ەل-ارنا قولفون نۇسقاسىنا ەنۋ Еларна қолфон нұсқасына ену


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com

Үш күнгы келушылер санағыКелген адам саны (IP)Көрілген бет саны (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-11-181794515640 %60 %
2019-11-192440715839 %61 %
2019-11-20413121045 %55 %


تىركەلىڭىزدەر كىتاپحانا قوجالار تورابى البومدار قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: انا-ءتىل گازەتى

جولدانعان ۋاقىتى: 13:14 - 2019/10/31


ادەبيەت سىنشىسى ساعات اشىمباەۆ تۋرالى ءسوز

وتكەن جىلى دارىندى سىنشى، ءبىلىمدار ادەبيەتتانۋشى ساعات اشىمباەۆتىڭ «ادەبي سىن ماقالالارى» اتتى جيناعى تۇرىك تىلىنە اۋدارىلىپ، تۇركيادا جارىق كورگەن بولاتىن. تۇركى مادەنيەتى مەن ادەبيەتىنىڭ دامۋىنا قوسار ۇلەسى زور بۇل ەڭبەككە بۇگىنگى كۇندە تۇرىك عالىمدارى مەن ادەبيەتتانۋشىلارى ىقىلاس تانىتىپ، ءوز پىكىرلەرىن بىلدىرۋدە. ءبىزدىڭ زەرتتەۋ وبەكتىمىز قازاق ادەبيەتى بولعاندىقتان، قارىمدى قالامگەردىڭ كىتابىن وقىپ، ەڭبەگىن زەرتتەپ-زەردەلەپ، تۇرىك وقىرمانىنا ناسيحاتتاۋدى ءجون سانادىق.

سىن جانە پىكىرتالاس بولماعان جەردە دامۋ مەن ىلگەرىلەۋدىڭ بولمايتىنى انىق. پەريفەريانىڭ دەڭ­گەيىنەن ءوسىپ، جاھاندىق مار­تە­بەگە­ جەتكەن اقىن-جازۋشىلار­دىڭ، ادەبيەتشىلەردىڭ پروفەسسيونالدى سىن مەن ءداستۇرلى پىكىرتالاس ­تۋاتىن ادەبي ورتادان تۇلەپ شىققانى بارشامىزعا ءمالىم.
اباي، م.اۋەزوۆ، ءت.الىمقۇلوۆ، ش.مۇرتازا، ا.كەكىلباەۆ، ­م.ما­عاۋين،­ د.يسابەكوۆ، م.شاحانوۆ سىندى تۇركى الەمىنە بەل­گىلى اقىن-جازۋشىلارىن الەمدىك دەڭگەيگە كوتەرگەن قازاق ادەبيە­تىندە سىن جانرى جوعارى دەڭگەيدە دامىعان. قازاق ادەبيەتىنىڭ وسى ماڭىزدى جانرى قالىپتاسقان كۇننەن باستاپ، بۇگىنگى كۇنگە دەيىن جاڭا دامۋ كەزەڭىنە جەتتى. ال ­تامىرىن تەرەڭنەن تارتقان بۇل ۇلكەن سالانىڭ الدىڭعى قاتارىندا تۇرعان ادەبيەتتىڭ شەبەر سىنشىلارىنىڭ ءبىرى، ءسوزسىز – ساعات اشىمباەۆ.
بەلگىلى ادەبيەت سىنشىسى، اتاقتى ادەبيەتتانۋشى، ءسوز زەر­گەرى ساعات اشىمباەۆ – كەز كەلگەن شىعارمانىڭ تەرەڭدىگى مەن ­في­لوسوفيالىق مانىنە ءۇڭىلىپ، ­تاريحي، الەۋمەتتىك، يدەيالىق تۇستارىن شەبەر سارالاپ تالدا­عان تالانت يەسى. ونىڭ بارلىق ما­قالالارىندا سىننىڭ ۇلكەن مادەنيەتىن، تەرەڭ تولعانىستارى مەن تەبىرەنىستەرىن بايقايمىز. ويتكەنى ول بۇل جانرعا ونەردى، يدەيانى دامىتۋدىڭ باستى قۇرالى رەتىندە قاراعان. ول كەز كەلگەن شىعارما تۋرالى تولعاعان كەزىندە «ادەبيەت – اردىڭ ءىسى» دەيتىن ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتىڭ جۇگىن سەزىنىپ، بۇكىل الەم ادەبيەتى­نىڭ دامۋ ۇردىسىنە قاراي باعا بەرگەن. سونىڭ ناتيجەسىندە ادە­بيەت­تەگى جاڭالىقتار مەن ىزدەنىس­تەرگە قاتىستى فيلوسوفيالىق، الەۋمەتتىك جانە تۇلعالىق نەگىزدەگى ويلار مەن ۇسىنىستارىن باتىل جەتكىزگەن.

وسىلايشا، سىندى ونەرگە اينالدىرعان، ءتىپتى فيلوسوفيالىق تەرمين­مەن ايتار بولساق، حيكمەتكە جەتكىزگەن دەسەك، ارتىق ايتقان بولمايمىز.
ۇلت الدىنداعى قارىزى مەن پارىزىن تەلقوڭىرداي تەڭ ۇستاعان س.اشىمباەۆ ستۋدەنتتىك شاعىندا جازعان العاشقى ماقالالارىنىڭ بىرىندە ادەبيەت كەڭىس­تىگىنە ەسىمى بەلگىلى ادەبيەتتانۋشى، ۇلاعاتتى ۇستاز، سىنشى مۇحامەدجان قاراتاەۆ تۋرالى بىلايشا تولعايدى: «م.قاراتاەۆتىڭ تەرەڭ ءبىلىم، بيىك مادەنيەت، پۋبليتسيستيكالىق پافوسپەن جازىلعان ەستەتيكالىق اسەر-كۇشى مول سىندارى وداق كولەمىنە دە كەڭ تانىمال. ونىڭ سىندارىنىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى – قىزىقتى وقىلادى، وقۋشىسىن پىكىرىنىڭ لوگيكالىق دالدىگىمەن وزىنە باۋراپ الادى. سىنشى قانداي شىعارمانى تالداپ پىكىر ايتپاسىن، ەستەتيكالىق جانە سوتسيولوگيالىق تالداۋ­دى وتە شەبەرلىكپەن ۇشتاستىرىپ وتىرادى». قاراپ وتىرساڭىز، س.اشىمباەۆتىڭ وزگەگە بەرگەن باعاسى وزىنە دە تيەسىلى سياقتى. بولاشاقتا ەسىمى ماڭگى قالار ءوزى تۋرالى بولجاپ جازعانداي اسەر قالدىرادى. ويتكەنى ول اتاقتى سىنشىلاردىڭ ءىزىن باسىپ، جاڭا زاماننىڭ تالابىنا ساي رۋحانيات الەمىنە ەشكىمگە ۇقسامايتىن وزىندىك ۇلەس قوستى. ەشكىمدى قايتالامايتىن قولتاڭباسىمەن ادەبيەت قورجىنىن ­بايىتتى. تۇركى مادەنيەتى مەن ادەبيەتىنىڭ جاڭا دەڭگەيگە جەتۋىنە وراسان زور ەڭبەك ءسىڭىردى. ونىڭ ەڭبەكتەرىندە شىعارمانىڭ كەم تۇستارىن تابۋ ءۇشىن سىناماعاندىعى، كەرىسىنشە، شىعارمانى بيىك دەڭگەيگە جەتكىزۋ ءۇشىن تۇپكى مانىنە ۇڭىلگەندىگى ايقىن كورىنىس تاپقان.
