نۇرالەم Facebook -كە جازىل ءتاڭىرتاۋ YouTube -كە جازىل قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com



نۇرالەم Facebook -كە جازىل ءتاڭىرتاۋ YouTube -كە جازىل قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: Islam.kz رۋحاني اقپاراتتارى

جولدانعان ۋاقىتى: 11:00 - 2021/02/23

Нақты Көзі: http://islam.kz/kk/news/qazaqstan/eaeo-qazaqstan-5-jylda-44-mlrd-dollarga-utylgan-14858/

ەاەو. قازاقستان 5 جىلدا 44 ملرد دوللارعا ۇتىلعان

ەۋرازيالىق وداق كاپيتالىمىزدى كۇرەپ اكەتىپ جاتىر.  قازاقستان 2015-2020 جىلداردىڭ ىشىندە ەاەو اياسىنداعى ساۋدادان 44 ملرد دوللار جوعالتقان. بۇل شامامەن 2020 جىلعى جالپى ىشكى ءونىمنىڭ (180 ملرد دوللار) تورتتەن ءبىر بولىگى دەگەن ءسوز. ودان دا قاراپايىمداپ ايتساق، ازەربايجاننىڭ مەملەكەتتىك مۇناي قورىندا 20 جىل بويى جينالعان اكتيۆتەردىڭ قۇنىنا تەڭ. Inbusiness.kz وسى تەندەتسيانىڭ سەبەپتەرىنە ءۇڭىلۋ ءۇشىن جاۋاپتى ماماندار مەن ساراپشىلادى اڭگىمەگە تارتىپ كوردى.

ادىلەتسىز ارىپتەستىك

ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيانىڭ رەسمي سايتىنداعى مالىمەتكە سەنسەك، 2015-2020 جىلدار ارالىعىندا  وداققا كىرەتىن 4 مەملەكەتكە قازاقستان 31 ملرد 732 ملن 400 مىڭ دوللاردىڭ تاۋارىن وتكىزگەن. ال قازاقستانعا اتالمىش ەلدەردەن 75 ملرد 681 ملن 700 مىڭ دوللاردىڭ يمپورتى كىرگەن. وداقتىڭ كىمگە كىرىس، كىمگە شىعىن اكەلىپ جاتقانىن وسى ساندار-اق ايتىپ تۇر. رەسەي وداق قۇرىلعالى تابىسىن ەسەلەپ قانا وتىر. بەس جىلدىڭ ىشىندە 199 ملرد 27 ملن 800 مىڭ ءدوللاردىڭ ونىمىن وداقتاستارىنا وتكىزىپ، ولاردان 104 ملرد 145 ملن دوللاردىڭ تاۋارىن ساتىپ العان. وڭ سالدو – 94 ملرد 882 ملن 800 مىڭ دوللار! رەسەيدى قويىپ، بەلارۋستىڭ جاعدايى دا بىزدەن الدەقايدا جاقسى. جالپى ىشكى ءونىمى بىزدەن ءۇش ەسە، حالقىنىڭ سانى ەكى ەسە كەم بولا تۇرىپ، ەاەو اياسىندا 5 جىلدىڭ ىشىندە 77 ملرد 289 ملن دوللاردىڭ ءونىمىن ساتقان. يمپورت كولەمى 111،9 ملرد دوللاردان اسادى. تەرىس سالدو – 34،6 ملرد دوللار.  

ەاەو. قازاقستان 5 جىلدا 44 ملرد دوللارعا ۇتىلعان

رەسەي توڭىرەگىندەگى ىنتىماققا ەلتۋشىلەر ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قازاقستان ونەركاسىبىن ءارتاراپتى دامىتىپ، 180 ملن ادامدىق نارىقتىڭ ەسىگىن ايقارا اشتى دەگەن يدەولوگيا جۇرگىزىپ كەلەدى. ءبىراق، ازىرگە سوعان قاراماي-قايشى تەندەنتسيالاردى عانا كورىپ وتىرمىز. مۇنىڭ ءبىر ۇشىعىن رەسەي مەن قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ۇقساستىعىنان تابۋعا بولادى. ەكى ەل دە شيكىزات ەكسپورتىنا، سونىڭ ىشىندە مۇناي مەن مەتالل ساتۋعا ارقا سۇيەپ كۇنەلتىپ كەلەدى. ياعني، ءبىز وداقتاعى ەڭ الپاۋىت نارىققا ەڭ ءوتىمدى تاۋارىمىزدى ءتيىمدى باعامەن ساتا المايمىز، دەگەن ءسوز. وسىدان 2 جىل بۇرىن بەلارۋسقا مۇناي ساتساق دەگەن تالپىنىسىمىز تۇسىنىكسىز جاعدايدا اياقسىز قالعانى جانە بار. بۇل سىرت كوزگە ايقىن كورىنەتىن بەتكى كەدەرگىلەر عانا. ال ىشىنە ءۇڭىلىپ قاراعان ادامعا قۇجاتقا قاتتالماسا دا، پارمەنى مىقتى سان ءتۇرلى توسقاۋىلدار جەتەرلىك.

