ەل-ارنا قولفون نۇسقاسىنا ەنۋ Еларна қолфон нұсқасына ену


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com

Үш күнгы келушылер санағыКелген адам саны (IP)Көрілген бет саны (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-11-111849557649 %51 %
2019-11-121795452839 %61 %
2019-11-133542547566 %34 %


تىركەلىڭىزدەر كىتاپحانا قوجالار تورابى البومدار قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: انا-ءتىل گازەتى

جولدانعان ۋاقىتى: 12:56 - 2019/10/24


اباي كوشەسىنىڭ بويىنداعى تاسقا قاشالعان الدەقانداي جازباعا وتكەن-كەتكەن ايالداپ، مويىن بۇرۋدا، ەندى بىرەۋلەرى ۇزاق قاراپ تۇر. قالامساپتى كومپيۋتەردىڭ پەرنەتاقتاسى الماستىرعان الماعايىپ زاماندا الىپ قالا ورتالىعىنداعى ۇلكەن داڭعىلعا بالبال تاس قويىپ، وعان ءسوز تۇسىرگەن كىم بولدى ەكەن ­دەگەن ويمەن جاقىنىراق بارىپ ۇڭىلگەندە اۋەلدەن تانىس جازباعا نازار اۋدى. ابايدىڭ قارا سوزدەرى. قازاقتىڭ قان تامىرلارىنا ءسىڭىپ كەتكەن اباي ءسوزى ەندى تاسقا تاڭبالانىپتى. الماتى شاھارىندا. مىڭمەن جالعىز الىسقان، جۇرەگىنە داۋا ىزدەپ قولىنا قالام العان، «كەرەگى جوق دەسە، ءوز ءسوزىم وزىمدىكى» دەگەن اباي عاقلياسىن كوز الدىمدا اركىم وقىپ ءوتىپ جاتىر.

الدىمىزداعى جىلى ابايدىڭ تۋعانىنا – 175 جىل. مەملەكەت حاكىمنىڭ اتاۋلى ­مەرەيتويىن ءوز دەڭگەيىندە اتاپ ءوتۋدى ماقسات تۇتىپ، بيىلدان دايىندىقتى قولعا الدى. اباي بۇگىن زيالىنىڭ عانا اۋزىندا جۇرگەن جوق. قازاقتىڭ باسى قوسىلىپ، جينالا قالسا ابايدى ايتادى، ابايدان مىسال ءتۇيىپ، كوپ اراسىنان يىعىن ءبىر ەلى كوتەرمەك بولادى. جۇرت كىتاپ وقۋدان قالدى دەپ، جازارماندار دابىل قاعىپ، داۋرىعىپ جاتقاندا، جاپان تۇزدە جالعىز ءوزى ويعا باتقان اباي ءسوزى ولشەم بولىپتى.
اباي ايتقان. وسى ءبىر ءتامسىل قازاق ءۇشىن قۇراننان كەيىنگى بوي تۇزەر قۇبىلاسىنا اينالىپتى. ءسوزۋار حالىق كوڭىلى كۇپتى بوپ، كۇڭىرەنگەندە ابايدان ەم ىزدەيدى، قۋانىشتان تولقىعان ساتىندە دە اباي سوزىنە توقتاپ، ورەكپىگەن سەزىمىنە قۇرىق سالادى: «اپىر-اۋ، اباي نە دەپ ەدى!؟». بەينەبىر اباي جىل وتكەن سايىن زامانمەن بىرگە جاسارىپ بارا جاتقانداي. قارا ءسوزدىڭ قۇدىرەتىن تانىعان ءار قازاق حاكىممەن ۇزاق سىرلاسادى. «ۇلى ونەر، ۇلى ءومىر ۋاقىتقا باعىنبايدى» دەپتى ءابىش كەكىلبايۇلى. 175 جىل بىزگە كوپ كورىنگەنىمەن، شەكسىز ۋاقىت كەڭىستىگىندە ەكى ۇرپاق قانا الماسقان مەزەت. ودان بۇرىن قازاقتا اباي بولماعان دەگەندى ءبىر ءسات ەلەس­تەتكەندە «سوندا جۇرت كىمدى وقىدى؟ كىمنەن اقىل سۇرادى؟» دەگەن ساۋالدار ساناڭدى ىڭعاي تورلاپ الادى. اۋىزدان اۋىزعا ءوتىپ جۇرگەن جاقۇت جىرىنان بولەك، قازاقتىڭ ابايعا دەيىن قولعا الىپ وقىرلىق كىتابى بولدى ما ەكەن؟..
