ەل-ارنا قولفون نۇسقاسىنا ەنۋ Еларна қолфон нұсқасына ену


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com

Үш күнгы келушылер санағыКелген адам саны (IP)Көрілген бет саны (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-11-111849557649 %51 %
2019-11-121795452839 %61 %
2019-11-133542547566 %34 %


تىركەلىڭىزدەر كىتاپحانا قوجالار تورابى البومدار قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: انا-ءتىل گازەتى

جولدانعان ۋاقىتى: 21:42 - 2019/11/06


كورنەكتى جازۋشى – ساتيريك ۇمبەتباي ءۋايداۇلى ەسىمى كوپ وقىرمانعا جاقسى تانىس دەپ ەسەپتەيمىز. اتاقتى وسپانحان اۋباكىروۆتى اۋىزعا العاندا، وسەكەڭنەن كەيىن تىلىمىزگە ورالاتىنى ءۇ.ۋايداۇلى.
ۇمبەتباي اعامىزدىڭ شىعارمالارىمەن بالا كەزدەن قانىقپىز. ءبىراق وزىمەن جۇزبە-جۇز كەزدەسىپ، اڭگىمە-دۇكەن قۇرۋدىڭ ءساتى تۇسپەپتى. وسىنىڭ ورايى ءبىر كۇنى كەلدى. قالامگەردىڭ وزىمەن قۇرالىپتاس، ىشكى ىستەر سالاسىنىڭ ارداگەرى جاناس اعامىزدىڭ شاڭىراعىندا داستارقانداس بولدىق. كوپ ادام جوق. ەكى-ۇش ­وتباسى عانا.
ارامىزدا ساتيرانىڭ ساڭلاعى وتىرعاننان كەيىن كۇلكى-ازىلگە قارىق بولارمىز دەپ ويلاعانبىز. الايدا ولاي بولماي شىقتى. اعامىز كوپ سويلەمەيدى ەكەن. سالماقتىلىعى باسىم. ارا-تۇرا اڭگىمە اراسىنا قوسىلعانى بولماسا، اۋىزشا سوزگە ىقىلاسسىز با دەپ قالدىق. ەسەسىنە ءۇي يەسى – جاكەڭ ءازىل-قالجىڭنان كەتارى ەمەستىگىن بايقاتتى. سويتسەك، ءۋايداۇلىنىڭ مىنەزى قالامىنان شىققان ويلى دۇنيەلەرىندەي بايىپتى دا بايسالدى ەكەن.

