ەل-ارنا قولفون نۇسقاسىنا ەنۋ Еларна қолфон нұсқасына ену


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com

Үш күнгы келушылер санағыКелген адам саны (IP)Көрілген бет саны (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-11-111849557649 %51 %
2019-11-121795452839 %61 %
2019-11-133542547566 %34 %


تىركەلىڭىزدەر كىتاپحانا قوجالار تورابى البومدار قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: انا-ءتىل گازەتى

جولدانعان ۋاقىتى: 13:35 - 2019/10/31


– قالام ۇستايتىنىڭىزدى بالا كۇنىڭىز­دەن ءبىلدىڭىز بە؟ قاتارلاستارىڭىز كىشكەن­تايىڭىزدان كىتاپ كەمىرىپ وسكەنىڭىزدى ايتادى. الدە ول زاماندا ەكىنىڭ ءبىرى كىتاپ وقىپ ەر جەتتى مە؟
– توعىزىنشى سىنىپقا دەيىن جۋرناليست بولام دەپ ويلامادىم. سەبەبى اكەم بۋحگالتەر بولدى دا، مەنى ەسەپ-قيساپ سالاسىنا بەيىمدەۋگە تىرىستى. ماتەماتيكاعا، فيزيكاعا ەپتەپ ەبىم دە بار ەدى. ء«تىپتى بولماسا حيرۋرگ نە ستوماتولوگ بول، ءبىر ۇيگە ءبىر دارىگەر كەرەك» دەيتىن اكەم. ال مەنىڭ ەكەۋىنە دە ىقىلاسىم جوق. 1984 جىلى نەسىپ ءجۇنىسبايۇلىنىڭ «فۋتبولمەن تىنىستاعان يسپانيا» دەگەن كىتابى شىقتى. الەم چەمپيوناتىنا «لەنينشىل جاستىڭ» اتىنان بارىپ، ويىنداردى ءوز كوزىمەن كورىپ، سول ەلدى تولىق ارالاپ شىعىپ، فۋتبول تويىن عانا ەمەس، يسپان حالقىنىڭ ءسالت-داستۇرىن، ءبولمىس-بىتىمىن سۋرەتتەگەن كەرەمەت كىتاپ. ءتىپتى كىتاپ وقىمايدى دەگەن بالالاردىڭ ءوزى مەنىڭ قىزىقتىرۋىممەن سۇراپ الىپ، الگى كىتاپتىڭ تۇتە-تۇتەسىن شىعارىپ، جابىلا وقىدى. «بۇل دا اۆتوردىڭ باقىتى شىعار» دەپ ويلايمىن وسى كۇنى… سودان كەيىن ­سەيداحمەت بەردىقۇلوۆتىڭ كىتاپتارىنا قولىم جەتتى. ولار، ارينە، بۇرىنىراق شىققان. «وسى كىسىلەر سەكىلدى جۋرناليست بولسام، وليمپياداعا، الەم چەمپيوناتتارىنا بارىپ، ويىنداردى، جارىس وتكەن ەلدى ءوز كوزىممەن كورىپ، سونى اسەرلى ەتىپ جازسام» دەپ ارمانداي باستادىم. «ول ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟» دەپ ويلانامىن. سۇراستىرسام، ول ءۇشىن الماتىعا بارىپ، قازۇۋ-دىڭ جۋرناليس­تيكا فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇسۋ، ماقالا جازۋ كەرەك ەكەن. بيىل سەكسەنگە تولعان اكەم – بۋحگالتەر بولسا دا، كىتاپتى كوپ جيناعان كىسى. ءبىزدىڭ ۇيدە كوركەم ادەبيەت قازاق، ورىس، ءتىپتى وزبەك تىلىندە دە ءتىزىلىپ تۇردى. اكەمنىڭ ء«ابدىعاپپار سىبانباەۆتىڭ جەكە كىتاپحاناسى» دەيتىن ءمورى دە بار، ءار كىتاپقا باسىپ قويعان، ەشكىم يەمدەنىپ كەتە المايدى. ۇيدە ون بالامىز، ونىمىز دا وقىمىستى بولىپ كەتپەگەنىمىزبەن، سول كىتاپحانا ارقىلى ەسەيدىك. ول دا تاربيەنىڭ ءبىر ءتۇرى ەكەن-اۋ. اكەم كوپ گازەت-جۋرنالعا دا جازىلاتىن. ءبارىن وقيمىن. توعىزىنشى سىنىپتان ءوزىم دە جايلاپ جازا باستادىم. اۋداندىق گازەتتىڭ دە ابىرويى اسپانداپ تۇرعان ۋاقىت قوي. ماقالا، مەكتەپىشىلىك ءىس-شارالار تۋرالى حابار جازىپ جىبەرەمىن. ول ۋاقىتتا «قازاقستان پيونەرى» دەپ اتالاتىن قازىرگى «ۇلان» گازەتىنە دە جازىپ تۇراتىنمىن…
– باسپاسوزدە ايتۋلى تۇلعالارمەن قاتار ءجۇرىپ، بىرگە ەڭبەك ەتتىڭىز. نە ۇيرەندىڭىز، ولار جايلى ايتقاندا، قانداي وقيعالار ەسكە تۇسەدى؟