ءقادىرلى كەيىپكەرىمىز ادەبيەت الەمىنە جاڭادان قادام باسىپ، ادەبي ورتادا ­تانىلا باستاعان جاس ادەبيەتشىلەر مەن قالامگەرلەرگە ءاردايىم دەم بەرىپ، قانات بىتىرگەن-دى. وسى ورايدا ول ءوزىنىڭ سىن ماقالالارى ارقىلى زامانداستارىنا جول كورسەتتى، ولاردىڭ تانىلۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوستى. سوناۋ 1967 جىلى جازعان «ساليقالى ءسوز، سونى ءىز» اتتى ماقالاسىندا ول جازۋشى ا.كەكىلباەۆتىڭ ء«بىر شوكىم بۇلت» اتتى جيناعىن تالدايدى. «كىتاپ – ادەبيەتىمىزدەگى كەيىنگى تولقىن، ءسوز ونەرىنە ۇلكەن مۇرات، بيىك تالاپ، تەرەڭ تالعام، تازا جۇرەكپەن قارايتىن، تالانتتى توپ، ءبىلىمدى جاستارىمىزدىڭ ءبىرى ا.كەكىلباەۆتىڭ ساليقالى پروزاداعى العاشقى قولتاڭباسى» دەپ باستاعان ماقالاسىندا جازۋشىنىڭ زامانداستارىن قولدايتىندىعىن بىلدىرەدى جانە شىعارماشىلىقپەن اينالىسىپ جۇرگەن ادەبي ورتاعا ءبىرشاما جاۋاپكەرشىلىكتى جۇكتەيدى. وسىلايشا، قازاق ادەبيەتىنىڭ بولاشاعىنا ۇلكەن سەنىم ارتادى. بۇل بۋىنعا سەنىم ارتۋى دا بەكەر ەمەس ەدى. ويتكەنى ا.كەكىلباەۆتىڭ ­زامانداستارى – قالامگەرلەر قاۋىمى تۇركى ادەبيەتىن، سونىڭ ىشىندە قازاق ادەبيەتىن الەمدىك وربيتاعا الىپ شىعاردى. بۇل دا ءسوزسىز سىنشىنىڭ كورەگەندىگى ەدى. اتالعان ماقالانىڭ جالعاسىندا ءۇش اڭگىمە مەن ءبىر پوۆەستى تالداي كەلە، سىنشى س.اشىمباەۆ ءمىردىڭ وعىنداي ءسوزدى ءدوپ باسىپ، ناقتى ساراپتاۋعا كىرىسەدى.
جازۋشى ا.كەكىلباەۆتىڭ 1969 جىلى جارىق كورگەن كىتابىن «دالا باللادالارى» اتتى ماقالاسى ارقىلى تالداعان ادەبيەت سىنشىسى «كۇي» پوۆەسىنە ايرىقشا توقتالادى. بۇل شىعارمانىڭ قازاق پروزا­سىنا جاڭا لەپ اكەلگەندىگىن ­باياندايدى. قازاق پەن تۇرىكمەن اراسىنداعى ­تاريحي قارىم-قاتىناستى كوركەم تىلمەن جەتكىزگەن اۆتور قازاق ۇلتىنىڭ ەجەلگى تىرشىلىگىن، سول كەزدەگى كوزقاراسى مەن دۇنيەتانىمىن شەبەر سۋرەتتەيدى. ۇلتتىق تاريحقا، مادەنيەتكە جانە بولمىسقا بەت بۇرعان بۋىننىڭ ساڭلاق سىنشىسى س.اشىمباەۆتىڭ سول بۋىننان شىعىپ، ۋاقىت پەن قوعامنىڭ جاعدايىن شەبەر سۋرەتتەي بىلگەن ا.كەكىلباەۆتى بايقاماي قالۋى مۇمكىن ەمەس-تى. سىنشى شىعارما­نىڭ ماڭىزدىلىعىن بىلايشا جەتكىزەدى: «كۇي» – كۇيشى تاعدىرى تۋرالى شىعارما. اۆتوردىڭ يدەياسى كۇي توگىپ كۇن كەشكەن سوناۋ كەر زامانداعى جازىقسىز جاننىڭ ايانىشتى ءولىمى ارقىلى سول زامان تراگەدياسىن كورسەتۋ دەپ ويلايمىز».
قارىمدى قالامگەر س.اشىمباەۆتىڭ باستى ەرەكشەلىكتەرىنىڭ ءبىرى – ول بولاشاققا ۇمىتپەن، سەنىممەن قارايتىن. الايدا ونىڭ سەنىمى – قۇرعاق قيال ەمەس، نەگىزگى، تۇعىرلى، دالەلدى بولجاۋ ەدى. ياعني كورەگەندىلىك. وسى سەنىمنىڭ نەگىزىندە سول كەزدە ادەبيەت الەمىنىڭ تابالدىرىعىن جاڭادان اتتاعان ءبىلىمدى، بىلىكتى، تاباندى، تالانتتى جاستارى ورىن العان ەدى. 1968 جىلى جاريالانعان «ادەبيەت كوكجيەگى كەڭەيە بەرەدى» اتتى ماقالاسىندا اۆتور بۇل ماسەلەنى نازاردان تىس قالدىرعان جوق: «اقيىق تۋىندىلارىنىڭ الدى الەمدىك ۇلى ادەبيەت تورىنەن ويىپ ورىن الاتىن، بۇگىندە ەسەيىپ، ەتەك جەڭى كەڭىگەن قازاق پروزاسىنىڭ تۆورچەستۆولىق تىنىسىن، دامۋ تەندەنتسياسىن ءسوز ەتكەندە ونىڭ زاڭدى جالعاسى، نەگىزگى كۇرامداس بولىگى – جاستار پروزاسىنىڭ باعىت-باعدارىن كوڭىلدەن ادا، كوزدەن جىراق قالدىرماي، جاقسىلىق جاعىنا قول سوعىپ، قۇپتاپ وتىرۋ قاجەت سياقتى». سىنشىنىڭ كوڭىلىنە ءۇمىت وتىن جاققان جاس تالانتتار – شىنىندا دا وز-وزدەرىنىڭ ۇلتتىق دەڭگەيدەن پلانەتارلىق مارتەبەگە جەتكەن ادەبيەتتىڭ مۇراگەرلەرى ەكەندىگىن بىلگەن تۇلعالار. ولاردىڭ قاتارىندا ق.ىسقاق، س.مۇراتبەكوۆ سىندى تالانتتاردى قوسپاعاننىڭ وزىندە، ءبىرتالاي ەسىمدەردى اتايدى ەكەنبىز. ولار – ءق.جۇمادىلوۆ، س.نارىمبەتوۆ، د.يسابەكوۆ، ت.ابدىكوۆ، ا.ساراەۆ. ق.كازيەۆ، ق.مۇحامبەتقاليەۆ، م.كۇماربەكوۆ، ت.نۇرماعامبەتوۆ جانە باسقالار. بۇگىندە قازاق ادەبيەتىنىڭ بەتكە ۇستار جازۋشىلارى اتانعان سول كەزدەگى جاستاردىڭ ەڭبەكتەرىن تالداپ، جىلى پىكىر بىلدىرگەن سىنشى س.اشىمباەۆتىڭ ارمانى ورىندالعانداي ەدى. ءيا، ول دالەلسىز جانە دايەكسىز ەش ۋاقىتتا كوزقاراس بىلدىرگەن ەمەس. ال كەزىندە سىنشى تاراپىنان ايتىلعان اششى شىندىقتىڭ ارقاسىندا قازاق ادەبيەتىنىڭ جاڭا كەزەڭگە باستاعانى، شىعارمالاردا جاڭا تىنىس اشىلعانى بارشاعا بەلگىلى قۇبىلىس.