اباي. وسى ءبىر ەسىم اتالسا بولدى، حاكىمنىڭ كەمەل شاعىنان بۇرىن، ەڭ ءبىرىنشى، كەڭ دالادا تۇلپارىنىڭ تىزگىنىن تارتپاي كوسىلە شاپقان بوزبالا اباي ەلەستەيدى. بۇعان دەيىن ۇيدەن ۇزاپ شىقپاعان، تۇڭعىش رەت اۋىلىنان الىستاعاندا زەرە اجەسىنىڭ الاقانىن اڭساپ، ۇلجان اناسىنىڭ ىستىق قۇشاعىنا ەنىپ ­كەتۋگە اسىعىپ كەلە جاتقان ون ءۇش جاسار بالا اباي. ابايدى ءبىز ەڭ العاش اۋەزوۆ ارقىلى تانىپپىز. ولەڭىن مەكتەپ قابىرعاسىندا وقىپ، جاتتاعانمەن، ونىڭ كىم ەكەنىن بىلۋگە قۇشتارلىق تەك جوعارى سىنىپقا كوشكەندە عانا قىلاڭ بەرگەن. العاشقى اسەر، جاندى ­سۋرەت، كوز الدىڭدا جايىلىپ جاتقان كوشپەندى قازاق ءومىرى – ءبارى-بارى دە جينالىپ كەلگەندە باس كەيىپكەرمەن بىرگە ەندىگى عۇمىرىڭنان اجىراماستاي بوپ، قيالعا كىرىپ العان. «اباي دا ءبىز سەكىلدى بالا بولىپتى، وقىپتى، وقىعانىنىڭ ارقاسىندا ەلدەن وزىپتى». بۇل ادەبيەت ءپانى ءمۇعالىمىنىڭ قۇلاققا قۇيعانى. ءبىراق ءبىزدى سول كەزدە باس كەيىپكەردىڭ كىتاپ وقىعانى قىزىقتىرماعانى انىق. ابايدىڭ ەل ارالاعانى، ءالى بۇعاناسى قاتا قويماعان بوزبالا كوز الدىندا تىزبەكتەلىپ ءوتىپ جاتقان كوشپەندىنىڭ ءومىرى، اكە الدىنداعى ابىرجۋ، اناعا قۇرمەت، سۇيگەن جارعا دەگەن العاشقى ىنتىزار سەزىم – وسىلاردىڭ ءبارى دە بىرتە-بىرتە اۋەزوۆ تىلىمەن جۇرەككە ەنە بەرگەن. سوسىن بارىپ قانا كەمەڭگەر جاننىڭ جازباسىنا بەيىل قويعانبىز. اۋەزوۆ تىلىمەن كوڭىلگە ۇيالاعان قازاق ءومىرىنىڭ سونشالىق سۇلۋ سۋرەتى اباي تىلىمەن وقىعاندا اۋەلگى اسەردىڭ كۇل-تالقانىن شىعارعان. «وسىنشا سىناپ، مىنەگەن قازاعى ابايدى قالايشا جاقسى كورەدى؟ ابايشا قازاقتان اسقان يكەمسىز جۇرت جوق ەكەن. باسىندا ءمان بەرمەي وقىپپىز. اۋەزوۆتىڭ جەر-كوككە سىيعىزباي ماقتاعان ابايى قازاقتىڭ ساۋ-تامتىعىن قالدىرماپتى…». وسىنداي مازاڭ ويلار ونسىز دا دەگبىرىڭدى الىپ تۇرعاندا ءبىر ­تانىسىمىز كومەيگە تىعىلعان «قۇندى» ويلارىن ارمانسىز ورتاعا سالعان: «دۇنيەدە تارشىلىق كورمەگەن بايدىڭ بالاسى قارا حالىقتىڭ جايىن­ قايدان ءبىلسىن!؟». قىزۋ تالاستىڭ قالايشا ءورشىپ كەتكەنىن بايقاماي دا قالعانبىز. ىلعي دا كىتاپتان باس كوتەرمەيتىن ءبىر اعامىز سوندا ونى تىيىپ­ تاستاعان: ­«نەمەنە، اۋەزوۆ ابايدى باي بولعانى ءۇشىن جازىپ پا؟». تالقىعا سالساق، ابايدان ارتىق تاقىرىپ جوق ەكەن قازاقتا. اۋەزوۆتىڭ ابايى­نا دەگەن قىلاۋسىز كوڭىل سوندا حاكىمنىڭ ءوز كىتابىن قايتادان قولعا العىزعان.