ساتيريك شىعارمالارىنىڭ وزگە ارىپتەستەرىنىڭ تۋىندىلارىنان باستى ەرەكشەلىگى نە؟ ويدى، سىن مەن ءمىندى استارلاپ جەتكىزەتىندىگى. ماڭدايىڭنان سيپاپ وتىرىپ: «مۇنىڭ دۇرىس ەمەس، بۇلاي ىستەۋگە بولمايدى» دەيتىنى. بۇل سوزىمىزگە قالامگەردىڭ جاقىندا عانا «انا ءتىلى» باسپاسىنان جارىق كورگەن «كۇلكى، كۇلكى…» كىتابىنداعى سىقاق اڭگىمەلەرىن وقىپ وتىرىپ انىق كوز جەتكىزدىك. قالامگەردىڭ سىن ساداعىنا ىلىنگەنى، بۇل كوبىنە تىرشىلىكتەگى اتتەگەن-ايلار. ءسوزىمىز دالەلدى بولۋ ءۇشىن اتالعان كىتاپتان ناقتى مىسالدار كەلتىرەيىك. ماسەلەن – «قۇدالار قۇراما كومانداسى». وسى اڭگىمەدەگى دادىكباي قاي جەرگە بارسا دا، شاعىن وتىرىس، توي نە كونتسەرت بولا ما ءشايپىلدى بىرگە الىپ بارعىسى كەلەدى. دادىكبايشا ايتقاندا ونىڭ سەبەبى: ء«شايپىل اڭگىمە بىلەدى، ءجون بىلەدى». ول نە «اڭگىمە» دەيسىز عوي. بارعان جەرىندە ءوزىن قوناققا ەرتىپ اكەلگەن دادىكبايدى ەكى اياعىن جەرگە تۇسىرمەي، اسپانعا كوتەرىپ ماقتاپ وتىرادى. ماقتاعانى سونشالىق، بولماعان نارسەنىڭ ءتىسىن جاتقىزىپ بولعان جاسايدى. بۇعان دادىكباي دا ۇيرەنگەن بولۋ كەرەك. قىڭق ەتپەس­تەن، ءشايپىلدىڭ ءتاتتى ءسوزىن كوزى باقىرايىپ تىڭداپ وتىرا بەرەدى. ماقتاۋ ءسوزدىڭ ىشىندە مىنالار بار: «بۇ كىسى يۋري گاگارينمەن تۇيدەي قۇرداس. اسكەردە بولعان» نەمەسە كورشى تاجىك ەلىنە بارعاندا «بۇ كىسىنىڭ جەكە سامولەتى بار، ءوزى ايدايدى. جاقىندا سول سامولەتپەن تىنىق مۇحيت جاققا بارىپ قايتتى» دەپ سوعادى. مۇنىڭ ءبارى، ارينە جالعان. الايدا وسىعان دادىكبايدىڭ ءوزى دە، كوزى دە ۇيرەنگەن. ونى ءوزى دە مويىندايدى. «ادام جاقسى سوزگە دە باۋىر باسىپ قالادى ەكەن، ءقازىر قاسىمدا ءشايپىل وتىرماسا، ناناسىڭدار ما، جەسىر ايەلدىڭ كۇيىن كەشەمىن» دەيدى. وسىعان كۇلەسىڭ بە، جىلايسىڭ با؟ ومىردە مۇنداي «وتىرعان جەردە شاشباۋىمدى كوتەرىپ، قاسىمداعىلارعا ايگىلەپ وتىرسا ەكەن» دەيتىن ماقتاندى، قولپاشتاۋدى جانى سۇيەتىن ادامدار دا بار عوي. دادىكبايىڭ سولاردىڭ ءبىرى.
ءشايپىلدىڭ جونىنەن دادىكبايدىڭ جاقىن جولداستارى، تۋىس-اعايىندارى دا جاقسى حاباردار. ءبىر اعاسى: «شىراعىم، بايقاشى. «بۇل كىسى قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى» دەپ وتتاپ قويماسىن» دەپ ەسكەرتۋىن جاسايدى.
