نۇرالەم Facebook -كە جازىل ءتاڭىرتاۋ YouTube -كە جازىل قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com



نۇرالەم Facebook -كە جازىل ءتاڭىرتاۋ YouTube -كە جازىل قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: اقجول تور ماقالالارى

جولدانعان ۋاقىتى: 00:30 - 2021/02/23

Нақты Көзі: https://www.astana-akshamy.kz/ghasyrmen-qurdas-bilim-ordasy/

عاسىرمەن قۇرداس ءبىلىم ورداسى – استانا اقشامى

«جامبىلدىڭ جاسىن بەرسىن» دەپ باتا بەرەتىن ەدى ۇلكەندەر. بۇگىندە ەلوردامىزدا عاسىر جاساعان ءبىلىم وردالارىنىڭ سانى كوپ ەمەس. «استانالىق» بازار ماڭىنداعى 3 قاباتتى ەڭسەلى شاڭىراق – جامبىل جاباەۆ اتىنداعى №4 مەكتەپ-گيمنازياسى الىستان كوزگە مەنمۇندالايدى. حح عاسىردىڭ باسىندا، ياعني 1907 جىلى قازاق-تاتار مەدرەسەسى بولىپ اشىلعان مەكتەپ بيىل 114-جىلىنا قادام باستى. ەندەشە عاسىرلىق تاريحى بار مەكتەپ ءومىرىنىڭ شەجىرەسىن پاراقتاپ كورەلىك.مەكتەپ العاشقىدا جۇرتشىلىقتىڭ قارجىسىنا سالىنىپ، مەشىت جانىنداعى مەدرەسە رەتىندە قۇرىلعان. بالالار مولدا الدىنان ءتالىم الىپ، ءدىني ساباقتارمەن قاتار اراب ءتىلىن ۇيرەندى. 1909 جىلى قالانىڭ زيالى ازاماتتارىنىڭ شاقىرۋىمەن مەكتەپكە قازان قالاسىندا «مۇحامەديا» ­مەدرەسەسىن ءتامامداعان، ورىنبور قالاسىنداعى مۇعالىمدەر دايارلايتىن سەميناريانى بىتىرگەن ءبىلىمدى ازامات عالىمجان قۇرماشەۆ كەلەدى. جاس مامان كەلە سالا وقۋ باعدارلاماسىنا اريفمەتيكا، جاراتىلىستانۋ، انا ءتىلى ساباقتارىن ەنگىزدى. وسى ۋاقىتتا وقۋشىلاردىڭ سانى 70-تەن اسىپ، عالي كىتابوۆ پەن ءسالىم امەنوۆ دەگەن ۇستازدار مەكتەپكە قىزمەتكە شاقىرىلادى. سول كەزەڭنەن باستاپ بالالار سىنىپ-سىنىپقا ءبولىنىپ وقي باستادى. مەكتەپتىڭ وقۋ-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋ ماقساتىندا 1911 جىلى جەرگىلىكتى حالىقتىڭ قارجىسىنا مەكتەپتىڭ ەكىنشى عيماراتى اعاشتان تۇرعىزىلىپ، وقۋعا قىز بالالار دا قابىلدانادى. مەكتەپتىڭ العاشقى عيماراتى ءقازىر وتىرار كوشەسى مەن قورقىت كوشەسىنىڭ قيىلىسىندا ساقتالعان.

