ەل-ارنا قولفون نۇسقاسىنا ەنۋ Еларна қолфон нұсқасына ену


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com

Үш күнгы келушылер санағыКелген адам саны (IP)Көрілген бет саны (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-07-22557193641 %59 %
2019-07-23585224735 %65 %
2019-07-24227101630 %70 %


تىركەلىڭىزدەر كىتاپحانا قوجالار تورابى البومدار قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: Islam.kz رۋحاني اقپاراتتارى

جولدانعان ۋاقىتى: 10:15 - 2019/07/12

جۇما كۇنىنىڭ ءسىز بىلمەيتىن ەرەكشەلىكتەرى

كۇندەردiڭ ەڭ ۇلىعى – جۇما. «جۇما» ءسوزى جيناۋ، باس قوسۋ دەگەن ماعىنالاردى بەرەدى. مۇسىلماندار بۇل كۇندى قۋانىشپەن قارسى الىپ، مەشىتتەردە جينالادى، ۇگىت-ناسيحات، ۋاعىز تىڭداپ، جۇما نامازىن وقيدى.

اللا تاعالا جەكسەنبىنى يسانىڭ (ع.س.) قاۋىمىنا، سەنبىنى مۇسانىڭ (ع.س.) قاۋىمىنا، ال جۇمانى مۇحاممەدتiڭ (س.ع.س.) ۇممەتiنە مەيرام كۇنى ەتiپ بەردi. ادامزات تاريحىنداعى ۇلىق، ءارى ماڭىزدى وقيعالار جۇما كۇندەرى بولعان. بۇل جايلى ءابۋ ھۇرايرادان (ر.ا.) ريۋايات ەتىلگەن حاديستە پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ.):

خَيْرُ يَوْمٍ طَلَعَتْ عَلَيْهِ الشَّمْسُ يَوْمُ الْجُمْعَةِ فِيْهِ خُلِقَ آدَمُ وَ فِيْهِ أُدْخِلَ الْجَنَّةَ وَ فِيْهِ أُخْرِجَ مِنْهَا وَ لا تَقُومُ السَّاعَةُ إلاَّ فِي يَوْمِ الْجُمْعَةِ

«جۇما – كۇن شۋاعى شاشىلعان كۇندەردiڭ ەڭ جاقسىسى. ادام (ع.س.) جۇما كۇنi جاراتىلعان، جۇما كۇنi پەيiشكە كiرگەن، جۇما كۇنi پەيىشتەن شىعارىلعان. قيامەت كۇنى دە جۇما كۇنi بولماق»، – دەپ حابار بەرەدى (مۋسليم جەتكىزگەن).

شىنىندا، جۇما كۇنى اللا تاعالا ادامزاتتىڭ اتاسى ادامدى (ع.س.) جاراتتى. جۇما كۇنى ادام (ع.س.) جۇماققا كىردى. وسى كۇنى ادام (ع.س.) جۇماقتان شىعارىلىپ، جەرگە ءتۇسىرىلدى. بۇل وقيعالاردىڭ ءبارى ءدىني كىتاپتاردا كەڭىنەن باياندال-عان. ادام (ع.س.) جۇماقتا جەمە دەگەن نارسەنى جەپ، كۇنا جاسادى. (كۇنانىڭ نەگىزى – اللانىڭ بۇيىر-عانىن ىستەمەۋ). اللا تاعالا وعان باسقاشا جازا بەلگىلەۋى دە مۇمكىن ەدى. اللا تاعالا ونى جەرگە ءتۇسىرىپ، حاليفا ەتىپ قويدى. بۇل – ۇلكەن نىعمەت، قۇرمەت، ءارى قۋانىش ەمەس پە؟! مىنە، وسى وقيعالاردى ەسكە الىپ، جۇما كۇندەرى مەشىتتەردە جينالىپ، اللاعا شۇكىر ايتۋ، دۇعا وقۋ – مۇسىلماندارعا قارىز، ءارى پارىز.

قيامەت كۇنى دە جۇماعا سايكەس كەلەدى ەكەن. بۇل دا مۇسىلماندار ءۇشىن قۋانىش. ويتكەنى، ولار بۇل كۇنى اللا تاعالاعا قاۋىشادى، ءجانناتقا كىرەدى، وندا قۇدىرەتتى يەمىزدىڭ ديدارىن كورۋ مۇمكىنشىلىگى تۋادى.