– ەڭبەك كىتاپشاما ەڭ العاش جازىلعان جۇمىس ورنىم – «اق جەلكەن» جۋرنالى. 1993 جىلدىڭ 5 تامىزى كۇنى جۇمىسقا تۇرعانىم ەسىمدە. ەكى جىل فاريزا وڭعارسىنوۆا اپايدىڭ قاراماعىندا جۇمىس ىستەدىم. ايىنا ءبىر شىعاتىن جۋرنال عوي، اپاي ۇجىمدى قاتتى قىسىپ ۇستاعان جوق، الايدا جازۋعا كەلگەندە وتە تالاپشىل بولدى. كوك بازاردىڭ قارسىسىنداعى توعىز قاباتتى عيماراتتىڭ ءۇشىنشى قاباتىندا وتىرامىز. اپايدى ىزدەپ اتاقتى تۇلعالار كوپ كەلەدى. قازىرگىدەي سۋرەتكە ءتۇسۋ ويدا جوق، سىرتتان كورىپ قالعانىمىزعا ءمازبىز. ءبىر وقيعا ەسىمدە: اپاي مەنى شاقىرىپ الىپ، قولىما «اق جەلكەننىڭ» جاڭا سانىن ۇستاتىپ، اراسىنا ءبىر جاپىراق قاعاز سالدى دا: «گوگول مەن قالداياقوۆ كوشەسىنىڭ قيىلىسىنداعى وسىنداي ءۇي، وسىنداي پاتەرگە، اسەت ­دەگەن اعاڭا اپارىپ بەر» دەدى. جاياۋ باراتىن جەر عوي، اياڭداپ كەلەمىن. جۋرنالدى پاراقتاپ كورەم دەپ، اراسىنداعى قاعازدى جەرگە ءتۇسىرىپ الدىم. كوتەرىپ الا بەرگەنىمدە كوزىم ءتۇسىپ كەتتى، ءبىر بەت ولەڭ ەكەن. اپاي ايتقان مەكەنجايعا بارسام، ەسىكتى تولىقشا كەلگەن ءبىر كىسى اشتى. «فاريزا اپاي بەرىپ جىبەردى» دەپ قولىمداعى جۋرنالدى ىشىندەگى قاعازىمەن ۇستاتا سالا، كەرى بۇرىلدىم. «تۇرا تۇر» دەدى الگى اعاي. ول كەزدە تور قالتا دەگەن بولاتىن. «قۋىس ۇيدەن قۇر شىقپا» دەپ، سوعان الما سالىپ بەرىپ جىبەردى. المانى رەداكتسياعا الىپ كەلىپ، قىز-جىگىتتەر ءبولىسىپ جەپ الدىق. كەيىن بىلسەم، ول كىسى – اسەت بەيسەۋوۆ، ال ولەڭ – ءاننىڭ ءماتىنى ەكەن. كوپ ۇزاماي ماقپال ءجۇنىسوۆانىڭ ورىنداۋىندا ەلگە تانىلدى. «قىز عۇمىر، شىنارىم-اي» دەگەن ءان… فاريزا اپاي دۇنيەدەن وزعاننان كەيىن ول تۋرالى ءبىر تەلەحابار كوردىم. ءبىراز ادام قاتىسىپ، ەستەلىك ايتتى. جاس اقىندار، انشىلەر «فاريزا اپاي باسىمىزدان ­سيپاپ، ماڭدايىمىزدان سۇيەتىن، سىيلىق بەرەتىن» دەپ ءسۇيسىنىپ جاتتى. ولاردىڭ سيپاتتاماسى مەن ءوزىم كورگەن فاريزادان ونشا ۇقساستىق تاپپاي وتىردىم. ء«ومىرىنىڭ كەيىنگى جىلدارىندا اپايدىڭ مىنەزى ەپتەپ وزگەرىپ، جۇمسارا تۇسكەن دە شىعار» دەپ ويلادىم. حاباردىڭ سوڭىنا قاراي ءسوز العان تەمىرحان مەدەتبەك اعا: «مانادان بەرى تىڭداپ وتىرمىن، سەندەردىڭ مۇنداي ەلجىرەۋىك فاريزالارىڭدى مەن تانىمايدى ەكەم. فاريزامەن ارالاسۋ دەگەن جارىلعالى تۇرعان بومبانىڭ جانىندا جۇرگەندەي ەدى. ونىڭ قاشان، قاي ۋاقىتتا، قانداي سەبەپپەن جارىلاتىنىن بولجاۋ مۇمكىن ەمەس-تى!» دەپ، «ماحامبەت ۆ يۋبكە» اتانعان جاننىڭ ناعىز بەينەسىن اشتى… اپايدى ەڭ سوڭعى رەت ۇلكەن تويدا كوردىم. «ارادا ءبىراز جىل ءوتتى، ۇلكەن كىسى، ۇمىتىپ تا قالعان شىعار» دەگەن ويمەن «امانسىز با، ساكەنمىن عوي…» دەپ ءجونىمدى ايتا باستاپ ەدىم، بىردەن: ­«تانىپ تۇرمىن، نەمەنە، الجىپ قالدى دەپ پە ەڭ؟!» دەدى. ول كىسىنىڭ وسىنداي ءسوزىنىڭ ءوزى بىزگە «اينالايىنداي» ەستىلەتىن…
«ۇلان» گازەتىندە ۇزاق جىل ەڭبەك ەتكەن الپىسباي شىمىربايۇلىنىڭ جازعاندارىن بالا كەزدەن وقيتىن­مىن. ول كىسى ءۇندى مادەنيەتى اۋەس­قوي­لارىنا ارناپ «تاگور» دەگەن كلۋب اشتى. بۇل تاقىرىپ مەنى دە قىزىقتىراتىندىقتان، الپىسباي اعامەن تەز سىرلاس بولىپ كەتتىم. «عاجايىپ ءۇندىستان» دەگەن گازەت اشىپ، ءبىر جىلدان سوڭ جۋرنالعا اينالدىردى. ول كىسىدەن ۇيرەنگەنىم كوپ. جۋرناليستيكاعا شىن بەرىلگەن، ادال، وتە ىقتيات ادام ەدى. بۇگىن بىتىرۋگە ءتيىس جۇمىستارىن قاعازعا ءتىزىپ جازىپ الاتىن. كەشكە تامان: «مىنالاردى ءبىتىردىم، ال مىنا ءىس ەرتەڭگە قالاتىن بولدى-اۋ» دەپ وكىنىپ، ەرتەڭگى تىزىمگە قوسىپ قوياتىن. بىرتە-بىرتە ءوزىم دە اعانىڭ سول ادەتىنە بەيىمدەلىپ، ۇقىپتىلىقتى ۇيرەندىم. مارقۇم بالا سياقتى جان ەدى، ومىرگە دە بالاداي پاك ىنتىزارلىقپەن، شىنايى ماحابباتپەن قارادى. كەز كەلگەن ادامنان دوس پەيىل ىزدەپ، جاقسىلىعىن كورگىسى كەلىپ تۇراتىن. ول كەزدە جاسپىز، تاجىريبە جوق، بىرەۋ بىرەۋدى جامانداسا، سول ويدىڭ ىعىنا جىعىلىپ قالامىز. ال ­الپىسباي اعاي وندايعا ىلەسپەيتىن. «ونىڭ مىناداي جاقسى مىنەزى دە بار» دەپ، سىنالعان ادامنىڭ ايتەۋىر ءبىر ىزگىلىگىن تاۋىپ­ وتىراتىن. دۇنيەدەن وتكەنشە وسى مىنەزى وزگەرمەدى. جۇرەگىندەگى بالالىعىن ساقتاعان ادام ءومىر باقي تازا قالپىندا قالادى ەكەن عوي دەپ ويلايمىن. ال ءبىز بالالىعىمىزدى، بالاعا ءتان تازالىعىمىزدى ساقتاي الدىق پا – كۇمانىم بار.
