ەل-ارنا قولفون نۇسقاسىنا ەنۋ Еларна қолфон нұсқасына ену


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com



تىركەلىڭىزدەر كىتاپحانا قوجالار تورابى البومدار قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: قازاقستان «سۇننەت» اقپاراتتارى

جولدانعان ۋاقىتى: 12:50 - 2019/12/16

Нақты Көзі: http://sunna.kz/2018/08/20/7-75/

باس ءمۇفتي: قۇربان ايت – قۇتتى مەرەكەمىز! – Sunna.kz

 سەرىكباي وراز، قمدب ءتوراعاسى، باس مۋفتي

اسا مەيىرىمدى، ەرەكشە قامقور اللانىڭ اتىمەن باستايمىن!

جاببار يەمىز ءال-قيسسادا ازىرەتى يبراحيم مەن ونىڭ ۇلى ازىرەتى يسمايىلدىڭ ادالدىعىن وزگەلەرگە ۇلگى ەتىپ، مۇقىم مۇسىلمان ۇمبەتىن قۇربان شالۋعا بۇيىرعانى بارشاعا بەلگىلى. يسلام تاريحىندا قۇربان شالۋ ءراسىمى حيجرانىڭ ەكىنشى جىلى سابۋك سوعىسىنان كەيىن اللا ەلشىسىنىڭ (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) باستاماسىمەن العاش رەت ءمادينا قالاسىندا جۇزەگە استى. اللا تاعالا قۇربان شالۋ حاقىندا قۇران-كارىمدە: 

فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ

«راببىڭ ءۇشىن (ايت) نامازىن وقى، قۇربان شال»[1]، – دەپ بۇيىرادى.

اللا ەلشىسى (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) زۋلحيججا ايىنىڭ ونىنشى كۇنى تاڭەرتەڭ كۇن ارقان بويى كوتەرىلگەندە، جاماعاتپەن بىرگە قۇربان ايت نامازىن وقىپ، قۇتبا ايتىپ، ساحابالارىن قۇربان شالۋعا ۇندەگەن. حاق ەلشىسى (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) ءوزى باس بولىپ، ەكى قويدى قۇربان ەتىپ شالعان. وسىدان كەيىن جىل سايىن «يد ءال-ادحا» مەيرامىندا قۇربان شالۋ مۇسىلمان ۇمبەتىنە ءدىني ءداستۇر بولىپ بەكىدى.

يسلام عۇلامالارى ءوز ريسالالارىندا قۇربان شالۋدىڭ حيكمەتىن تاراتىپ ايتقاندا كوپتەگەن ءدىني وي-تۇجىرىمداردى العا تارتادى. ءاسىلى، ءبىز ءسوز ەتپەسەك تە، مۇسىلمان ۇمبەتى بۇل حيكمەتتى باسىنان كەشىرىپ، ءدىني قۇندىلىقتارمەن قاتار ءومىر سۇرۋدە. عۇلامالارىمىز مۇسىلمانداردىڭ وسى پسيحوتەحنيكالىق ءدىني تاجىريبەسىن نەگىزگە الا وتىرىپ، وي-تولعاۋلارىن ورتاعا سالعان. سونىمەن، «يد ءال-ادحا» (قۇربان ايت) مەرەكەسىنىڭ حيكمەتتەرىن شيىرىپ ءھام تارقاتىپ ايتار بولساق:

قۇربان شالۋ – ادالدىق پەن ساليقالىقتىڭ نىشانى!