مۇحاممەد (س.ا.ۋ.) ۇممەتى بىرىنشىلەردىڭ قاتارىندا ءجانناتقا كىرەدى. ءابۋ ھۇرايرادان (ر.ا.) ريۋايات ەتىلگەن مىنا ءبىر حاديستە:

نَحْنُ الآخِرُونَ الأَوَّلُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَ نَحْنُ أَوَّلُ مَنْ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ

ء

«بىز (بۇل دۇنيەدە) – ەڭ سوڭى، قيامەت كۇنى ەڭ الدىمىز. ءجانناتقا كىرۋشىلەردىڭ العاشى دا – ءبىز»،– دەلىنگەن (مۋسليم).

قاسيەتتى كۇندە اتقارىلاتىن عيباداتتىڭ باسقا كۇندەردەگىدەن ساۋابى مول. سوندىقتان، جۇرەگىندە يمانى بار مۇسىلمان جۇما كۇننىڭ قادىر-قاسيەتىن جاقسى بىلەدى، ءارى بۇل كۇندى جاراتۋشى يەمىزدىڭ رازىلىعىنا كەنەلۋ ءۇشىن جاراتقاننىڭ امىرىنە ساي ەرەكشە وتكىزۋگە ارەكەت ەتەدى. اللا تاعالا يماندى قۇلدارىنا:

يأَيّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ إِذَا نُودِيَ لِلصَّلاةِ مِنْ يَوْمِ الْجُمْعَةِ فَاسْعَوْا إِلَي ذِكْرِ اللهِ وَ ذَرُوا الْبَيْعَ ذَالِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ

«ەي، مۇميندەر! جۇما كۇنi جۇما نامازىنا ازان شاقىرىلسا، اللانى ەسكە الۋعا (نامازعا) اسىعىڭدار دا، ساۋدانى توقتاتا تۇرىڭدار. بىلە-بىلسەڭدەر، سەندەر ءۇشىن وسى جاقسى» («جۇما» سۇرەسi، 9-ايات)،– دەپ بۇيىرادى.

جۇما نامازىنا ەكى رەت ازان شاقىرىلادى. مۇنىڭ دا تاريحى، ءارى سەبەبى بار. اياتتاعى «ازان» جۇما كۇنى ايتىلاتىن ەكىنشى ازان. پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ.) بەن ونىڭ ساحابالارى: ءابۋ باكىر (ر.ا.) جانە وماردىڭ (ر.ا.) زامانىندا، شىنىندا، جۇما نامازىنا ازان ءبىر رەت شاقىرىلاتىن. وسماننىڭ (ر.ا.) حاليفالىق داۋىرىندە مۇسىلمان قاۋىمى كوبەيدى. جۇما كۇندەرى الىس تۇراتىن كەيبىر تىرشىلىك قامىندا جۇرگەن مۇسىلماندار ازان شاقىرعانىن ەستىمەي قالاتىن، ال ەسىتكەندەرى دە نامازعا ۇلگەرە المايتىن.

يسلام ءاۋ باستان بىرلىك پەن ىنتىماق ءدىنى. بۇل ايتىلعانداردىڭ كوبى ناماز ارقىلى امالعا اسادى. مىسالى، ءدىنىمىز كۇندەلىكتى بەس ۋاقىت نامازدى ۇيلەرىمىزدە نەمەسە وزىمىزگە جاقىن مەشىتتەردە جاماعات بولىپ وقۋدى بۇيىرادى. ءبىر اۋىل نەمەسە كوشەدە تۇراتىن مۇسىلماندار كۇندە بەس رەت كەزدەسىپ، بىر-بىرىمەن سالەمدەسەدى، ءبىر مەشىتتىڭ ىشىندە وتىرىپ، اللاعا ءمىناجات ەتەدى.

جۇما نامازىن وقۋ ءۇشىن مۇسىلماندار ۇلكەندەۋ مەشىتتە باس قوسادى. بىرگە عيبادات ەتىپ، ۇگىت-ناسيحات تىڭدايدى، ءدىن جانە دۇنيە ىستەرى بويىنشا اقىل-كەڭەس الادى، بىر-بىرىمەن تانىسادى. جۇما كۇندەرى كەزدەسە الماعاندار جىلىندا وتكىزىلەتىن ەكى ايت مەرەكەسىندە جۇزدەسىپ، ءبىر-بىرىنىڭ حال-جاعدايىن سۇرايدى.

جۇما نامازىندا مەملەكەت قايراتكەرى مەن قاراپايىم جۇمىسشى، باي مەن كەدەي، اق پەن قارا ءوڭدى مۇسىلماندار ءبىر ساپتا تۇرىپ، اللاعا ساجدە ەتەدى. وسىلايشا ناماز ادامداردى تەڭدىككە، ءارى بىرلىككە شاقىرادى.

