ەل-ارنا قولفون نۇسقاسىنا ەنۋ Еларна қолфон нұсқасына ену


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com

Үш күнгы келушылер санағыКелген адам саны (IP)Көрілген бет саны (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-08-16532315249 %51 %
2019-08-17559439538 %62 %
2019-08-18474241042 %58 %


تىركەلىڭىزدەر كىتاپحانا قوجالار تورابى البومدار قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: جاس-وركەن تورابى

جولدانعان ۋاقىتى: 17:00 - 2019/02/19


ء

قايبىر كۇنى قالىپتاسىپ قالعان ادەتپەن اۋىزعى بولمەدەگى تەلەديداردى قوستىم دا، ءۇي كيىمىن اۋىستىرىپ كيەتىن ۇياداي بولمەگە قاراي ءوتتىم. تەلەديدار وزىمەن ءوزى دىڭگىرلەپ تۇردى دا، ءبىر كەزدە قۇلاعىما شامىرقانا شىققان تانىس داۋىس كەلدى. الگى داۋىستىڭ يەسى جەردى ساتۋعا بولمايتىنىن ايتىپ، سول جەردەن الىنعان ءبىر ۋىس توپىراقتى ماڭدايعا باسقانداي قىلىپ بەرىلە سويلەپ وتىر.

بۇل ەتەنە قوڭىر داۋىستى شاتاستىرۋىم مۇمكىن ەمەس. ءوز قاتارىنان جەكە دارا ينتەللەكتۋال جازۋشى اتانعان تولەن ابدىك ەكەنىن كورمەي-اق ءبىلىپ تۇرمىن. ءتىپتى شامىرقانىپ سويلەگەنىنىڭ وزىندە دە جارىقشاق ارالاسپايتىن قىناداي قانىق داۋىستى كىسى. ءبىر قاراساڭ كەۋدەسى قۇستىڭ توسىندەي قايقيىپ، وزىمەن ءوزى تومسىرايىپ جۇرەتىن سەكىلدى. ءبىر جولى: «قاتارلاستارىڭىزدىڭ اراسىندا «جەتى جەتىم» اتانعان جىگىتتەر كىمدەر؟» – دەپ سۇراي قالىپ ەدىم: «سونى ءوزىم دە تولىق بىلمەيدى ەكەنمىن. ويتكەنى جەتىمدەر قاتارىنا قوسىلمادىم – ءبىر ەمەس، ەكى اكەم بولدى»، – دەپ جاۋاپ بەردى. وسىنى دوسى بەكسۇلتان نۇرجەكەۇلىنا ايتا قويىپ ەدىم، وزدەرىنىڭ ورتاق اكەلەرى تۋرالى ءسوز بولىپ وتىرعانداي: «تولەننىڭ ەكى اكەسى ەمەس، ءۇش اكەسى بار. حالىق، سالىق، ابدىك دەگەن. كەزىندە «تولەننىڭ اكەسى قايتىس بولدى» دەپ كوڭىل ايتۋ بەرگەندە، «وسى سەنىڭ قانشا اكەڭ بار؟» دەپ سۇراعانبىز. ءۇش اعايىندى كىسىنىڭ ورتاسىنداعى ءبىر بالا عوي. سوندا ءبارى مەنىڭ بالام دەپ ماقتانعان. بۇل وتە جاقسى قازاقى مىنەز»، – دەپ راحاتتانىپ تۇرىپ كۇلىپ الدى.

تاعدىر دەگەنىڭىزدە ادام ءتۇسىنىپ بولمايتىن ءبىر جۇمباق سىردىڭ بارى تەگى راس. وڭكەي جەتىمنىڭ ورتاسىنداعى ءۇش اكەسى بار ادام كەيىنگى ومىرىندە دە شومىشتەن قاعىلعان جوق. كەڭەس زامانىندا ورتالىق كوميتەتتىڭ، ال تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ جىلى كابينەتتەرىندە جاۋاپتى قىزمەتتەر اتقاردى. ارينە ءۇش اكەسى بولعاندىعىنان ەمەس، قاي-قاي ورتادا دا ءوزىنىڭ تەگى مەن تابيعاتىنان دارىعان سۇيكىمىن جوعالتپاعاندىعىنىڭ ارقاسىندا دەسەك، قاتەلەسەقويماسپىز.

ادەبي گازەتتە اعامىزبەن باسشى، قوسشى بولىپ، ەكى جىلداي بىرگە قىزمەت ىستەدىك. جازۋشىلار وداعىنىڭ حاتشىسى بولعان كەزىندە دە تاڭەرتەڭ فويەدە امانداسىپ، كەشكە سىرتقى ەمەن ەسىكتىڭ الدىندا قوشتاسىپ جۇردىك. سول كەزدە مەن پىسىقتىعىما بولا ما، ايتەۋىر «لەنينشىل جاس» گازەتىنە باس رەداكتورلىققا ۇسىنىلا قالدىم. جازۋشىلار وداعىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى قالداربەك نايمانباەۆ ەرتەلەتىپ قولىمدى قىسىپ، قۇتتىقتاپ تا قويعان. سونىڭ ارتىنشا قۋانىش سۇلتانوۆتىڭ كابينەتىندە بولعان جيىننان كەلگەن تولەن ابدىك: ء«بارىمىز قۋانىش سۇلتانوۆتىڭ اماندىعىن موينىمىزعا بۇرشاق سالىپ تىلەيمىز»، – دەي قالىپتى. سويتسەم مەن ءالى جاس ەكەم، ەگەر باس رەداكتور بولىپ كەتسەم، جەرلەس اعامىزعا ءسوز كەلەدى ەكەن-مىس.سول تولەن ابدىك بار ساقتىعىن ۇمىتىپ، تەلەديداردا ءجۇرىپ جاتقان جەر ماسەلەسىنە قاتىستى قىپ-قىزىل داۋدىڭ ورتاسىنان تابىلىپ وتىر. باياعى گورباچەۆتىڭ زامانىندا ماسكەۋدە توتەنشە جاعداي بولعاندا دا وسىلاي ءبىر شامىرقانعانىن كورىپ ەدىم. ءوزى باسقاراتىن «قازاق ادەبيەتى» گازەتىنىڭ كەزەكتى سانى دايىندالىپ جاتقاندىقتان، الگى گكچپ دەگەن ماسەلەنى اينالىپ وتۋگە مۇمكىندىك بولماي تۇرعان. ء«اي مىناۋ ۇندەمەي ارتىن باعاتىن تۇسىنىكسىز نارسە ەكەن»، – دەپ جان اۋىرتا قاباق شىتىنعانى ەسىمدە. ءقازىر دە ءتۇرلى-تۇستى ەكراننان: «جەردى ساتۋعا بولمايتىنىنىڭ ءبىر سەبەبى…»، – دەپ قينالا سويلەپ وتىر. ويىما ورالحان بوكەيدىڭ: «بۇگىنگى كەيىپكەر ەسىكتەن كىرىپ، تەرەزەدەن شىعىپ كەتۋى كەرەك»، – دەگەن ءسوزى ءتۇستى. ء«بارى ءوز تارتىبىمەن جۇرسە، ءبارىن ىشكە ساقتاي بەرسە، ادامنىڭ جۇرەگى جارىلىپ كەتپەي مە؟!» – دەپ ەدى تاعى. سودان كەيىن نەگە ەكەنى بەلگىسىز، الدە قاتارلاسى بولعاننان كەيىن اۋزىنا ءتۇستى مە: «مىسالى مەنىڭ ينفاركت الا قويۋىم ەكىتالاي، ينفاركت السا مەنەن بۇرىن تولەن ينفاركت الادى»، – دەپ قالدى. راسىندا دا 1942 جىلى 4 قىركۇيەكتە تۋعان تولەن ابدىك ەلۋ جاسقا تولار-تولماستان بۇرىن جۇرەكتەن ءبىر قۇلاپ تۇردى. 1943 جىلى 28 قىركۇيەكتە تۋعان ورالحان بوكەي سودان كەيىن، ول دا ەلۋگە ەندى تولعالى تۇرعاندا الىس ءۇندى جەرىندە ينفارك الدى. ەگەر ۇيقىدا جاتپاعاندا ءتىرى قالۋى دا مۇمكىن ەدى. «ينفاركت العاندا، ادامعا ءبىر ساعات ۋاقىت بەرىلەدى» دەگەن ءسوز بار. تولەن ابدىكتىڭ «قازاق ادەبيەتى» گازەتىندە باس رەداكتور بولىپ جۇرگەندە قالاي ينفاركت العانىن جۇرگىزۋشىسىنىڭ اۋزىنان ەستىگەم. سونداعى جاعدايدى قيالاتىپ اكەلىپ، وزىنەن سۇراۋدىڭ ءساتى كەلدى.