«انا تىلىنە» 1995 جىلى كەلدىم. گازەتتىڭ تارالىمى 100 مىڭنان اسىپ، داۋىرلەپ تۇرعان شاعىندا ەڭ جاس ءتىلشى ­بولىپ ەڭبەك ەتتىم. جارىلقاپ بەيسەنبايۇلى – باس رەداكتور، مارات قابانباي – ءبىرىنشى ورىنباسار، ەرتاي ايعاليۇلى – جاۋاپتى حاتشى، بايبوتا سەرىكبايۇلى، ساعاتبەك مەدەۋبەكۇلى – ءبولىم مەڭگەرۋشىلەرى. احمەت ءجۇنىسۇلى اقساقال ۇلتتىق ۇعىم مەن ءسالت-داستۇردىڭ كەرەمەت بىلگىرى ەدى. وسى كىسىلەردەن كوپ نارسە ۇيرەندىم. كەيىنىرەك سابىرجان شۇكىرۇلى اقساقالمەن ءبىر ­كابينەتتە وتىرىپ، ءتالىم الدىم. سولتۇستىك وڭىردەگى ءتىلشىمىز بولعان جۇماتاي سابىرجانۇلىن جۇزبە-جۇز كورمەسەم دە، جازۋىنا ءسۇيسىنىپ، سىرتتاي ۇستاز تۇتتىم. مارات اعا جازعانىمدى بىت-شىتىن شىعارىپ، قىزىل-الا قىلىپ جوندەپ بەرەتىن دە، «تۇزەتۋلەردى ەنگىزگەن سوڭ، مىنا ەسكى پاراقتى ساقتاپ قوي، كەيىن جىنىڭ باسىلعان سوڭ وقى» دەيتىن. جىنىم كەلىپ تۇرعانىن بەت-جۇزىمنەن بايقايتىن بولسا كەرەك. شىنىندا دا، ەكى-ۇش كۇننەن كەيىن وقيمىن دا، اعانىڭ اپ-ادەمى عىپ تۇزەگەنىن بايقاپ، ءوز كەمشىلىگىمدى امالسىز مويىندايمىن. ماكەڭ تۇزەپ-كۇزەپ، سىپتاي عىپ جىبەرگەن ماتەريالعا ­سوسىن جاقاڭ شۇقشيادى كەلىپ… ءسويتىپ-سويتىپ ادام بولدىق قوي. سول كەزدە بىرگە ىستەگەن ­راۋشان تولەنقىزىنىڭ ءبىر ءسوزى ەسىمدە: «ەرتەڭ ءبىز اجەپتاۋىر جۋرناليست بولىپ شىقساق، جاماندى-جاقسىلى اتىمىز قالىپتاسسا، ءبارى دە وسى ەكى شالدىڭ تەپكىسىنىڭ ارقاسىندا ەكەنىن ۇمىتپا، سوندىقتان شىدا» دەيتىن ول. ءقازىر قاراپ وتىرسام، جاقاڭ دا، ماكەڭ دە ول كەزدە ءالى ەلۋگە دە كەلمەگەن ەكەن عوي. بىزگە ۇلكەن كىسى سياقتى كورىنەتىن. جارىلقاپ، مارات اعالارىمىز ءبىرىن-بىرى تولىقتىرعان كەرەمەت تاندەم ەدى. ماعان ءسوزدى قازاقى ساپتاۋدىڭ قىر-سىرىن جالىقپاي ۇيرەتكەن – وسى كىسىلەر. ءقازىر ءجۋرناليستىڭ نەگىزگى قۇرالى كومپيۋتەر، ديكتوفون بولسا، ول كەزدە بىزگە قاعاز-قالام، سوسىن جەلىم وتە قاجەت ەدى. جازعانىمىز اياماي سىزىلادى. تۇزەلگەن سوز-سويلەمنىڭ ءبارىن ماشىڭكەشىگە قايتا تەرگىزەمىز دە، جوندەلگەن تۇسقا جاپسىرامىز. دۋلات يسابەكوۆتىڭ «ەسكەرتكىشىندە»: «بۇرىشتامادان بۇرىشتاما سوعىلىپ، بۇرىشتاما سوعاتىن ساۋ جەر قالماعان سوڭ تىلدەي-تىلدەي سىلتەمەلەر جاپسىرىلىپ، الگى قاعاز اۋليەنىڭ باسىنداعى شەڭگەلدەي ساۋسىلدەپ ارەڭ جەتتى» دەيتىن جەرى بار ەدى عوي. ءبىزدىڭ ماشىڭكەگە باسىلعان ماقالامىز دا سول سياقتى جاپسىرمالارى جالبىراپ، تۇتە-تۇتەسى شىعىپ، باس رەداكتوردىڭ الدىنا ساۋسىلدەپ ارەڭ جەتەتىن. جاقاڭ گازەتكە باراتىن كىشكەنتاي اقپاراتتىڭ ءوزىن وقىماي جىبەرمەيتىن. ونىسى ­گازەت قىزمەتكەرلەرىنە دەگەن سەنىمسىزدىك ەمەس، رەداكتورلىق جاۋاپكەرشىلىك بولاتىن. مەن كورگەن رەداكتورلاردىڭ وسالى جوق، ءبىراق ءبارىبىر «باس رەداكتور دەگەن قانداي بولۋى كەرەك؟» دەگەندە، كوز الدىما جارىلقاپ اعا بەيسەنبايۇلىنىڭ تۇلعاسى ەلەستەيدى.
كەلەر جىلى «انا ءتىلى» گازەتىنىڭ جارىق كورگەنىنە 30 جىل تولادى (1990 جىلدىڭ 22 ناۋرىزىندا العاشقى سانى شىققان). بۇل دا – ءبىر مەرەيلى داتا. ­باسىلىم تاريحىنا، وسىندا قىزمەت ىستەگەن قالامگەرلەرگە قاتىستى قىزىقتى ماتەريال­دار ۇيىم­داستىرۋلارىڭىزعا بولادى.