تىنىمسىز اينالعان كولىك دوڭعالاعىن­داي زىرىلداپ ءوتىپ بارا جاتقان ۋاقىتپەن بىرگە ءبىز دە بارىنە اسىعا قارايدى ەكەنبىز. اباي – سابىر، اقىل ايتپاق بولسا، تىڭ­دا­ماپ­پىز. ەس جيىپ، ءوز-وزىڭدى سىرتتان باقىلاعاندا سول زامانداعى حاكىمنىڭ قاپىسىز تانىعان كوپ قازاعىنىڭ ءبىرىن كورگەندەي بولاسىڭ. سوندايدا تار زاماندا ءار قازاقتىڭ ىشىنە ۇڭىلگەن ابايعا قايتا جۇگىنەسىڭ. ول جارادار جاندى سوزبەن ەمدەۋگە­ تىرىسىپتى. عاپىل دۇنيەنىڭ بولىمسىز بوياۋىنا الدانباپتى. ادام ادامعا قاسقىر بوپ جاتقان كەزەڭدە ادام ادامعا باۋىر دەپتى. قالىڭ ەلىنىڭ قايعىسىن جۇتىپ، ۋىن ءىشىپتى، ءبىراق قۇلاماپتى. الىپ بايتەرەكتەي تامىرىن تەرەڭگە جىبەرىپتى.
اباي ادام بالاسىنىڭ ەڭ قاسيەتتى قۇندىلىقتارىنىڭ ءقادىرىن ونىڭ ەڭ ءبىر قاسيەتسىز مىنەزدەرىن وزىنە كورسەتىپ سىناۋ ارقىلى ۇقتىرماق بولعانداي كورىنەدى. سوندىقتان دا شىعار، ونىڭ عيبراتىن وقىعاندا ءوزىڭنىڭ بويىڭداعى ۇنامسىز مىنەزىڭدى تانىپ، ۇيالاتىنىڭ. پەندە بولىپ، جەر باسىپ جۇرگەنىڭدە بۇكىل الەم كىرىنەن تازامىن دەپ ويلاۋدىڭ ءوزى كۇنا شىعار، بالكىم. سول تازالىقتى ىزدەپ، تاعى دا ابايعا بەت بۇراسىڭ. اباي ساعان ۇرىسپايدى، نە بولماسا بەيجايلىق تا تانىتپايدى، تەك قانا كوز جەتكىزگەن اقيقات-اقىلىن ايتىپ، باعىت بەرەدى. ەگەر جولىڭنان جاڭىلىپ بارا جاتساڭ، تۇزۋلەپ قويادى. سول ءۇشىن دە ونىمەن قاتار جانداي قايتا-قايتا سىرلاساسىڭ.
اباي قاشاندا تۇلا بويى سابىردان جاراتىلعان ۇستامدى ۇستاز كەيپىندە كورىنەدى دە تۇرادى. ونىڭ ولەڭدەرى اقىن بولمىسىنا ءتان بۋىرقانعان سەزىمگە ەمەس، بايسالدى ويعا قۇرىلىپتى. جان قينالىسىن بەينەلەپ جازعان جىرىنىڭ ءوزى تۇنىپ تۇرعان اقىل مەن سابىر. اباي سوزگە كەلگەندە سونشالىق ۇستامدى. ءبىراق «وسەك، وتىرىك، ماقتانشاق، ەرىنشەك، بەكەر مال شاشپاقتى» كورگەندە سىلكىنىپ الادى دا، ۋلى سيا، اششى تىلمەن مىسقىلداپ وتەدى.