«1990 ءيا 91 جىلدىڭ ءبىرى بولار. كۇنى ەسىمدە جوق، ۇمىتپاسام، كوكتەم ايى بولاتىن. الدەبىر شارۋامەن ورتالىق كوميتەتكە بارعانمىن، ليفتكە مىنگەندە، جاعدايىمنىڭ ناشار بولعاندىعى سونشا، جوعارىعا جەتە المايتىنىمدى ءبىلدىم دە، قايتا ءتۇسىپ ماشيناعا وتىردىم. شوپىرىم – ءوزىڭ بىلەتىن ماحامبەت. جۇرە بەرە، اۋا قاجەت بولدى ما، ەسىكتى اشىپ، سول ساتتە ەسىمنەن تاندىم. ەسىمدى جيعاننان كەيىن، ماحامبەتكە «اۋرۋحاناعا تارت» دەدىم. ماحامبەت بىردەن ەمحاناعا الىپ كەلدى. سول جەردەن دارىگەرلەر «جەدەل جاردەم» شاقىرىپ، مەنى اۋرۋحاناعا اكەتتى. ءالى ەسىمدە، قاتتى قينالىپ، ەشتەڭەگە قارسىلاسۋعا شامام كەلمەي، كىرەرلى-شىعارلى جاعدايدا جاتقانمىن. «وتكرىۆايتە گلازا» دەگەن ءبىر داۋىستان كوزىمدى اشتىم. اق حالات كيگەن ورىس جىگىتى ماعان تونە ءتۇسىپ، ىشقىنا: «وتكرىۆايتە گلازا!» دەيدى ايقايلاپ. كەيىن ءبىلدىم، شەكارادا جاتقان كەزدە، كوزدى اشۋدىڭ ءوزى، بولماشى بولسا دا، ورگانيزمنىڭ قارسىلىعىن كوتەرەدى ەكەن. وزگەنىڭ ءومىرى ءۇشىن جانۇشىرا ايعايلاعان سول جىگىتتىڭ كىم ەكەنىن بىلمەيمىن. ءبىراق ۇنەمى ەسىمە الىپ وتىرامىن»، – دەگەن جاۋاپ الدىم.

سونداي ءبىر نارسەلەر ويىمنان جۇگىرىپ ءوتىپ: «ول كىسى ءسىرا جەر ماسەلەسىن تالقىلاعان ءبىر تەلەحابارعا شاقىرىلعان بولار»، – دەپ بولجام جاساپ تا ۇلگەردىم. «وتقا دا، سۋعا دا سالاتىن اعالارىمىز عوي»، – دەگەن وي دا باسىما جارىسا كەلدى. سودان اۋىزعى بولمەگە شىعىپ قاراسام، تەلەديداردا سويلەپ وتىرعان تولەن ابدىك ەمەس! بولىپ جاتقان «قازاقستان» تەلەارناسىنداعى اعامىزدىڭ كىتابىنىڭ اتى بەرىلگەن «پاراسات مايدانى» اتتى تەلەباعدارلاما ەكەن! وندا سويلەپ وتىرعان جازۋشىنىڭ ۇلى دارحان ابدىك بولىپ شىقتى! تەك بوياۋى ءسال قويۋلاۋ دەمەسەڭ، تۇپ-تۋرا اكەسىنىڭ جۇمساق قوڭىر داۋىسى باياعى!

دۋلات اعامىز ەستىسە: ء«تۇرى ۇقساپ تۋعاندى كورۋشى ەدىك، داۋىسى ۇقساپ تۋعاندى ءبىرىنشى رەت كورۋىمىز» دەپ ازىلدەر مە ەدى، كىم ءبىلسىن. مۇنىم ەندى دەتەكتيۆكە ۇقساپ كەتسە دە ايتايىن، ادامنىڭ داۋىسى دا ساۋساقتارىنىڭ ءىزى سياقتى بىر-بىرىنە ەش ۇقسامايتىن كورىنەدى. مىسالى، كەڭەس زامانىنان بەرى كەلە جاتقان تەلەفونعا قويىلاتىن جاسىرىن تىڭداۋ قۇرالدارى تەك كەرەك داۋىس شىققاندا عانا ىسكە قوسىلاتىن بولىپتى.

