نۇرالەم Facebook -كە جازىل ءتاڭىرتاۋ YouTube -كە جازىل قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com



نۇرالەم Facebook -كە جازىل ءتاڭىرتاۋ YouTube -كە جازىل قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: اقجول تور ماقالالارى

جولدانعان ۋاقىتى: 02:30 - 2021/02/23

Нақты Көзі: https://www.astana-akshamy.kz/internet-tutqynyna-ajnalmajyq/

ينتەرنەت تۇتقىنىنا اينالمايىق – استانا اقشامى

بۇگىندە بەسىكتەگى بالادان ەسىكتەگى قارتقا دەيىن سىمسىز سمارتفونمەن سىرلاسىپ، ينتەرنەتتى بەلسەندى قولدانۋدا. اسىرەسە الەم حالقىن الەككە سالعان پاندەميا جاعدايىندا عالامتور قىزمەتتەرىنە دەگەن سۇرانىس ساعات ساناپ ارتتى. جەلدەن جۇيرىك جەلى قىزمەتىن ءتيىمدى پايدالانىپ ءجۇرمىز بە؟ سان ادامدى سان سوقتىرعان اقپاراتتىق ساۋاتسىزدىقتان قالاي ارىلامىز؟ جەلىدەگى اقپارات اشىقتىعىنىڭ جەكە باس پەن قوعامعا توندىرەر ءقاۋپى قانداي؟ كيبەرشابۋىلعا قارسى تۇرۋعا قاۋقارلىمىز با؟ تاۋلىك بويى ۇيالى تەلەفونى ۋىسىنان تۇسپەيتىن بالاعا بەيجاي قاراۋدىڭ سوڭى نەگە اپارىپ سوقپاق؟ وسى سۇراقتار توڭىرەگىندە وي ءوربىتىپ كورەلىك.وڭاي ولجالى بولامىن دەپ وپىق جەگەندەر

ەلىمىزدە ينتەرنەت ارقىلى كاسىبىن دوڭگەلەتىپ، ۇيدەن شىقپاي-اق نانىن تاۋىپ، ءناپاقاعا كەنەلىپ وتىرعاندار جەتكىلىكتى. الەمجەلىنى اشساڭىز، ترەندكە اينالعان ترەنينگ وتكىزۋشىلەردەن، ءومىرىڭىزدى وڭ ارناعا بۇرىپ، باي-داۋلەتتى بولۋدىڭ قىر-
سىرىن ۇيرەتەتىن پسيحولوگتار مەن كوۋچتەردەن، بارماعىنان بال تامعان اسپازدار مەن ادام اعزاسىنا پايدالى دارۋمەندەر مەن كوسمەتيكالىق زاتتاردى جارنامالاپ جاتقانداردان كوزىڭىز سۇرىنەدى. Instagram جەلىسىنىڭ «جۇلدىزىنا» اينالعان بلوگەرلەر ايىنا ميلليونداپ تابىس تابۋدا. حالىققا لوتەرەيا بيلەتىن ساتىپ، قالانىڭ قاق ورتاسىنان جاڭا پاتەر، قىمبات ماركالى اۆتوكولىك، قۇنى جارتى ميلليونعا جەتىپ جىعىلاتىن ۇيالى تەلەفونداردى ۇتىسقا قويىپ، سوڭىندا وتىرىكتەرى اشىلعان ەسترادا جۇلدىزدارىنىڭ دا باسى داۋعا قالعانى تۋرالى اقپاراتتار جەلىدە جەلدەي ەستى. سونداي-اق «ونلاين تابىس تابىڭىز» دەپ جارناماسى جارقىراپ تۇرعان الاياقتاردىڭ ارباۋىنا ءتۇسىپ، قالتاسى قاعىلعانداردىڭ قاراسى كوبەيگەن. سوڭعى ۋاقىتتا تەلەفونىمىزعا تولاسسىز ءتۇسىپ جاتاتىن حابارلامالاردىڭ ىشىندە بەلگىلى برەندتەر مەن تانىمال ساۋدا دۇكەندەرىنىڭ اتىن پايدالانىپ، «قوماقتى سوما، تۇرمىستىق تەحنيكا مەن ۇيالى تەلەفون ۇتىپ الىڭىز» دەپ ۇرانداعان ماتىندەردى كوزىمىز ءجيى شالادى. اقپاراتتىڭ اقيقاتىنا كوز جەتكىزىپ جاتپاستان، بىر-بىرىنە جولدايتىن جەلى قولدانۋشىلارىنىڭ ءوزىنىڭ عانا ەمەس، وزگەنىڭ دە ومىرىنە زيانى ءتيىپ كەتەرىن ەسكەرمەيتىنى وكىنىشتى. وسىندايدا تاياقتىڭ ءبىر ۇشى اقپاراتتىق ساۋاتسىزدىققا كەلىپ تيەدى. اقپاراتتىڭ ءتۇپ توركىنى قايدان شىقتى، رەسمي دەرەككوزىنەن الىندى ما، شىندىققا قانشالىقتى جاناسىمدى دەگەن سىندى ساۋالدارعا باس قاتىرىپ جاتپايدى. ال اقپارات قۇرالدارىندا جاريالانعان مالىمەتتەردىڭ، الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى جازبالاردىڭ راس-وتىرىگىن تەكسەرەتىن كاسىبي جۋرناليستەر مەن ءار سالانىڭ ەكسپەرتتەرىنەن قۇرالعان www.factcheck.kz جانە قر اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن قۇرىلعان www.stopfake.kz جوبالارى ءوز جۇمىسىن ءساتتى جۇزەگە اسىرۋدا. الايدا بۇل جونىنەن باق وكىلدەرى بولماسا، قارا حالىقتىڭ حابارى از. سوندىقتان دا اعىلعان اقپاراتتىڭ اق-قاراسىن ايىرماي، جۇرتشىلىققا جاريا ەتىپ جىبەرسەڭىز، اياقاستى ايىپتى بولىپ، زاڭ الدىندا جاۋاپ بەرۋىڭىز بەك مۇمكىن.