اباي تىلىندەگى ۋلى مىسقىل شەكسىز دۇنيەنى تانىپ بولعان سوڭ، ونداعى كۇيبەڭ تىرلىككە باسپەن كىرىپ كەتكەن بۇگىنشىل ەلدىڭ مىنەزىنە كۇيىنگەننەن پايدا بولعان شىعار، بالكىم. ونىڭ باسقا اقىنداردان ايىرماشىلىعىنىڭ ءبىرى ادام بويىنداعى ۇنامسىز قىلىقتاردى اششى ساركازممەن شەنەۋىندە جاتقانداي. بار مالىن شىعىنداپ بيلىك العان، ودان ەشبىر راقات كورمەسە دە وسىلاي ەلدەن وزعانىنا ءماز بولعان بولىس پەن بىردە ارىزقوي، بىردە كونبىس ەلدىڭ بوياماسىز بەينەسىمەن دە اباي تانىستىرعان. «بولىس بولدىم، مىنەكي» ولەڭىنەن سول داۋىردەگى حاكىمنىڭ ماڭىنا جينالعان كوپ ادامنىڭ تۇرپاتىن تانيسىڭ.
«سوزدەن كۇشتى نارسە جوق» دەپتى ­مەناندر. اباي حالقىن سوزبەن سىناپتى. حاكىمنىڭ سىناعان كەيىپكەرلەرىن كىتاپتان عانا ەمەس، ءومىردىڭ وزىنەن كەزدەستىرەسىڭ. ەل اراسىندا «قازاق وزگەرمەي، اباي ەسكىرمەيدى» دەگەن پىكىر ايتىلىپ ءجۇر. ەگەر ولاي بولسا،­ فالەستەن باستاپ، سوكرات، اريستوتەل، فارابيلەردى مىڭ جىلدان كەيىن ىزدەمەك تۇگىل، اتىن دا اتاماس پا ەدىك، كىم ءبىلسىن. اباي حالىقتى سىناۋشى عانا ەمەس، جول كورسەتۋشى. گوركيدىڭ يزەرگيل كەمپىردەن ەستىگەن «دانكو تۋرالى اڭىزىن» ەسكە الىڭىزشى. كۇن ساۋلەسى تۇسپەس قاراڭعى ورماندا جارىقتى كورۋدى ارمان ەتسە دە، قايعىرۋدان باسقا تۇك بىتىرمەگەن كوپتىڭ اراسىنان جالعىز عانا جاس دانكو سۋىرىلىپ شىعىپ، جول ­باستاماۋشى ما ەدى؟ ال ونىڭ ارتىنان ەركىمەن ەرگەن كوپ بولسا بىتپەيتىندەي كورىنگەن ۇزاق ساپارعا توزبەستەن دانكونى جازعىرعان. بۇعان شىداماعان دانكو سول ساتتە كەۋدەسىن قارس ايىرىپ، جانىپ تۇرعان جۇرەگىن سۋىرىپ العان دا، جوعارى ۇستاپ حالقىن العا باستاي بەرگەن. جولسىزدان جول تاپقان جاس جىگىت قاراڭعى قالىڭ ورماننان كۇن كورىنەر الاڭعا شىققاندا قۇلاپ كەتىپ، جان ءتاسىلىم ەتىپتى. سوندا ونىڭ الدىندا ءالى دە جانىپ جاتقان الاۋدى كورگەن الدەبىرەۋ اقىرىن بارعان دا ءوزىن قۇتقارعان اياۋلى جۇرەكتى تابانىمەن تاپتاي سالعان. دانكونىڭ ادامدى شەكسىز سۇيگەن عازيز جۇرەگىنىڭ ۇشقىنى سول ساتتە شاشىراپ-شاشىراپ بارىپ ءسونىپتى. اباي دا قالىڭ قازاعى ءۇشىن جۇرەگىن كەۋدەسىنەن سۋىرىپ، سونىڭ جارىعىمەن جول ىزدەگەن ­باستاۋشى. ەگەر ارتىنداعى جۇرت ونى تۇسىنگەن بولسا، تالاي رەت تاۋى شاعىلىپ، پۇشايمان بولعان اقىن بەينەسى تاريح جادىندا ماڭگىلىك ساقتالىپ قالماعان بولار ما ەدى؟..