«تولەننىڭ وسى بالاسى جاقسى جىگىت بولىپ ءوستى» دەگەندى ءوز قۇلاعىمىزبەن ەستىدىك. قارلىعاش ەسىمدى قىزى، الماس جانە دارحان اتتى ەكى ۇلى بار. ال ءوزى ءۇش اكەلى بولسا دا جالعىز وسكەنىن جوعارىدا ايتتىق. جالعىزدىقتىڭ اڭگىمەسى جازۋشىنىڭ «اكە» پوۆەسىندە كورىنىس تابادى. اۆتوردىڭ قاي زاماننىڭ ءتولى ەكەنىن ەسكەرسەك، بۇل دا ءمان بەرەتىن نارسە. قازاقتا وتىزىنشى، قىرىقىنشى جىلدارى تۋعانداردىڭ كوبى جالعىز. ءبىر ءولىپ، ءبىر تىرىلگەن قازاقتىڭ تاسماڭداي تاعدىرىن وسى بۋىن ارقىلى ەلەستەتۋگە بولادى. تولەن ابدىكتىڭ «توزاق وتتارى جىمىڭدايدى» اتتى حيكاياتىن وسى ۇرپاق وكىلىنىڭ ساناسىندا ينستينكت ارقىلى تۋىنداعان سيمۆولدىق شىعارما دەۋگە كەلەدى. ول بۇل تۋىندىسىن وتكەن عاسىردىڭ جەتپىسىنشى جىلدارى جازىپتى. قازاقتىڭ تاعدىرىن ءۇندىنىڭ تايپاسىنا تەلىپ كورسەتكەن. استارىنان قورقىپ، ءبىر دە ءبىر جۋرنال باسپاي قويعان. جيناققا شىققان سوڭ، اڭىزعا اينالعان. ونىڭ كەيىپكەرى ءبىر تايپادان امان قالعان جالعىز. وتىز ەكىنشى جىلعى اشتىقتا ءبىز دە سول كەپتى كيە جازدادىق. سول جىلداردى قامتىعان «اكە» اتتى پوۆەسىندە بالاعا «سەن انانى ىستەمە»، «سەن مىنانى ىستەمە» دەگەن تىيىم سوزدەر كوپ ايتىلادى. بالانىڭ تاراپىنان «باسقالار ىستەگەندى، مەن نەگە ىستەمەيمىن؟» دەگەن سۇراق تۋادى. سوندا: «سەن – اتادان جالعىزسىڭ»، – دەيدى. وسى ەپيزودتا جازۋشىنىڭ ءوز ومىرىنە قاتىستى بىردەمە بار ما دەپ ويلادىم. ء«بىر اكە، ءبىر شەشەدەن قانشا بالا بولىپ وستىڭىزدەر؟» دەپ سۇراعانىم سودان ەدى.

«قازاق حالقىنىڭ باسىنا تۇسكەن قاسىرەتتى وقيعالاردىڭ از بولماعانى بەلگىلى. اسىرەسە، 20 عاسىرداعى ازامات سوعىسى، اشتىق، رەپرەسسيا، جاھاندىق سوعىس – وسىنىڭ ءبارى ەلىمىزدى قاتتى كۇيزەلتتى. ونىڭ ءبارىن قامتىپ جازۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان ۇلتتىڭ تاعدىرىن ءبىر وتباسىنىڭ تاعدىرىمەن بەرۋ الەمدىك ادەبيەتتە بار ءۇردىس. مەن دە وسى ءتاسىلدى پايدالانىپ، ءبىر وتباسىنىڭ ءومىرى ارقىلى الگى تراگەديالاردى قامتۋعا تىرىستىم. كوپ بالالى وتباسى كەساپات كەزەڭدەرگە ءبىر-بىر بالادان قۇرباندىق بەرۋگە ءماجبۇر بولىپ، اقىرىندا جالعىز بالانىڭ بەتىنە قاراپ قالتىراپ وتىرعان شاڭىراق ارقىلى قازاق حالقىنىڭ ءوز جەرىندە ازشىلىققا ۇشىراپ پۇشايمان بولعان ءحالىن كورسەتكىم كەلدى. ءبىراق جاقسى يدەيانىڭ ءبارى كوركەم ادەبيەت ەمەس، ونىڭ ءبارىن ۇلتتىق ەرەكشەلىكتەرمەن ايشىقتالعان، وقىرماندى سەندىرەتىن شىنايى وبرازدار ارقىلى، ادامنىڭ جان دۇنيەسىن اشا الاتىن سيتۋاتسيالار ارقىلى كورسەتۋ كەرەك. وسى جاعىنا باسا نازار اۋدارعان بولۋىم كەرەك. كەيىپكەرلەردىڭ ءبىرسىپىراسىنىڭ ءپروتوتيپى اۋىلدا بار ادامدار. اكە – مەنىڭ ءوز اكەم. مىنەز-قۇلقىن سول كۇيىندە بەردىم. ءوز ومىرىمنەن العان ەپيزودتار دا بار. مەنىڭ جالعىز بالا ەكەنىم دە راس»، – دەدى الداعى كۇزدە ءوزى دە جەتپىستىڭ جەتەۋىنە كەلەتىن قالامگەر.

ء

سويتىپ جالعىزىلىكتى بولىپ وسكەن جازۋشىنىڭ ۇرپاعىن ۇزبەي جالعاپ وتىرعان دارحان قانداي ازامات بولىپ ءوستى دەسەڭىزشى. ول تەلەديدارعا شىققاندا بارشا كورەرمەن تاقىمىن قىسىپ وتىراتىنداي ەلەستەيدى. اكەسى ەلگە تانىمال بالا كورەرمەننىڭ كوڭىلىن سىرت قاراعانداعى ۇياڭداۋ كەيپىمەن جانە كۇمبىرى كەرىم قوڭىرلاۋ داۋىسىمەن العان سياقتى. ءبىراق ويىنداعىسىن شامىرقانىپ ايتقاندا، اقيقاتتىڭ توبەسىنەن تۇسەدى. نە ايتسا دا اكەسى قۇساپ تازا كوڭىلىمەن، ىنتى-شىنتىسىمەن ايتادى. سوندايدا ءوز باسىم: «تۇپا-تۋرا اكەسى عوي» دەپ سۇيىنەم دە وتىرام. تولەن ابدىك اكە رەتىندە وسىنداي ينتەللەكتۋال ۇل وسىرسە، جازۋشى رەتىندە دە كەيىپكەرلەرىن ينتەللەكتۋالدى ديسكۋسسياعا باتىل بويلاتقان قالامگەر.

«ادامداردىڭ ءبارى ءبىر قالىپتان شىققانداي ويلاپ، ينكۋباتوردىڭ بالاپاندارىنداي ءبىر تەكتەس شىعارمالار تۋدىرىپ جاتقان زاماندا جان شوشىتاتىن اڭگىمەنى بۇل كىسى قايدان جازدى؟» دەگەن سۇراق قۇلاعىمنىڭ تۇبىندە كوپتەن ىزىڭداپ ءجۇر ەدى. جاقىندا سونىڭ ءبارىن جيناقتاپ، ەتەنە جۇمساق قوڭىر داۋىسىن الدىمەن ۇيالى تەلەفوننان ءبىر ەستىپ الدىم دا، ەلەكتروندى پوشتاسىنا سالىپ جىبەردىم. ءۇشبۋ حاتىمنىڭ باسىندا: «سىزگە دومبىرانى كىم ۇيرەتتى؟ تارتقان كۇيلەرىڭىزدىڭ جازعان جازۋىڭىزعا اسەرى بولدى ما؟» – دەگەن سۇراق تۇردى. بۇل سۇراقتى قويعان سەبەبىم، كەڭەس ۋاقىتىندا مودەرنيزم، پوستمودەرنيزم اعىمدارى ادەبيەتىمىزدە بولماسا دا، سۋرەت پەن مۋزىكادا بولدى. ونىڭ ىشىندە كۇي ونەرىندە كوبىرەك كورىنىس تاپقانىن قازىرگىلەر ايتىپ ءجۇر. سونداعىم: ء«سىزدى سوتسرەاليزم تۇسىندا ينتەللەكتۋالدى پروزاعا اكەلگەن اڭىز اڭگىمەسى قوسا جۇرەتىن كۇيشىلىك ونەر ەمەس پە؟» – دەگىم كەلگەن. ەلەكتروندى پوشتاما جازۋشىدان: «دومبىراعا بالا كەزدەن اۋەس بولدىم. مەكتەپتە جۇرگەندە قاپانوۆ اعىباي، قاپاقوۆ امىربەك دەگەن مۇعالىمدەرىمىزدەن كۇي ۇيرەندىك. الماتىعا كەلگەننەنكەيىن قۇرمانعازى وركەسترىنىڭ دومبىراشىسى مۇحيتوۆ ساپاردان كوپ كۇي ۇيرەندىم. نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ سوڭىنان ەرگەن كەزدەرىمىز بولدى. ول كىسى 200 ادامنان تۇراتىن وركەستر ۇيىمداستىرىپ، سونىڭ قۇرامىندا وپەرا جانە بالەت تەاترىندا كونتسەرت بەردىك. جالپى، دومبىرانىڭ  مەنىڭ ومىرىمنەن الاتىن ورىنى ۇلكەن دەپ ايتۋىما بولادى. جان دۇنيەمە قاتتى اسەر ەتەتىن وقيعالار تۇسىندا ءوزىم دە كۇي شىعاراتىن ءبىر ادەت تاۋىپ العام. ءۇش كۇيىمدى («جارىق دۇنيە»، ء«تورت ءتۇتىن»، «قوسباسار») راديوعا جازىپ العان بولاتىن. كۇي تاقىرىبىنا جازعان «كورشى» اتتى اڭگىمەم، 2018 جىلدىڭ كوكتەم-جاز ايلارىنىڭ بىرىندە بولار، «قازاق ادەبيەتى» گازەتىندە جاريالاندى»، – دەگەن جاۋاپ كەلىپ ءتۇستى.