ەڭبەگى ەرەن ديرەكتور

بىلىم بەرۋ ءىسى ەندى عانا ءبىر جۇيەگە كەلتىرىلە باستاعاندا ساباقتىڭ توقتاپ قالعان كەزدەرى دە بولدى. ماسەلەن، 1918 جىلى اقمولا قالاسىن كولچاك اسكەرى باسىپ العاندا مەكتەپ عيماراتى گوسپيتال رەتىندە پايدالانىلادى. ال مەكتەپ ديرەكتورى عالىمجان قۇرماشەۆ جەرگىلىكتى كەڭەستىڭ مۇشەلەرىمەن بىرگە قاماۋعا الىندى. سۇزەك اۋرۋىنا شالدىققان ونى جەرگىلىكتى جۇرتشىلىقتىڭ سۇرانىسى بويىنشا اباقتىدان بوساتتى. كەلەر جىلى كۇزدە كەڭەس وكىمەتى قايتا ورناپ، اۋىر ناۋقاستان ايىققان عالىمجان قۇرماشەۆ مەكتەپ جۇمىسىن جانداندىرۋعا بەلسەنە ارالاسىپ، بالالاردى قايتادان مەكتەپ قابىرعاسىنا جينادى.
عالىمجان شاكىرجانۇلى 1939 جىلعا دەيىن مەكتەپتى باسقارا ءجۇرىپ، ولكەدەگى حالىق اعارتۋ ءىسىن دامىتۋعا ۇلكەن ۇلەس قوسىپ، ساكەن سەيفۋللينمەن سەرىكتەس بولادى. مەكتەپ جانىنان اۋىل مەكتەپتەرى ءۇشىن مۇعالىمدەردى دايارلايتىن قىسقا مەرزىمدى كۋرس اشىپ، اۋىل مۇعالىمدەرىنىڭ تىرەك مەكتەبىنە اينالدىردى. 1930 جىلى مەكتەپ 7 جىلدىق بولىپ قايتا قۇرىلعان.
عالىمجان قۇرماشەۆتىڭ جۇبايى، لەنين وردەنىنىڭ يەگەرى، كسرو جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى اسما قارابەكقىزى دا ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا، ۇرپاق تاربيەسىنە ۇلكەن ۇلەس قوسقان جان. مەكتەپ مۋزەيىندە عالىمجان قۇرماشەۆ پەن اسما قارابەكوۆانىڭ قىزى ءلايلا عالىمجانقىزىنىڭ تاپسىرعان قۇندى دەرەكتەرى ءالى كۇنگە دەيىن ساقتاۋلى تۇر. 1940 جىلى مەكتەپكە قازاق حالىق پوەزياسىنىڭ ايگىلى تۇلعاسى، ولەڭ ءسوزدىڭ ءدۇلدۇلى جامبىل جاباەۆتىڭ ەسىمى بەرىلدى. ءبىز نەگە وتكەنگە شەگىنىس جاساپ، تاريحتى تەرەڭىنەن قاۋزاپ وتىرمىز؟ سەبەبى بۇل دەرەكتەردى بىرەۋ بىلسە، بىرەۋ بىلمەيدى. سوندىقتان قيلى شاقتى باسىنان كەشكەن اقمولاداعى جالعىز قازاق بالالارى ءبىلىم العان التىن ۇيانىڭ تاريحىن كىشكەنە بولسا دا وقىرمانعا جەتكىزگىمىز كەلدى.

