نۇرالەم Facebook -كە جازىل ءتاڭىرتاۋ YouTube -كە جازىل قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com



نۇرالەم Facebook -كە جازىل ءتاڭىرتاۋ YouTube -كە جازىل قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: اقجول تور ماقالالارى

جولدانعان ۋاقىتى: 00:45 - 2021/02/23

Нақты Көзі: https://www.astana-akshamy.kz/zhyry-oshpes-zhurekten/

جىرى وشپەس جۇرەكتەن… – استانا اقشامى

بەلگىلى اقىن، اۋدارماشى، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى، فرانتس كافكا اتىنداعى حالىقارالىق «التىن مەدال» يەگەرى، «پلاتينالى تارلان» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى ءشومىشباي ساريەۆ 75 جاسىنا تۋرا ەكى اي قالعاندا ومىردەن ءوتتى. 15 ساۋىردە دۇنيەگە كەلگەن ەدى، 15 اقپاندا جالعانداعى تاتار ءدام-تۇزى تاۋسىلدى. زامانداستارى پوەزياسى مەن ءان ماتىندەرىن مەڭزەپ، «قوس قاناتتى اقىن» اتاپ كەتكەن قالامگەردىڭ ەكىنشى عۇمىرى باستالعانىنا ءبىر اپتا بولدى. ال مىنا ومىردە وشپەس ءىزى، جىرسۇيەر قاۋىمنىڭ جۇرەگىن جىلىتار ولەڭدەرى قالدى.شومىشباي ساريەۆ 1946 جىلدىڭ كوكتەمىندە قىزىل­وردا وبلىسى ارال اۋدانى ءشومىش ستانساسىندا دۇنيە ەسىگىن اشتى. قامباش ورتا مەكتەبىن بىتىرگەننەن كەيىن قازالى اۋداندىق «لەنين جولى» جانە ارال اۋداندىق «تولقىن» گازەتتەرىندە ەڭبەك جولىن باستادى. ءقازمۋ-دىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىن اياقتادى. ستۋدەنت كۇنىنەن «قازاقستان» باسپاسىندا جۇمىس ىستەدى. ودان كەيىن «جۇلدىز» جۋرنالىندا ءبولىم مەڭگەرۋشىسى بولدى. ادەبي جۋرنالدا ءجۇرىپ بۇگىندەرى ەسىمدەرى بەلگىلى بولعان بىرنەشە اقىننىڭ ەلگە تانىلۋىنا جول اشتى.
«1985 جىلى ءشومىشباي ساريەۆ پوەزيا ءبولىمى مەڭگەرۋشىسى بولىپ ىستەيتىن «جۇلدىز» جۋرنالىنىڭ مامىرداعى 5-سانى تۇگەل 30 شاقتى اقىنعا ارنالدى. باس رەداكتورى جازۋشى مۇحتار ماعاۋين ەدى. شالعاي شارداراداعى قىزىلقۇمدا ءمۇعالىم بولىپ جۇرگەن ءبىزدىڭ ءبىر توپ ولەڭدەرىمىز سول كەزدەگى ەڭ بەدەلدى ادەبي جۋرنال «جۇلدىزدا» جارق ەتە قالىپ، جۇلدىزىمىز جارقىراپ جۇرە بەردى. ول كەزدە مۇنداي باسىلىمدارعا ءبىر شىقساڭ، ەرتەڭىنە ەلگە بەلگىلى بولىپ شىعا كەلەسىڭ.
بۇكىل قازاق ادەبيەتىنىڭ كلاسسيكتەرى مەن مىقتىلارى عانا شىعاتىن «جۇلدىزعا» شىعۋ وڭاي ەمەس، سوندىقتان وعان كوپ بەتتەي الماي، جاستار جۋرنالى «جالىنعا» ۇيىرسەكتەۋ ەدىك. سويتسەك ءشومىشباي اعامىز ءوزى «جازۋشى» مەن «جالىن» باسپالارىنا بارىپ، كىتاپقا قولجازبالارىن تاپسىرعان جاس اقىنداردىڭ جىرلارىن ءوزى جيناپ الىپتى عوي! نە دەگەن جاستارعا قامقورلىق دەسەڭشى!..