تاريحي تاۋەلدىلىك

وداقتىڭ ىشىندەگى قاتىناستاردى رەتتەپ وتىراتىن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا دەگەن ۇيىم بار. قاعازداعى مارتەبەسى بويىنشا ۇكىمەتتەردىڭ ۇستىنەن قاراۋعا قۇزىرى بار. سول كوميسسيانىڭ وكىلدەرى قازاقستاننىڭ مۇنداي جاعدايدا قالۋىنا تاريح كىنالى دەگەن ءۋاج ايتىپ وتىر. Inbusiness.kz اتالمىش پروبلەما تۋرالى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ القا ءتوراعاسىنا ساۋال جولداپ، رەسەيدىڭ وسىنشا باسىمدىققا يە بولىپ وتىرۋىنىڭ سەبەبىن سۇراعان. ميحايل مياسنيكوۆيچتىڭ كومەكشىسى يا مالكينادان مىناداي جاۋاپ الدىق.

«بۇل ماسەلەگە كەشەندى تۇردە قاراۋ كەرەك. جالپى قازاقستاننىڭ سىرتقى ساۋداسىندا وڭ سالدو بار. ەاەو-دان تىس ەلدەرمەن ساۋدادا ەكسپورت كولەمى يمپورتتان ايتارلىقتاي جوعارى. ال ەاەو ەلدەرىمەن ساۋداداعى تەرىس سالدو ءبىرىنشى كەزەكتە رەسەي فەرەداتسياسىمەن ساۋدا-ساتتىق سالدارىنان تۋىنداپ وتىر. وداقتاعى وزگە ەلدەردىڭ دە رەسەيمەن ساۋدا قاتىناسىندا وسىعان ۇقساس تەرىس سالدو قوردالانعان. وداق ىشىندە ەلدەر تاۋار جەتكىزۋ بويىنشا شەكتەۋ كورىپ وتىرعان جوق. ءار ەل نە ساتاتىنىن، قانداي كولەمدە ساتاتىنىن ءوزى بىلەدى. قازىرگى ساۋدا-ساتتىق قۇرىلىمى وداق ەلدەرىنىڭ ونەركاسىبىندە تاريحي قالىپتاسقان ساۋدا-ساتتىق جانە كووپەراتسيالىق بايلانىستاردىڭ ايناسى ىسپەتتەس»، - دەيدى ەەك وكىلى.

 ەاەو. قازاقستان 5 جىلدا 44 ملرد دوللارعا ۇتىلعان

يا مالكينانىڭ دەرەگىنە سەنسەك، 2019 جىلى قازاقستاننىڭ ءوزارا ساۋداداعى ۇلەسى 11،5 % بولعان.

«سالىستىرىپ قاراساق، وزگە ينتەگراتسيالىق بىرلەستىكتەردەگى ۇلەس بۇدان جوعارى. ەۋروپالىق وداقتا – 58،8%،  ASEAN -دا – 23،4%. ءبىزدىڭ پىكىرىمىزشە، بۇل كەزەڭدەگى باستى مىندەت – ونەركاسىپ تاۋارلارىنىڭ ساۋداسىن ءارتاراپتاندىرىپ، ەاەو ەلدەرىنىڭ ءوزارا ساۋدا-ساتتىعىن رەسەيمەن شەكتەمەي، وزگە وداقتاس ەلدەر اراسىندا دامىتۋ»، - دەيدى مامان.

ء

تيىمسىز ساۋدا تاۋەلسىزدىكتەن ايىرۋى مۇمكىن

ال قازاقستاندىق ەكونوميست ماقسات حالىق ساۋدا-ساتتىقتاعى تەرىس سالدو ءتۇبى تاۋەلسىزدىكتەن ايىرۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتادى.