اباي بىردە «ويلى ادامعا قىزىق جوق بۇل جالعاندا» دەپ كەلىپتى دە، ەندى بىردە «ادامدى ءسۇي، اللانىڭ حيكمەتىن سەز، نە قىزىق بار ومىردە ونان باسقا؟!» دەپتى. سودان دا بولار، كەمەڭگەر اقىننىڭ كەز كەلگەن ولەڭىن وقىعاندا ءارتۇرلى كوڭىل كۇيگە ەنىپ، تۇڭعيىققا باتىپ بارا جاتقانداي بولاتىنىڭ. كەيدە ول شەشىلمەيتىن جۇمباقتاي ويىڭدى سان-ساققا اكەتەدى. ابايدىڭ ولەڭىن ءار جاستا وقىعان جان ءارتۇرلى وي تۇيەدى دەگەن سوزدە شىندىق بار سەكىلدى. ول جانە ءارتۇرلى كوڭىل كۇيمەن وقىساڭ، ءارقالاي اسەر ەتەدى. بەينەبىر حاكىمنىڭ ءوزى ءبىزدىڭ جۇرەگىمىزگە اۋەلدەن تەرەڭ بويلاعانداي.
ابايدىڭ قازاققا قالاعانى پەندە ەمەس، ادام بولۋ ەكەن. ادام بولعاندا دا، جۇرتىنىڭ «اقىل، قايرات، جۇرەكتى بىردەي ۇستاعان» تولىق ادام بولۋىن ارمانداپتى. ونىڭ اۋزىنان وپ-وڭاي توگىلىپ تۇسە سالعان وسى ءبىر ءتامسىل تىلگە جەڭىل تيگەنىمەن، ۇستانىپ ءجۇرۋ قيىن. اقىلىڭ جەتكەن جەرگە قايراتىڭ جەتپەي قيناسا، كەيدە قايرات قىلساڭ دا جۇرەگىڭە قونبايتىن كەزدەر بولادى. «سوندا نە ىستەمەك كەرەك؟» دەپ، پەندەلىگىڭ ەسىڭە ءتۇسىپ، ەندى وزىڭمەن بىرگە حاكىمدى دە جازعىرا باستايسىڭ.
اباي جاپان دالادا جاتىپ، مال ەمەس، وي باعىپتى. قازاقتىڭ مىنەزىن تانىپ، تۇزەمەككە تىرىسىپتى. «بۇل جاسقا كەلگەنشە جاقسى وتكىزدىك پە، جامان وتكىزدىك پە، ايتەۋىر ءبىرتالاي ءومىرىمىزدى وتكىزدىك: الىستىق، جۇلىستىق، ايتىستىق، تارتىستىق – اۋرەشىلىكتى كورە-كورە كەلدىك. ەندى جەر ورتاسى جاسقا كەلگەندە: قاجىدىق، جالىقتىق; قىلىپ جۇرگەن ءىسىمىزدىڭ بايانسىز، بايلاۋ­سىزىن كوردىك، ءبارى قورشىلىق ەكەنىن بىلدىك. ال، ەندى قالعان ءومىرىمىزدى ءقايتىپ، نە قىلىپ وتكىزەمىز؟ سونى تابا الماي ءوزىم دە قايرانمىن» دەپتى حاكىم ءبىرىنشى قارا سوزىندە. سوسىن بارىپ، ارقىر اياعىندا اق قاعاز بەن قارا سياعا جۇگىنىپ، ويىنا كەلگەن سوزدەردى جازىپ قالدىرماققا بەكىپتى.
