ەل-ارنا قولفون نۇسقاسىنا ەنۋ Еларна қолфон нұсқасына ену


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com

Үш күнгы келушылер санағыКелген адам саны (IP)Көрілген бет саны (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-10-171587416432 %68 %
2019-10-181098330835 %65 %
2019-10-19000 %100 %


تىركەلىڭىزدەر كىتاپحانا قوجالار تورابى البومدار قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: اقجۇنىس ماقالالارى

جولدانعان ۋاقىتى: 05:00 - 2017/09/19

Aiganym hanymكوكشەتاۋدان قىزىلجاردى بەتكە الىپ شىققاندا جولدا سىرىمبەت اۋىلى كەزدەسەدى. بۇل ءوڭىردىڭ تاريحى قازاق تاريحى ءۇشىن اسا ماڭىزدى. تورەلەر تۇقىمى مەكەن ەتىپ، وزىنە وردا ەتكەن كيەلى جەردە ايعانىم حانىمنىڭ قونىسى بار. بۇگىنگى كۇنى وسى قونىس وتكەن تاريحىمىزدىڭ كۋاسى بولىپ، سىر شەرتەدى.

قونىس يەسى ايعانىم ابىلاي حاننىڭ قاراقالپاقتان العان ايەلىنەن تۋعان ءۋالي دەگەن بالاسىنىڭ ءتورتىنشى ايەلى. تاريحتا ابىلاي دۇنيەدەن وتكەننەن كەيىن بيلىكتى ءۋالي العانى بەلگىلى. ايعانىم ءۋاليدىڭ ەڭ جاس توقالى. ايعانىمدى العاندا ءۋاليدىڭ جاسى ەلۋدە بولسا كەرەك. ايعانىمنىڭ ءوزى ەسىل بويىن مەكەن ەتىپ وتىرعان اتاقتى ءمالىم قاجىنىڭ ۇلى سارعالداقتىڭ قىزى. كەيبىر دەرەكتەر ونى ازىرەت ءالىنىڭ ء43-شى ۇرپاعى دەپ جازادى. ءتورتىنشى اتادان اتاقتى جازۋشى مۇحتار اۋەزوۆ وسى ايعانىم حانىممەن تۋىسادى. ايعانىمنىڭ سۇلۋلىعىن ءۋالي العاش رەت ەسىلدەگى جەر داۋىن شەشۋگە سارعالداق قوجانىڭ ۇيىنە بارعاندا كورەدى. ءۋالي ەگدە تارتسا دا سارعالداقتىڭ قىزىنىڭ اجارىن كورىپ، كوڭىلى اۋادى. ەلگە ورالىپ، كەيىن ايتتىرۋعا سەنىمدى كىسىلەرىن اتتاندىرادى. ايتتىرۋعا كەلگەن كىسىلەردىڭ ءسوزىن تىڭداعان جاس قىز ۋاليگە تالاپ قويىپ، سالەم ايتىپ جىبەرەدى. تالاپ ەتكەنى، «ەگەر ءۋالي شىنىمەن ماعان ۇيلەنگىسى كەلسە، وندا بيلىك ورداسىن ەسىل وزەنىنە جاقىن كوشىرسىن» دەگەن ەدى. ايعانىمنىڭ وسىنداي تالاپ قويۋىنىڭ باستى سەبەبى، ءۋاليدىڭ ودان بۇرىن العان، كوكشەتاۋدى مەكەن ەتەتىن ءۇش ايەلىمەن قاتار قونىستانىپ وتىرماۋ بولاتىن. قۋلىعىن اسىرعان جاس قىز ۋاليگە دەگەنىن جاساتىپ، بيلىك ورداسىن كوكشەتاۋداعى قىزىلاعاشتان ەسىل وزەنى بويىنداعى سىرىمبەتكە كوشىرتەدى. بۇل 1805 جىلدار بولاتىن.

سىرىمبەتتەگى وردادا 15 جىلداي وتاسقاننان كەيىن ءۋالي 1819 جىلى دۇنيەدەن وتەدى. اقىلدى حانىم جەسىر قالعانىنا جاسىماي، بيلىك ءۇشىن كۇرەسۋگە بەل بۋادى. بۇل ناعىز قازاق جەرىن وتارلاۋعا رەفورمالار جاسالىپ، سىبىردەگى گەنەرال-گۋبەرناتورلىققا م.م سپەرانسكيدىڭ تاعايىندالعان كەزى ەدى. جارعى كۇشىنە ەنىپ، ورتا ءجۇزدىڭ جەرى قۇسمۇرىن، كوكشەتاۋ، اقمولا، باياناۋىل، كوكپەكتى سەكىلدى بەس وكۋرگكە بولىنەدى. وكرۋگ باسشىسى بولىپ اعا سۇلتاندار سايلانادى. ءۋالي ولگەننەن سوڭ ونىڭ مۇراگەرى بولىپ  عۇبايدوللا قالعان بولاتىن. عۇبايدوللانىڭ سوڭىنا شىراق الىپ تۇسكەن پاتشالىق رەسەي، ونى سىبىرگە جەر اۋدارتىپ، سوتتاتىپ تىنادى. عۇبايدوللا جەر اۋدارىلىپ كەتىسىمەن، بيلىكتى ايعانىم حانىمنىڭ ءوزى قولعا الادى. سەبەبى، مۇراگەرلىك بويىنشا الۋى ءتيىس شىڭعىس ءالى 10 جاستا بولاتىن.