1969 جىلى جازعان «سىرلى تول­قىن»­­ اتتى ماقالاسىندا ادەبيەت سىنشى­سى س.اشىمباەۆ قازاق پوەزياسىنا جاڭا تولقىن بولىپ كەلگەن جاس اقىندار م.وتاراليەۆ، س.مۇحتارۇلى، ت.مەدەتبەكتىڭ شىعارماشىلىقتارى ­تۋرالى پىكىر ءبىلدىرىپ، «اقىننىڭ نەعۇرلىم كورگەنى كوپ، باسىنان وتكىزگەنى مول بولعان سايىن كوپشىلىك كوكەيىنەن شىعۋى زاڭدى. ەندەشە، اناۋ جىگىتتەر ولەڭدەرىندەگى قوڭىلتاقتىق ءومىرباياننىڭ جالاڭدىعى ەمەس پە دەگەن دە ويعا كەلەسىڭ. جالاڭدىعىنا، ءبىر جاعىنان، ولار كىنالى دە ەمەس. سەبەبى ەندى-ەندى ۇلكەن ومىرگە اياق باسىپ ارالاسا باستادى»­ دەپ جازادى. سىنشىنىڭ ءساتتى بولىپ شىعاتىن ولەڭدى ءمولدىر سەزىمگە، ومىرلىك تاجىريبەگە جانە تەرەڭ بىلىمگە نەگىزدەۋى دە بەكەر ەمەس. ارينە، مۇنداي نەگىزى جوق ولەڭنىڭ ولەڭ بولمايتىندىعىن ەشكىم ايتا المايدى. الايدا ءبىلىم مەن تاجىريبە بولماي، اقىننىڭ ودان كەيىنگى كەزەڭدە ءساتتى ولەڭ شىعارا الاتىندىعى كۇماندى. وسى ماقالانىڭ جالعاسىندا س.اشىمباەۆ اسا ماڭىزدى ماسەلەگە ­نازار اۋدارىپ وتىر. ماتىنگە جان ءبىتىرىپ، جىرعا اينالدىراتىن – سەزىم. الايدا بۇل جالاڭ سەزىم ەمەس، ويدىڭ ەلەگىنەن وتكەن جانە وبرازعا اينالعان سەزىم. «ولەڭدەگى باستى جەتىستىك – تاڭعى شىقتاي ءمولدىر سەزىم بار، وزىندىك وي تۇيۋگە ۇمتىلۋدى، تالپىنىستى كورمەۋگە بولمايدى. پوەزيا وي مەن سەزىمنىڭ سينتەزى ەكەندىگىن جاقسى ۇعادى. اقىننىڭ شىندىقتى كورسەتۋدەگى نەگىزگى قۇرالى وبراز ەكەنى ءمالىم. ياعني ءومىر شىندىعى وبراز ارقىلى بەرىلەدى» دەيدى اۆتور. ياعني تەك سەزىمگە قۇرىلعان ولەڭدى ولەڭ دەپ سانامايدى. قازاق پوەزياسى جانە سوتسياليستىك رەاليزمنىڭ تالاپتارىنا ساي ولەڭدە سەزىممەن قاتار وي دا بولۋى كەرەك. بۇل ولەڭگە قوعامدىق جانە الەۋمەتتىك بوياۋ قوسۋدىڭ، ءتىپتى مىندەتتەۋدىڭ ناتيجەسى. الايدا پوەزياعا وسىنداي مىندەتتەمەنى بەرىپ وتىرىپ، ادەبيەت سىنشىسى س.اشىمباەۆ پوەزيانىڭ ونەر مەن ەستەتيكا­ جاعىنا دا ىلعي نازار اۋدارىپ وتىرادى.
سول جىلى جارىق كورگەن «مۇرات الدى – ىزدەنىس» اتتى ماقالاسىندا جاس جازۋشى تولەن ابدىكوۆتىڭ «كوكجيەك» اتتى العاشقى اڭگىمەلەر جيناعىن تالداپ سارالاعان س.اشىمباەۆ تالانتتارىن شىڭداعان جاس قالامگەرلەرگە قانات ءبىتىرىپ، ولاردى جىگەرلەندىرە تۇسەدى: «ونەر جولى – ول دا كوكجيەككە قاراي تۋرا تارتىلعان ءومىر جولى. كوكجيەككە جەتۋ مۇمكىن بە؟! ەش ۋاقىتتا دا. تەك كوڭىلدەگى شامالاۋىڭ بويىنشا كەلگەن جەرىڭدى قاناعات تۇتۋىڭ مۇمكىن شىعار… تولەننىڭ بۇل كىتابىن ونەر كوكجيەگىنە شەككەن ساپارىنىڭ باسى دەپ بىلەمىز». اۆتور بۇل ماقالاسىندا قۇرعاق وي، جالاڭ قيال، كوڭىلگە قاراپ ماقتاۋ ايتپاعان. كەرىسىنشە، جاس قالامگەردىڭ شىعارماسىنا ءادىل باعا بەرىپ، شىعارماشىلىق جولىندا ءوسىپ كەلە جاتقان جاستارعا ءبىرقاتار ەسكەرتۋلەر مەن كەڭەستەر ۇسىنعان. ال قانداي تاقىرىپتا جازسام ەكەن، قانداي كىتاپ وقۋ كەرەك ەكەن، كوكجيەككە قول جەت­كىزۋدىڭ جولى قانداي ەكەن دەيتىن جاس قالام­گەرلەرگە بۇدان اساتىن بايلىق بار ما؟!