ەكى جىل بۇرىن «رۋحاني جاڭعىرۋ» اياسىندا قازاق ادەبيەتى مەن مادەنيەتىنىڭ امەريكادا، نيۋ-يورك قالاسىنداعى كۇندەرىنە قاتىستىق. سوندا ءشومىشباي اعامىز ورتامىز­دى تولتىرىپ، جارقىراپ ءجۇرىپ ەدى… «سەندەردى مەن اشقانمىن» دەۋشى ەدى كورگەن سايىن ءبىر توپ جاستى «جۇلدىزعا» شىعارعانىن مەڭزەپ…» دەپ ەسكە الادى سول شاقتاردى بەلگىلى اقىن، پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى ­قازىبەك يسا.
ءشومىشباي ساريەۆ ساتيرا جانرىنا دا قالام تەربەگەنى كەيىن كوپ ايتىلماي كەتتى. كەزىندە دۇركىرەگەن «تاماشا» ويىن-ساۋىق وتاۋى­نىڭ العاشقى اۆتورلارىنىڭ ءبىرى دە ءوزى ەدى. قۇداي بەرگەن اقىندىق تالانتىنا قوسا، عىلىممەن دە اينالىستى. «قازىرگى قازاق ليريكاسىنىڭ ىزدەنىستەرى» تاقىرىبىندا كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعاپ، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى عىلىمي اتاعىن الدى. «حح عاسىردىڭ جيىرماسىنشى جىلدارداعى پوەزيا» مونوگرافياسىن جازدى. م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىندا عىلىمي قىزمەتكەر، اعا عىلىمي قىزمەتكەر بولىپ ۇزاق جىل ەڭبەك ەتتى.
«شوكە – ءشومىشباي! ول قازاق پوەزياسىندا ءوزىنىڭ ەرەكشە ورنى بار، ءارى ليريك، ءارى ازاماتتىق اۋەننىڭ دە اقىنى ەدى. شوكەڭمەن ۋنيۆەرسيتەتتە قاتار وقىدىق. سامارقان قالاسىندا ەكى ايلىق اسكەري دايىندىقتا بىرگە بولدىق.
ارامىزدا ەرەكشە سىيلاستىق پەن سىرلاستىق بار ەدى. ونىڭ ۇستىنە م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ قابىرعاسىندا بىرگە قىزمەت اتقاردىق.
قازاق دالاسىنداي كەڭ، ارالىنداي ايدىن ەدى… ارالدا تۋىپ، باقىتىن الماتىدان تاپقان كەڭپەيىل، اق جۇرەكتى اقىن تۋرالى قانداي تەڭەۋ ايتساڭ دا جاراسىمدى. ونىڭ ءومىرى ولەڭمەن ءورىلدى.
شاكەڭنىڭ ءان تەكستەرى ۇلتتىڭ رۋحىن كوتەرەتىن، جانىن تەربەيتىن.
شوكەڭنىڭ ولەڭدەرىنە جازىلعان اندەر حالىق ولەڭدەرىنە ۇقساپ كەتەتىن.
«قاراعىم-اي» ءانى سول حالىقتىق، ۇلتتىق بولمىسىمەن جۇرەكتەن-جۇرەككە جەتتى. اۋەن مەن ءسوز جاراسىم تاۋىپ، حالىق ماحابباتىنا بولەندى.
ديماش قۇدايبەرگەن بالامىز «قاراعىم-ايدى» الەمگە تانىتتى. الەمنىڭ جانكۇيەر، انسۇيەر قاۋىمى سول ءاندى قازاقشا شىرقادى.
وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسانىندا ءشومىشباي ­ساريەۆ وتانىمىزدىڭ جوعارعى ­ناگراداسى – ءى دارەجەلى «بارىس» وردەنىمەن ماراپاتتالدى.
الماتىعا ارنايى ۇشىپ كەلىپ، شوكە – ءشومىشبايدى قۇتتىقتاعانمىن.
– پوەزيا بارىسى ەدىڭ، ەندى مەملەكەتتىڭ ءى دارەجەلى «بارىسى» بولدىڭ، – دەپ قۇشاقتاسقان ساتتەر كوزىمنەن دە، كوڭىلىمنەن دە كەتپەيدى.
دوسىم، ارىپتەسىم، كۋرستاسىم شوكەڭدى بۇل سوڭعى كورۋىم ەكەن. جىرى جۇرەكتەن وشپەيدى» دەپ جازدى تاياۋدا Facebook-تەگى جەكە پاراقشاسىندا بەلگىلى ادەبيەتتانۋشى عالىم، اكادەميك، قوعام قايراتكەرى ءۋاليحان قاليجان.