ءسوز. ەسىمە بورحەستىڭ وسىعان بايلانىس­تى ءبىر اڭگىمەسى ءتۇسىپ وتىرعانى. قاراڭعى قاپاستا قامالىپ، ساناۋلى ساتتەرىن كۇتىپ جاتقان ءبىر مۇڭلىقتىڭ قۇداي ءسوزىن ىزدەيتىنى بار ەدى. قانشا ىزدەسە دە ەش تابا الماعان. سوڭىندا ءوزىنىڭ قاسىنداعى كەلەسى ءبىر قاپاستا جاتقان ياگۋاردىڭ جولاقتارىنان كورىپتى الگى ءسوزدى. ول قانداي ءسوز؟ بۇنى ءبىلۋ بەيشارا مۇڭلىققا وڭايعا تۇسپەپتى. ويلانا-ويلانا الگى ياگۋاردىڭ دەنەسىندەگى ءاربىر جولاقتان كيەلى قۇپيانىڭ جۇمباعىن شەشىپتى. بار-جوعى ون ءتورت ءسوز. سول ون ءتورت سوزدە بۇكىل الەمنىڭ سىرى جاسىرىنعان. ەگەر ونى وقيتىن بولساڭ، جەر بەتىندە سەنەن اسقان قۇدىرەتتى جان بولمايدى. بۇل قۇپيانى تاپقان الگى مۇڭلىق نە ىستەدى دەيسىز عوي؟.. قولىندا تۇرعان قۇداي ءسوزىن وقۋدىڭ ورنىنا ءۇنسىز عانا قاپاستا قالۋدى ءجون كورىپتى. ول ءسوزدىڭ ءمانىن بىلگەن ادامعا دۇنيەنىڭ قىزىقتارىنىڭ كەرەگى جوق ەكەن. بۇنى نە ءۇشىن ايتىپ وتىر دەپ سوكپەڭىز. عالامنىڭ سىرىن ۇعىپ، كەمەڭگەرلىككە جەتكەندە اباي دا ءوز جۇمباعىن وقىرمانعا بەلگىسىز قالىپ قويعان وسى ءبىر سوزدەي كەيىنگىلەرگە جاسىرىپ كەتكەن شىعىر. مۇمكىن، ىستەگىڭ كەلگەن نارسەنى ىستەمەۋدە دە ماعىنا بار بولار…
اباي شىعارماشىلىعىن زەرتتەگەن عالىمدار ونىڭ تۋىندىلارىندا كورىنىپ تۇرعان ماننەن باسقا دا جاسىرىن جاتقان قۇپيالاردىڭ بولۋى ىقتيمالدىعىن ايتىپتى. دۇنيەنىڭ كورىنگەن ءھام كورىنبەگەن سىرلارىن ەكشەي كەلگەندە، اباي ەكىنشى، ياعني كورىنبەگەن سىرلارعا كوبىرەك بەيىل قويعان سياقتى. قىرىق ءۇشىنشى قارا سوزىندە ادام بالاسىنىڭ ەكى نارسەدەن – جان مەن تاننەن ەكەنىن، بۇنىڭ ىشىندە جان قۋا­تىنىڭ مىقتىلىعىن العا شىعارىپتى. جان قۋاتىنىڭ مىقتىلىعىن العا شىعارا وتىرىپ تا ادام بالاسىنىڭ اقىل، قايرات، جۇرەك ماسەلەسىنە تاعى توقتالىپتى. بۇل جەردە دە جۇرەكتى ەرەكشەلەپتى. جۇرەك… ىزگى­لىك اتاۋ­لىنىڭ ءبارى وسى جەردە دەپتى حاكىم.