كەيدە بىرەۋدى ماقتاي قالساق قول-اياعىن جەرگە تيگىزبەي، جەر بەتىندە ءدال سودان اسقان كەرەمەت جوقتاي كوسىلەتىنىمىز بار. اسىرەسە، تويدا اسابالاردىڭ شەكتەن شىعىپ كەتەتىنىنە تالاي رەت كۋا بولىپ ءجۇرمىز. «شاپ… شاپ… شاپالاق…» اتتى اڭگىمەدە وسى ءبىر كەلەڭسىز جايت وزەك بولادى. ەندى اسابانى تىڭداپ كورەيىك: «اسپان تۇستەس، اسپان تەكتەس اسىل ازامات، عاسىردا ءبىر تۋاتىن اقىلدىڭ قاينار بۇلاعى، الاشتىڭ اق الماستاي الداسپانى، زامان قاينارىنان سىر شەرتكەن سۇڭعىلا، حالقىمىزدىڭ اياۋلى پەرزەنتى، دوس پەن تۋىسقا جاناشىر، جۇردەك وي، جۇيرىك سەزىمنىڭ اعىل-تەگىلى، قازاقتىڭ قابىرعالى ازاماتى…». وسىلاي جالعاسا بەرەدى. تويدىڭ اياق كەزىندە اسابا جۇرتتى كۇلدىرەم دەپ ء«بۇلدىرىپ» الادى. «اناۋ ستولدا مەنىڭ باتاگوي، ماستوك ناعاشىلارىم باستاعان ءبىر توپ شال-شاۋقان، كەمپىر-سامپىر، كاكىر-شۇكىر وتىر» دەگەن كەزدە، مىنا ءسوزدى ەستىگەن كاكىر-شۇكىرلەر «اي، سەن نە دەپ تۇرسىڭ؟!» دەپ ورە تۇرەگەلەدى. بۇل جەردە اۆتوردىڭ ايتپاعى نە؟ مادەنيەتتىلىك، ءجون، ورىندى سويلەۋ، ارتىق سوزگە بارماۋ تويدا دا قاجەت دەگەندى مەڭزەيدى.
كەلەسى اڭگىمە – ء«ىنىڭ بارعالى جاتىر». مۇنداعى وقيعا دا ومىردە كەزدەسەتىن جاعداي. بىرەۋگە ءىسىمىز تۇسسە الدىمەن وعان بۇرىن ايتپاعان جىلى ءسوزىمىزدى ارنايمىز. كەلسىن-كەلمەسىن جاقسى سوزدەردى قيۋلاستىرامىز. اڭگىمەنى وسىلاي مايدا تىلمەن ­باستايمىز. ەڭ اياعىندا كەلىپ، باعانادان بەرى ىشەكتەي سوزىلعان ۇزىن ءسوزدىڭ ءتۇيىنىن – بۇيىمتايىمىزدى جەتكىزەمىز. ەگەر ساۋالىمىزعا ماڭدايعا تاياقپەن سارت ەتكىزگەندەي جاۋاپ الساق وكپە-رەنىشىمىزدى بىلدىرەمىز. كەيبىر ادۋىن جەڭگەلەر مۇنداي كەزدە: «وي، جامان شىرىك! بىردى-ەكىلى ەلدەن بارعان اعايىن-تۋىسقا سەبىڭ تيمەسە، و جاقتا نەمەنەمدى ءبىتىرىپ ءجۇرسىڭ؟ ءالى سول باياعى قايقايعانىڭ قالماعان ەكەن عوي، قايقايىپ قالعىر! تاس باۋىر!» دەپ دۇرسە قوياتىنى بار. سوندا الگىندەگى كوتەرمەلەۋ جاي نارسە بولدى عوي. تۇشىمدى جاۋاپ الۋ نيەتىندە قولدانىلعان ءايلا-تاسىل ەكەن.
كىتاپتاعى «اجەڭ جاقىن با، ايەلىڭ جاقىن با؟»، «ەرتەڭىنە ەتپەتىممەن جاتىر ەكەم»، «جىندى سارى»، «جەر سىلكىنىپ تۇردى» سەكىلدى جانە باسقا دا اڭگىمەلەر جايدان-جاي جازىلا سالماعان. ءارقايسىسىنىڭ ايتار ويى بار.
كىتاپتىڭ ەكىنشى ءبولىمى ەلىمىزدەگى سىقاقشى­لاردىڭ، فەلەتونشىلاردىڭ شىعارماشى­لىقتارىنا، سونداي-اق ساتيرا جانرىنىڭ قازىرگى جاي-كۇيىنە ارنالعان.
اشىعىن ايتۋىمىز كەرەك، ءبىز ساتيريكتەردەن، ءازىل-وسپاق يەلەرىنەن كەندە ەمەسپىز. اۋىز ادەبيەتىن ايتپاعاندا، ءوزىمىز جاقسى بىلەتىن اسقارتوقماعامبەتوۆ، سادىقبەك ادامبەكوۆ، بالعابەك قىدىربەكۇلى، جۇسىپبەك التايباەۆ، قالتاي مۇحامەدجانوۆ، ساقتاپبەرگەن الجىكوۆ، ءوسپانالى يماناليەۆ، ودان بەرىرەكتەگى وسپانحان اۋباكىروۆ، مىڭباي راشەۆ، عابباس قابىشەۆ، كوپەن امىربەك، تولىمبەك الىمبەكوۆ جانە ت.ب. ساتيرا سالاسىنىڭ دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسقان اقىن-جازۋشىلار. ۇمبەتباي ءۋايداۇلى جوعارىدا اتالعان، اتالماعان قالامگەرلەردىڭ ەڭبەكتەرىن جان-جاقتى اشىپ، تالداي بىلەدى. وزىق جاقتارىن دا، ءوزى كۇمان كەلتىرگەن تۇستارىن دا شىعارمالارىنان مىسالدار كەلتىرە وتىرىپ ايتادى.