«وداقتىڭ قۇرىلعانىنا بيىل 6 جىل بولادى. بۇل ۋاقىت كەز كەلگەن وداقتىڭ جۇمىسىنا تولىق تالداۋ جاساپ، باعا بەرۋگە جەتەدى. راسىمەن دە بەس جىلداعى  يمپورتىمىز ەكسپورتتان ەكى ەسە كوپ. اراداعى ايىرماشىلىقى – 44 ملرد دوللار. بۇل تولەم بالانسىنىڭ تەرىس سالدوسى وسىنشا دەڭگەيدە دەگەن ءسوز. مۇنداي بالانس ەكونوميكا ءۇشىن جاقسى ەمەس. ويتكەنى، ەلدەن كاپيتال كەتىپ جاتىر. تەرىس سالدو ۇزاق جىلدارعا جالعاسسا، ۇلتتىق ۆاليۋتا قۇنسىزدانا تۇسەدى. بۇلاي كەتە بەرسە، ەلدىڭ ىشكى التىن قورى ازايىپ، ۆاليۋتانى ۇستاپ تۇراتىنداي مۇمكىندىك قالمايدى. تەرىس سالدو حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن تومەندەتەدى. بۇل ىشكى ءوندىرىستى ناشارلاتىپ، جۇمىسسىزدىقتى كوبەيتەدى.  يمپورتقا تاۋەلدىلىك ەلدەگى زاۋىت-فابريكالاردىڭ جابىلۋىنا، كەدەيلىكتىڭ ورشۋىنە اكەپ سوقتىرادى. ءتۇبى تاۋەلسىزدىگىمىزدەن ايىرىلىپ قالۋىمىز مۇمكىن»، - دەيدى ساراپشى.

 ەاەو. قازاقستان 5 جىلدا 44 ملرد دوللارعا ۇتىلعان

عالىم 44 ملرد دوللار ايىرماشىلىقتى ساۋدانىڭ تەرىس سالدوسى دەپ قانا قاراماي، 5 جىلدا جوعالتقان كاپيتال دەپ باعالاۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتتى.

«ەاەو قۇرىلعانعا دەيىن دە ءبىز كەدەندىك وداقتا بولدىق. قاراپ وتىرساق، التىن ۆاليۋتا رەزەرۆىمىز قاتتى جوعالعان كەز 2014-2015 جىلدار ەكەن. سول كەزدە تەڭگەمىزدى دوللارعا شاققاندا 190 قىلىپ ۇستاپ تۇردىق. كەيىن 2015 جىلدىڭ 21 تامىزىندا سول كەزدەگى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ تەڭگە باعامىن ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن 28 ملرد دوللار جۇمسالعانىن مويىنداپ، ءتول ۆاليۋتانى «ەركىن اينالىمعا» جىبەردى. التىن ۆاليۋتا رەزەرۆىنىڭ ەسەبىنەن تەڭگەمىزدى ۇستاپ تۇرعان كەزدە نە بولدى؟ رەسەي ءرۋبلى سانكتسيالاردىڭ اسەرىنەن 2،5 تەڭگەگە دەيىن قۇنسىزداندى. قانشاما ازاماتتارىمىز سول جاقتان زاڭدى-زاڭسىز جولدارمەن كولىك تاسىدى! كولىك قانا ەمەس تىرشىلىككە قاجەت تاۋاردىڭ ءبارى بىزدەن الدەقايدا ارزان بولدى دا، نارىعىمىزدى تۇگەل باسىپ قالدى. ياعني، قازاقستاننان رەسەيگە وراسان مولشەردە كاپيتال اعىنى بولدى. كوپتەگەن ازاماتتار ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋينۆەرسيتەتىنە بالالارىن ءتۇسىرىپ جاتتى. ويتكەنى، قازمۋ-دەن مگۋ-دىڭ وقىتۋ باعاسى ارزان بولىپ قالدى. ماسكەۋدەن پاتەر ساتىپ العاندار دا كوپ كەزدەستى. ءبىر سوزبەن ايتساق، سول كەزدەگى سانكتسيانىڭ زاردابىنان رەسەي ەكونوميكاسىن ءبىز التىن رەزەرۆ قورىمىز ارقىلى ساقتاپ قالدىق دەۋگە تولىق نەگىز بار. ارينە تىكەلەي ەمەس، تەڭگە باعامىن ۇستاپ تۇرۋ ارقىلى، ازىن-اۋلاق اقشاسىن الا سالىپ رەسەيگە جۇگىرگەن ءاربىر ازاماتىمىزدىڭ ارەكەتى ارقىلى سانكتسيالاردىڭ اسەرىن بارىنشا جەڭىلدەتتىك. وسىنىڭ ءبارىن ساراپتايتىن بولساق، راسىمەن دە ءبىزدىڭ شەندىلەر، سونىڭ ىشىندە ەەك قۇرامىنا كىرەتىن وكىلدەرىمىز ەلدىڭ مۇددەسىن قورعاي الاتىن دارەجەدەگى ادامدار ما دەگەن سۇراق مەنى كۇمانداندىرادى. ويتكەنى، ەەك قابىلداعان شەشىمدەر ءبىزدىڭ بيزنەسكە كەرى اسەرىن تيگىزە بەرەدى»، - دەيدى مامان.