ساعات اشىمباەۆ – ادەبي تۋىندىلاردى جانە ادەبيەتشىلەردى سىناعانداي، ادەبيەت سىنشىلارى مەن سىن جانرىندا جازىلعان ەڭبەكتەردى دە تالداپ سارالايتىن جانە سيرەك كەزدەسەتىن سىنشىلاردىڭ ءبىرى. قازاقتا «سىن تۇزەلمەي، ءمىن تۇزەلمەس» دەگەن ءسوز بار. سىن بولماي دامۋ دا بولمايدى. ال دامۋعا جول اشقان سىن – سىننىڭ ناق ءوزى. سوندىقتان بارىنەن بۇرىن سىن تۇزەلۋ كەرەك. وسى ورايدا 1968 جىلى س.اشىمباەۆ سىن جانرىندا قالام تەربەتكەن ز.سەرىكقاليەۆ، ا.كەكىلباەۆ، م.ماعاۋين، ر.نۇرعاليەۆ، و.سارسەنباەۆ سىندى سىنشىلاردىڭ ۇستانىمدارى مەن سىننىڭ سول كەزدەگى جاعدايىن تالداپ جازعان «جاستار سىنى تۋرالى بىرەر ءسوز» اتتى ماقالاسىن ­جاريالايدى. اقىن-جازۋشىلاردى باتىل سىناي بىلگەن س.اشىمباەۆ سىنشىلاردى دا سىننىڭ ساداعىنا الادى. ويتكەنى «ويدى ناركەس­كەندەي باتىل ايتۋ سىنشىنىڭ نەگىزگى قاسيەتىنىڭ ءبىرى. ونسىز قانداي سىنشى بولماسىن سىنار قانات قۇس سياقتى».
ادەبيەت سىنشىسى جانە ادەبيەت­تانۋشى-عالىم رەتىندە س.اشىمباەۆ تەك قانا ادەبي تۋىندىلاردى تالداماعان، قازاق مادەنيەتى مەن ادەبيەتىندە ماڭىزدى ءرول اتقارعان عىلىمي ەڭبەكتەردى دە شەبەر سارالاي بىلگەن. وسىنداي تاۋداي تالاپ ەتەتىن جۇمىسقا تەك ۇلتتىق پوزيتسيادان عانا ەمەس، ادالدىق پەن ادامگەرشىلىكتىڭ بيىك پاراساتىنان كىرىسكەن.
جازۋشى ءم.ماعاۋيننىڭ «قوبىز سارىنى»­ اتتى تۋىندىسى – قازاق ادەبيەتىنىڭ تامىرىن تەرەڭگە تارتاتىن «جىراۋلار پوەزيا­سى» ارقىلى دالەلدەي تۇسكەن جاڭا­لىعى مول شىعارما. اتالعان شىعارمانىڭ ماڭىزدىلىعىن جانە تاريحي قۇندىلىعىن وتە تەرەڭ ۇققان س.اشىمباەۆ بۇل جاڭا­لىققا نەمقۇرايدى قاراي الماعان جانە ول تۋرالى «مىندەتىن ورىنداعان ەڭبەك» اتتى ماقالانى جازىپ جاريالاعان. ماقالانىڭ باسىندا سول كەزدىڭ ساياسي ­احۋالىنا قاراماستان باتىل سۇراق قويا بىلگەن: «بۇگىندە قازاق سوۆەت ادەبيەتى ءتۇرى ۇلتتىق، مازمۇنى سوتسياليستىك، ينتەرناتسيونالدىق سيپاتتاعى كەڭ ­تىنىستى، ىرگەلى دە الىمدى ادەبيەتتەردىڭ ءبىرى. ورەلى كوركەم تۋىندىلارىنىڭ ماڭداي الدىنا الەمدىك ۇلى ادەبيەت تورىنەن ورىن تيگەنى دە ءمالىم. بۇل بۇگىنگى حال-جايى. ال وسى ادەبيەتتىڭ كەشەگى ءتۇپ تامىرى XVIII عاسىردا جاساعان بۇقار جىراۋدان ­باستالادى دەلىنىپ ءجۇر. سوندا بۇقار جىراۋ عايىپتان پايدا بولىپ، تاندىرى شىققان قۋ تاقىرعا تامىر سالعان با؟». ال بۇل سۇراقتىڭ جاۋابى – شىعارمانىڭ ءوزى ەمەس پە؟
عىلىم تەوريا نەگىزىندە داميدى. ال تەوريانىڭ نەگىزىندە فيلوسوفيا، ياعني جۇيەلى وي جاتىر. تاريح، ديسكۋرس، قوعامتانۋ، الەۋمەتتانۋ، ءدىنتانۋ، ادامتانۋ سالاسىنداعى عىلىم مەن تاجىريبە بويىنشا جاسالعان ساراپتامالار ويدىڭ ەلەگىنەن وتكىزىلەدى دە، سونىڭ ناتيجەسىندە تەوريالار قالىپتاسادى. ياعني ويسىز جانە فيلوسوفيالىق نەگىزسىز تەوريانى قۇرۋ مۇمكىن ەمەس. تۇركيادا، اسىرەسە گۋمانيتارلىق سالاداعى عىلىمنىڭ ءتيىستى دامۋى مەن ىلگەرىلەۋىنىڭ باسەڭدەپ قالۋى وسىدان. تەوريانىڭ جوقتىعىنان، نە دامىماعاندىعىنان. ال تەورياسىز عىلىمدى قالايشا ەلەستەتۋ مۇمكىن بولماسا، ونەردى دە سولايشا ەلەستەتە المايمىز. فيلوسوفيالىق ويعا ءمان بەرگەن ورتادان تۇلەپ شىققان جانە وسى اقيقاتتى ءومىر بويى ارقالاپ كەلگەن سىنشى س.اشىمباەۆ تا تەورياعا زور ءمان بەرگەن. ول ءوزىنىڭ ەڭبەكتەرىندە تەوريالىق ەرەكشەلىكتى ايتا كەلە، تاجىريبەلىك سيپاتتى ايتىپ، سودان كەيىن سىنعا كوشەدى.