ساقتانساڭ ساقتايدى

الەۋمەتتىك جەلىلەردە تىركەلگەن قولدانۋشىلاردىڭ ءوزى تۋرالى تولىق مالىمەتتى اشىق جاريالاپ قويۋى – «جەمتىگىن» جەلىدەن ىزدەيتىن الاياق نە قىلمىسكەر ءۇشىن تاپتىرماس مۇمكىندىك. قۇرىعىنا تۇسكەندى قۇر جىبەرمەيتىن قىلمىسكەر قۇربانىنىڭ قاراجاتىن قىمقىرۋمەن قاناعاتتانباي، قارا باسىنا ءقاۋىپ توندىرەتىنى تاعى بار. قولىنا قارۋ الىپ، قانتوگىس جاساماي-اق قىرۋار قارجى مەن ماڭىزدى قۇجاتتاردى قولدى ەتەتىن قىلمىس­كەرلەردى حاكەرلەر دەسەك، ينتەرنەت ارقىلى جاسالاتىن الاياقتىق فيشينگ اتاۋىمەن قولدانىستا. قاراپايىم ادامدار مەن مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ مەنشىگىنە قول سۇعاتىن حاكەرلەر تاراپىنان بولاتىن قىلمىستار كوپتەگەن كومپانيالار مەن بانكتەردى بەلشەسىنەن شىعىنعا باتىر­عانى تۋرالى اقپاراتتار از ەمەس. كيبەرشابۋىلداردىڭ ءورشىپ، قالىڭ ورتتەي قاۋلاۋى كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەردىڭ بىرىنە اينالدى. اتالعان قىلمىس ءتۇرىنىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا ءبىزدىڭ ەلىمىز دە 2017 جىلى كيبەرقاۋىپسىزدىك تۇجىرىمداماسىن («قازاقستاننىڭ كيبەرقالقانى») بەكىتتى. نەگىزگى قاعيداتتارىنا جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن، زاڭدى مۇددەلەرىن ساقتاۋ، تۇلعا، قوعام مەن مەملەكەتتىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ، اكت سالاسىنىڭ الەۋەتىن دامىتۋ جانە تاعى باسقالار جاتادى. دەسە دە ينتەرنەت ارقىلى الاياقتىق جاسايتىنداردى قۇرىقتاۋ وڭاي شارۋا ەمەس. سەبەبى حاكەرلەردىڭ قارا كۇشتەن گورى اقىلعا ارقا سۇ­يەپ، اككى ارەكەتىن ۆيرتۋالدى الەمنەن ىسكە اسىراتىنىن ەسكەرسەك، ەكىنشىدەن، ءىزىن جاسىرىپ ۇلگەرەتىن ءتىسقاققان قىلمىسكەر ءتىپتى وزگە ەلدىڭ تۇرعىنى بولىپ شىعۋى دا عاجاپ ەمەس.
قىرىق ءتۇرلى قۋلىققا باراتىن حاكەرلەردىڭ تورىنا تۇسپەس ءۇشىن WhatsApp، Telegram، Instagram مەسسەند­جەرلەرىنە ءجيى كەلەتىن ويىن­دارعا قاتىسىپ، ساۋالنامالاردى تولتىرۋدان، جەكە دەرەگىڭىزدى جىپكە ءتىزىپ سۇرايتىن جالعان قوڭىراۋلاردان اباي بولىڭىز.