بۇل جاۋاپتان دا وزىمە كەرەك نارسەنى تاپپاعان سوڭ: «وزگەشە ويلاپ، وزگەشە جازاتىن «سوزاق اعىمىنا» قالاي قارايسىز؟ تاكەن ءالىمقۇلوۆ پەن اسقار سۇلەيمەنوۆ سىزبەن قانداي قارىم-قاتىناستا بولدى؟» – دەگەن تاعى ءبىر سۇراقتى جولداپ جىبەردىم. ونى قويعان سەبەبىم، وسى وڭىردەن شىققان قالامگەرلەردىڭ شىعارمالارىنا الگىندەي «يزمدەردىڭ» ۇشقىنى شىنىندا دا كۇي قۇدىرەتىنەن دارىعانداي اسەر ەتەتىن. توپىراعى تورعايلىق قالامگەرگە مۇنداي سۇراق قويۋ نامىسقا تيگەندەي دە كورىنۋى مۇمكىن. «بىزدەن نە، كىلەڭ رەۆوليۋتسيونەرلەر عانا شىعادى دەپ ويلاپ پا ەدىڭ؟» دەسە، نە دەيمىن؟ قالام ۇشىنا: «تۋعان توپىراعىڭىز تۋرالى دا ايتا كەتسەڭىز؟» – دەگەن ءبىر سۇراق سول قورقىنىشتان ىلىكتى. جازۋشى: «تۋعان جەرىم ەڭ ءبىر ارتتا قالعان، ەلەۋسىز، ەسكەرۋسىز جەردەي كورىنەتىن. وسە كەلە ءبىلدىم، مەن تۋعان تورعاي اۋدانى (كەيىن جانكەلدين اۋدانى بولىپ وزگەردى) ىبىراي التىنسارين العاشقى مەكتەبىن سالعان، 1916 جىلعى پاتشا ۇكىمەتىنە قارسى قارۋلى كوتەرىلىس بولعان، احمەت بايتۇرسىنۇلى، ءمىرجاقىپ دۋلاتوۆ سەكىلدى الاشتىڭ كوسەمدەرىنە وتان بولعان جەر ەكەن»، – دەپ ەلدىڭ ءبارى بەرەتىن جاۋاپپەن شىعارىپ سالدى. مەن قايتا-قايتا پىسىقتاپ قويماعان سوڭ:

«نەگە ەكەنىن ءوزىم دە بىلمەيمىن، تاكەن ءالىمقۇلوۆقا كەيىننەن دەن قويدىم. تاكەننىڭ «قاراويى» ىشىنەن ءبىر تال ءسوزىن الىپ تاستاۋعا بولمايتىن شەدەۆر»، – دەپ مەن ايتقان تاراپقا ءبىر باسپادى. «ال اسقار سۇلەيمەنوۆپەن دوس بولىپ بىرگە جۇردىك. اسقار سۇلەيمەنوۆ بويىنداعى ءبىلىمىن سارقىپ بەرە الماعان، ءوز جازعانى وزىنە تاياق بوپ تيگەن شەرمەندە»، – دەپ الدەنەدەن اڭىس اڭداتتى. بۇل سۇراقتىڭ توڭىرەگىندە دە انىق جاۋاپ الا الماعان سوڭ: «كوپ ۋاقىتىن ماسكەۋدە وتكىزگەن تاكەن الىمقۇلوۆپەن ارالاسپاسا ارالاسپاعان شىعار، ءبىراق قاتار جۇرگەن اسقار سۇلەيمەنوۆپەن ينتەللەكتۋالدى ادەبيەت تۋرالى اڭگىمەلەسپەۋى مۇمكىن ەمەس قوي»، – دەپ ءتۇيدىم.

تولەن ابدىكتىڭ شىعارماشىلىعىن قايتا-قايتا ينتەللەكتۋالدى ادەبيەتكە تەلىپ وتىرعانىمىزدىڭ ءبىر سەبەبى بار. ءقازىر مودەرن باعىتىنداعى كەيبىر كۇلىك-كۇلىك دۇنيەلەردەن وقىرماننىڭ بەتى قايتىپ قالدى. ونىڭ سىرىن بىلگىڭىز كەلىپ ويلانساڭىز، بۇگىنگى ادەبيەتىمىزدىڭ باستى دەرتى بولىپ وتىرعان تامىرسىزدىققا تاپ بولاسىز. نەگىزى ينتەللەكتىلىك دەگەن قوعام بويىنداعى دەرتكە كوز جۇمىپ قاراماۋ، دەندەگەن دەرتتىڭ ەمىن تابۋ جولىندا ىشتەي كۇيزەلۋ، ىشكى جان دۇنيەسىنەن جاۋاپ ىزدەپ ازاپتانۋ سياقتى ارەكەتتەردەن دە قۇرالسا كەرەك. حالقىمىزدىڭ جارتىسىنىڭ باسىن جۇتقان اشارشىلىق تاقىرىبىنىڭ كەشە دە، بۇگىن دە جەتكىلىكتى جازىلماۋى سول ينتەللەكتىنىڭ تومەندىگىنەن دەمەسكە شاراڭ جوق. مىسالى، كەيىنگى كەڭەس ادەبيەتىندە وسى اشارشىلىقتى جولىن تاۋىپ جازعان ەكى-اق جازۋشى بار ەكەن. اشارشىلىق كورىنىستەرى تاكەن ءالىمقۇلوۆتىڭ «قاراتاۋ» جانە تولەن ابدىكتىڭ «اكە» پوۆەستەرىندە حالىقتىق تراگەديا رەتىندە بەرىلەدى. تاكەن مەن تولەن وسى جاعىنان ەگىز، تاكەن مەن تولەن وسى جاعىنان رۋحتاس، تاكەن مەن تولەن وسى تۇرعىدان بىزگە ءقادىرلى! تاكەن اعانى ومىردەن ابدەن شارشاعان كەزىندە كوردىم. قارا كۇز بە ەكەن بىلمەيمىن، ايتەۋىر قار قاپالاقتاپ قالعان كەز. كوز بايلاناتىن كەشكى اپاق-ساپاق ۋاقىت. اياعىندا قوڭىلتاياق كيە سالعان باتىڭكە، باسىندا توبەسىندە شىمشىپ ۇستايتىن شوشاعى بار، دوڭگەلەك قىزعىلت قوڭىر تەلپەك. الاق-سالاق قالتاسىنان قىزىلقۇلاق ون سومدىقتى سۋىرىپ الىپ، ءبىر شارۋاعا جۇمسادى. جۇمساعان جاعىنا بارىپ كەلدىم دە، تاۋ ەتەگىندەگى ونەرجاي جاققا قاراي تاكسيگە وتىرعىزىپ جىبەردىم. قوبىزىنىڭ تەرىدەن ىستەلگەن بەسىگىن قازانعا سالعىزىپ قايناتىپ، قارا سورپاسىن ىشكىسى كەلگەن كەيىپكەرى بار ەدى-اۋ. ءبىر اۋىلدان ەكىنشى اۋىلعا جەتە الماي اشتان ولگەندەر تۋرالى تاكەن ءالىمقۇلوۆ تا جازدى، تولەن ابدىك تە جازدى. تاكەن ءالىمقۇلوۆقا قويا الماعان سۇراقتى، تولەن ابدىككە قويدىق: «اكە» پوۆەسىڭىزدەگى اشارشىلىق كورىنىستەرى ەلدەن ەستىگەن اڭگىمەلەرىڭىز بە؟».