بىرىنشىدەن، قۇربان ايت – مۇسىلمان ۇمبەتىن ادال ءھام ساليقالى بولۋعا شاقىراتىن قۇلشىلىقتىڭ ءبىرى. ولاي دەيتىن سەبەبىمىز، حاق تاعالا ازىرەتى يبراحيم مەن ازىرەتى يسمايىلدىڭ باسىنان وتكەن قيسسانى ۇلگى ەتۋ ارقىلى كاليما-شاھادات كەلتىرگەن مومىن-مۇسىلماندى ادال ءارى ساليقالى بولۋعا ۇندەگەن ەدى. زادىندا، قۇداي تاعالاعا ادال ءھام شىنايى بولعان ادام عۇمىرىندا بارلىق ىستە دە ساليقالى بولا الادى. كەرىسىنشە، ۇلى جاراتۋشىعا ادال بولماعان جان بارلىق ىستە وپاسىز بولۋى بەك مۇمكىن. اللا تاعالا مۇسىلماندارعا قۇران كارىمدە:

فَاسْتَقِمْ كَمَا أُمِرْتَ

«بۇيىرىلعانىنداي تۋرا بول!»،[2] – دەپ ءامىر ەتەدى.

سونداي-اق، جاببار حاق قۇران كارىمدە:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللّهَ وَكُونُواْ مَعَ الصَّادِقِينَ

«اي، مۇمىندەر! اللادان قورقىڭدار جانە شىنشىلدارمەن بىرگە بولىڭدار»،[3] – دەپ، حاقيقي سەنىمگە ساليقالى بولۋعا جانە مۇسىلمان ۇمبەتىن بىرىكتىرۋشى فاكتور شىنشىلدىق ەكەنىن جەتكىزەدى.
اللا ەلشىسى (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن): «ادالدىق ادامدى جاقسىلىققا، جاقسىلىق جۇماققا جەتكىزەدى. ادام ادال بولۋدى ادەتكە اينالدىرسا، سوڭىندا (اقىرەت كۇنى) سىددىقتاردىڭ ساپىندا تۇرادى. وتىرىك ايتۋ ادامدى ازعىندىققا دۋشار ەتەدى، ال، ازعىندىق تامۇققا جەتەلەيدى. كىمدە-كىم وتىرىك ايتۋدى ادەتىنە اينالدىرسا، سوڭىندا اللانىڭ قۇزىرىندا جالعانشىلاردان بولادى»[4]، – دەيدى.

راسىندا دا، يسلام – كۇللى ادامزاتتى ادالدىققا ۇندەيتىن ءارى تۋرالىقتى تۋ ەتكەن ءدىن! وسى كۇنگە دەيىن مۇسىلمان ۇمبەتى قانداي جەتىستىككە جەتسە، ول اللا تاعالاعا دەگەن ادال ءھام ساليقالى بولۋىنىڭ ارقاسىندا ەدى. مۇسىلمان ۇمبەتى قاي ۋاقىتتا جەڭىلىسكە ۇشىراسا، اللا تاعالاعا دەگەن اتقاقتاعان ىنتىزارلىعىنان ايىرىلىپ، پەندەشىلىككە بوي الدىرۋىنان بولاتىن. ياعني، شىنايى ەكەنىن دالەلدەپ، ۇشپاققا شىقسىن، ۇجماقتىڭ تورىنەن ورىن السىن دەپ جاببار يەمىز قۇلدارىن قۇربان شالۋعا بۇيىرادى. ولاي بولسا، مۇسىلمان قاۋىمىنىڭ اللا تاعالاعا دەگەن ادالدىعىن ايگىلەيتىن ساۋاپتى ىستەن قۇر قالماعانى ءجون.  

قۇربان مەرەكەسى – مەيىرىمدىلىككە ۇندەيدى!

ەكىنشىدەن، قاسيەتتى قۇربان ايت مەرەكەسى مۇسىلمان ۇمبەتىن بىر-بىرىنە جاناشىر ءھام مەيىرىمدى بولۋعا ۇندەيدى. ازىرەتى يسمايىلدىڭ تالماتۇسىنا باكى تاقالعاندا، ونى قۇرباندىققا قيماي، ورنىنا كوكتەن قوشقار ءتۇسىرۋى، اللا تاعالانىڭ شەكسىز مەيىرىمىنىڭ ءبىر كورىنىسى ەدى. شىنتۋايتىندا، جاببار حاق – راحمان ءھام راحيم! اللا تاعالا قۇران كارىمدە:

وَقُل رَّبِّ اغْفِرْ وَارْحَمْ وَأَنتَ خَيْرُ الرَّاحِمِينَ

«راببىم! جارىلقا، مارحامەت ەت! سەن مارحامەت ەتۋشىلەردىڭ ەڭ جاقسىراعىسىڭ» دەپ ايت»[5]، – دەپ بۇيىرادى.