بەلگىلى ادەبيەتشى عالىم ا.قوڭىرات­باەۆ­تىڭ ء«داۋىر جانە ءداستۇر» دەگەن ماقالاسىنا وراي جازعان «سۇلۋلىقسىز ولەڭ تۇل» اتتى ساراپتامالىق ەڭبەگىندە ­اۆتور ولەڭ تۋرالى تولعايدى: «ولەڭنىڭ جانى سۇلۋلىق قوي. بۇل اتام زاماننان ايتىلىپ كەلە جاتقان اقيقات. ال ونى قايتالاماسقا قۇدىرەتىڭىز قايسى. سۇلۋلىق ولەڭنىڭ عانا ەمەس، ءومىردىڭ دە ماڭگىلىك ءسانى. ولەڭ سول ءومىردىڭ ءۇزىلىپ تۇسكەن ءمولدىر تامشىسى، بولشەگى. ولاي بولسا، سول سۇلۋلىق قايدان شىعادى؟». قاراپ وتىرساڭىز، سىنشى ولەڭ مەن سۇلۋلىقتى تەڭ باعالاعان. سودان كەيىن ولەڭدى پوەتيكالىق دارەجەگە كوتەرەتىن فاكتورلاردى تالداپ ايتقان. اۆتوردىڭ ويىنشا، ولەڭدى سۇلۋ ەتەتىن وزگە ونەر سالالارىنداعى ەستەتيكالىق ەلەمەنتتەر: «شىن مانىندەگى سۇلۋ پوەزيا­دا يسكۋسستۆونىڭ باسقا سالالارىنىڭ ەلەمەنتتەرى قويىنداسىپ جۇرەدى. ماسەلەن، سۇلۋ ولەڭدەردە ارحيتەكتۋراداعى سيممەتريا، مۋزىكاداعى ءۇن گارمونياسى، جيۆوپيستەگى ءارلى، ءنارلى بوياۋلار قۇبىلىسى، تاعىسىن-تاعىلار بولادى. بۇلار ولەڭگە ەرەكشە نۇر، اجار بەرەدى».
سونىمەن قاتار س.اشىمباەۆ بۇگىنگى كۇندە كوپشىلىكتىڭ ءمان بەرە بەرمەيتىن وبرازدىلىققا نازار اۋدارادى. جاي ءبىر ماتىنگە ولەڭنىڭ قاسيەتىن بەرەتىن نەگىزىنەن وبراز، ال وبراز بولسا سۇلۋلىقتىڭ ءوزى ەمەس پە؟ ۇلتتىق پوەزيانىڭ نەگىزىندە دە وسى اقيقات جاتىر. «سۇلۋلىق بار جەردە وبراز دا بار. ءبىرىنشىسى جوق جەردە ەكىنشىسى دە جوق. ەكەۋى ءتىپتى ەگىز ۇعىم، بولە-جارۋعا كەلمەيدى. وبرازدىلىق ءبىر عانا ەلدىڭ ەمەس، الەمدىك پوەزياعا ءتان قاسيەت. ءبىراق ونىڭ ءار حالىق پوەزياسىندا سىرتقى ءتۇر جاعىنان عانا ەمەس، ىشكى مازمۇن جاعىنان دا ۇلتتىق ەرەكشەلىگى بار» دەيدى اۆتور. ماقالانىڭ جالعاسىندا اۆتور ولەڭدى اۋدارۋ، ياعني اۋدارما ماسەلەسى تۋرالى ءبىرقاتار وي ايت­قان. 1979 جىلى جازعان «ولەڭ – ءسوزدىڭ ونەگەسى» اتتى ماقالاسىندا پوەزيانىڭ تەوريا­سى تۋرالى وي بىلدىرگەن ادەبيەت سىن­شىسى ولەڭنىڭ كوپ جەردە كەزدەسە بەر­مەيتىن ءدال انىقتاماسىن بەرىپ، تىلگە تيەك ەتەدى: «ولەڭ – وي مەن سەزىمنىڭ وبرازعا اينال­عان كوركەمدىك جاراسىمى». بۇل انىق­تاما – تەرەڭ ويدىڭ، ادەبيەتتانۋ سالا­سىنداعى ىرگەلى ىزدەنىستىڭ، عىلىمي جانە فيلوسوفيالىق مول تاجىريبەنىڭ ناتيجەسى.
ويىن باتىل ايتاتىن ويشىل س.اشىمباەۆ رومان جانرىنا، اسىرەسە تاريحي رومانعا ءمان بەرگەن. ونىڭ 1982 جىلى جازعان «كۇرمەۋى مول كۇردەلى تاقىرىپ» اتتى ماقالاسى رومانيستيكانىڭ تەورياسى ىسپەتتەس. العاشقى سويلەمىنەن-اق ول ءوزىنىڭ تەرەڭ ويلى، ءورىسى كەڭ تۇلعا ەكەندىگىن بايقاتادى: «قانداي دا بولماسىن حالىقتىڭ قاۋقارى مەن قايراتىن ونىڭ ماتەريالدىق جانە رۋحاني مادەنيەتىنىڭ جاسامپازدىعى تانىتسا كەرەك». ماقالانىڭ جالعاسىندا دۇنيەگە كەلگەن شىعارما مەن ۋاقىت اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى بايانداي كەلە، اۆتور قانداي دا ءىستىڭ ءوز ۋاقىتىندا، دەر كەزىندە جازىلعانى ابزال ەكەندىگىن جەتكىزەدى: «م.اۋەزوۆتىڭ «اباي جولى» ەپوپەياسى دەر كەزىندە جازىلعاندىعىمەن دە كۇندى، ياعني ۋاقىت رۋحىنا ساي مەزگىل ساۋالىنا جاۋاپ رەتىندە دۇنيەگە كەلگەندىگىمەن ايرىقشا. ايتالىق، وسى روماندار تسيكلى قازىرگى كەزەڭدە جارىق كورگەن جاعدايدا وندا تاعدىرى، تالايى باسقاشا بولار ما ەدى؟!». سودان كەيىن اۆتور م.اۋەزوۆتىڭ شىعارماشىلىعى جونىندە تەرەڭىنەن ءسوز قوزعايدى جانە كەي تۇستارىن اشىق ­سىنايدى. ويتكەنى روماندا تاريحي كەزەڭدى، وقيعانى، نە بولماسا كەيىپكەردى كورسەتىپ قانا قويۋ ونى تاريحي جانر رەتىندە باعالاۋ ءۇشىن جەتكىلىكتى ەمەس. اۆتوردىڭ ويىنشا، شىعارما قاي تاقىرىپقا جازىلماسىن، ول بۇگىنگى كۇننىڭ رۋحىن قامتۋ كەرەك: «بۇگىنگى تاڭدا دا م.اۋەزوۆ ءداستۇرى بويىنشا وتكەندەگى ونەرپاز جانداردىڭ ءومىرى، تاريحي تۇلعالاردىڭ تاعدىرى ءار الۋان قىرىنان كوپ جازىلىپ كەلەدى. ءسوز جوق، بۇل قۇپتارلىق قادام، ومىرشەڭ ارەكەت. تەك وكىنىشتىسى، تاريحي تاقىرىپتاعى رومان، پوۆەستەردىڭ كوپشىلىگىندە بۇگىنگى ۋاقىت رۋحىنا ءۇن قوساتىن، قوعامدىق، ادامدىق قۇبىلىستار جايلى كوركەمدىك، فيلوسوفيالىق جاڭا كونتسەپتسيا جاعى جەتىسە بەرمەيدى». وسى تۇستا اۆتور ادەبيەتتىڭ قوعامنىڭ ­دامۋىنا قانداي ۇلەس قوساتىندىعىن دا ايتادى. ­دەگەنمەن، اۆتور سىنشى رەتىندە تەك كەلەڭسىز تۇستاردى عانا تىلگە تيەك ەتپەيدى، سونىمەن قاتار ول شىعارمانىڭ ۇلگى ەتەتىن تۇستارى تۋرالى دا ءسوز ەتەدى: «راس، ءبىزدىڭ ادەبيەتىمىزدە دە تاريحي جانە شارتتى تاريحي رەۆوليۋتسيالىق تاقىرىپتا تۋعان، ۋاقىت رۋحىنا ءدوپ كەلەتىن جاڭا كونتسەپتسيالى روماندار جوق ەمەس. بۇل رەتتە «قان مەن تەردى»، «قاھاردى»، «ماحامبەتتىڭ جەبەسىن»، «اڭىزدىڭ اقىرىن»، «سوڭعى كوشتى» ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولار ەدى. اتالعان تۋىندىلاردا بۇگىنگى رۋحاني تىرشىلىگىمىزگە قاتىستى كوپ ماسەلەلەر قامتىلعان».