Aiganym hanymبارىنشا كۇشىن سالىپ، بيلىكتەن ايىرىلماعان، قازاقتىڭ قىزىنا ءتان ءور رۋحتى كورسەتكەن ايعانىم حانىم تۋرالى دەرەكتەرگە توقتالساق، ول 1783 جىلى دۇنيەگە كەلگەن. اناسى وزبەك قىزى بولعان.  اكەسى سارعالداق كوزى اشىق ادام بولىپ، ايعانىمنىڭ ءبىلىم الۋىنا جاعداي جاسايدى. ول اراب، پارسى، شاعاتاي، ورىس تىلدەرىن جەتىك مەڭگەرەدى. سول كەزدەرى ورىس اقسۇيەكتەرىنىڭ سانىنە اينالعان فرانتسۋز ءتىلىن دە ۇيرەنەدى. شىعىس تاريحى مەن ءفالسافاسىن جاتقا بىلەدى. سول بىلىمىمەن ول ءۋاليدىڭ ايەلى عانا ەمەس، كەڭەسشىسى، ىشكى جانە سىرتقى ماسەلەلەردى شەشۋدەگى باس اقىلشىسىنا دا اينالعان ەدى. سوندىقتان، ونى بيلىككە توسىننان كەلدى دەۋگە بولمايدى. ۋاليگە اقىلشى بولا بىلگەن ايعانىم حانىم وسىنداي ءبىلىمى مەن تاباندىلىعى ارقاسىندا بيلىكتى ءوز كۇشىندە ساقتاپ تۇرا الدى. ونىسىنان ناتيجە دە شىعاردى. 1823 جىلى ء ى الەكساندردىڭ اتىنا حات جازىپ، 1824 جىلى سىرىمبەتتەن وزىنە قۇنى 5 مىڭ رۋبلگە تەڭ قونىس سالدىرتادى. قونىستى سالۋعا وسى مەكەندى ايعانىم حانىمنىڭ ءوزى تاڭداعان كورىنەدى. تاۋدىڭ ەتەگىندە ورنالاسقان، ماڭايى بۇلاقتىڭ سىڭعىرىنا بولەنگەن مەكەننىڭ كوركى، شىنىندا، كەرەمەت ەدى. ناعىز اقسۇيەكتەرگە لايىق مەكەن. ايعانىم حانىمنىڭ وسى قونىستى سالدىرتۋى اۋىل شارۋاشىلىعى مەن كاسىپكەرلىك سالاسىنان ءبىلىم الىپ، كوشپەندى سالتتان وتىرىقشىلىققا ءبىرجولا بەتبۇرۋى ەدى. ورىس شەبەرلەرىن شاقىرتىپ، قاراعايدان ون بولمەلى ءۇي، اۋلاسىنا مەشىت، مەدرەسە، تۇرمىستىق ساراي سالدىرتادى. سالعان مەدرەسەسىندە حانىم ايماقتاعى باي-كەدەيىنە قاراماستان تالاپتى بالالاردى جيناپ، ءدىني پاندەرمەن قاتار ورىس ءتىلى، دۇنيەتانۋ، ونەر پاندەرىن وقىتادى. وقىتۋعا اتاقتى قۇلمۇحاممەد مولدانى الدىرعان. ءۇيدىڭ ءىشىن باتىستىڭ ساۋلەت ۇلگىسىندەگىدەي جاساتىپ، تەرەزەگە جىبەك پەردەلەر ىلگىزىپ، قىتايدان ۆازالار، شكافتار الدىرتادى. قونىس ماڭىندا ەگىنشىلىكپەن اينالىسۋ ءۇشىن سوقا، تىرما سەكىلدى سايمانداردى رەسەيدەن اكەلگەن. (بۇل زاتتار ايىرتاۋ اۋدانىنداعى سىرىمبەت مۇراجايى، ايعانىم قونىسىندا ساقتاۋلى. – رەد.).Aiganym hanym