ادام بالاسىن ەكى دۇنيەنىڭ سىرىن بىلمەككە شاقىرعان كەمەڭگەر اقىن بىردە «ادامدى ءسۇي، اللانىڭ حيكمەتىن سەز» دەسە، ەندى بىردە «ادامزات – بۇگىن ادام، ەرتەڭ توپىراق، بۇگىنگى ءومىر جارقىلداپ الدار ءبىراق، ەرتەڭ ءوزىڭ قايداسىڭ، بىلەمىسىڭ؟ ولمەك ءۇشىن تۋعانسىڭ، ويلا شىراق» دەپتى. اباي شىعارمالارىنىڭ ءبارى دە بىر-بىرىمەن بايلانىسىپ جاتقانداي كورىنەدى. «ەسكەندىر» پوەماسىندا دا تويىمسىزدىقتى سىناي وتىرىپ، ناپسىگە ەرگەن ءتاننىڭ سوڭىندا تەك توزاڭعا اينالىپ، جوق بولارىن مەڭزەگەندەي. اباي ەسكەندىر پاتشا تۋرالى شىعىس پەن باتىستىق ءاپسانالاردى قاتار سالىستىرا قاراپ، «ەسكەندىر» پوەماسىنا بۇل ەكەۋىنە دە ۇقسامايتىن مۇلدە جاڭاشا ماعىنا ۇستەپتى. ەسكەندىردىڭ دۇنيەنى بيلەمەك بولعان اشكوزدىگىن ايتىپ كەلىپ، «مىقتىمىن دەپ ماقتانبا اقىل بىلسەڭ، مىقتى بولساڭ، ءوزىڭنىڭ ءناپسىڭدى جەڭ!» دەپ، بۇكىل ادامعا اقىل تاستاپتى. «ماسعۇت» پوەماسى شىعىس فولكلورىنىڭ سيۋجەتىنە قۇرىلعانىمەن، بۇنى دا اباي ءوز ويىنىڭ ەلەگىنەن وتكىزىپ بارىپ، جاڭاشا مانمەن جازىپتى. بۇندا حاكىم داستانداردا ءجيى ۇشىراساتىن جار تاڭداۋ جايىن عانا ەمەس، «كوپتە اقىل جوق» دەگەن ويدى قوزعاپتى. ساۋ ادامدى جىندىعا شىعارعان كوپتى سىناي كەلە، پوەمانىڭ سوڭىن «كوپتىڭ ءبارى وسىنداي، ميسال ەتسەڭ، كوپ ايتتى دەپ الدانىپ، ۋاعدا كۇتسەڭ. ءعاپىل بوپ كوپ نارسەدەن بوس قالاسىڭ، اڭداماي كوپ سوزىمەن ءجۇرىپ كەتسەڭ» دەپ اياقتاپتى. ءدال وسى يدەيانى اباي وتىز جەتىنشى قارا سوزىندە دە ايتقان: «سوكراتقا ۋ ىشكىزگەن، يواننا اركتى وتقا ورتەگەن، عايسانى دارعا اسقان، پايعامبارىمىزدى تۇيەنىڭ جەمتىگىنە كومگەن كىم؟ ول – كوپ، ەندەشە كوپتە اقىل جوق. ەبىن تاپ تا، جونگە سال». حاكىم بۇنىڭ ەبىن ۇلى ونەر – سوزدەن تاۋىپتى.
اباي ءوز ۋاعىندا ءبىر قالىپتا تۇرىپ قالماي، ۇنەمى وزگەرىپ، جاڭارىپ، اقىل-پاراساتىن جەتىلدىرىپ وتىرىپتى. سەيىت قاسقاباسوۆتىڭ ايتۋىنشا، اۋەل ­باستا شىعىس كلاسسيكاسى مەن قازاق حالىق ادەبيەتىنە، ­جىراۋ مەن اقىندار پوەزياسىنا ءۇيىر ­بولىپ، سولارعا ەلىكتەگەن اباي، ەسەيگەن تۇستا، كەرىسىنشە، «ەسكى بيلەرشە بوس ماقالداعىسى» كەلمەي، شىعىس پوەزياسىنان دا الشاقتاپتى. ال 80-جىلداردان كەيىن، كەمەلىنە كەلگەن كەزدەن باستاپ «ول شىعىسپەن قايتا تابىسادى، ءبىراق ەندى ورىس، ەۆروپا ادەبيەتى مەن مادەنيەتىن مەڭگەرىپ الىپ، ۇلكەن ءبىلىم بيىگىنەن شىعىس پوەزياسىنا، اسىرەسە، فولكلورىنا جاڭاشا نازار سالادى. بۇل جولى ۇلى اقىن شىعىسقا باسقا ورەدە، باسقا ماقساتتا قارايدى. ءسويتىپ، ول ەندى شىعىس پەن باتىستى ۇشتاستىرا، بىرلىكتە، ەكەۋىن بۇكىل ادامزات تسيۆيليزاتسياسىنىڭ ەكى تارماعى دەپ تۇسىنەدى، ءبىر ءبۇتىننىڭ ەكى بولشەگى دەپ پايىمدايدى».