كىتاپتاعى «قايتا قۇرۋ كەزەڭى جانە قازاق ­ساتيراسى»، «قازاق ساتيراسى جانە تاۋەلسىزدىك» ­دەگەن ماقالالار نازار اۋدارتاتىن دۇنيەلەر. بۇلاردا ءبىزدىڭ ساتيرامىزدىڭ جەتكەن جەتىستىكتەرى، يگەرە ­الماي جاتقان تاقىرىپتارى كەڭىنەن ءسوز بولادى. وسى ەڭبەكتەردى وقي وتىرىپ، اۆتوردىڭ ءوز سالاسىنىڭ ۇڭعىل-شۇڭعىلىن، كەشەگىسى مەن بۇگىنگىسىن، ­تابىستارى مەن كەمشىلىگىن جاقسى بىلەتىندىگىن بايقايمىز. سونداي-اق ساتيراعا دەگەن قۇشتارلىعى مەن سۇيىسپەنشىلىگى دە كوزگە ۇرادى. اسىرەسە، «بىزدە ­ساتيرا جوق» دەپ، قۋ شوپپەن اۋىز سۇرتەتىندەرگە دەگەن نارازىلىعىنىڭ شىنايىلىعى سونداي، بۇل سالاعا قاتىسى جوق سەنى دە يلاندىرماي قويمايدى.
اۆتوردىڭ كۇلكىگە قاتىستى پىكىرىمەن تولىق كەلىسەمىز. «ەل-جۇرتىمىزعا كۇلكى كەرەك. كۇلكى ­كەرەك بولاتىنى جاماندىق تاۋسىلىپ بىتكەن جوق. كۇلكى كۇللى جامانشىلىق اتاۋلىعا، ءارتۇرلى دەرتكە قارسى قولدانىلاتىن كۇشتى قارۋ. كۇلكىنىڭ ماقساتى – ادامدارعا باقىتتى جاقىنداتۋ. ءقايسىبىر اعايىندار كۇلكىنىڭ الەۋمەتتىك-تاربيەشىلىك قىزمەتىنە، قوعامدىق ماڭىزىنا ءمان بەرمەي، كوبىنەسە جاي، اشەيىن كوڭىل كوتەرۋ سياقتى جەڭىل-جەلپى بىردەڭە رەتىندە قارايدى. اناۋ-مىناۋ كۇلكىدەن وزدەرىن كورىپ، وزدەرىن تانىپ، بىرەۋلەردىڭ تۇلابويىن جيناپ الاتىنىن الگىلەر ەسكەرە بەرمەيدى» دەيدى.
ءۇ.ۋايداۇلى قازاق ساتيراسىن جاقتاپ، قورعاۋمەن بىرگە ونىڭ دەڭگەيىن ودان ءارى كوتەرۋگە قاتىستى ۇسىنىس-پىكىرلەرىن دە ۇنەمى جاريالاپ وتىرادى. ماسەلەن، وسىدان ون بەس-جيىرما جىل بۇرىن قاعازعا تۇسكەن مىنا ايتقاندارى بۇگىنگى كۇنى دە كۇشىن جويا قويعان جوق دەپ سەنىممەن ايتۋعا بولادى: «بىرىنشىدەن، قوڭ جيناعان ءبىزدىڭ ءبىرسىپىرامىزدا كوكىرەك كۇشتى. بولماشى، شامالى تابىسقا كەكىرىك اتۋ بار. سوندا نە ىستەۋ كەرەك؟ كيىم-كەشەكتى قاعىپ-سىلكىپ، ءۇستى-باستى كەكىرىك اتۋ سياقتى شاڭ-توزاڭنان تازارتۋ.
ەكىنشىدەن، توقشىلىقتان با، جوق، الدە، ماقتاۋ ءوتىپ كەتتى مە، ءبىرازىمىزدا نامىس ماسەلەسى قالعىپ كەتكەنگە ۇقسايدى: بىزبەن بە، ينەمەن بە – الدە ۇستىنە مۇزداي سۋ قۇيىپ جىبەرىپ پە – ايتەۋىر ءبىر بالە قىپ نامىس جاعىن وياتپاي بولمايدى.
ۇشىنشىدەن، «نە نارسەگە كۇلۋ كەرەك، نە نارسەگە كۇلمەۋ كەرەك؟» – دەگەن ساۋال-سۇراقتىڭ اينالاسىندا دا ەداۋىر اڭگىمە بار. نە بولسا سونى ايداقتاتىپ-سويداقتاتىپ جازىپ، نە بولسا سوعان تارق-تۇرق كۇلىپ، ءبىز ماسەلەنىڭ بۇ جاعىن دا سۇيىلتىپ العانعا ۇقسايمىز. ولاي دەيتىنىمىز، ارىز كوپ، ويباي كوپ!