مەكتەپ شاكىرتىمەن مىڭ جاسايدى

بۇگىنگە دەيىن قازاقتىڭ قارا شاڭىراعى اتانعان جامبىل جاباەۆ اتىنداعى №4 ءبىلىم ورداسىنان مىڭداعان تۇلەك ءبىلىم الىپ، ەل يگىلىگى جولىندا ءارتۇرلى سالادا ەڭبەك ەتىپ كەلەدى. مەكتەپ قابىرعاسىنان ءدۇيىم ەلگە اتى ءمالىم تالاي ساڭلاقتار تۇلەپ ۇشقان. ولاردىڭ ىشىندە ەڭ العاشقى التىن جانە كۇمىس مەدالدارىنىڭ يەگەرلەرى، 1949 جىلدىڭ تۇلەكتەرى فيزيك توكەن سارسەنباەۆا، حيميا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى جۇماگۇل بايارستانوۆا مەن بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى جانە پروفەسسور نازيرا احماتۋللينانى ەرەكشە اتاپ ءوتۋ كەرەك.
الىپتاردىڭ داڭعىل جولىن اكادەميك، تەلەجۋرناليست دۇكەش بايىمبەتوۆ، اگروتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ رەكتورى بولعان ايتباي بۇلاشەۆ، سازگەر مۇحامەتقالي تنالين، اقىن وسپان سۇلەيمەنوۆ، بەلگىلى كاسىپكەرلەر مارات نابيەۆ پەن امانجول بەكىشەۆتەر جانە تاعى دا باسقا ازاماتتار جالعاستىردى.
كەڭەس زامانىندا قازاق مەكتەپتەرىن جاپپاي جابۋ ساياساتى ءبىلىم ورداسىنىڭ تاريحىندا اۋىر جىلدار بولىپ ەستە قالدى. وسى جىلدارى قالاداعى جالعىز قازاق مەكتەبىنىڭ ۇستازدارى ۇي-ۇيدەن بالا جيناپ، ەرلىكپەن پارا-پار جۇمىس اتقاردى. وسىنداي قيىن جىلدارى گۇلشارا ايداشەۆا، حاليما اۋباكىروۆا، مايشاراپ قادىروۆا، قورلان ايتجانوۆا، تەمكەن قاسەنوۆ، ساعات سارباەۆ، وتىزباي سۇيىندىكوۆ، ۋاعيرا بولاتوۆا، ءسارۋار وماروۆا، روزا ياحينا، شولپان سىزدىقوۆا سىندى ۇستازدار ەرەن ەڭبەگىمەن كوزگە ءتۇسىپ، وقۋشىلارعا ۇلتتىق تاربيە مەن ءبىلىم بەردى.
سول جىلدارى مەكتەپتىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن جاقسارتىپ، بەدەلىن كوتەرۋگە «قازاق كسر وقۋ-اعارتۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى» جۇمابيكە ارپەنوۆانىڭ قوسقان ۇلەسى مول. ول 1991 جىلى ءوزى باسى-قاسىندا ءجۇرىپ، جاڭا 700 ورىندى ءۇش قاباتتى مەكتەپ عيماراتىن سالۋعا كوپ كۇش-جىگەرىن جۇمساعان. وقۋ ورداسىنا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءوزى ات باسىن بۇرىپ، مۇعالىمدەر مەن وقۋشىلارعا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.وزىق ءبىلىم ورگە باستار

بۇگىندە استانالىق اتا- انالار بالاسىن وقىتقىسى كەلەتىن مەكتەپتەردىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى – عاسىرمەن قۇرداس ءدال وسى ءبىلىم ورداسى. جامبىل جاباەۆ اتىنداعى №4 مەكتەپ-گيمنازياسى ۋاقىت تالابىنا ساي دامىپ كەلەدى. مۇندا قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى، اعىلشىن ءتىلى جانە ماتەماتيكا پاندەرى تەرەڭدەتىلىپ وقىتىلادى. مەكتەپتىڭ وقۋ جوسپارىنا ابايتانۋ، جامبىلتانۋ، ولكەتانۋ، استاناتانۋ سياقتى اۆتورلىق باعدارلامالار ەنگىزىلگەن. 1997 جىلى ءۇش جىلدىق ەكسپەريمەنتتەن كەيىن مەكتەپكە گيمنازيا مارتەبەسى بەرىلدى. بىرنەشە جىل بۇرىن مەكتەپكە كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن. مەكتەپتە باس- اياعى 20-عا جۋىق ينتەراكتيۆتى تاقتا، 2 سپورت زالى، وقىرمان زالى، كىتاپحانا، 250 ورىنعا شاقتالعان سالتانات زالى جانە 120 ورىنعا ارنالعان اسحانا بار. گيمنازيا­دا 3 مۇراجاي جۇمىس ىستەيدى. سونىڭ ءبىرى 2001 جىلى اشىلعان «تاۋەلسىزدىك گالەرەياسىندا» ەگەمەن قازاقستاننىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭدەرىن، قازاق حالقىنىڭ كورنەكتى ۇلدارى – عاسىر جانە مىڭجىلدىق ساڭلاقتارى تۋرالى مالىمەتتەر جيناقتالعان جانە مەكتەپتىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارداعى جەتىستىكتەرى كورسەتىلگەن. ال «مەكتەپ تاريحى» مۋزەيىنەن مەكتەپتىڭ كەشەگىسى مەن بۇگىنى تۋرالى مول ماعلۇمات الۋعا بولادى. جامبىلعا ارنالعان مۇراجايدا التىن ادامنىڭ كوشىرمەسى، جامبىلدىڭ دومبىراسى، باتىرلاردىڭ كيىمدەرى مەن قارۋلارى، ءتۇرلى جۋرنالدار كورمەگە قويىلعان.