– ءار تولقىننىڭ ءوز ايتارى بار دەسەك، سىزدەر ايتۋعا تالپىنعان ءسوز قانداي ەدى؟
– ءبىز جۋرناليستيكاعا 90-جىل­داردىڭ باسىندا كەلدىك. «جۋرناليست – تۇلعا بولۋى كەرەك، قايراتكەر بولۋى كەرەك» دەپ ۇقتىق. ماماندىعىمىزدىڭ اتىنا كىر كەلتىرمەۋگە تىرىستىق. ۇلتتىق سانا ءدۇر سىلكىنىپ، كۇن تارتىبىنە «كىمبىز، قايدان شىقتىق، قايدا بارامىز؟» دەگەن ساۋالدىڭ اشىق قويىلعان كەزى بولاتىن. سول سىلكىنىس، سول ۇلتتىق ۇستانىم ءبىزدىڭ بۋىننىڭ ومىرلىك باعدارىنا اسەر ەتتى، شىعارماشىلىق تەمىرقازىعى بولدى.
ال ءقازىر ماماندىققا دەگەن ادالدىق ازايدى ما، مەيلىنشە ءوز كاسىبىنىڭ شەبەرى بولۋعا ۇمتىلىس بايقالا بەرمەيدى. بىرەۋ كوشەدەگى جالدامالى جۇمىسشىعا ءىسى ءتۇسىپ، «وشاقتىڭ مۇرجاسىن ورناتۋ كەرەك ەدى، جاساي الاسىڭ با؟» دەسە، ول «كورسەتسەڭىز بولدى عوي، ارى قاراي الىپ كەتەمىز» دەپتى. ءقازىر قازاقستان قوعامىندا وسى ءادىس سالتانات قۇرىپ تۇر. تۇرسىنجان شاپايدىڭ «قاتقان ەتىكشى بولاتىن-اق جىگىت ەدى، جازۋشى بولىپ كەتتى» دەپ جازعانى بار ەدى. سول سەكىلدى، بىزدە قاي دەڭگەيدە بولسىن، ءوز ورنىندا وتىرعان مامان سيرەك. اسىرەپىسىقتىعىنىڭ، جوعارى جاقپەن ءتىل تابىسا ءبىلۋىنىڭ، تامىر-تانىسىنىڭ ارقاسىندا سالا باسقارىپ، ساناتقا كىرىپ جۇرگەندەر بار. بىزدە ەشكىم دە «مەن بىلمەيمىن» دەمەيدى، «كورسەتسە بولدى، ارى قاراي الىپ كەتەدى». بارلىق دەڭگەيدەگى قىزمەتكەرلەر، مينيستر، ­دەپۋتات، قاراپايىم مەكەمە باسشىسى، قاتارداعى جۇمىسشى بولا ما، تىم بولماسا­ وڭاشادا: «مەن ءوز ءىسىمدى قانشالىقتى بىلەمىن؟» دەپ، وزىنە-وزى ەسەپ بەرسە عوي دەپ ويلايمىن. ءوز شاماسىن بىلسە عوي! وسپانحان اۋباكىروۆتىڭ «بايعىز قالاي باستىق بولدى؟» دەگەن شاعىن عانا مىسالى بار. قۇستار وزدەرىنە باستىق سايلاماق بولىپ، «كىم لايىقتى؟» دەگەندە، بىرەۋ «بايعىزعا بارىڭدار، ودان بەدىرەيگەن بەت تە، ەجىرەيگەن كوز دە تابىلادى» دەيدى. ءبارى جينالىپ، بايعىزعا كەلەدى. «باسشىلىق ەتۋ – مەنىڭ اتا كاسىبىم. كوز اشقالى ۇرىم-بۇتاعىمىزبەن ۇستەل توقپاقتاپ كەلەمىز. قالاساڭدار، اياقتارىڭدى ءبىر ەتىككە تىعىپ، قاققاندا قاندارىڭدى، سوققاندا سولدەرىڭدى الىپ وتىرامىن. ال سەندەرگە كەرەگى بەت بولسا، بەتىمە قاراعاننىڭ بەتى كۇيەتىندەي بەدىرەيگەننىڭ كوكەسىن كورسەتەمىن» دەيدى بايعىز. سول سياقتى، بىزدە دە باسشى بولۋ ءۇشىن «بەدىرەيگەن بەت پەن ەجىرەيگەن كوز» عانا كەرەك سەكىلدى. باسقاسىن جوعارىداعى «كوكەسى» شەشەدى، ەڭ باستىسى – «باستىقتىق ءتۇر» بار…
تاعى ءبىر قىنجىلتاتىن جايت: بىزدە جەرشىلدىك، رۋشىلدىق، تۋىستىق نامىس بار، ءبىراق وسىنىڭ ءبارى قوسىلىپ ۇلتتىق نامىسقا ۇلاسپاي جاتىر. مىسالى، كىم-كىمگە دە «اكەڭ وسىنداي ەدى» دەپ جامان ءسوز ايتشى، جاعاڭنان الادى. «بالاڭ وڭباعان» دەسەڭ دە سولاي. رۋىن كەلەكە ەتسەڭ، اۋىلىن ءاجۋالاساڭ، تۋرا قولىڭدا ولە جازدايدى. ال وسى اكەسى مەن بالاسىن جامانداتپايتىن، رۋى مەن اۋىلىنا شاڭ جۋىتپايتىن ادامدار بىرەۋ «قازاق جامان» دەسە، ء«يا، ءيا، ­جامان بولعاندا قانداي!» دەپ نەگە قوسىلا جامانداي جونەلەدى؟ «قازاق» دەگەن – مەن، سەن، ول ەمەس پە؟ جاڭا عانا ءوزىڭ شاڭ جۋىتپاي وتىرعان اكەڭ، بالاڭ، اۋىلداسىڭ، تۋىسىڭ قازاق ەمەس پە؟ قازاقتى جامانداساڭ، سولاردىڭ بارىنە ءسوز كەلەدى عوي. جوق، بىزدە قازاق دەگەن – ەشكىم كوزبەن كورىپ، قولمەن ۇستاي المايتىن ابستراكتىلى ۇعىم سەكىلدى. اكەمىز، باۋىرىمىز، اۋىلداسىمىز – ءبارى جاقسى، ءبىراق قازاق دەگەن ءبىر وڭباعان حالىق بار ەكەن، كەز كەلگەن جاماندىقتى سوعان جابا سالۋعا بولادى ەكەن. وكىنىشتى…


– قاي تاقىرىپقا قالام تەربەسەڭىز دە، ابدەن زەرتتەپ، زەردەلەپ بارىپ كىرىسەتىنىڭىزدى بىلەمىز. مادەنيەت، ونەر، سپورت تاقىرىپتارىن قوزعاپ جۇرگەن بۇگىنگى جۋرناليستەر تۋرالى نە ايتاسىز؟