تورتىنشىدەن، وزىمىزدىكى بار، وزگە جۇرتتان اۋدارىلعاندار بار – وقىرماندى ەڭ جاڭا، ەڭ جاقسى دەگەن كۇلكىلەردى «اق تەر، كوك تەر» دەگەن ايدارمەن تانىستىرىپ وتىرعان اقىل سياقتى.
بەسىنشىدەن، وسى كۇنى سىقاقشىلاردىڭ اۋىلىنا ءجيى قونعاندارىمەن تۇرماي، قورالارىنا ءتۇسىپ، قويلارىن ۇرلاپ جۇرگەندەر كوبەيىپ كەتتى دەگەن اڭگىمە جانە بار. سونداي اڭگىمەگە بايلانىستى باسىلىمداردا «انە، قاشتى!» دەگەن ايدار اشىلسا.
التىنشىدان، ساتيرا اۋىلىنداعى بۇكىل جاڭا­لىقتار وقىرمانعا «بارەكەلدە!» دەگەن ايدارمەن ۋاقىت قۇرعاتپاي، قۇلاقتاندىرىلىپ تۇرسا دەيمىز.
جەتىنشىدەن، ساتيرا شارۋاشىلىعىنا بايلانىستى جۇلقىنىپ سويلەيمىن دەۋشىلەر بولسا، ­باسىلىمدار ولارعا «تاك، تاعى نە بار؟» دەگەن ايدار-مىنبەسىنەن ءسوز مۇمكىنشىلىگىن بەرسە».
ساتيرانىڭ قوعامداعى ورنى ەرەكشە. بۇل ­تۋرالى كەزىندە قازاقتىڭ كلاسسيك جازۋشىلارى دا ايتۋدايىن­ ايتىپ كەتتى: «ساتيرا استە ءومىر شىندىعىنان تىس تۇرعان جايدان تۋمايدى. قايتا ومىردەگى مول مىننەن، سان ساراڭدىق پەن كوپ كورگەنسىزدىكتەن تۋادى. سولاردى جيىپ، توپتايدى دا، ساتيرا «وبوبششەنيە» جاسايدى» دەگەن ەدى ۇلى مۇقاڭ – مۇحتار اۋەزوۆ. ال ءسوز زەرگەرى اتانعان عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ ۋاقىتىندا «ارا – شمەل» جۋرنالىنا باسشىلىق ەتكەنى بارشامىزعا ايان.
«ساتيرا – كۇشتىلەر قارۋى» دەيتىنىمىز بار عوي. ساتيرا، ءازىل-قالجىڭ، مىسقىل تۋدىرۋ ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيدى. بۇل جانرعا ناعىز شەبەرلەر، تالانتتار بارا الادى. مىنە، سونداي دارىندىلاردىڭ ءبىرى ۇمبەتباي ءۋايداۇلى بولاتىن. ءبىز ونى قازاق ساتيراسىنىڭ نەگىزىن سالۋشىلاردىڭ ءبىرى دەپ اۋىز تولتىرىپ ايتا الامىز.ۇمبەتباي اعامىز تالانتتى قالامگەر بولۋىمەن قاتار، ادامگەرشىلىگى، ازاماتتىعى جاعىنان دا بولەك تۇلعا بولاتىن. بۇل رەتتە زامانداسى وسپانحان اۋباكىروۆ:
ايتىپ، ايتپاي نە كەرەك،
ۇمبەتباي دەگەن بۇ كىسى.
قازاق دەگەن حالىقتىڭ،
قۇداي بەرگەن ىرىسى، – دەپ جايدان-جاي ايتپاعانى بەلگىلى.
كورنەكتى ساتيريك ءومىر سۇرگەن ۋاقىتتا اتاق-داڭققا قىزىققان جوق. كەۋدەسىنە سىلدىراتىپ وردەن-مەدال دا تاقپادى. ول مىنا جارىق دۇنيەدەن: «ماعان كەرەگى حالىقتىڭ شىنايى باعاسى» دەپ ءوتتى.
بۇل سوزدە ۇلكەن ءمان جاتىر. راسىندا دا ماراپاتتىڭ ەڭ ۇلكەنى تۋعان حالقىڭنىڭ شىنايى ىقىلاسى، ادال سىي-قۇرمەتى. ۇمبەتباي ءۋايداۇلى وسىنداي قۇرمەتكە بولەنگەن قادىرمەندى قالامگەر، ابزال ازامات بولدى.