جامبىل رۋحىمەن جاساسقان

بىز مەكتەپكە بارعاندا جامبىل جاباەۆتىڭ تۋعانىنا 175 جىل تولۋىنا وراي ۇيىمداستىرىلعان ء«جۇز جاساعان جۇرەك» رەسپۋبليكالىق تەلەكوپىرىنىڭ ۇستىنەن ءتۇسىپپىز. قازىرگى ونلاين وقۋدان ۇتقان تۇسىمىز وسى ما دەدىك ىشتەي. سەبەبى بۇرىن مۇنداي جيىندار مەكتەپتىڭ ۇلكەن زالىندا تەك جۇزدەگەن ادامنىڭ قاتىسۋىمەن ءوتۋشى ەدى. ال تەلەكوپىرگە رەسپۋبليكاداعى جامبىل بابامىزدىڭ اتىن يەلەنگەن ون شاقتى مەكتەپ قاتىستى. مىڭنان استام كورەر­مەن تاماشالاعان. ءار وڭىردەگى جامبىل جاباەۆ مەكتەپتەرى بيىلعى اقىننىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويىن پاندەمياعا قاراماستان ءوز دەڭگەيىندە اتاپ وتۋگە كىرىسىپ كەتكەن. بۇل جيىن سونىڭ باستاماسى ەكەن. ال عاسىر جاساعان ەلوردالىق گيمنازيا ەلىمىز بويىنشا جامبىل اتىنداعى مەكتەپتەردىڭ قوعامداستىعىن قۇرۋدى، تاجىريبە الاڭىن جاساۋدى جاۋاپكەرشىلىگىنە الدى. سونداي-اق سىنىپتارعا جامبىلتانۋ اۆتورلىق باعدارلاماسىن ەنگىزۋ، جامبىل اتىنداعى مەكتەپتەردىڭ اراسىندا جامبىل وقۋلارىن ۇيىمداستىرۋ، «جامبىل جانە ۇلتتىق تاربيە» جوبا تۇجىرىمداماسىن جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەلەرى دە تالقىعا ءتۇستى. نۇر-سۇلتان قالاسى اكىمدىگىنىڭ ءبىلىم بەرۋدى جاڭعىرتۋ ورتالىعىمەن بىرلەسىپ وتكىزىلىپ جاتقان جامبىل جاباەۆتىڭ ونكۇندىگى 3 ناۋرىزعا دەيىن جالعاسادى. اتاپ ايتساق، جامبىل شىعارمالارى ەپيزودىنان ۆيرتۋالدى سۋرەت كورمەسى، «مەنىڭ ءومىرىم – مەنىڭ شەجىرەم» بەينەروليكتەر باي­قاۋى، جوعارى سىنىپتار اراسىندا رەسپۋبليكالىق ونلاين-ايتىس، جامبىل ۇرپاقتارىمەن كەزدەسۋ جانە ادەبي-سازدى كەش وتكىزۋ جوسپارلانعان.
مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى باقىت ­ماعزۋموۆامەن از-كەم تىلدەسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. ۇستازدىڭ ايتۋىنشا، قازىرگى تاڭدا مەكتەپتە 2161 وقۋشى ءبىلىم الىپ، 142 ءمۇعالىم ەڭبەك ەتۋدە.
– مەكتەبىمىزدە قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىن، شەت ءتىلىن، تاريح پاندەرىن تەرەڭدەتىپ وقىتاتىن 45 گيمنازيا سىنىپ بار. شەت ءتىلىن تەرەڭدەتەتىن سىنىپتار ماتەماتيكا، فيزيكا، بيولوگيا، ينفورماتيكا پاندەرىن اعىلشىن تىلىندە وقىپ ءجۇر. فرانتسۋز ءتىلىن ەكىنشى شەت ءتىلى رەتىندە وقىتامىز. وقۋشىلار ساباقتان تىس ۋاقىتىندا مەكتەپ ىشىندەگى دومبىرا، قولونەر، روبوتوتەحنيكا، ءداستۇرلى ءان، كۇرەس، فۋتبول، ۆولەيبول، باسكەتبول، مانەرلەپ وقۋ، بي ۇيىرمەلەرىنە قاتىسادى. ءبىز ءۇشىن ءار بالانىڭ تەك ءبىلىم الىپ قانا قويماي، جەكە تۇلعا رەتىندە تولىققاندى ادام بولىپ قالىپتاسۋى ماڭىزدى. كەزىندە جالعىز قازاق مەكتەبى رەتىندە اشىلىپ، جابىلا جازداعان ەدىك. بۇگىندە ءبىلىم ساپاسى جاعىنان ەلورداداعى ۇزدىك وندىقتامىز. ءبىراق وكىنىشكە قاراي، دالادا سپورت الاڭى جوق، وقۋشىلارىمىز جازدا اسفالتتىڭ ۇستىندە جۇگىرەدى. نەشە جىلدان بەرى وسى ماسەلەنى شەشە الماي كەلەمىز. بيىل بايقوڭىر اۋدانى جازدا مۇمكىندىك تاۋىپ بەرەمىز دەپ وتىر. كۇتەمىز. ءۇمىتىمىزدى ۇزبەيمىز، – دەدى باقىت ماعزۋموۆا.
ءيا، قانشاما جىلدان بەرى بۇل ماسەلە ءبىزدىڭ دە گازەتتىڭ بەتىندە بىرنەشە رەت كوتەرىلىپ كەلەدى. الايدا اتالعان اڭگىمەنىڭ نۇكتەسى ءالى قويىلمادى. مەكتەپ اۋلاسىندا سپورتتىق الاڭ سالىنعان جوق. وقۋشىلار جىل بويى مەكتەپ ىشىندەگى 2 سپورت زالدا عانا شىنىعادى. سىرتقا شىعىپ، دوپ ويناپ، بوي جازۋ ورىندالماس ارمانعا اينالعان. عاسىرمەن قۇرداس ءبىلىم ورداسىنىڭ كۇرمەۋلى ماسەلەسى شەشىلىپ، تاريحتا التىن ارىپپەن جازىلاتىن دارىندىلار ورداسىنا اينالاتىنىنا سەنەمىز.