جازۋشى: «تورعاي دالاسىنا ورنالاسقان ءبىزدىڭ ەلدى جەرگىلىكتى حالىق «وي» جانە «قىر» دەپ ەكىگە ءبولىپ جاتادى. ويى – تورعاي وزەنىنىڭ القابى، قىرى – وڭتۇستىك جاعى – جىلانشىق وزەنىنىڭ بويى. جىلانشىق بويى مالعا قولايلى، ءسال-پال بولسا دا قىسى جۇمساقتاۋ. كەزىندە قاراقوعا بولىسىنىڭ ورتالىعى بولعان. جۇرتتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، رەسەيدە رومانوۆتاردىڭ 300 جىلدىعى تويلانعاندا قازاق ەلىنەن اتتانعان، بۇگىنگى تىلمەن ايتقاندا، دەلەگاتسيا، سول جاقتا اس بەرۋ ءۇشىن، ەتى ءدامدى بولادى دەپ، جىلانشىق بويىنان 60-تان استام قوي الدىرعان. اۋدان ورتالىعىنان شالعايدا جاتقان سول جەردى مەكەندەگەن تۇرعىندار 32-جىلعى اشتىقتا قاتتى قىرىلدى. ءالى ەسىمدە، 50-51 جىلدارى، سوعىستان كەيىن ەل ەسىن جيناپ، كولحوزدىڭ  مالى كوبەيىپ، ءبىر اۋىل جىلانشىق بويىنداعى ايىرقۇمعا كوشكەنبىز. قۋ مەديەن دالا. كيىكتەن باسقا اڭ جوق. كۇزگە قاراي جۇرت قۇلاعان ۇيلەردىڭ توڭىرەگىن تازالاپ، توبەسىن جاۋىپ، قىسقا دايىندالا باستادى. سول كەزدە ءار ۇيدەن شىرىگەن، قيراعان دۇنيە-مۇلىكتەر كوپ شىققان. تەك قازان عانا قيراماعان. ءار ءۇيدىڭ ورىنىنان ءبىر-بىر قازان شىعىپ، ونى كەيىن جۇرتتىڭ ءبارى  پايدالانعانىن بىلەمىز. سويتسەك، بۇل اشتىقتا قىرىلعان اۋىل ەكەن. جۇرەگىمدى تىتىركەنتكەن العاشقى جاعداي سول كەزدەن باستالىپ ەدى. كەيىن اشتىققا بايلانىستى وتە اۋىر وقيعالار تۋرالى ەستىدىم. «اكە» پوۆەسىنە  وسىلاردى پايدالانعانىم راس»، – دەدى.بۇل جاۋاپ جازۋشى بولمىسىنان شىعارماشىلىق جان كۇيزەلىسىنىڭ سىلەمىن ىزدەگەن ويىمدى تەرەڭگە تارتتى. ونىڭ تۋىندىلارى الدەبىر اعىمدارعا ەلىكتەپ-سولىقتاۋدان تۋماعانىنا، ياعني تامىرسىز ەمەس ەكەنىنە كوزىم جەتە باستادى. «گەرمان گەسسەدەگى ادام-قاسقىر بەينەسى، پاۆەل ۆەجينوۆتەگى قاناتتى قىز وبرازى اسەر ەتتى مە، الدە؟» دەگەن سياقتى سۇراقتاردىڭ دا باسى اشىلا ءتۇستى. ءبىراق: «سوتسرەاليزم تۇسىندا  اتىن دا ەستىمەگەن، قاراسىن دا كورمەگەن اعىمعا قالاي تۇسكەن شىنىندا؟» دەگەن سۇراق ءبارىبىر مازا بەرمەي تۇر. نە كەرەك، «سول كەزدە ءسىز دە شەتەل شپيوندارى مەن ديسسيدەنتتەردىڭ شىلاۋىندا بولعان جوقسىز با؟» – دەگەننەن باسقا سۇراقتىڭ ءبارىن قويدىم. سوڭىنان وسى كىسى بىرنارسەنى تۇسىنبەي قالىپ جۇرمەسىن دەپ، وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا عانا جازىلعان «اڭىز شەرحان» اتتى ادەبي ەسسەمدى قوسا سالدىم. ارتىنان تىنىش وتىرماي: «سۇراقتارىمنىڭ استارىن ءتۇسىندىڭىز بە؟» – دەپ تاعى ءبىر مارتە تەلەفون سوققانىمدى قايتەرسىز. مەنىڭ شالالىعىمدى ۇناتسا دا، ۇناتپاسا دا تولەن ابدىكتىڭ ەتەنە جۇمساق قوڭىر داۋىسى ءبىر وزگەرگەن جوق. ول كىسىنىڭ قۋانعان، رەنجىگەن، شامدانعان، شامىرقانعان كوڭىل-كۇيى داۋىس ىرعاعىنا قالاي اسەر ەتكەنىن ءبىلۋ ءۇشىن ەلەكتروندى تۇردە جۇمىس ىستەيتىن ايرىقشا قۇرال كەرەك شىعار.