ء«شومىشباي ساريەۆ – پوەزيامىزعا جەتپىسىنشى جىلدارى كەلگەن ءبىر توپ تالانتتى اقىنداردىڭ ورتاسىندا ءوز ولەڭ ورنەگى، ءوز داۋىسى ء«ا» دەگەننەن بەلگىلى بولعان اقىنداردىڭ ءبىرى». بۇل – كورنەكتى اقىن عافۋ قايىربەكوۆتىڭ ءشومىشباي شايىرعا كەزىندە بەرگەن باعاسى. عافۋ اقىن سەرىك تۇرعىنبەكۇلى، كەڭشىلىك مىرزابەكوۆ سىندى باۋىر­لارىن ەركەلەتىپ، سىر بو­يىندا تۋعان ءشومىشبايدى دا ولاردان كەم كورمەيتىن. سول كەزدەرى ۇشەۋى عافۋ اقىننىڭ شاڭىراعىنا ءجيى بارىپ تۇراتىن.
ءشومىشباي ومىردەن ءوتتى دەگەن قارالى حابار سەرىك اقىننىڭ جۇرەگىنە اۋىر ءتيدى. ءوزى ناۋقاستانىپ جۇرسە دە، وتكەن اپتانىڭ جۇماسىندا ول بىزگە تومەندەگى «اققۋلارى ارالدىڭ شۋلاپ جاتىر…» اتتى ازا جىرىن جولدادى. ەكەۋى تۇيدەي قۇرداس، جاقىن دوس ەدى. وسىدان تورت-بەس جىل بۇرىن ءشومىشباي ساريەۆ مەملەكەتتىك سىيلىققا تۇسكەندە، سەرىك اقىن دوسىن قولداپ، ء«شومىشبايدىڭ تابىسى مەن شابىسى» اتتى ماقالا جازدى. بۇل ماقالانى «اstana aqshamy» رەداكتسياسىندا كومپيۋتەرگە تەرىپ بەرگەن ەدىك. كەيىننەن ول «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە «ايقىن ازاماتتىق داۋىس» تاقىرىبىمەن جارىق كوردى.
«ۇلتىن-جۇرتىن جارتى عاسىر بويى جىر جاۋھارىنا كەنەلتىپ، جاس اقىننان حاس اقىنعا اينالعان ارالىقتا شاشاسىنا شاڭ جۇقتىرماي جۇيتكىگەن تۇلپار اقىن ءشومىشبايدىڭ تابىسى مەن شابىسىنا تالعام تارازىسىمەن قاراساق، ونىڭ قازاق ولەڭىنە قوسقان ۇلەسىنە ەرىكسىز ءتانتى بولاسىڭ» دەپ جازادى وندا سەرىك تۇرعىنبەكۇلى.
ءشومىشباي ساريەۆتىڭ العاشقى جىر جيناعى 1974 جىلى «بالداۋرەن» دەگەن اتپەن جارىق كوردى. سودان كە­يىن ونداعان كىتابى شىقتى. مۇنىڭ سىرتىندا گ.گۋليا، و.بەرگگولتس، ي.اباشيدزە، س.ۆيكۋلوۆ، ا.دەمەنتەۆ، ف.اليەۆا، ر.روجدەستۆەنسكي، ­م.ەمينەسكۋ، ت. ب. اقىنداردىڭ ولەڭدەرىن قازاق تىلىنە اۋداردى.
ال ءان ماتىندەرى 300-دەن اسىپ جىعىلادى. سونىڭ ىشىندە كورنەكتى كومپوزيتور كەڭەس دۇيسەكەەۆپەن اسا ءساتتى شىعارماشىلىق تاندەمدە بولدى. سەيدوللا بايتەرەكوۆ، جانبوتا تۇياقباەۆ، گۇلنار داۋكەنوۆا، ت. ب. وسى سەكىلدى بەلگىلى كومپوزيتورلاردىڭ اندەرىنە ولەڭ جازدى. ايگىلى ءانشى روزا رىمباەۆانىڭ رەپەرتۋارىنداعى «اتامەكەن»، «سارىارقا»، «سالەم ساعان، تۋعان ەل»، «دومبىرا»، «عاشىقتار جىرى»، ت. ب. اندەردى بۇل كۇندەرى بىلمەيتىن قازاق جوق.
قازاق پوەزياسى مەن ءان ونەرى تاريحىنا ەسىمى وشپەستەي بولىپ جازىلعان اقىننىڭ جاتقان جەرى جايلى، توپىراعى تورقا بولسىن! «Elorda Aqparat» جشس ۇجىمى، «اstana aqshamy» گازەتى اتىنان شايىردىڭ وتباسىنا، تۋعان تۋىسقاندارىنا كوڭىل ايتامىز.