نۇرپەرزەنت دومباي
«انا ءتىلى»


كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=9&id=1068773

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە ءجۇز دەپ سيفىرمەن جازىڭىز، راحىمەت!

ەل-ارنا ءوز گازەتى

ەڭ جاڭا ماقالالار


جاباي نۇرماقۇلى: «جەتى 4 مينوت
كاك ماتەريا، پروسترانست 4 مينوت
قىزىلوردادا كاسىپكەر مۇ 4 مينوت
تولە ءبيدىڭ وتەگەنگە با 14 مينوت
قمدب ءتوراعاسى موڭعوليا 14 مينوت
ونەركاسىپ جانە ينفورمات 14 مينوت
استانا LRT قار تازالاۋ 14 مينوت
اعاجاي التاي تورى 14 مينوت
الماتى: 14 قاراشادا ابا 14 مينوت
ءتۇزىم نەگىزىن بەكەمدەپ 14 مينوت
تىنىشتىقبەك Əبدىكəكىمنى 14 مينوت
مۇسىلمان زيراتىنا قاتىس 19 مينوت
«كۇز ارۋى-2019 19 مينوت
ورازالين تىكۇشاقپەن اۋد 22 مينوت
ۆەتنامدا قويانداي عانا 24 مينوت
الماتىداعى اباي داڭعىلى 28 مينوت
Coca-Cola سۋسىنىنان الك 1 ساعات
جابال ەرعاليۇلى: «جەتى 1 ساعات
جيرەنشەنىڭ قاراشاشقا قۇ 1 ساعات
سايدا قالىقوۆا، ءالبينا 1 ساعات
بەيجيڭ وبا اۋرۋىنا شالد 1 ساعات
اعاجاي التاي تورى 1 ساعات
گەرمانيادا بالالارعا ۆا 1 ساعات
شي جينپيڭ گرەتسيانىڭ بۇ 1 ساعات
الماتىدا حالىقارالىق «ج 1 ساعات
مەملەكەتتىك ەسىرتكىگە ت 1 ساعات
حالىق قاھارمانى عازيز ب 1 ساعات
2019-جىلى 10-ايدىڭ 30 1 ساعات
جول جاعدايىن باقىلاۋعا 1 ساعات
بۇرقاسىن، تۇمان، كوكتاي 1 ساعات