ايعانىم حانىمنىڭ بۇل قونىسىندا اتاقتى قازاق بولىستارى، سەرىلەرى مەن اقىن-جىراۋلارى ءجيى بولعان. اتاقتى قۇنانبايدىڭ ءوزى قونىسقا تابان تىرەگەن. قۇنانباي ەل ىشىندەگى داۋعا بايلانىستى ومبىعا تەرگەۋگە شاقىرىلعاندا، وسى ايعانىم شوقاندى ورتاعا سالىپ، امان الىپ قالعان ەكەن. قونىستاعى شاڭىراقتان ءدام تاتقانداردىڭ قاتارىندا ورىنباي، ارىستانباي، شوجە، جاناق سەكىلدى ءوز ءداۋىرىنىڭ دۇلدۇلدەرى بار ەدى. ورىستىڭ زەرتتەۋشى-عالىمدارى دا بۇل جەرگە ءجيى توقتايتىن. ا.سوتنيكوۆ، ا.گەينە، پ.سەمەنوۆ-تيان-شانسكي، ف.ۋسوۆ سەكىلدى ورىس زيالىلارى اتباسىن بۇرىپ، قوناق بولىپ كەتەتىن.

شوقان وسى جەردە اتاقتى جاناق اقىننان تاربيە الىپ، قازاقتىڭ ليريكالىق ەپوسى «قوزى كورپەش – بايان سۇلۋدى» نەبارى التى جاسىندا جاتتاپ العانى تاريحتان بەلگىلى. شوقاننىڭ العاشقى پروزالارى مەن «ەدىگە»، «ەركوكشە» داستاندارى تۋرالى جازبالارى وسى سىرىمبەتتە جازىلعان. ءتىپتى، كەيبىر دەرەكتەردە شوقاندى قۇسمۇرىندا ەمەس، وسى سىرىمبەتتە تۋعان دەپ ايتىلىپ ءجۇر. شوقان ومىرگە كەلدى دەپ جۇرگەن قۇسمۇرىن بەكىنىسى 1845 جىلى سالىنعان. شوقان 1835 جىلى تۋسا، بەكىنىس ودان كەيىن ون جىلدان كەيىن سالىنسا، دەمەك، تاريحتا ءالى دە ءبىراز سىر جاتقانى انىق. مۇنى ءقازىر، تاريحشىلار كوتەرىپ، زەرتتەۋ ۇستىندە. سەبەبى، 1835 جىلى قۇسمۇرىندا تۋعانى تۋرالى دا دەرەكتەردى عالىمدار دالەلدەي تۇسۋدە.

Aiganym hanymشوقان ون ءتورت جاسقا كەلگەندە ايعانىم حانىم ونى ومبىعا، كادەت كورپۋسىنا وقۋعا جىبەرەدى. ال شوقاننىڭ ول جەردەن قانداي ءبىلىم الىپ، قازاق تاريحىندا وشپەس ءىز قالدىرعانى ءوز الدىنا ءبىر تاقىرىپ. شوقاندى اجەسى ايعانىم سۋرەت سالۋعا، ءمۇسىن جاساۋعا دا باۋلىعان. شوقان سالعان ءبىر سۋرەتتە سىرىمبەتتىڭ تاۋى بەينەلەنگەنىن بىلەمىز. كەيىننەن سۋرەت سالۋدى ءوزىنىڭ ۇيرەنشىكتى ىسىنە اينالدىرادى. نەمەرەسىنە اقسۇيەكتىك تاربيە بەرىپ، ءبىلىم نارىمەن قاندىرىپ، ونىڭ ساياسي قايراتكەر بولۋىن قالاعان ايعانىم شوقاننىڭ ناعىز ازامات بولىپ قالىپتاسقان شاعىن كورە المادى. 1853 جىلى، شوقان ون سەگىز جاسقا تولعاندا، ايعانىم حانىم دۇنيەدەن وتەدى. ارتىنا سول كەزدەگى قازاق قوعامى مەن كەلەشەك تاريحى ءۇشىن ولشەۋسىز مول مۇرا قالدىرادى.