اداسقاننىڭ الدى ءجون، ارتى سوقپاق

سونداي-اق ينتەرنەتتەگى اقپاراتتىڭ اشىقتىعى مەن قولجەتىمدىلىگىن تەرىس پيعىلداعى تەررورلىق توپتار مەن دىني-ەكسترەميستىك ۇيىمدار ۇتىمدى پايدالانادى. دۇنيە ءجۇزىن دەندەگەن دەرتتىڭ سالدارىنان تابىسىنان ايىرىلعان جاندار قۋ تىرشىلىكتىڭ قامى ءۇشىن قانداي جۇمىستى دا جاساۋعا ءازىر. بۇل اۋىر احۋال الاياقتار، قىلمىسكەرلەرمەن قاتار، بوگدە ءدىندى دارىپتەيتىندەرگە قولايلى بولىپ تۇر. ءداستۇرلى ءدىنىمىز – يسلامنىڭ اتىن جامىلىپ، وڭ-سولىن تولىق تانىپ ۇلگەرمەگەن جاسوسپىرىمدەرمەن قاتار اقىل توقتاتقان ازاماتتارىمىزدىڭ دا ساناسىن ۋلاۋ­دا. راديكالدى ۇيىمدار اسىرەسە جاستار اراسىندا ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارىن جۇرگىزىپ، قولداۋشىلارىنىڭ سانىن كوبەيتۋ ماقساتىندا قارجىلىق كومەك كورسەتەدى. تابان اقى، ماڭداي تەرمەن نان تابۋدى قۇپ كورمەيتىن جاستارىمىز وسى تۇستا وسالدىق تانىتىپ، تۋرا جولدان تايقىپ جاتادى. بۇل – ونسىز دا ات توبەلىندەي از قازاقتىڭ اراسىندا ارانداتۋشىلىق تۋدىرىپ، جىك-جىككە بولەتىن، قوعام ءبىرتۇتاستىعىن بۇزاتىن زور ءقاۋىپ. ءقاۋىپتى بولدىرماۋ جانە بالاعا دۇرىس باعىت-باعدار بەرۋ ءۇشىن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى مەكتەپ باعدارلاماسىنا «زايىرلىلىق جانە ءدىنتانۋدى» مىندەتتى ءپان رەتىندە ەنگىزىپ، بۇگىندە بارلىق جالپى ورتا ءبىلىم بەرەتىن ۇيىمداردا وقىتىلىپ كەلەدى. الايدا جات اعىمنىڭ جەتەگىندە كەتكەندەر سانى ارتپاسا، ازايماي تۇر.
«اداسقاننىڭ ايىبى جوق، قايتىپ ءۇيىرىن تاپقان سوڭ» دەيتىن حالىق دانالىعى. ءيا، قاتەلىكتى قايتالاماۋ، سىناقتان ساباق الۋ – سانالى ادامعا ءتان قاسيەت. ەندەشە، ساۋاتتى قوعامدى سانالى ادامدار قالىپتاستىرادى.