يا، ۇلى جاراتۋشى مەيىرىمدىلەردىڭ مەيىرىمدىسى! ونىڭ ءدىنى دە مەيىرىمنىڭ ۇستىنە قۇرىلعان ءدىن! ۇلى جاراتۋشىنىڭ سوڭعى ەلشىسى – مۇحاممەد (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن):

وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِّلْعَالَمِينَ

«(مۇحاممەد ءع.س.) بىز سەنى بۇكىل الەمگە راحمەت ەتىپ قانا جىبەردىك»[6]، – دەپ ايتپاقشى، ول جەر بەتىنە تۇگەسىلمەس مەيىرىم شۋاعىن توككەن تەڭدەسسىز تۇلعا!

ونىڭ (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) ونەگەلى عۇمىرى مەيىرىمدىلىك پەن شاراپاتقا تۇنعان دەسەك اسىرا ايتقاندىق ەمەس. حاق ەلشىسىنىڭ (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) ىزگىلىك ءۇشىن ەتىنەن ەت كەسىپ بەرەتىن جانسەبىل زيالىعى ادامشىلدىقتىڭ شىڭى ىسپەتتى ەدى. ءتىپتى، اللا ەلشىسى (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) بۇل ءفاني تۇگىلى حاق تاعالانىڭ راحىمدىلىعىمەن اقىرەتتە دە حاق سەنىمدى ۇستانۋشىلارعا ءوز مەيىرىم-شاپاعاتىن توگەدى. بۇل جونىندە اللا ەلشىسى (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن):

«مەنى مەن ءسىزدىڭ ايىرماشىلىعىمىز وت جاققان ادامنىڭ مىسالى ءتارىزدى. جارىق دەپ ويلاپ كوبەلەكتەر وتقا تۇسە باستايدى. الگى وت جاعۋشى كوبەلەكتەردى وتتان قوريدى. مەندە سول سەكىلدى سەندەردى وتتان (توزاقتان) قورىپ، ەتەكتەرىڭىزدەن ۇستايمىن. الايدا، سەندەر قولىمنان سۋسىپ شىعىپ، قاشاسىزدار»[7]، – دەپ، ءوزىنىڭ مەيىرىمىمەن ەكى دۇنيەدە دە مۇسىلمان ۇمبەتىن ازاپتان قوريتىنىن جەتكىزەدى. 

يا، قۇربان شالۋ – مۇسىلمان بالاسىن قارا باسىنان قالىڭ بۇقارانىڭ قامىن جوعارى قويۋعا ۇندەيتىن ءدىني جورالعى. ونىڭ تاريحىن ەسكە الا وتىرىپ، اللا-تاعالانىڭ شەكسىز رازىلىعى بار ەكەنىن سەزىنىپ، حاقتىڭ بۇيرىعىنا بويۇسىنىپ، ءوزى ءۇشىن ەمەس، وزگەنىڭ قامىن جەپ قۇربان شالۋ، ءسوز جوق، قوعاممەن رۋحي بىتە-قايناسىپ، كوڭىل تۇتاستىعىن قۇرىپ، كەۋىل بىرلەگەن سانانىڭ كورسەتكىشى دەپ ايتا الامىز.