– ستۋدەنت كەزدە سپورت ءجۋرناليسى بولام دەدىم. «لەنينشىل جاسقا» جازىپ تۇردىم. بىردە، 1989 جىلدىڭ كۇزى، قىدىربەك ­رىسبەك اعا: «قايرات» پەن «شيننيك» فۋتبول ­وينايىن دەپ جاتىر، سول ماتچتان رەپورتاج جازىپ كەل» دەپ تاپسىردى. ويىنعا بارىپ، كورىپ، ۇلكەن سارى قاعازدىڭ ەكى جاعىن تولتىرىپ، ءۇشىنشى پاراقتىڭ دا ءبىراز جەرىن شيمايلاپ اپاردىم. ەرتەسىنە گازەتتى قاراسام، الاقانداي اقپارات ­بولىپ شىعىپتى. ابدەن قىسقارتقان، ارتىق ­بايانداۋلاردى الىپ تاستاعان. گازەت بەتىنە شىققان الپىس جولدا دا مەنىڭ ءسوزىم سيرەك. ماعان بۇل دا ءبىر مەكتەپ بولدى. كەيىن دە بارىپ، تاپسىرما الىپ ءجۇردىم. بايقاسام، فۋتبولدان باسقا ەشتەڭە قىزىقتىرمايدى ەكەن. ۆولەيبولعا جىبەرەدى – جازعىم كەلمەيدى، سپورت كوميتەتىنىڭ وكىلىمەن سۇحباتقا جۇمسايدى – ىقىلاسىم جوق، بۇقارالىق سپورت تۋرالى جاز دەسە دە – كوڭىلىم تارتپايدى. ءسويتىپ، سپورت تۋرالى ماقالالاردى سيرەتتىم. «ازيا داۋىسى» فەستيۆالىنىڭ داۋىرلەپ تۇرعان شاعى. سوعان بارىپ، ونداعى كەلەڭسىزدىكتەر تۋرالى جازدىم. رەداكتسياداعىلار: «ونەر تاقىرىبى وڭ جامباسىڭا كەلەدى ەكەن عوي، جازىپ تۇر» دەدى. سودان وسى سالاعا ويىستىم.
مادەنيەت تۋرالى جازۋدى وڭاي كورەتىندەر بار. شىن مانىندە، ونەردىڭ قاي جانرىن دا ءتۇسىنىپ، زەرتتەپ، تاراتىپ جازۋ ءۇشىن كوپ ءبىلىم كەرەك، تىنىمسىز ىزدەنىس كەرەك. «كونتسەرت ءوتتى، سپەكتاكل قويىلدى، فيلم ءتۇسىرىلدى، كورمە ۇيىمداستىرىلدى…» دەگەن اقپارات بەرۋ – ونەر تۋرالى جازۋ ەمەس. ونەر تۋىندىسىنىڭ سان قىرلى سيپاتىن اشا الۋ، اۆتور كوزقاراسىنا، ­رەجيسسەر تراكتوۆكاسىنا، اكتەر ويىنىنا، ءان قۇدىرەتىنە، سۋرەتشى يدەياسىنا بويلاۋ، ءۇڭىلۋ، زەردەلەۋ – تۇتاس ءبىر شىعارما ­جازىپ شىعارداي ەڭبەكتەنۋدى قاجەت ەتەدى. تۋىندىنىڭ ءبارى جاۋھار دۇنيە ەمەس، جەتىستىگىمەن قاتار، كەمشىلىگى دە بولادى، سونىڭ ءبارىن سارالاپ، ساناڭمەن ءتۇيسىنىپ بارىپ جازباساڭ، ول ماقالا وقىرمانعا دا وتپەيدى، تاقىرىپ تا اشىلمايدى.
«جاس الاشتاعى» «ىرعاق» قوسىمشاسى قازاق ەستراداسىنىڭ ءالى قانات قاعا ­الماي جاتقان كەزىندە اشىلدى. كافەدە­ دە، كوشەدە دە، كولىكتە دە – تەك ورىس اندەرى شىرقالىپ جاتاتىن. قازاقتىڭ جاس تىڭدارمانىن ­رەسەي مۋزىكاسىنىڭ وسى باسقىنشىلىعىنان اراشالاپ، قازاق انىنە قاراي بۇرۋ ءۇشىن ۇلتتىق ەسترادا وكىلدەرىن ءجيى-جيى جازدىق: تانىستىردىق، سۇحباتتاستىق، ناسيحاتتادىق… كوتەرمەلەدىك تە، سىنادىق تا. ءبىز جازعاننان سولاي بولىپ كەتتى دەمەيمىز، ۋاقىتتىڭ ءوزى سوعان الىپ كەلە جاتتى، قازاق جاستارى قازاق ەستراداسىن تىڭداۋعا كوشتى. وسى ۇردىستە «جاس الاشتىڭ» دا ۇلەسى از ەمەس-تى.
ال ءقازىر بارلىق سالادا جەڭىل ءتاسىل العا شىقتى. باق-تا دا كىل ناۋقاندىق ءىس-شارالارعا كوڭىل ءبولۋ بەلەڭ الدى. ونەردىڭ قۇدىرەتىن، مادەنيەتتىڭ ءمانىسىن تەرەڭدەپ جازۋ سيرەپ تۇر. «جۇلدىزداردىڭ» جەكە ءومىرىن تاپتىشتەپ كەتكەندەر كوپ. وسى تاقىرىپپەن كۇن كورەتىن جۋرناليستەر، سايتتار، تەلەارنالار شىقتى…
– بەلگىلى ءجۋرناليسسىز. جازۋشىلى­عىڭىزدان دا ەل جاقسى حاباردار. بۇل توڭى­رەكتە وقىرماندى نەمەن قۋانتاسىز؟
– بىردە مارقۇم اشىربەك سىعاي اعامەن ساپارلاس بولدىم. اڭگىمە بارىسىندا كىتاپ جازىپ بىتىرگەنىن، كوكەيىندە تاعى ءبىر دۇنيە بارىن ايتا كەلىپ، «ال سەن نە جازىپ ءجۇرسىڭ؟» دەپ سۇرادى. «سول، گازەتتىڭ جۇمىسى عوي» دەيمىن. «كىتابىڭ شىعىپ پا ەدى؟». «جوق». «سەن ارالاسپاعان تاقىرىپ جوق قوي، سپورتتى، كينونى، مۋزىكانى جازدىڭ، سولاردىڭ ءارقايسىسىنان ءبىر-بىر كىتاپ جازىپ قويعان شىعارسىڭ دەپ جۇرسەم… قوي، بۇل ءجۇرىسىڭ بولمايدى، جازعاندارىڭدى سۇرىپتاپ الىپ كەل، ءوزىم العى ءسوزىن جازىپ بەرەمىن» دەدى. ءسويتىپ، 2012 جىلى ءاشاعامنىڭ العى سوزىمەن ء«دىلدىڭ دەرتى» شىقتى. 2015 جىلى «الا دوپتىڭ الامانى» جارىق كوردى.