ۇلتتىق ستاندارت بولماسا، ۇتىلا بەرەمىز

وداقتاس ەلدەردىڭ اراسىندا ادىلەتسىز ساۋدا قاتىناسى قالىپتاسقانىنا ءوزىمىزدىڭ دە كىنامىز بار كورىنەدى. رەسەيدىڭ ءوز نارىعىن ولەرمەندەنە قورعاۋى دا شەكتەن شىعىپ وتىر.

ء

«بىز نەگە ەاەو-عا از ساتىپ، كوپ ساتىپ الامىز؟ سوندا ءبىزدىڭ كاسىپكەرلەرىمىز باسەكەگە قابىلەتسىز بە؟ راس، بىزدە ءالى دە ىسكەرلىك ورتا تولىق قالىپتاسىپ بولعان جوق. ءبىراق، مىقتىلارى دا بار عوي. بۇل جەردە رەسەيدىڭ پروتەكتسيونيستىك ساياساتى ۇلكەن ءرول وينايدى. مىسالى، بىلتىر قازاقستاندىق قىزاناقتاردى «ۆيرۋس بار» دەگەن سىلتاۋمەن كىرگىزبەي قويدى. بۇل، ءتىپتى، ەەك-تىڭ نورماتيۆتىك شەشىمدەرىنە دە قايشى كەلەتىن ارەكەت»، - دەيدى عالىم.

ماقسات حالىق پروتەكتسيونيستىك ساياساتقا قارسى ساۋاتتى جاۋاپ قاتۋعا بولاتىنىن ايتادى. ول ءۇشىن ۇلتتىق ستاندارتتاردى تاباندى قورعاۋ قاجەت.

«قازاقستاندىق تاۋارلار ستاندارتقا سايكەس كەلمەيدى» دەگەن سياقتى سىلتاۋلار ءجيى ايتىلادى. ال رەسەي تاۋارلارىنىڭ بىزگە كىرۋى وڭاي. بۇعان بەلگىلى دارەجەدە وتاندىق ستاندارتتاۋ جانە سەرتيفيكاتتاۋ ينستيتۋتىنىڭ دامىماي وتىرعانى دا سەبەپ بولۋى مۇمكىن. ويتكەنى، العاش وداق قۇرۋ تۋرالى كەلىسىم جاسالعان كەزدە رەسەي جاعى ستاندارتتاۋ تالاپتارى بويىنشا قالىڭ قۇجاتپەن كەلگەندە، ءبىزدىڭ تاراپ 4-5 قاعازبەن بارعا سالعان دەيتىن اڭگىمە بار. سوندا ولار وزدەرىنىڭ حالقى تۇتىناتىن تاۋارلارعا وتە ۇلكەن ستاندارتتار قويادى. ال ءبىز جارىتىپ تالاپ تا قويا الماعانبىز. ەاەو ينتەگراتسياسى جالعاسا بەرەتىن بولسا، وسى ماسەلەلەردى تەرەڭدەتىپ كوتەرۋ كەرەك. مىسالى، ەت يمپورتىن الايىق. قازاقستاندىق ستاندارت بويىنشا رەسەي مەن بەلارۋستان كەلەتىن ەتتىڭ قۇرامىندا جۋسان مەن دەرمەنەنىڭ ەلەمەنتتەرى بولۋى كەرەك دەگەن تالاپ قويا الامىز. بۇل «قىزاناقتارىڭدا ۆيرۋس بار» دەگەن سياقتى جاساندى كەدەرگىلەرگە قاراعاندا الدەقايدا ساۋاتتى تالاپ. وداق اياسىندا يىق تىرەستىرىپ ساۋدا جاساۋدى ءوز باسىم وسىلاي كورەم»، - دەيدى ەكونوميست.