«يد ءال-ادحادا» – قوعام ادىلدىكپەن ادىپتەلەدى

ۇشىنشىدەن، قۇرباندىق شالۋ قۇلشىلىعى مۇسىلمان بالاسىن ادىلەتتى بولۋعا باۋليدى. اللا تاعالا قۇران كارىمدە:

عْدِلُواْ هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى

«ادىلدىك ىستەڭدەر. سول تاقۋالىققا جاقىنىراق»[8]، – دەپ بۇيىرادى.
اللا ەلشىسى (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن): «ادىلەتتى بولعان ادامدار قيامەت كۇنى اللانىڭ وڭ جاعىندا نۇردان تۇراتىن مىنبەردە وتىرادى»[9]، – دەپ عۇمىرىن ادىلەتپەن ورگەن جانداردى جانناتپەن سۇيىنشىلەگەن.

شاريعات ولشەمىنە سايكەس نيساپ مولشەرىندە (سەكسەن بەس مىسقال التىن نەمەسە ەكى ءجۇز ديرحەم كۇمىس مولشەرىندە كۇمىس اقشاعا تەڭ مۇلىك) ماتەريالدىق جاعدايى بار مۇسىلمان قۇربان شالۋعا مىندەتتى. اللا تاعالا قۇرباندىقتىڭ ەتى تۋرالى قۇران كارىمدە:  

فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْبَائِسَ الْفَقِيرَ

«ودان وزدەرىڭ دە جەڭدەر جانە جوق-جىتىككە دە جەگىزىڭدەر»[10]، – دەيدى.

وسى تۇستا، شاريعاتتىڭ قۇربان شالۋداعى قارا قىلدى قاق جارعان مىنا ادىلدىگىنە نازار اۋدارايىقشى:

ال-اۋقاتى ورتا دەڭگەيدەگى مۇسىلماننىڭ قۇرباندىق ەتىن ۇشكە ءبولىپ، ءبىر بولىگىن ساداقا ەتىپ، ءبىر بولىگىن ايتتاپ كەلگەن قوناقتارعا اس-اۋقات ەتىپ بەرىپ، ءبىر بولىگىن وتباسىنا ازىق ەتسە، بۇل سۇننەت امالعا جاتادى.[11] باقۋاتتى مۇسىلماننىڭ قۇرباندىقتىڭ ەتىن تۇگەل ساداقا قىلۋى – مۋستاحاب[12]. ال، كەدەي-كەپشىكتىڭ تۇتاس قۇرباندىق ەتىن وزىنە قورەك ەتسە دە، وعان دا رۇقسات ەتىلەدى[13]. البەتتە، ءبىز مۇنى شاريعاتتىڭ ادىلەتتىلىگىن مويىنداتاتىن ۇكىمدەر دەپ ايتا الامىز.

قوعامدا ءال-اۋقاتى جوعارى بايلار مەن جىلدار بويى تاڭدايى قىزىل كورمەي، اشقۇرساق بولىپ عۇمىر كەشەتىن قانشاما ءسىڭىرى شىققان كەدەيلەر بار. قۇربان ايت وسىنداي جوق-جىتىكتەر ءۇشىن اللانىڭ جاساعان شاراپاتى، ياعني، ايت كەزىندە كەدەي-كەپشىكتىڭ كوڭىلدەرى رايلانىپ، قوعامنىڭ بايلىعىن بىرگە بولىسەدى. بۇل الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىكتىڭ ساقتالىنىپ، ادامداردىڭ بىر-بىرىنە دەگەن قۇرمەتى مەن سۇيىسپەنشىلىگىن ارتتىرادى.