ماقساتىم – جۋرناليست بولۋ، ­جانىم قالاعان جۇمىس – گازەتتە ىستەۋ ەدى. تەلەۆيزياعا، راديوعا قىزىقپادىم. كوركەم دۇنيە جازۋ دا ويىما مۇلدە كىرىپ شىققان ەمەس-تى. ءقازىر ەسىمە تۇسىرسەم، كەزىندە بىرنەشە كىسى ماعان «جاز» دەگەن ەكەن: نەسىپ ءجۇنىسبايۇلى اعام «گازەت دەگەن كونۆەيەر بويىڭداعى بۇكىل كۇشتى سىعىپ الماي تۇرعاندا جەكە شىعارماشىلىققا كىرىس، ءتىلىڭ بار، قابىلەتىڭ بار» دەسە، جۇماباي شاشتايۇلى اعام شاقىرىپ الىپ، نە وقىپ جۇرگەنىمدى سۇراپ، جازباي جۇرگەنىمە قىنجىلىپ، «جاز» دەپ ۇرىسقان. مارات قابانباي ۇستازىم دا ادەبيەت تۋرالى ءجيى ايتاتىن. ول كەزدە ويدا ەشتەڭە جوق، تەزىرەك اقىلىن ايتىپ بولسا، كابينەتىنەن شىعىپ كەتكىم كەلىپ، سىرتتاعى قىزىقتارعا ەلەڭدەپ تۇرعانمىن. ماكەڭ سونىمدى بايقادى ما، ءسال ويلانىپ وتىردى دا: «ىشىڭە ءالى ءسوز تۇسپەگەن ەكەن عوي، بارا بەر» دەدى…
2012-2013 جىلدارى وز-وزىمنەن جازعىم كەلسىن. ەشكىم ايتپاي-اق. ەشكىم «ۇرىسپاي-اق». ءسىرا، ء«سوز ىشىمە ەندى تۇسسە» كەرەك. كوپ جازىپ تاستاعانىم شامالى، ءبىراق ارەكەت بار، ىزدەنىس بار. قۇداي قالاسا، كىتاپ بوپ شىعىپ قالار.
– ءقازىر اسىعىس ءبىر زامان باستالعانداي: دەمدە جازىپ، دەمدە كىتاپ باستىرىپ، دەمدە تاراتىپ… جانتالاسىپ جاتقان جۇرت. مۇنداي تاسقىننىڭ استىندا شىن كوركەم دۇنيە، شىن قاجەت كىتاپتار قالىپ قويماي ما؟
– راس، بۇگىندە قوعامدىق ءومىردىڭ قاي ­سالاسىندا دا ءبىر الاپات اسىعىستىق بار. ءبارىن تەزىرەك وتكىزىپ، تەزىرەك ءبىتىرىپ، تەزىرەك ەسەپ بەرىپ تاستاعىسى كەلىپ، قاربالاسىپ ­جاتادى. وسى ادەت شىعارماشىلىق ورتادا دا بايقالادى. ءقازىر شىعارمالار اۆتور تارتپاسىندا ايلاپ جاتپايدى. جازىلىپ بولا سالىسىمەن، بىردەن باسىلادى. «اتتەگەن-ايىن» كەيىن بايقايمىز. سايتتاردان، گازەتتەردەن وقىعان شىعارمالاردىڭ ءالى دە ءبىر قايناۋى ىشىندە جاتقانىن سەزىپ قالامىز. اعىمعا ىلەسۋگە، بۇگىنگى كۇننىڭ ترەندى بولۋعا ۇمتىلىس، ەل نازارىنا تەزىرەك ىلىگۋگە تالپىنىس جاقسى عوي، ءبىراق مۇنداي قاپىلىستان ۇلكەن شىعارما تۋاتىنىنا كۇماندىمىن. وقىرماننىڭ دەڭگەيى دە ءارتۇرلى. الەۋمەتتىك جەلىدە جاريالانعان قاراپايىم عانا ولەڭنىڭ استىنداعى پىكىرلەردى وقىپ، تاڭعالاسىڭ. جاي لاپ ەتكەن ءبىر كوڭىل اۋانىنان تۋعان ورتاقول دۇنيەگە تاڭداي قاعىپ، تامسانىپ جاتادى. «مۇنداي ولەڭ بەكەر تۋمايدى، ءسىز تەزىرەك كىتاپ شىعارىڭىز!» دەپ قولپاشتايدى. الدەكىم فەيسبۋككە ءوز باسىنان وتكەن وقيعانى نەمەسە كىسىنى كادىمگىدەي ويلاندىراتىن قىزىقتى ەستەلىگىن سالادى. ونىڭ دا استى تولعان ماداق: «دايىن تۇرعان كوركەم شىعارما! ءسىز جازۋشى بولۋىڭىز كەرەك!» دەيدى جابىلا. وسىنداي اسىرا ماقتاۋ، اسىرە قوشەمەتتەن كەيىن الگىلەر شىنىمەن-اق «كىتاپ جازباسام بولمايدى ەكەن» دەپ ويلاپ قالاتىن شىعار، كىم ءبىلسىن…
– قازاق ءسوزىنىڭ دۇرىس جازىلۋىنا، قاتە كەتپەۋىنە كوڭىل ءبولىپ، الاڭداپ، سول تاقىرىپتاردا پىكىر ءبولىسىپ كەلەسىز. ءسوزدىڭ بۇلىنۋىنە نە سەبەپ دەپ ويلايسىز؟
– ءسوزدىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن سەزىنۋ ازايدى ما دەيمىن، اسىرەسە قالام ۇستاعان قاۋىمنىڭ ءوز اراسىندا. ساۋات دەڭگەيى دە قۇلدىراپ كەتتى. ءتىل بىلگەن جاقسى عوي، ءبىراق ورىس ءتىلىن ءبىلۋدىڭ ءبىز ءۇشىن «زيان جاعى» دا بايقالىپ قالادى: ورىسشا ويلاپ بارىپ، قازاقشا سويلەم قۇراۋ، قالىڭ كالكا قاپتاپ جۇرەدى. «باراتىن بولساق…»، «قاراستىراتىن بولساق…»، «ايتاتىن بولساق…» دەي بەرەمىز، وسىنداعى «بولساق»-تىڭ ءتىپتى دە ارتىق ەكەنىن، ورىستىڭ «بۋدەمىنىڭ» ءىزى ەكەنىن اڭعارمايمىز. «بارساق»، «قاراستىرساق»، «ايتساق» دەسەك تە كەلەر شاق ەكەنى ءبىلىنىپ تۇر عوي. «وقىس وقيعا ورىن الدى» دەپ ­جازاتىندار كوپ. سولاردان «وقىس وقيعا نەشىنشى ورىن الدى؟» دەپ سۇراعىم كەلەدى. «وقىس وقيعا بولدى» دەسەك جەتپەي مە؟ بۇل دا – «يمەت مەستو»-نىڭ كالكاسى. الدەبىر ماتىننەن ءۇزىندى كەلتىرەمىز دە، سونىڭ ىشىنەن بىرەر سويلەمدى قارا نەمەسە كولبەۋ قارىپپەن بەرىپ، جاقشا ىشىنە «استىن سىزعان – ءبىز» دەيمىز ء(بىراق ەشتەڭەنىڭ دە استى سىزىلماعان). «پودچەركنۋتو نامي» دەگەن ءسوزدىڭ كوشىرمەسى بۇل. «پودچەركنۋت» ءسوزى تەك «استىن سىزۋدى» عانا بىلدىرمەيدى، سونىمەن قاتار «ەرەكشەلەۋ» دەگەن دە ماعىناسى بار. ياعني «استىن سىزعان – ءبىز» ەمەس، «ەرەكشەلەگەن – ءبىز». «استىن سىزىپ ايتاتىن ماسەلە…» دەۋدىڭ ورنىنا «اسا ماڭىز بەرەتىن» نەمەسە «ەرەكشە دەن قوياتىن ماسەلە» دەسەك، مەيلىنشە جاتىق بولماق.
سويلەم ورتاسىندا دا ء«سىز» دەگەن ءسوزدى باس ارىپپەن جازامىز. نەگە؟ ويتكەنى ورىس تىلىندە سولاي. ورىستا سولاي بولاتىن سەبەبى – ولاردا «ۆى» ءسوزى ەكى ماعىنا بەرەدى: 1) ءسىز; 2) سەندەر. وسى ەكەۋىن اجىراتۋ ءۇشىن ولار ء«سىز» ماعىناسىنداعى «ۆى»-دى باس ارىپپەن جازادى ء(«سىز» دەگەن ءسوز سىپايىلىقتى بىلدىرەدى دەگەن دە ءۋاجى بار، ءبىراق باستى سەبەبى ول ەمەس). «تۇبەك» دەگەن ءسوزدى ۇمىتىپ، «كورەي جارتى ارالى»، «اپەننين جارتى ارالى» دەپ جوق جەردەن ءسوز ويلاپ تابا باستادىق («پولۋوستروۆ» قوي باياعى). «بولون پروتسەسى»، «سەۆيل شاشتارازى» دەگەن قاتەلەرگە ابدەن كوز ۇيرەنىپ ءبىتتى، ءتىپتى ەلەڭ ەتپەيمىز دە. تۇبىرگە قارامايمىز، ورىسشاداعى «بولونسكي»، «سەۆيلسكي» دەگەندەردىڭ «سكيىن» الىپ تاستايمىز دا، جازا بەرەمىز. ەگەر ىزدەنسەك، «بولونسكيدىڭ» ءتۇبىرى – يتالياداعى ­بولونيا قالاسى، ال «سەۆيلسكيدىڭ» ءتۇبىرى – يسپانياداعى سەۆيليا قالاسى ەكەنىن ۇعار ەدىك تە، «بولونيا پروتسەسى»، «سەۆيليا شاشتارازى» دەپ ساۋاتتى جازار ەدىك.
«ولار اۋىزدارىنا كەلگەندەرىن ايتتى» دەپ ءسوز ساپتايتىن حالگە جەتتىك. ءبىر سويلەمگە ءبىر كوپتىك جالعاۋ جەتەتىنىن بىلمەيمىز. «ولار» دەگەننەن كەيىن-اق كوپ ادام ەكەنى كورىنىپ تۇر، قالعانىن «اۋزىنا كەلگەنىن ايتتى» دەسەك بولادى عوي. «بارۋ كەرەكپىز»، «ايتۋ كەرەكپىز» دەپ اۋىزەكى سويلەۋ بىلاي تۇرسىن، ءتىپتى جازا باستادىق. دۇرىسى – «بارۋىمىز كەرەك»، «ايتۋىمىز كەرەك» ەكەنىن بىلە تۇرا، تۇزەمەي وتە بەرەمىز. كەرىسىنشە، «بارۋعا ءتيىس»، «ايتۋعا ءتيىس» دەۋدىڭ ورنىنا «بارۋى ءتيىس»، «ايتۋى ءتيىس» دەيتىن بولدىق. بۇل دا – ءمان بەرىلمەي جۇرگەن قاتە…
«قازاق كينولارى» دەپ جازاتىندار بار. كينو – ونەردىڭ اۋقىمدى ءبىر سالاسى، ۇلكەن يندۋستريا، دارا ۇعىم، وعان كوپتىك جالعاۋ جالعانبايدى. «قازاق مادەنيەتى»، «قازاق ادەبيەتى»، «قازاق دالاسى» دەگەن سياقتى. ءسىز «قازاق مادەنيەتتەرى»، «قازاق ادەبيەتتەرى»، «قازاق دالالارى» دەپ ايتىپ-جازبايسىز عوي. ادەبيەتتىڭ ءونىمى – ادەبي شىعارما (رومان، داستان، ت.ب.) بولسا، كينونىڭ ءونىمى – فيلم. «قازاق كينولارى» دەپ جازعان ءجۋرناليستىڭ ايتقىسى كەلگەنى وسى – «قازاق فيلمدەرى». ال «قازاق كينوسى» دەسەڭىز – اڭگىمە ناقتى ءبىر تۋىندى، ياعني فيلم ەمەس، تۇتاس كينو ونەرى حاقىندا دەگەن ءسوز.