اباي كىتابىن پاراقتاپ بولىپ، قايتا جاپقانىڭدا كوزى ەمەس، كوكىرەگى جىلاعان حاكىمدى شەكتەۋلى اقىلمەن ءتۇسىنۋ مۇمكىن بە دەگەن مازاڭ وي جانىڭا تىنىم بەرمەيدى. بالكىم، ابايعا اقىلمەن ەمەس، جۇرەكپەن بارۋ كەرەك شىعار… ءبىراق ول سەزىمنىڭ ەمەس، ويدىڭ اقىنى ەكەنىن ەسكەرگەندە، بۇنىڭ دا بەكەر ەكەنىن ىشتەي پايىمداپ، ءۇنسىز ­قا­لا­سىڭ. اقىلعا جۇگىنسەڭ، اباي تۇڭعيىعىنا باتىپ بارا جاتقانداي بولاتىنىڭ تاعى بار. ايتەۋىر، ءار قازاقتىڭ ءوز ابايى بار ەكەنى انىق.
ادەتىمشە اباي داڭعىلىمەن جۇمىسقا جاياۋلاتىپ ءجۇرىپ كەلەمىن. كوشە بويىنداعى حاكىم عاقلياسى بەدەرلەنگەن تاستارعا اۋىق-اۋىق كوز سالىپ قويامىن. ابايدىڭ رۋحى ­الماتى اسپانىندا ۇشىپ جۇرگەندەي. ابايدىڭ جانى الماتىعا ءبىر مەزەت قوناق بولعانداي. ابايدىڭ ءيىسى جيدەبايدان شى­عىپ، الماتى جەلىمەن بىرگە تاناۋىما كەلەدى.

نۇرلايىم باتىر


كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=9&id=1063689

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە ءجۇز دەپ سيفىرمەن جازىڭىز، راحىمەت!

ەل-ارنا ءوز گازەتى

ەڭ جاڭا ماقالالار


ورازالين اقتوبەدە قۋراپ 2 مينوت
اعاجاي التاي تورى 4 مينوت
اۆتونوميالى وبلىس عىلىم 4 مينوت
دوساەۆ ەاەو-دا ورتاق ۆا 5 مينوت
ەلىمىزدەگى جولداردىڭ جا 5 مينوت
ەلىمىزدىڭ دۇنيە جۇزىلىك 5 مينوت
ءبىزدىڭ قوعامدى ءتۇسىنۋ 5 مينوت
2019-جىلى 11-ايدىڭ 1- 5 مينوت
وزبەكستاندا تۋعان قازاق 10 مينوت
جاباي نۇرماقۇلى: «جەتى 14 مينوت
كاك ماتەريا، پروسترانست 14 مينوت
قىزىلوردادا كاسىپكەر مۇ 14 مينوت
تولە ءبيدىڭ وتەگەنگە با 24 مينوت
قمدب ءتوراعاسى موڭعوليا 24 مينوت
ونەركاسىپ جانە ينفورمات 25 مينوت
استانا LRT قار تازالاۋ 25 مينوت
اعاجاي التاي تورى 25 مينوت
الماتى: 14 قاراشادا ابا 25 مينوت
ءتۇزىم نەگىزىن بەكەمدەپ 25 مينوت
تىنىشتىقبەك Əبدىكəكىمنى 25 مينوت
مۇسىلمان زيراتىنا قاتىس 29 مينوت
«كۇز ارۋى-2019 29 مينوت
ورازالين تىكۇشاقپەن اۋد 1 ساعات
ۆەتنامدا قويانداي عانا 1 ساعات
الماتىداعى اباي داڭعىلى 1 ساعات
Coca-Cola سۋسىنىنان الك 1 ساعات
جابال ەرعاليۇلى: «جەتى 1 ساعات
جيرەنشەنىڭ قاراشاشقا قۇ 1 ساعات
سايدا قالىقوۆا، ءالبينا 1 ساعات
بەيجيڭ وبا اۋرۋىنا شالد 1 ساعات