كوكتەم قارقىن


كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=7&id=1359083

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە ءجۇز دەپ سيفىرمەن جازىڭىز، راحىمەت!

ەل-ارنا ءوز گازەتى

ەڭ جاڭا ماقالالار


ابزال بەيسەنبەكۇلى قر ق 27 سەكوند
قازاقستان ەلشىسى ماسكەۋ 28 سەكوند
نىعماتۋلين پارتياارالىق 3 مينوت
اق حالاتتى پەرىشتە بۇقا 4 مينوت
حالىقتىڭ سەنىمى مەن قول 4 مينوت
ەلوردادا قاراۋسىز قالعا 4 مينوت
وزبەكستان پرەزيدەنتى: ء 4 مينوت
”قىتىرلاق نان جاسايمىز” 4 مينوت
سەنات جوعارعى سوتتىڭ ەك 4 مينوت
تەڭگە باعامى نىعايدى 6 مينوت
Forte Challenger تۋرنير 6 مينوت
قازاقى ستيلدەگى مەشىت ق 9 مينوت
ەسىلدىڭ بويىندا اەراتسي 9 مينوت
"ادالدىق الاڭى" كەڭسەسى 9 مينوت
تالعار اۋدانىنىڭ اكىمى 9 مينوت
مارحابات جايىمبەتوۆ قر 14 مينوت
بقو-دا ”قازپوشتا” كليەن 14 مينوت
قازاقستاندا عالىمداردى 18 مينوت
ءۇي جانىنداعى دۇكەندەرگ 18 مينوت
مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ 21 مينوت
ەلەكتر ەنەرگەتيكاسىن دا 21 مينوت
ىلە وبلىسىنىڭ ورتا، شاع 24 مينوت
وڭتۇستىك امەريكا قاسقىر 24 مينوت
شينجياڭدا تۇراتىن مەملە 24 مينوت
«جانۇيا» جاردەمدەسەدى & 24 مينوت
يسلام ادەپتەرى. ء3-دارى 24 مينوت
قازاقستاندا تۇرعىن ءۇي 24 مينوت
قارجى مينيسترلىگى اپپار 24 مينوت
بقو-دا قازپوشتا تۇتىنۋش 24 مينوت
قىزىل-جار – مەتالليست 1 24 مينوت