مەن بىلەتىن تولەن ابدىكتىڭ ءوزىن-وزى ىشتەي ۇڭگىپ جۇرەتىن كەزى كوپ بولادى. بۇل ونىڭ ءوز كەيىپكەرلەرىمەن تابيعاتىنىڭ ۇندەستىگىنەن بولار، بالكىم. جالپى ينتەللەكتۋالدى جازۋشى قوس-قوسىنان كىتاپ جازۋعا قۇمار بولمايدى جانە كوپ اسىعا دا بەرمەيدى. وندايلاردى قازاق ادەبيەتىنىڭ سىنشىلارى: «از جازسا دا ساز جازادى» دەپ الدەقاشان ءبىر بيىككە شىعارىپ قويعان. جاسىراتىن نەسى بار، ولاردىڭ اراسىندا «تالانتتى جالقاۋلار» دا، «ينتەللەكتۋالدى جالقاۋلار» دا از ەمەس. ءبىراق، تولەن ابدىكتىڭ شىعارمالارى قىدىرىستان قولى بوساعاندا عانا جازىلعان ءبىر جارقىلى ىشىندەگى دۇنيەلەرگە ەش ۇقسامايدى. ونىڭ شىعارمالارى قوعام بولىپ جاۋابىن ىزدەگەن مازاسىز سۇراقتار مەن ازاپتى ويلاردىڭ جەمىسىندەي كورىنەدى دە تۇرادى. تورعاي دالاسىن توزعىنداتا شاپقان كيىك كەيىپتەس بۇل ادام مۇنداي شەرلى تاقىرىپتاردى بەكەر قوزعاپ جۇرگەن جوق. وسىنىڭ ءبارىن ەكشەي كەلىپ: «سوندا بۇل تەگەۋرىندى ديسكۋسسياعا قۇرىلعان ينتەللەكتۋالدى پروزاعا قايدان كەلدىڭىز؟» دەگەن سۇراقتى توتەسىنەن قويدىم. قىبىن قالاي تاپقانىمدى بىلمەيمىن، جازۋشى ەندى اشىلدى.

«الپىسىنشى جىلداردىڭ اياق كەزىندە، ءبىزدىڭ ادەبيەتكە كەلگەن تۇسىمىزدا، ەلدە – الەۋمەتتىك سانادا، ادەبيەت پەن ونەردە – ويانۋ پروتسەسى بولعانى بەلگىلى. سول كەزدەگى اۆانگارديست اقىن-جازۋشىلاردى «شەستيدەسياتنيكي» دەپ اتاعانى ەسىمىزدە. تەمىر شىمىلدىقتىڭ اراسىنان الەمدەگى ءار ءتۇرلى جاڭالىقتار دا تام-تۇمداپ جەتىپ جاتاتىن. الەمدىك ادەبيەتتىڭ ۇزدىك تۋىندىلارىن، ءبىر كەزدەگى تيىم سالىنعان شىعارمالاردى وقۋعا مۇمكىندىك تاۋىپ جاتتىق. ومىرگە ريزا ەمەستىك، نارازىلىق كوڭىل كۇيى ورناي باستادى. قىسقاسى، سول كەزدەگى جاس جازۋشىلاردىڭ قالىپتاسۋىنا  الەمدىك ادەبيەت ىقپال ەتتى دەپ ايتۋعا بولادى. مەن نەگىزىنەن ەكى باعىتتا جازامىن. ءبىرى – رەاليستىك باعىت: «اكە»، قايىرسىز جۇما»، ء«ولارا» رومانى، تاعى دا باسقا ءبىراز شىعارمالارىم وسى باعىتتا. ەكىنشىسى – فيلوسوفيالىق باعىت: «اقيقات»، «وڭ قول»، «پاراسات مايدانى»، بالكىم «توزاق وتتارى جىمىڭدايدى». سەنىڭ ينتەللەكتۋالدى پروزا دەپ وتىرعانىڭ وسى سوڭعىسى شىعار. اڭعالداۋ، ءبىراق جانى تازا قاراپايىم ادامداردى جازۋ – ۇلتتىق سيپاتىمىزدى انىقتايتىن كەرەك نارسە ەكەنى بەلگىلى. ءبىراق جوعارعى دەڭگەيدە ويلاي الاتىن، كوزى اشىق، ءبىلىمدى ادامدار دا ۇلتتىڭ اجىراماس ءبىر بولىگى. ولاردى دا جازۋ كەرەك. فيلوسوفيالىق باعىتتا بىردەڭە جازساڭ، سونداي ادامداردى قاجەت قىلاسىڭ. ولاردىڭ جان دۇنيەسىندەگى قايشىلىقتار دا كۇردەلىرەك».

ەكى ادام اڭگىمەلەسىپ كەلە جاتىپ، ويلارى ءبىر جەردەن شىعا كەلگەندە التىن تاپقانداي ەكەۋى دە قۋانىپ كەتۋشى ەدى. ارى-بەرى حات الىسىپ وتىرىپ ويىمىزدىڭ توقايلاسا كەتكەن جەرى وسى بولدى-اۋ دەيمىن. ەكەۋارا شەرتىسكەن سىر ءبىزدى، بالكىم وسى جولداردى وقىپ وتىرعان وقىرماندى دا، جازۋشىنىڭ اتىن بۇكىل قازاققا جايعان «وڭ قولعا» جاقىنداتا ءتۇستى. شىنىندا دا «وڭ قول» جازۋشىنىڭ اتىن اڭىزعا اينالدىرعان اڭگىمە بولعانىنا جەتپىسىنشى جىلداردىڭ ورتاسىنان بەرگى بىرنەشە بۋىن وقىرماننىڭ ءبارى كۋا. سولاردىڭ ىشىندە 1978 جىلى مەكتەپ بىتىرگەن مەنىڭ سىنىپتاستارىم دا بار. ايتپاقشى سونى بىلتىرعى جازدا وتكەن قىرىق جىلدىق كەزدەسۋىمىزدە نەگە ايتپادىم ەكەن دەپ، ءقازىر عانا ءىشىم قىلپ ەتىپ وتىر. ءبىراق ول كەزدەسۋگە مەنىڭ انا قۇرمانجان دەگەن سىنىپتاس دوسىم الدەبىر ءمىنايى سەبەپپەن كەلە الماي قالىپ ەدى-اۋ.

سول مەكتەپ بىتىرەردەن ەكى-ۇش جىل بۇرىن جازعى كانيكۋلدا ادەتتەگىدەي جۇگەرى القابىن ارام شوپتەن تازارتۋعا بارعانبىز. مەن ساباقتان باس المايمىن، قۇرمانجان ساباققا مۇلدەم قارامايدى، ءبىراق ەكەۋمىز دوسپىز. سىنىپتاس قىزداردىڭ بىرەۋى ۇيىنەن كىتاپ سياقتى بولىپ شىعاتىن «جالىن» الماناعىن الىپ كەلدى. الگى جۋرنال قولدان قولعا تيمەي كەتتى دە، اينالىپ-اينالىپ كەلىپ قۇرمانجاننىڭ قولىنان تابىلدى. ماعان وقىسىن دەپ اكەلگەن جۋرنالدى اناۋ ءبىر اكەتىپ، مىناۋ ءبىر اكەتىپ، اقىرى ءومىرى كىتاپ وقىمايتىن قۇرمانجاننىڭ قولىنان كورگەنىمدە شالقامنان تۇسە جازدادىم. ء«اي، اكەل، ءوزىم وقيمىن» دەسەم، «تۇرا-تۇرشى، مەن باستاپ قويدىم» دەيدى. سونداعى ءبارىنىڭ اڭىز ەتىپ ايتىپ، بىرىنەن-بىرى جۇلىپ اكەتىپ وقىپ جۇرگەندەرى تولەن ابدىكتىڭ وسى «وڭ قول» اتتى اڭگىمەسى ەدى.