بىردە (2002 جىلى عوي دەيمىن) «بارىپ قايت، بالام، اۋىلعا»، «ساعىنىش» سەكىلدى بەلگىلى اندەردىڭ اۆتورى، كومپوزيتور تەمىرالى باقتىگەرەەۆپەن اڭگىمە بارىسىندا «سوڭعى جازعان ءانىڭىز قايسى؟» دەپ سۇراپ قالا جازداپ بارىپ، سونىڭ ابەس ەكەنىن سەزدىم بە، ايتەۋىر «ەڭ كەيىنگى جازعان ءانىڭىز قايسى؟» دەپ سۇرادىم. سوندا تەمكەڭ بالداعىنا سۇيەنە ورنىنان كوتەرىلىپ: «بەرى جاقىنداشى-ەي، قولىڭدى الايىن! – دەدى. – ەلدىڭ ءبارى «سوڭعى ءانىڭىز قايسى؟» دەپ سۇرايدى، مەن ەندى قايتىپ ءان جازبايتىنداي… «ەڭ كەيىنگى ءانىڭىز قايسى؟» دەپ سۇراعان ءبىرىنشى جۋرناليست سەنسىڭ، اينالايىن!».
ويلانىپ قاراساق، ورىس تىلىندەگى ­«پوسلەدني» ءسوزى «سوڭعى (اقىرعى)» دەگەن ماعىنانى دا، «كەيىنگى» دەگەن ماعىنانى دا بەرەدى ەكەن. ياعني «پوسلەدني پۋت» (سوڭعى، قايتپاس ساپار)، «پوسلەدنەە مگنوۆەنيە» (اقىرعى نەمەسە اقتىق ءسات) دەگەن جەردە دە، «ۆ پوسلەدنەە ۆرەميا» (كەيىنگى ۋاقىتتا)، «پوسلەدنيايا كنيگا، كوتورۋيۋ ۆى پروچيتالي» ء(سىز وقىعان ەڭ كەيىنگى كىتاپ) دەگەن ماندە دە قولدانىلادى. ورىس ءتىلى­نىڭ ىڭعايىمەن كەتكەنىمىز سونداي، ءبىز دە وسى ايىرماشىلىقتى اڭعارۋدان قالىپ بارامىز. «ەڭ سوڭعى كورگەن ءفيلمىڭىز قانداي؟» نەمەسە «سوڭعى وقى­ع­ان­ كىتابىڭىزدى ايتىڭىزشى» ­دەگەن ساۋال­ناما الەۋمەتتىك جەلىلەردە ءورىپ جۇرەدى. «مەن بۇدان كەيىن ەشقانداي فيلم كورمەيتىندەي…» ­نەمەسە «بۇدان سوڭ ەشقاشان كىتاپ وقىمايتىنداي…» دەپ مارقۇم تەمىرالى اعا سياقتى رەنجىسەك تە، ەشتەڭە وزگەرمەيتىن سەكىلدى.
ال شەتەلدىك جەر-سۋ اتاۋلارى، حالىق­ارا­لىق، سالالىق تەرميندەر اركىمنىڭ قۇلاعىنىڭ قالاي ەستۋىنە قاراي جازىلا سالاتىن بولىپ بارادى. قۇرىعاندا «گۋگلعا» سالىپ تەكسەرۋگە دە ەرىنەمىز-اۋ سوندا، ءا… «گۋگل» جوق زاماندا دا جۇرت قاتەسىز جازىپ، گازەت شىعارىپ، كىتاپ باسىپ كەلدى عوي. راس، ول كەزدە عالامتور بولماعانىمەن، ادامداردا ساۋات بار ەدى. ال ءقازىر عالامتور بار، ال ساۋات… بىلمەيمىن…
– اڭگىمەڭىزگە راقمەت!

اڭگىمەلەسكەن
قاراگوز ءسىمادىل


كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=9&id=1066483

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە ءجۇز دەپ سيفىرمەن جازىڭىز، راحىمەت!

ەل-ارنا ءوز گازەتى

ەڭ جاڭا ماقالالار


ورازالين اقتوبەدە قۋراپ 2 مينوت
اعاجاي التاي تورى 4 مينوت
اۆتونوميالى وبلىس عىلىم 4 مينوت
دوساەۆ ەاەو-دا ورتاق ۆا 5 مينوت
ەلىمىزدەگى جولداردىڭ جا 5 مينوت
ەلىمىزدىڭ دۇنيە جۇزىلىك 5 مينوت
ءبىزدىڭ قوعامدى ءتۇسىنۋ 5 مينوت
2019-جىلى 11-ايدىڭ 1- 5 مينوت
وزبەكستاندا تۋعان قازاق 10 مينوت
جاباي نۇرماقۇلى: «جەتى 14 مينوت
كاك ماتەريا، پروسترانست 14 مينوت
قىزىلوردادا كاسىپكەر مۇ 14 مينوت
تولە ءبيدىڭ وتەگەنگە با 24 مينوت
قمدب ءتوراعاسى موڭعوليا 24 مينوت
ونەركاسىپ جانە ينفورمات 25 مينوت
استانا LRT قار تازالاۋ 25 مينوت
اعاجاي التاي تورى 25 مينوت
الماتى: 14 قاراشادا ابا 25 مينوت
ءتۇزىم نەگىزىن بەكەمدەپ 25 مينوت
تىنىشتىقبەك Əبدىكəكىمنى 25 مينوت
مۇسىلمان زيراتىنا قاتىس 29 مينوت
«كۇز ارۋى-2019 29 مينوت
ورازالين تىكۇشاقپەن اۋد 1 ساعات
ۆەتنامدا قويانداي عانا 1 ساعات
الماتىداعى اباي داڭعىلى 1 ساعات
Coca-Cola سۋسىنىنان الك 1 ساعات
جابال ەرعاليۇلى: «جەتى 1 ساعات
جيرەنشەنىڭ قاراشاشقا قۇ 1 ساعات
سايدا قالىقوۆا، ءالبينا 1 ساعات
بەيجيڭ وبا اۋرۋىنا شالد 1 ساعات