Aiganym hanymبۇگىنگى كۇنى شوقاننىڭ بارلىق قولجازبالارى مەن زاتتارى وسى ايعانىم قونىسىنداعى مۇراجايدا ساقتاۋلى. سىرىمبەت مۇراجايىنىڭ ديرەكتورى ءۋاليحان قايروللاۇلىنىڭ ايتۋىنشا، مۇراجايدا 8 مىڭعا تارتا جادىگەر بار. ولاردىڭ قاتارىندا حانىمنىڭ قولدانعان ساماۋىرىندارى، ات ابزەلدەرى، ىدىس-اياقتارىمەن قاتار، يلەنگەن ايۋ تەرىسى، ساندىقتار، شوقاننىڭ ۇستەلى، قالامدارى سەكىلدى قايتالانباس قۇندى جادىگەرلەرى ساقتالعان. وكىنىشكە قاراي، قونىستى 1930 جىلدارى كەڭەس ۇكىمەتى ورتەتىپ، ءبىراز بولىگىن جويعان. بورەنەلەرىن الىپ قۇرىلىسقا پايدالانعان. تەك ەلباسى ءن.ا نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن ايعانىم حانىم قونىسى 1993 جىلى قايتادان قالپىنا كەلتىرىلگەن. ءقازىر مىڭداعان ادامدار كەلىپ، قىزىقتايتىن، تاريحقا ساياحات جاسايتىن قاسيەتتى ورىنعا اينالعان بۇل جەرگە جەرلەستەرىمىزبەن قاتار، تۇركيا، اقش، رەسەي، گەرمانيا ەلىنەن ارنايى قىزىقتاپ كەلۋشىلەر دە بار.

قونىستىڭ ماڭايىندا ايعانىم حانىم مەن ءۋاليدىڭ ماڭگىلىك مەكەنى بار. ولاردىڭ باسىنا قۇلپىتاس تا ورناتىلعان. تاريحي قونىستا سانىمەن سالتانات قۇرعان ايعانىم حانىم قازاق تاريحىندا ءوز بەتىنشە بيلىككە قول جەتكىزە العان، ەۋروپاشا ءبىلىم العان، بىرنەشە ءتىل مەڭگەرگەن، ساياسي-قوعام قايراتكەرى رەتىندە ء ىز قالدىردى.

نۇرسەرىك  جولبارىس

استانا

سۋرەتتەردە: «ايعانىم حانىم قونىسىنىڭ» ىشكى جانە سىرتقى كورىنىستەرى.

سۋرەتتەردى تۇسىرگەن: اۆتور

سايتىمىزدىڭ جاڭا ماقالالارىنا جازىلىڭىز

پودەليتسيا ۆ سوتس. سەتياح

وپۋبليكوۆات ۆ Facebook
وپۋبليكوۆات ۆ Google Buzz
وپۋبليكوۆات ۆ Google Plus
وپۋبليكوۆات ۆ LiveJournal
وپۋبليكوۆات ۆ موي مير
وپۋبليكوۆات ۆ ودنوكلاسسنيكي
وپۋبليكوۆات ۆ ياندەكس

كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=8&id=819808

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە ءجۇز دەپ سيفىرمەن جازىڭىز، راحىمەت!

ەل-ارنا ءوز گازەتى

ەڭ جاڭا ماقالالار


تەگىن فوتوسەسسيا: باس م 10 مينوت
جاڭا مەملەكەتتىك جاردەم 10 مينوت
تارازدا كوپبالالى جۇكتى 22 مينوت
جولداۋعا – قولداۋ 25 مينوت
中国哈萨克语广播网 25 مينوت
باس مەشىتتەگى قايىرىمدى 1 ساعات
ماڭعىستاۋعا جاڭا وكىل ي 1 ساعات
中国哈萨克语广播网 1 ساعات
وسى ارانى باسىپ كورىڭىز 1 ساعات
قىتايلىق تاۋار تيەلگەن 1 ساعات
قىزىلوردالىق جىگىتتەر ۇ 1 ساعات
اتىراۋعا جاڭا وكىل يمام 1 ساعات
قالامگەرلەر سايىسىنىڭ ك 1 ساعات
كاتالونيادا ەرەۋىلگە قا 1 ساعات
دەمالىس كۇندەرى ەلورداد 1 ساعات
اقش سيرياداعى كۇردتەردى 1 ساعات
中国哈萨克语广播网 1 ساعات
قاراعاندىدا اۆتوبۋس اۋد 2 ساعات
سەمەي وڭىرىنە جاڭا وكىل 2 ساعات
قاراعاندىدا جولاۋشىلار 2 ساعات
رايىمبەك ساتىبالدى feat 2 ساعات
中国哈萨克语广播网 2 ساعات
اقمولا وبلىسى ەلدەگى قۇ 2 ساعات
قىزىلورداداعى كوپ سالال 2 ساعات
جامبىلدا «جومارت جۇرەك» 2 ساعات
KeshYou - Hosh endi ءبى 2 ساعات
اقتاۋداعى داعدارىس ورتا 2 ساعات
تسۋكەربەرگ: Facebook سا 2 ساعات
اللانىڭ كوركەم ەسىمدەرى 2 ساعات
中国哈萨克语广播网 2 ساعات