ءقادىرلى كەيىپكەرىمىز جاس قالامگەرلەر­مەن قاتار، قازاق ادەبيەتىندە كلاسسيك اتانعان اقىن-جازۋشىلاردىڭ شىعار­مالا­رى تۋرالى دا ءوز ويىن بىلدىرگەن. اۆتور ءوزىنىڭ سىن-ماقالالارىندا بۇگىن­گى­ ادەبيەتتانۋشىلارعا قاجەت ەتەتىن ماڭىزدى تۇستاردى شەبەر جەتكىزە بىلگەن. ونىڭ كلاسسيكالىق تۋىندىلار تۋ­رالى ايتقان پىكىرلەرى شىعارمانىڭ بەت-بەينەسىن جاڭادان اشقانداي اسەر قالدىرادى، سونداي-اق ءوزىنىڭ سىنشىلىق قابىلەتىن جاڭا قىرىنان كورسەتكەندەي بولادى. وسى تۇستا س.اشىمباەۆتىڭ ءسوز زەرگەرى اتانعان اقساقالدار مەن ولاردىڭ تۋىندىلارى تۋرالى ءسوز ەتكەندە، سىنشى ەسەبىندە عانا ەمەس، ادەبيەتتەگى شاكىرتى رەتىندە تالداپ ساراپتايتىن­دىعى بايقالادى. بۇل ۇستانىم ونىڭ ءسوزسىز «ۇلكەنگە – قۇرمەت، كىشىگە – ىزەت» حالىقشىل قاعيداتپەن ۇيلەسىم تاپقان. ­سونىمەن قاتار رۋحاني­ قازىناعا ۇلەس قوسقان شىعارمانىڭ قۇنىن تۇسىرمەۋدى ماقسات ەتكەن. «كەمەل تالانتتىڭ كەڭ تىنىسى»­ اتتى ماقالاسى سوزىمىزگە دالەل. ماقالا قازاق ادەبيەتىنىڭ ءسوز زەرگەرى اتانعان ع.مۇسىرەپوۆتىڭ «كەزدەسپەي كەتكەن ءبىر بەينە» اتتى تۋىندىسى تۋرالى جازىلعان. اۆتور: «جازۋشىنىڭ اتالعان كىتابىن وقىپ شىققاندا ە.حەمينگۋەيدىڭ اتاقتى «ايسبەرگ تەورياسى» ەسىڭە ەرىكسىز تۇسەدى. «ايسبەرگ قوزعالىسىنىڭ ايبىندىلىعى سوندا، ونىڭ سەگىزدەن ءبىر بولىگى عانا سۋ بەتىنە شىعىپ جاتادى. بۇل جازۋشىنىڭ تۆورچەستۆولىق كرەدوسىنىڭ بەينەلى تۇردە ايتىلۋى-تىن» دەپ جازادى. س.اشىمباەۆ الەمدىك دەڭگەيدەگى جازۋشىنىڭ شىعارماسىن قۇر ماقتاۋ ءۇشىن مىسال كەلتىرىپ تۇرعان جوق. ول مىندەتتى تۇردە ءوز ءسوزىن دالەلمەن عانا ايتادى. كەز كەلگەن شىعارمانىڭ تۇپكى مانىنە ءۇڭىلىپ، استارىندا جاتقان فيلوسوفيالىق، يدەيالىق دەتالدەردى انىق كورسەتەدى. سونداي-اق ول ع.مۇسىرەپوۆتىڭ اتالعان شىعارماسى تۋرالى ايتىلعان پىكىرلەردىڭ از جانە جەتكىلىكسىز ەكەندىگىن جەتكىزەدى: «كىتاپ جارىق كورگەن كەزدە ءبىراز پىكىرلەر ايتىلعانى ءمالىم. الايدا­ ءبىر ماسەلە ۇمىتىلا بەرەتىن سياقتى. ­جازۋشى تابىسى كول-كوسىر ءسوز بولادى دا، سوعان جەتۋىنىڭ سىرى نەدە دەگەن جاي ­سىرىلىپ قالۋى جاسىرىن ەمەس. ع.مۇسىرەپوۆ اكەلگەن ايشىقتى ورنەكتەردىڭ ءمانىن، ەرەكشەلىگىن اشۋ ازىرشە از ءسوز بولىپ ءجۇر دەسە دە بولعانداي. ع.مۇسىرەپوۆتىڭ جاڭا اڭگىمەلەرىندەگى كوزگە تۇسەتىن، كوڭىلگە ۇيالايتىن ايرىقشا جايتتار سيمۆوليكالىق جانە رومانتيكالىق سيپاتتاردىڭ بەرىك جىمداسىپ تابيعي كىرىگە ءتۇسۋى. وسى قاسيەت قازىرگى اڭگىمەلەرىمىزدە جەتپەي جۇرگەن جايلاردىڭ ءبىرى».
