت
فۋتبولدان قازاقستان بىر 7 مينوت
كوروناۆيرۋس: بقو-دا كوش 10 مينوت
لاڭ سالعان رەسەي بارلاۋ 15 مينوت
شينجياڭ اۋەجاي توبى نىس 15 مينوت
جۇرەكتەرى ءتىپتى دە جاق 15 مينوت
مارعۇلان بايمۇحان قىزمە 15 مينوت
پاۆلودار وبلىسىنداعى سو 15 مينوت
توقاەۆ كەلىمبەتوۆپەن ۇل 15 مينوت
بالقاشتا كوپبالالى وتبا 16 مينوت
نۇر-سۇلتاندا «اۆتوكولىك 22 مينوت
نۇر-سۇلتاندا جاپپاي ۆاك 24 مينوت
سوڭعى بىرەر كۇندە حالال 25 مينوت
پرەزيدەنت اكتريسا عازيز 25 مينوت
Ashyq جوباسىنا 619 كاسى 25 مينوت
”نارۋتو” انيمە-سەريالىن 25 مينوت
بوكستان قازاقستان ەرلەر 25 مينوت
ەلباسى مەن قر پرەزيدەنت 28 مينوت
قاسىم-جومارت توقاەۆ تۇر 30 مينوت
الماتى جولدارىنىڭ ساپاس 1 ساعات
پرەزيدەنت قايرات كەلىمب 1 ساعات
پارتيا تاريحىن ۇيرەنۋ م 1 ساعات
اقتوبە وبلىسىندا بالالا 1 ساعات
اقجارىلقاپ 1 ساعات
شينجياڭ بارعان سايىن جا 1 ساعات
قىزمەت اترەتى كوكتەمگى 1 ساعات
قازاقستان مەن رەسەي شەك 1 ساعات
شقو-دا سۋعا باتىپ كەتكە 1 ساعات