سمارتفوندى سەرىك ەتكەن تسيفرلى ۇرپاقتىڭ سيقى

مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ ۇيالى تەلەفونداردى قولدانۋى وقۋ جۇيەسى ونلاينعا اۋىسپاي جاتىپ-اق قالىپتى جاعدايعا اينالعان-دى. تەلەفوندار ءاۋ باستا بايلانىس قۇرالى قىزمەتىن اتقاردى، كەيىن كەلە بىرنەشە فۋنكتسيانىڭ باسىن بىرىكتىرگەن بىرەگەي دە امبەباپ دۇنيەگە اينالدى. قىزىلدى-جاسىلدى الەمىمەن قىزىقتىراتىن ۇزدىك تەحنولوگيا بالا تۇرماق، ۇلكەندى ءۇيىرىپ الدى. تەلەفوننان باس المايتىن، قولىنان الساڭ، بايبالام سالاتىن بالالارعا كوزىمىز ۇيرەنگەن بۇگىندە. پسيحولوگ ماماندار بۇل قۇرىلعىعا قۇمارلىق شىنايى قارىم-قاتىناستى جويىپ، كۇيزەلىسكە، سانانىڭ پسيحيكالىق اۋىتقۋىنا اكەلەدى دەسە، دارىگەرلەر سمارتفون ساۋلەسى بالانىڭ كوز جانارىن السىرەتىپ، جۇرەك پەن مي قىزمەتىن بۇزادى دەپ دابىل قاعۋدا.
باۋىر ەتى بالاسىنىڭ سمارتفونعا باسىبايلى باعىنىشتى بولعانىن قاي اتا-انانىڭ دا قالامايتىنى انىق. ول ءۇشىن بالاعا ارنايى ۋاقىت بولە سىرلاسىپ، قىزىعۋشىلىعى مەن قابىلەتىن بايقاپ، ءبىلىم جەتىلدىرەتىن كۋرستار مەن سپورتتىق ويىن­دارعا باۋلىسا، بۇل تىعىرىقتان دا شىعۋعا بولادى.

ء

ىنجۋ شۋكەي، ءدىنتانۋشى، ساراپشى:

– جات اعىمعا ەرۋشىلەردىڭ كوبەيۋىنە تەك ولاردىڭ تاراپىنان بولاتىن قارجىلاندىرۋ عانا ەمەس، ءدىني ساۋات­تىلىقتىڭ بولماۋى، ادامداردىڭ رۋحاني اشتىعى، الەۋمەتتىك جاعدايدىڭ تۇراقسىزدىعى سياقتى فاكتورلار سەبەپ بولىپ جاتادى. عالامتور ارقىلى اسىرەسە پاندەميا ۋاقىتىندا راديكالدى توپتاردىڭ ءوز ىلىمدەرىن ناسيحاتتاۋى كۇشەيە تۇسكەنى راس. دەگەنمەن مۇنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن بۇگىندە تەك ورتا ءبىلىم وردالارىندا ءسىز ايتقان ءپان ساعاتتارىن كىرگىزۋدەن بولەك، مەملەكەت تاراپىنان بىرنەشە شارالار قولعا الىنعان. مىسالى، ءبىز سياقتى ءدىنتانۋشى، تەولوگ مامانداردى جوو دايىنداپ شىعارۋىنىڭ ءوزى – ەرەكشە شارالاردىڭ ءبىرى. سونىمەن قاتار الەۋمەتتىك جەلىلەردى 24/7 رەجيمىندە باقىلاۋدا ۇستاپ، جالپى ەلدەگى ءدىني احۋالعا مونيتورينگ جانە تالداۋ جۇرگىزەتىن ورتالىقتار مەن مەكەمەلەردىڭ بولۋىن دا اتاۋعا بولادى.

گۇلنۇر ساپاروۆا، پسيحولوگ:

– ادامزات قوعامىنىڭ دامۋى، عىلىمي جاڭالىقتار مەن ءتۇرلى پروگرەستەر بىزگە كەرەك جانە ءاربىر جاڭا ونەرتابىس ءومىرىمىزدى ەداۋىر جەڭىلدەتەدى. دەگەنمەن ينتەرنەتتىڭ قارىشتاپ دامۋى وزىمەن بىرگە قوعامىمىزعا قازىرگى زامان ىندەتى رەتىندە اتاۋعا بولاتىن «فاببينگ» ۇعىمىن الىپ كەلدى. فاببينگ – اعىلشىننىڭ «تەلەفون» جانە «نەمقۇرايلىلىق» دەگەن ەكى ءسوزىن بىرىكتىرەتىن، ادامنىڭ ءتىرى قارىم-قاتىناسقا قاراعاندا گادجەتتى ماڭىزدى دەپ تابۋى، ۋاقىتىنىڭ كوپ بولىگىن تەلەفونعا ۇڭىلۋمەن وتكىزۋى. سايكەسىنشە بۇل ىندەت ادامنىڭ ۋاقىت مەنەدجمەنتىن بۇزادى، پروكراستيناتسيانىڭ ورىن الۋىنا الىپ كەلەدى. وسىعان وراي، ينتەرنەت جەلىلەرىن ءتيىمدى پايدالانۋعا ۇيرەتەتىن اعارتۋ ءىس-شارالارىنىڭ جيىرەك ۇيىمداستىرىلۋى، كەيبىر زياندى سايتتارعا تىيىم سالۋ جۇمىستارىنىڭ جۇرگىزىلىپ وتىرعانى ءجون.

قىمبات دوسىبەكوۆا

P. S:  زامان كوشىنەن قالماۋ، تەحنيكا ءتىلىن ءبىلۋ، ءبىلىم جەتىلدىرۋ، ونەر ۇيرەنۋ – بۇگىنگى كۇننىڭ تالابى. الايدا ورەلى ۇلت بولۋ ءۇشىن تاربيەنى سالت-داستۇرمەن ساباقتاستىرۋ، ادەبيەتىمىز بەن مادەنيەتىمىزدىڭ مايەگىنەن ءنار الىپ، رۋحاني قۇندىلىقتاردى بويىمىزعا دارىتۋ باستى ورىندا ەكەنىن ەستەن شىعارماعانىمىز ابزال. ال ومىرىمىزدەن وزىندىك ورنىن ويىپ العان ينتەرنەتتى يگىلىككە تۇتىنۋ نە تۇتقىنى بولۋ وزىڭىزگە بايلانىستى.


كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=7&id=1359113

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە ءجۇز دەپ سيفىرمەن جازىڭىز، راحىمەت!

ەل-ارنا ءوز گازەتى

ەڭ جاڭا ماقالالار


عابيدوللا ءابدىراحىموۆ 2 مينوت
قازاق حالقىنا مىڭ العىس 2 مينوت
«ورداباسى» ماۋسىمعا قال 2 مينوت
قاي سالادا جالاقى ءوستى 11 مينوت
شۆەيتساريادا ۆاكتسينا س 12 مينوت
پاتشايىم ەليزاۆەتا حالى 12 مينوت
باسپانا ماسەلەسى: المات 14 مينوت
الماتىدا پاتەردەن ءۇش ا 22 مينوت
مما: گەورگي كيچيگين ACA 1 ساعات
استانادا جىل سايىن 300- 1 ساعات
جاپسىرما قۇرىلىستىڭ جىر 1 ساعات
كوروناۆيرۋس: اتىراۋ وبل 1 ساعات
الماتىدا 452 كوپبالالى 1 ساعات
چەحيا كارانتيندى ناۋرىز 1 ساعات
جىل سايىن 300-دەن استام 1 ساعات
Covid-19: 253 ادامنىڭ ج 1 ساعات
نۇرقانات رايىس «ستراندج 1 ساعات
اقش رەسەيگە قارسى جاڭا 1 ساعات
تۇركىستان وبلىسى مەشىتت 1 ساعات
اتىراۋدا ىسىراپشىل ەمحا 1 ساعات
قىزمەتكەردىڭ قاڭتارداعى 1 ساعات
كوروناۆيرۋستان ەمدەلىپ 1 ساعات
ەلوردانىڭ دوستىق ۇيىندە 1 ساعات
”قىستاۋعا ورالمادى” قار 1 ساعات
10 قالادا اتموسفەرالىق 1 ساعات
كارىلىكتەن بۇرىن جاستىق 2 ساعات
10 قالادا اتموسفەرالىق 2 ساعات
«ستراندجا-2021» باسەكەس 2 ساعات
بۋحارەستتە قازاقستان تا 2 ساعات
قازاقستاندىق فۋتبولشىلا 2 ساعات