سىنشىنىڭ بۇل ۇستانىمى ونىڭ تالعامپازدىعى مەن تالانتىن، تەرەڭ ءبىلىمى مەن كورەگەندىلىگىن كورسەتىپ قانا قويماي، سىنعا قانشالىقتى ءمان بەرەتىندىگىن دە ايقىنداپ تۇر. ويتكەنى ول – پىكىر بىلدىرگەن كەزدە شىعارمانىڭ قۇنىن وسىرەتىن، ەسكەرتكەندە شىعار جول كورسەتەتىن، ەسەپكە تارتقاندا تەرەڭ وي سالاتىن، وسىلايشا سىندى قوعام مەن ونەرگە قاجەتتى مەكتەپ رەتىندە باعالايتىن پاراساتتى سىنشى. ال ع.مۇسىرەپوۆ سىندى جازۋشىلارعا قۇرمەت كورسەتۋى تابيعي قۇبىلىس. ونىڭ شىعارمالارىن تالداپ، تالقىلاپ، ءوزىنىڭ بىرنەشە ماقالالارىندا ءسوز ەتكەنى قازاق وقىرمانىنا ءمالىم. جازۋشىنىڭ شىعارماسىمەن قاتار، ونىڭ 1985 جىلى قازاقستان جازۋشىلار وداعىندا مىنبەدەن سويلەگەن سوزىنە دە پىكىر بىلدىرگەن. ۇلتقا قىزمەت ەتكەن، ۇلتتىق ادەبيەتتىڭ قالىپتاسۋىنا ۇلەس قوسقان جازۋشىنىڭ شىعارماشىلىعىنا دەن قويىپ، نازار اۋدارىپ، پىكىر ءبىلدىرۋى سىنشىنىڭ دا ۇلتقا قانشالىقتى قىزمەت ەتكەندىگىن انىق كورسەتەدى. ال جازۋشى ع.مۇسىرەپوۆ مىنبەدە سويلەگەن سوزىندە قازاق مادەنيەتى مەن ادەبيەتىندە قانداي ماسەلەلەردىڭ ورىن العانىن، ءتىپتى ۇلتتىڭ بولاشاعىنا قاتىستى پىكىر ايتقانىن كوزى قاراقتى قازاق وقىرمانى جاقسى بىلەدى.
عۇلاما سىنشى 1972 جىلى جازعان «ۇلكەن دارىن» اتتى ماقالاسىن قازاق ادەبيەتىنىڭ ۇلى جازۋشىسى م.اۋەزوۆتىڭ شىعارماشىلىعىنا ارناعان. شىن مانىسىندە بۇل ماقالا م.اۋەزوۆ تۋرالى جازىلعان ەڭ ءساتتى ماقالالاردىڭ ءبىرى رەتىندە باعالانادى. اۆتور حالىق پەن ادەبيەتتى ءبولىپ قاراۋعا بولمايتىندىعىن ايتىپ، ءوز ويىن شەبەر جەتكىزەدى: «ادەبيەت حالىقتىڭ ار-ۇجدانىنىڭ كوركەمدىك بەينەسى ەكەندىگى، ونىڭ ەستەتيكالىق، ەتيكالىق مۇرات-ماقساتتارى ەڭ الدىمەن ادەبيەتتە كورىنەتىندىگى قاشاننان ايتىلىپ كەلەدى. ءبىر حالىقتى ەكىنشى حالىققا كەڭىنەن ­تانىستىرىپ، ولاردى ءوزارا ­تابىستىراتىن، ءبىرىن-بىرى اق نيەت، شىن پەيىلدەن قۇرمەتتەۋگە ۇندەيتىن، قىسقاسى رۋحاني تەڭەستىرەتىن – ونەر ەكەنى ءمالىم. ونىڭ ىشىندە ادەبيەتتىڭ كوتەرەر جۇگى، اتقارار قىزمەتى ەرەكشە». ماقالانىڭ جالعاسىندا ۇلى ابايدىڭ م.اۋەزوۆتىڭ ارقاسىندا الەمگە تانىلعاندىعىن ايتىپ، اباي مەن م.اۋەزوۆتى بىر-بىرىنەن ءبولىپ-جارىپ قاراۋعا بولمايتىندىعىن جەتكىزەدى. بۇل دا سول كەزدە ايتىلعان تىڭ پىكىرلەردىڭ ءبىرى ەدى. وسىلايشا، اۆتور ماقالادا م.اۋەزوۆتىڭ ۇلتتىق سانانى وياتۋعا، ۇلتتىق بولمىس­تى ساقتاۋعا سىڭىرگەن ەرەن ەڭبەگى تۋرالى ەگجەي-تەگجەي باياندايدى. ارينە، بۇل ويدى اتاقتى «اباي جولى» رومان-ەپوپەيا­سى ارقىلى قۋاتتايدى. شىنتۋايتىندا، اتالعان رومان ارقىلى ۇلتتىق سانا مەن بولمىستى باعامداۋ – قازاق ادەبيەتى تاريحى ءۇشىن جاڭا ءارى تىڭ ۇستانىم. ال سول كەزدىڭ قيىندىقتارىن كوز الدىمىزعا ەلەستەتكەنىمىزدە، اۆتوردىڭ قانشالىقتى باتىل وي ايتا بىلگەندىگىنە تاعى دا كوز جەتكىزەمىز: «م.اۋەزوۆ وسىنداي ۇلتتىق دامۋ تاريحىمىزداعى ەڭ ءبىر جاۋاپتى دا اۋىر شاقتا قازاقتى وزىنە-وزىن تانىس­تىرىپ، وتكەنىمەن ­تابىستىرۋدى ەمەس، باسقا «مەنمەنسىگەن»، ءوزىن باسقالاردان ۇستەم كورسەتكىسى كەلگەن، مادەنيەتىمەن وزىقپىز دەپ ساناعان جۇرتقا قازاقتىڭ ەشكىمنەن دە كەم ەمەس ەكەنىن تانىستىرۋدى ماقسات ەتۋدەن «اباي جولىن» جازۋدى قولعا العان دەپ قارايمىز». اۆتوردىڭ ايتقان سوزىندە بىرنەشە ءمان بار: بىرىنشىدەن، «اباي جولى» رومان-ەپوپەياسى قازاقتىڭ مادەني قاستاندىققا دۋشار بولعان كەزىندە جازىلعان. ەكىنشىدەن، بۇل رومان كەيبىر سىنشىلاردىڭ العا تارتقانىنداي، قازاقتى قازاققا تانىتۋ ءۇشىن جازىلماعان. ۇشىنشىدەن، كەيبىر تاكاپپار ۇلتتار، ونىڭ ىشىندە ورىس ۇلتى قازاقتى مادەنيەتسىز جانە وركەنيەتى جوق دەپ ساناعان. تورتىنشىدەن، اتالعان شىعارما قازاقتىڭ وتكەن شاقتا قانداي دارەجەگە قول جەتكىزگەندىگىن، قانداي مادەنيەتكە يە بولعاندىعىن كورسەتۋ ءۇشىن جازىلعان. سوندىقتان بۇنى م.اۋەزوۆ پەن «اباي جولى» رومان-ەپوپەياسى تۋرالى ايتىلعان ەڭ ۇتىمدى ءسوز دەپ باعالايمىز. وسىلايشا، سىنشىنىڭ م.اۋەزوۆ شىعارماشىلىعىن سوتسياليستىك رەاليزمنىڭ تار شەڭبەرىنەن ۇلتتىق سانانىڭ كەڭ كەڭىستىگىنە الىپ شىققانى ايقىن بايقالادى.