تۇيىن: اللا سانسىز شۇكىر، قازاق ەلى باعىمسىزدىققا يە بولعاننان كەيىن ۇلت كوشباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «ەڭبەك تۋرالى» زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزۋىمەن (2005 جىلى) قۇربان ايت دەمالىس كۇنى بولىپ بەكىدى. ءيا، قۇربان ايت مەرەكەسى كۇنى ەل تۇرعىندارىنىڭ جۇرەگىندە دوستىق، باۋىرماشىلدىق، سۇيىسپەنشىلىك، ءوزارا قۇرمەت، بىر-بىرىنە قول ۇشىن بەرۋ سەكىلدى سەزىمدەرى اتويلايدى. اعايىن-تۋىس، قۇدا-جەكجات، ۇلت پەن ۇلىستىڭ قارىم-قاتىناسىنا باق-بەرەكە ەنىپ، سۇيىسپەنشىلىكتىڭ گۇلى قاۋىز جارادى. ەندەشە، وتانداستارىمىزدى جانە بارشا مۇسىلمان قاۋىمىن كەلە جاتقان قۇربان ايت مەرەكەسىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن. اللا تاعالا ايتتان ايتقا امان-ەسەن جەتكىزۋدى جازسىن دەپ تىلەيمىن!

[1] «كاۋسار» سۇرەسى، 2-ايات.

[2] «ھۇد» سۇرەسى، 112-ايات.

[3] «تاۋبە» سۇرەسى، 119-ايات.

[4] بۇحاري، ادەپ، 69; ءمۇسليم، بيرر، 103-105

[5] «مۋ’مينۋن» سۇرەسى، 118-ايات

[6] «انبيا» سۇرەسى، 107-ايات

[7] بۇحاري، ريكاك، 26; ءمۇسليم، فادايل، 17-19

[8] «مايدا» سۇرەسى، 8-ايات.

[9] مۋسليم، يمارا; 1705

[10] «حاج» سۇرەسى، 28-ايات.

[11] ابۋ ءداۋىت، داھايا، 10

[12] ناۋاۋي، ءال-ماجمۋ، VIII، 413

[13] تاحاۋي، شارحۋ ما‘اني’ل-اسار، IV، 185.


كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=18&id=1084646

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە ءجۇز دەپ سيفىرمەن جازىڭىز، راحىمەت!

ەڭ جاڭا ماقالالار


سۋ سپورتىنان شىققان تۇڭ 2 مينوت
الماتىدا جول اپاتىنان ق 2 مينوت
ء"بىرتانوۆتى جازال 5 مينوت
ءۇرىمجى قالاسى دياگنوز 5 مينوت
«جاس وتباسىنىڭ» شاراپات 5 مينوت
ا.مامين: بىرنەشە ايماقت 5 مينوت
ۇكىمەت رەزەرۆىنەن 1،2 م 5 مينوت
قازاقستاندا 4 422 مەكتە 5 مينوت
سەرگەي كولوس: كارانتيند 5 مينوت
شىمكەنتتە بيىل حالىقارا 8 مينوت
جارامدى بورديۋرلەر نەگە 10 مينوت
اقتوبەدە 42500 تەڭگە ال 11 مينوت
جاڭا وقۋ جىلىنداعى نەگى 14 مينوت
الاياققا الداناتىندار ء 14 مينوت
قۇلجانىڭ ەلەكترمەن قامد 14 مينوت
يسپان كورولى ەلدەن قۋىل 15 مينوت
ءۇرىمجى قالاسىنىڭ ىندەت 15 مينوت
اقتاۋداعى جەرلەۋ ءراسىم 15 مينوت
امەريكالىق بوكسشى دەرەۆ 15 مينوت
اتىراۋ: 43 مىڭ توننا ەت 20 مينوت
ۇكىمەت كارانتين شارالار 20 مينوت
نەكە نەدەن بۇزىلادى؟ | 20 مينوت
جيزن ۆ سلياني. چەم وپاس 20 مينوت
باق دجوردج فلويدتى تۇتق 25 مينوت
قازاقستاندا وتكەن تاۋلى 25 مينوت
ەلوردادا بيگەلدينوۆ كوش 25 مينوت
كوروناۆيرۋستىڭ بەتى قاي 26 مينوت
دارى-دارمەك پەن مەديتسي 26 مينوت
مۋمبايداعى الاپات نوسەر 29 مينوت
اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمدى 29 مينوت