قۇن سالىعىنىڭ قۇپياسى

ء

«بىزدىڭ كاسىپكەرلەردى وداق اياسىندا باسەكەگە قابىلەتسىز ەتىپ تۇرعان تاعى ءبىر فاكتور – ەكى ەلدەگى قوسىلعان قۇن سالىعىنىڭ ەكى ءتۇرلى مولشەردە بولۋى. رەسەيدە – 20 پايىز، بىزدە – 12 پايىز. ارادا 8 پايىز ايىرماشىلىق بار. دەمەك، رەسەي تاۋارلارى ءبىزدىڭ تاۋارلارعا قاراعاندا 8 پايىز باسەكەگە جوعارى بولىپ كورىنەدى. وسىنداي دا ماسەلە بار. قارجى مينيسترلىگى قوسىلعان قۇن سالىعىن 16 پايىزعا كوتەرۋدى ۇسىنىپ جاتىر. ءبىراق، نارىق وعان دايىن بولماي تۇر. كوروناداعدارىستىڭ سالدارىنان بيزنەس مۇلدەم السىرەپ تۇر. بىلايشا ايتساق، سوڭعى رەسۋرستارىن پايدالانىپ، قارىز الىپ جاتقاندار كوپ. ال ەندى ولارعا سالىقتى كوتەرىپ جىبەرسەك، جابىلىپ تىنادى. ياعني، ءدال ءقازىر سالىقتى كوتەرەتىن كەز ەمەس»، - دەپ تۇيىندەدى ساراپشى.

بيىل قازاقستان ەاەو-دا ءتوراعالىق ەتىپ وتىر. قولىمىزدا شىنىمەن دە قۇزىرەت تۇرعان بولسا، سونى پايدالانىپ وتاندىق ساراپشىلاردىڭ وسىنداي وڭدى ۇسىنىستارىن ىسكە اسىرۋدىڭ تاپتىرماس مۇمكىندىگى بۇل. ال ەگەر ورايدى پايدالانباساق، ەۋرازيالىق ىنتىماق ىڭىرشاعىمىزدى شىعارىپ بىتىرەتىن ءتۇرى بار.


كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=52&id=1359286

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە ءجۇز دەپ سيفىرمەن جازىڭىز، راحىمەت!

ەل-ارنا ءوز گازەتى

ەڭ جاڭا ماقالالار


پرەزيدەنت  ەىۇ-عا مۇشە- 1 مينوت
تەڭگە تۇراقتى: باعا نەگ 4 مينوت
شينجياڭدا تۇراتىن مەملە 5 مينوت
UNÙ‰CEF: COVÙ‰D-19 سالد 5 مينوت
شقو-دا قىستا سۋسىز وتىر 5 مينوت
قاسىم-جومارت توقاەۆ ەكو 7 مينوت
الماتىداعى تولە بي كوشە 15 مينوت
گەرمانيادا لوكداۋن 28 ن 15 مينوت
جامبىلدا جىلىتۋ ماۋسىمى 22 مينوت
ماڭگىلىك ”پامير قىرانى“ 25 مينوت
ءبۇلدىرشىندى جەلكەسىنەن 25 مينوت
پەداگوگتەر مەملەكەتتىك 25 مينوت
ە.توعجانوۆ وزبەكستانعا 25 مينوت
ماڭعىستاۋدا جۇما نامازد 25 مينوت
كوكتەم-2021: تۇركىستان 28 مينوت
پرەزيدەنت ەكونوميكالىق 1 ساعات
بيزنەس اشۋ ءۇشىن اۋىل ت 1 ساعات
«Nur Otan» پارتياسى تۇر 1 ساعات
قاسىم حان تۋرالى فيلمدە 1 ساعات
مەملەكەتتىك ساياسي كەڭە 1 ساعات
قىرعىزستاندا ازىق-تۇلىك 1 ساعات
سەناتور ەلگە كەلگەن قان 1 ساعات
جاڭاوزەن قالاسىندا جاست 1 ساعات
قازاقستان مەن وزبەكستان 1 ساعات
قر پرەزيدەنتى ەكونوميكا 1 ساعات
ەلىمىزدە جەكە باسىن كۋا 1 ساعات
قىتاي عارىش اپپاراتى ما 1 ساعات
قازاقستاندىق قازىلار ەۋ 1 ساعات
سەناتورلار تمد پاا ءىس- 1 ساعات
قازاقستان پرەزيدەنتى ەك 1 ساعات