وتكەنگە قۇرمەتپەن، بولاشاققا ۇمىتپەن قاراعان س.اشىمباەۆ قازاق ادەبيەتىنىڭ جارىق جۇلدىزدارىنىڭ ءبىرى ا.سارسەنباەۆ تۋرالى دا جازىپ، شىعارماشىلىعى جونىندە قالام تەربەتتى. «ۇستازدار مەن تۇستاستار» اتتى كىتابىنا پىكىر ءبىلدىردى. سول ءبىر ماقالاسىندا اۆتور كىتاپ تۋرالى شىنىندا دا قىزىق وي ايتادى: ء«بىزدىڭ بۇل كىتاپ جايىندا وسىنشاما پىكىرلەرگە كەڭ ورىن بەرگەن سەبەبىمىز، جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن كورە تۇرا ايتپاۋ، سۇيسىنبەۋ، ەرەكشە توقتالماۋ، جاقسىلىقتىڭ بەلگىسى ەمەس ەكەندىگىن ەرەكشە پرينتسيپ رەتىندە ۇس­تاۋى­مىزدىڭ سالدارى دەپ بىلۋىڭىزگە بولادى».
ءقادىرلى كەيىپكەرىمىز ساعات اشىمباەۆ – قازاق حالقىنىڭ ماڭدايىنا بىتكەن ءىرى ادەبيەتتانۋشى جانە ويشىل سىنشى. ونىڭ ويشىلدىعى تەرەڭ وي ايتا بىلۋىندە، سىنشىلىعى ءدال ايتىپ سىناي بىلۋىندە عانا ەمەس، ول – ادەبيەتكە تۇتاسىنان قاراپ باعا بەرە بىلگەن، ءداۋىر مەن قوعامدى، ادام مەن ۋاقىتتى تارازىلاي بىلگەن، ۇلتتىق بولمىس پەن سانانىڭ تۇرعىسىنان كەز كەلگەن ماسەلەنى جەر-جەبىرىنە جەتكىزە بىلگەن تالانت يەسى. سوندىقتان ونى «تۇركىنىڭ ساڭلاق سىنشىسى» دەپ اتاۋىمىزعا بولادى. ويتكەنى ول سىندى قۇر ماقتاۋ، نە داتتاۋ ءۇشىن قولدانباعان، سىندى ونەر مەن حيكمەت دارەجەسىنە كوتەرگەن. شىعارمانىڭ تۇڭعيىعىندا جاتقان ءىنجۋ-مارجاندى تەرىپ، ەستەتيكالىق ەرەكشەلىكتەرىن شەبەر كورسەتكەن. سونىڭ ناتيجەسىندە اۆتوردىڭ كوزقاراسى مەن شىعارمانىڭ تۇپكى ءمانىن، قوعام مەن حالىققا قاجەتتى تۇستارىن اشقان.
ساعات اشىمباەۆ – قاتارداعى سىنشى جانە ادەبيەتتانۋشى ەمەس، كەز كەلگەن ماسەلەگە كەڭىنەن قاراي بىلگەن جانە شەشىمىن ۇسىنا بىلگەن سانانىڭ ساۋلەتشىسى. ول تەك قانا ادەبيەتتىڭ زاڭدىلىعىمەن تارازىلاماعان، فيلوسوفيا، تاريح، ەستەتيكا، ءتىل، ارحەولوگيا سىندى عىلىمدار ارقىلى سينتەزدەپ ءوز باعاسىن بەرگەن. سونداي-اق ول سوتسياليستىك رەاليزمنىڭ تار شەڭ­بەرىندە قالىپ قويماي، ءوز-وزىن جاڭارتا بىلەتىن، جاڭارا بىلەتىن، جاڭا­لىققا ۇمتىلعان سىنشىلاردىڭ قاتارىندا كورىنگەن. شىعىس پەن باتىس ادەبيەتىن، ورىس پەن قازاق ادەبيەتىن جەتىك مەڭگەرگەن.
ونىڭ ەڭ ماڭىزدى ەرەكشەلىكتەرىنىڭ ءبىرى – ول ادەبيەت تەورياسىن ارنايى زەرتتەپ جازباسا دا، ونىڭ بارلىق ەڭبەكتەرى ادەبيەت پەن سىننىڭ تەورياسى ساناتىنا جاتادى. ەگەر ونىڭ بارلىق ەڭبەكتەرى، ايتقان وي-پىكىرلەرى جيناقتالاتىن بولسا، تىڭ تەوريالىق كىتاپ بولىپ شىعار ەدى. ونىڭ ءاربىر ماقالاسى – لەكتسيا، ال كىتابى – مەكتەپ.
وسى سەبەپتەن تۇركى ادەبيەتىنىڭ ماقتا­نىشىنا اينالعان ساعات اشىمباەۆتىڭ بارلىق ەڭبەكتەرى بولاشاقتا تۇرىك تىلىنە اۋدارىلادى دەپ سەنىم بىلدىرەمىز. ونىڭ بارشامىزعا قۇندى وي-پىكىرلەرى تۇركى تىلدەرىندە سويلەيتىن بولسا، تۇركىتىلدەس ەلدەرىنىڭ ادەبيەت سىنىنا ۇلكەن جاڭالىق بولارى حاق.

اۋدارعان
مالىك وتارباەۆ


كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=9&id=1066467

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە ءجۇز دەپ سيفىرمەن جازىڭىز، راحىمەت!

ەل-ارنا ءوز گازەتى

ەڭ جاڭا ماقالالار


20 قاراشا. تۋعان كۇن يە 10 مينوت
كارتوپ قيسساسى (عيبراتى 18 مينوت
قازاقستان ەۋرو-2020 ىرى 22 مينوت
中国哈萨克语广播网 28 مينوت
中国哈萨克语广播网 1 ساعات
ءۇش قالادا اۋا ساپاسى ن 1 ساعات
شىمكەنت اۋرۋحاناسىنىڭ ب 1 ساعات
وسى ارانى باسىپ كورىڭىز 1 ساعات
20 قاراشا. قازاقپارات ك 1 ساعات
中国哈萨克语广播网 1 ساعات
ەلوردادا ءبىرىنشى اۋىسى 2 ساعات
中国哈萨克语广播网 2 ساعات
قازگيدرومەت: قاراشانىڭ 2 ساعات
Mario says he will resp 2 ساعات
中国哈萨克语广播网 2 ساعات
«Nur Otan» بالالاردىڭ ق 3 ساعات
«مانچەستەر يۋنايتەدتىڭ» 3 ساعات
تۇركىستانداعى جالعىز جە 3 ساعات
ورازا جانە ناماز كەستەس 3 ساعات
الماتىدا «Almaty Invest 4 ساعات
قادىر مىرزا ءاليدىڭ ء"و 4 ساعات
جامبىلدا زاڭسىز قىزمەت 4 ساعات
گەندەرلىك ساياسات الدە 4 ساعات
فۋتبولشى بولام دەسەڭ... 5 ساعات
12 Things You Need to K 5 ساعات
ەربول شايمەردەنۇلىنىڭ « 5 ساعات
سەمەيدە تۇراقتاندىرۋ قو 5 ساعات
جامبىل وبلىسىنىڭ 80 جىل 6 ساعات
Skateboarding is create 6 ساعات
سارىاعاش اۋدانىندا توتە 6 ساعات