***

اققۋلارى ارالدىڭ شۋلاپ جاتىر…

اقىن دەگەن ەشقاشان توزبايدى ۇعىم،
كۇن سايىن ەفيرلەردەن مازدايدى ءۇنىڭ.
اققۋ-قازدى
ايدىندا قالقىتقانداي،
ءان مەن جىردىڭ ءوتتىڭ سەن جازباي جۇبىن.

جىردىڭ جۇگىن اتانداي كوتەرىپ ەڭ،
ءومىر دەگەن وسىلاي وتەدى دەم.
سازگەرلەرمەن تامىرىڭ ساباقتاسىپ،
ءان ءماتىنىن بيىككە كوتەرىپ ەڭ.

تاعدىر شىركىن بولا ما الدە وسىنداي،
جىرىڭ قالدى تەڭىزدىڭ جالعاسىنداي.
ومىردە دە اسىعىپ ءجۇرۋشى ەدىڭ،
قايدا جىلدام جونەلدىڭ
جان دوسىم-اي؟

سەن بولماساڭ قالارداي دالا جۇدەپ،
تۋعان ەلگە ءجۇرۋشى ەڭ بارامىن دەپ.
ءان مەن جىردان جارالعان ءبىر مۇراڭداي،
قالدى ارتىڭدا سارقىلماس ارالىڭ بوپ.

بۇل ومىردەن ءوتتىڭ سەن ۇساقتالماي،
تالانتىڭدى تار جەردە تۇساپ قالماي…
جاقسى كورگەن جانداردى جىبەرمەۋشى ەڭ،
باۋىرىڭا ءبىر باسىپ قۇشاقتاماي.

سويلەگەندە ەل ءۇشىن
ار اتىمەن،
كەيدە ءتىپتى وت بولىپ جاناتىن ەڭ.
…اققۋلارى ارالدىڭ شۋلاپ جاتىر،
قالعان سۋدى سابالاپ قاناتىمەن!

سەرىك تۇرعىنبەكۇلى، اقىن


كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=7&id=1359087

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە ءجۇز دەپ سيفىرمەن جازىڭىز، راحىمەت!

ەل-ارنا ءوز گازەتى

ەڭ جاڭا ماقالالار


ەڭبەك داۋلارىن رەتتەۋ ت 1 مينوت
اۆتونوميالى رايون باسشى 5 مينوت
گۆاتەمالادا پاكايا جانا 5 مينوت
التاي ايماعىنان 3 كوللە 5 مينوت
شىمكەنت ورتالىعىندا ”قى 5 مينوت
جاپونيادا ياكۋدزا باندا 5 مينوت
30 جىل بويى ءتىل مەن جە 5 مينوت
مەملەكەتتىك ساياسي كەڭە 5 مينوت
تاعى ءبىر قارجى پيراميد 7 مينوت
ءارتۇرلى تاقىرىپقا قاتى 10 مينوت
قاراعاندى وبلىسىندا جاي 10 مينوت
اقش-تا جۇمىسسىزدار جارد 14 مينوت
قازاقستاننىڭ 9 وبلىسىند 15 مينوت
تەننيس: نەدوۆەسوۆ جۇپتى 15 مينوت
تۇركىستان وبلىسىندا ۇشە 16 مينوت
الماتىلىق دارىگەر COVID 19 مينوت
ەلوردالىق مەكتەپتەردە « 19 مينوت
شينجياڭدا تۇراتىن مەملە 25 مينوت
جاڭا الىپبيگە اۋىسقان ك 25 مينوت
پرەزيدەنت تاپسىرماسىمەن 25 مينوت
تۇركىستان وبلىسىندا ۇشە 25 مينوت
ەندى WhatsApp-تىڭ كومپي 25 مينوت
دجو بايدەن: شابۋىلدى كى 25 مينوت
ەندى مۇعالىمدەر مەكتەپك 25 مينوت
تۇراقتاندى! 3 – ايدىڭ 4 25 مينوت
جەلىدە تاراعان ۆيدەوداع 28 مينوت
COVID تەرمينى قازاقشا « 1 ساعات
الماتى اۆتوپاركتەرى 400 1 ساعات
اسقار مولداعالي كاراتەد 1 ساعات
«Ashyq» ءموبيلدى قوسىمش 1 ساعات