«وڭ قولدى» وقىپ قۇرمانجان ءبىر تۇڭعيىق ويعا كەتتى. وسىعان دەيىن دۇرىس وقىماعان بالا وسىدان كەيىن دۇرىس وقىپ كەتتى دەسەم وتىرىك بولار. الايدا ساباق وقىماعانىمەن قويماي قىزداردى كەلەكەلەپ جىلاتىپ جۇرەتىن ادەتىن كىلت دوعاردى. ونىڭ جان دۇنيەسىندە قانداي توڭكەرىس بولعانىن بىلمەيمىن، ال كوپ وقىرماننىڭ ويىندا ءبىر توڭكەرىستىڭ بولعانى اقيقات شىندىق. ەگەر سول وقىرمان قازىرگى كەزدە كىتاپ بەتىن اشپاي كەتسە، گازەت-جۋرنال وقىماي قويسا، ءتىپتى تەلەديدار قاراۋعا دا قۇلقى بولماسا، وعان ونىڭ تۇك تە كىناسى جوق. مىناۋ جار باسىنداعى جاربيعان ۇيگە دەيىن جاھانداسقان پوستمودەرنيزم زامانىندا ءوز ىشىنە ءوزى ءتۇسىپ كەتكەن مۇڭلىقتاردى قاناعاتتاندىراتىنداي، ولاردىڭ مىڭ سان سۇراقتارىنا جاۋاپ تاباتىنداي، كۇردەلى وزگەرىسكە تۇسكەن جاندۇنيەلەرىندەگى سەزىم قىلىن شەرتەتىندەي تاقىرىپتاردى تەرەڭدەپ قامتىماي جاتقان ءوزىمىز كىنالى شىعارمىز. ءيا، سونىمەن «وڭ قول» قالاي تۋىپ ەدى؟

«ستۋدەنت كەزىمدە يتالياندىق پسيحياتر چەزارە لومبروزونىڭ «گەنيالنوست ي پومەشاتەلستۆو» دەگەن كىتابىن وقىعان ەدىم. سوندا  جۇيكەسى اۋراتىن جاس قىزدىڭ  ءوز بەتىنشە ارەكەت قىلاتىن سول قولى تۋرالى جازىلعان. ونى تۇلعانىڭ ەكىگە جارىلۋى دەيدى. كەيىن پسيحياترلارمەن اڭگىمەلەسىپ وسى ماسەلەنى ءبىراز زەرتتەدىم. مەنىڭ عىلىمي نەگىزدەرگە سۇيەنىپ جاساعان يدەيام مىناۋ: ادام وزىنە دەيىنگى جانە وزىنەن كەيىنگى ۇرپاقپەن تىكەلەي بايلانىستى. سەنىڭ بويىڭداعى مىنەز-قۇلىق، ءتۇر-سيپاتىڭ – اتالارىڭنىڭ، اكە-شەشەڭنىڭ بويلارىنان ساعان دارىعان ميراس. ياعني سەن سولاردىڭ جالعاسىسىڭ. سەنىڭ دە ساناڭداعى قۇبىلىستار، ويلار، پيعىلدار  كەيىنگى ۇرپاقتىڭ ساناسىنا مۇرا بولىپ قالادى. ونى گەنەتيكالىق جاد (پاميات) دەيدى. جۇمىرتقاسىنان جاڭا عانا شىققان كىپ-كىشكەنتاي تاسباقا بىردەن تەڭىزگە قاراي جۇگىرەدى. نەگە جۇگىرۋ كەرەك ەكەنىن جانە تەڭىزدىڭ قاي جاقتا ەكەنىن گەنەتيكالىق جاد ارقىلى جاقسى بىلەدى. المانىڭ ساناسىنداعى ءوزىن-وزى ءولتىرۋ يدەياسى دا – ونىڭ ارعى اتالارىنىڭ ءبىرىنىڭ ورىندالماي قالعان جوسپارى. گەنەتيكالىق جاد ارقىلى المانىڭ ساناسىندا ويانىپ وتىر. بۇدان تۋاتىن قورىتىندى ءبىز ءوزىمىزدىڭ ىس-ارەكەتىمىز ءۇشىن عانا ەمەس، ىشكى ويلارىمىز ءۇشىن دە، ىشكى پيعىلدارىمىز ءۇشىن دە جاۋاپ بەرەمىز. ويتكەنى جامان پيعىل گەنەتيكالىق جاد ارقىلى ۇرپاعىڭا بەرىلۋى مۇمكىن. سەنىڭ جامان پيعىلىڭنان ۇرپاعىڭ زارداپ شەگۋى مۇمكىن. الايدا مەنىڭ بايقاعانىم، بۇل يدەيادان گورى،  وقىرمان ءۇشىن  دارىگەر جىگىت پەن ناۋقاس قىزدىڭ اراسىنداعى سۇيىسپەنشىلىك ءبىرىنشى ورىنعا شىعىپ كەتكەن سەكىلدى».

بۇل جەردەگى باس كەيىپكەر المانىڭ باسىنداعى جاعداي جونىندە ايتىلىپ وتىرعان ءسوز ساناڭدى سەلت ەتكىزەدى، سەلك ەتكىزەرلىكتەي دە مانگە يە. «وڭ قولدىڭ» ارتىقشىلىعى دا سوندا، ۋاقىت وتكەن سايىن تاپ قازىرگى ساتكە ارنالىپ جازىلعانداي جارقىراي ءتۇسىپ وتىر. تاپ بۇگىنگى كۇنى قاۋىم بولىپ جاۋابىن تاپپاي وتىرعان شەتىن ماسەلەگە جازۋشى وسىدان قىرىق جىل بۇرىن جاۋاپ بەرىپ قويعان سياقتى ەلەستەيدى. ال ەندى «وقىرمان ءۇشىن ماحاببات ماسەلەسى ءبىرىنشى ورىنعا شىعىپ كەتكەن سەكىلدى» دەگەنى ءجاي عانا كۇمان. ايتپەسە وسىدان قىرىق جىل بۇرىن بالا كۇنىمىزدە وقىعانىمىزدا دا ءبىزدى وڭ قولى وزىنە باعىنباعان قىزدىڭ باسىنداعى جۇمباق سىر قاتتى تولعاندىرعان. كۇنى كەشە عانا «پاراسات مايدانىنىڭ» الەمدەگى ەڭ كوپ تارالعان التى تىلگە اۋدارىلۋىنا بايلانىستى جازۋشىدان سۇحبات العان شەتەلدىكتەر دە ونىڭ شىعارمالارىنان ماحاببات ماشاقاتىن ىزدەمەگەنى بەسەنەدەن بەلگىلى. ارى-بەرىدەن سوڭ جازۋشىنىڭ اتىن اڭىزعا اينالدىرعان دا باسقا ەمەس، بىر-بىرىنە ساباقتاس وسى «وڭ قول» مەن «پاراسات مايدانى» دەر ەدىك.

مىنە، ءبىز دە زامانىنا ساي ەلەكتروندى پوشتا ارقىلى بايلانىسساق تا، بەيىمبەت ءمايليننىڭ «شۇعانىڭ بەلگىسى» پوۆەسىندەگى ەكى جولاۋشى قۇساپ كوزدەگەن جەرىمىزگە جەتىپ تە قالدىق. «انە كورىندى»، «مىنە كورىندى» دەگەن بەلگى ءبىز ايتپاساق تا قالىڭ وقىرمانعا بۇرىننان تانىس بولاتىن. قازاق ادەبيەتىنە پاراساتتى پروزانى اكەلگەن تولەن ابدىكتىڭ ەسىمى بۇگىنگى كىتاپ وقىلمايدى دەگەن زاماننىڭ وزىندە دە وقىرمان اراسىندا ءالى دە اڭىز بولىپ ءجۇر، بولا دا بەرەدى دەپ ويلايمىز. تەك ءبىر ەسكەرەتىن نارسە، بۇگىندە قولىنا قالام ۇستاعان ادامدى عانا پوستمودەرنيست بولۋعا ءتيىس دەپ ويلاماي، وقىرماندى دا «پوستمودەرنيست وقىرمان» دەپ تانىساق، ءوزارا سىي-قۇرمەتىمىزدىڭ ارتا تۇسەرىنە كۇمان جوق.

ايتپاقشى، سول باياعى بالا كۇنىمىزدە جازۋشىنىڭ «وڭ قول» اڭگىمەسى شىققان الماناحتى كەيىن تاپپاي قالدىق. سۇراستىرا كەلگەنىمىزدە ەڭ سوڭعى قولىنا ۇستاپ جۇرگەن قۇرمانجان دوسىمىز ەكەنىن بىلدىك. «ۇيدەگى كوپ كىتاپتىڭ ىشىندە جاتىر ەدى، بىرەۋ الىپ كەتكەن بە، جوق»، – دەدى ول. ونىڭ وزىنە دە، سوزىنە دە سەنبەي بارىپ بىرگە قاراسقانىم دا ەسىمدە. ءوزىنىڭ اۋزىن تولتىرىپ ايتقانىنداي، ۇيلەرىندە ءبىراز كىتاپ بار ەكەنى راس بولىپ شىقتى. ءار سىنىپقا ارنالعان الگەبرا، ماتەماتيكا، حيميا، بيولوگيا، قازاق ءتىلى، تاريح، تاعى دا باسقا تولىپ جاتقان ەسكىلى-جاڭالى كىتاپتار. شىنىندا دا ول كىتاپتاردىڭ اراسىندا تولەن ابدىكتىڭ «وڭ قول» اتتى اڭگىمەسى باسىلعان «جالىن» الماناعى جوق ەكەن. وسىعان قاراپ، ءار جازۋشى «وڭ قول» سياقتى ءبىر-بىر اڭگىمە جازسا، بۇكىل قازاقتى الەمدەگى كىتاپتى ەڭ كوپ وقيتىن حالىققا اينالدىرىپ جىبەرۋگە بولادى ەكەن-اۋ دەپ ويلادىم. اڭىز تولەن ابدىكتىڭ ەڭ ۇلكەن باقىتى دا سول شىعار، كىم بىلگەن.

ء

بىراق مەنىڭ ويىمدا باسقا نارسە تۇر. كوز الدىما دا باسقا نارسە ەلەستەيدى. تورعاي توپىراعى تۋرالى ويلاعاندا بۇل جايتتىڭ ەسكە تۇسپەۋى مۇمكىن ەمەس. وسىدان بىرەر جىل بۇرىن بۇل جاڭالىققا ءبارىمىز شوشىنا قۇلاق تۇردىك.  جازۋشىنىڭ تۋعان جەرىندە شىبىنداي قىرىلعان ادامداردىڭ تاعدىرىن كيىكتەر قايتالادى. جانگەلدين اۋدانىنىڭ اۋماعىندا قىناداي قىرىلعان سول كيىكتەر نەنىڭ قۇربانى؟! تورعاي دالاسىن توزعىنداتا شاپقان كيىك كەيىپتەس قالامگەر سول كۇندەرى نەندەي كۇيدە بولدى ەكەن؟!.

تەلەديدارعا قاراسام، جازۋشىنىڭ ۇلى جۇرگىزگەن حابار الدەقاشان ءبىتىپ قويىپتى. ونىڭ ورنىن جاڭا زاماننىڭ شات-شادىمان اۋەنى باسىپتى. بالاسىن اكەسىمەن شاتاستىرىپ العانىم ءبىر قىزىق بولدى. «دۇرىس قوي»، – دەدىم ىشتەي ءبىر شۇكىرشىلىككە كەلىپ. ادام ادام بولىپ قالعان جەردە، پاراسات مايدانى تاۋسىلماق ەمەس.

«اق جەلكەن» جۋرنالى، №2
اقپان، 2019


كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=10&id=953354

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە ءجۇز دەپ سيفىرمەن جازىڭىز، راحىمەت!

ەڭ جاڭا ماقالالار


ەلوردالىقتار سپورت كۇنى 8 مينوت
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ  17 مينوت
قىرقىنان شىعارۋ قايدان 20 مينوت
قازاقستان قۇراماسى V حا 1 ساعات
افريكاداعى ارىستانداردى 1 ساعات
"OK" - ازىلدەن شىققان ء 1 ساعات
پاراشيۋت اشىلماي قالدى. 1 ساعات
"مۇنىمەن ءبىز توقتاپ قا 1 ساعات
توقاەۆ قازاقستاننىڭ قار 2 ساعات
عاسىردان استام ۋاقىت سا 2 ساعات
ەلىمىزدىڭ قالا شوعىرى ق 2 ساعات
قاسىم-جومارت توقاەۆ ارم 2 ساعات
قاسىم-جومارت توقاەۆ ارم 2 ساعات
قازاقستاندا 19 تامىزدا 2 ساعات
ينديا مەن پاكيستاننىڭ ش 2 ساعات
شەكاراشىلار كۇنىنە ارنا 2 ساعات
وسى ارانى باسىپ كورىڭىز 2 ساعات
قر پرەزيدەنتى قازاقستان 2 ساعات
يران مۇناي كەمەسى ەندى 3 ساعات
«ليۆەرپۋل» ءوزىنىڭ 5 جى 3 ساعات
وسى ارانى باسىپ كورىڭىز 3 ساعات
اقتوتى رايىمقۇلوۆا قازا 3 ساعات
وسى ارانى باسىپ كورىڭىز 3 ساعات
يراق قورعانىس مينيسترلى 3 ساعات
قىزىلوردادا عاسىردان اس 3 ساعات
دوسجان حازىرەت جايلى نە 3 ساعات
وسكەمەندە ترياتلوننان ق 3 ساعات
شينجياڭ حابارلارى 3 ساعات
شينجياڭ حابارلارى حالىق 4 ساعات
ماماندار: ا ق ش-نىڭ جۇڭ 4 ساعات