ۇستىنە تازا كيىم كيىپ، جۇپار ءيىس سەۋىپ، جۇما نامازىنا كەلگەندەردىڭ جيىنى باسقا ءدىن وكىلدەرىن اۋەسىن كەلتىرىپ، ولارعا وڭ ىقپال ەتەدى.

راسىندا، اپتاسىنا ءبىر رەت كەلەتىن جۇما نامازى دۇنيەلىك ىستەرىنەن ابزال. اياتتاعى «بىلە-بىلسەڭدەر، سەندەر ءۇشىن وسى جاقسى» دەگەن ءسوزدىڭ ءمان-ماعىناسى دا – وسى.

ء

بىر جۇمادا پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ.) جۇما نامازىنىڭ حۇتباسىن وقىپ تۇر ەدى. سول ساتتە الىس ساپاردان قالاعا ساۋدا كەرۋەنى كىرىپ كەلدى. مەشىتتە وتىرعان مۇسىلمانداردىڭ كەيبىرەۋلەرى ورىندارىنان تۇرا ۇمتىلىپ، كەرۋەندى قارسى الۋعا شىعىپ كەتتى. اللا تاعالا پايعامبارىمىزعا (س.ا.ۋ.):

وَ إِذَا رَأَوْا تِجَارَةً أَوْ لَهْوًا انْفَضُّواْ إِلَيْهَا وَ تَرَكُوْكَ قَائِمًا قُلْ مَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ مِنَ اللَّهْوِ وَ مِنَ التِّجَارَةِ وَ اللَّهُ خَيْرُ الرَّازِقِينَ

«(ەي، مۇحاممەد!) بىرەر كاسىپتى نەمەسە تاماشانى كورە قالسا، ولار سەنى تىك تۇرىپ (حۇتپا وقىعان) بەتىندە تاستاپ، ساۋداسىنا جۇگىرىپ كەتە بەرەدى. سەن ايت: «تاماشادان دا، ساۋدادان دا اللانىڭ قاراماعىنداعى ساۋاپ ارتىق. اللا – ريزىق بەرۋشىنىڭ ەڭ جاقسىسى» («جۇما» سۇرەسi، 11-ايات)،– دەپ حابار بەردى.

قۇرمەتتى باۋىرلار! ەندەشە، اللا تاعالانىڭ الدىڭداعى ساۋاپتىڭ ارتىق ەكەندىگىن ۇمىتپاي، ۇنەمى جاقسىلىققا، ءارى ساۋاپتى ىستەرگە اسىعۋ كەرەك. تاريق يبن شيھابتان (ر.ا.) ريۋايات ەتىلگەن حاديستە پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ.):

الْجُمُعَةُ حَقٌّ وَاجِبٌ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ فِى جَمَاعَةٍ إِلاَّ أَرْبَعَةً عَبْدٌ مَمْلُوكٌ أَوِ امْرَأَةٌ أَوْ صَبِىٌّ أَوْ مَرِيضٌ

«جاماعات بولىپ جۇما ناماز وقۋ – ءاربىر مۇسىلمان ءۇشىن پارىز. بۇل ۇكىم ءتورت ادامعا جۇرمەيدى. ولار: قۇل، ايەل، ءسابي جانە ناۋقاس ادامدار»،– دەدى ء(ابۋ ءداۋد پەن ءبايھاقي جەتكىزگەن).

باليعات جاسىنا جەتكەن، اقىل-ەسى دۇرىس، جۇرەگىندە يمانى بار ءاربىر مۇسىلمانعا جۇما نامازىن وقۋ – پارىز. حاديستە كورسەتىلگەن ءتورت ادامعا – قۇل، ايەل، ءسابي جانە ناۋقاسقا جۇما نامازى بۇيىرىلمايدى. ويتكەنى، جۇما نامازى جاماعاتپەن مەشىتتە وقىلادى. وعان دا ءبىرشاما كۇش جانە ارەكەت كەرەك. يسلام ءدىنى ادامدارعا جەڭىلدىكتى قالايدى. بۇل توپتاعى كىسىلەر شاراسىز، ءارى شاماسىز بولعاندىقتان، شاريعات ولارعا مۇمكىندىكتەن تىس اۋىرلىق پەن قيىنشىلىقتى جۇكتەمەيدى. اللا تاعالا:

وَ مَا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِى الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ

«...سونداي-اق، اللا سەندەرگە دىندە ەشقانداي اۋىرلىق تۇسىرمەدى» («حاج» سۇرەسى، 78-ايات)، – دەدى.

بۇل دۇنيەدەگi ءاربiر نارسەنiڭ جاقسىلىق قاسيەتتەرi بولاتىنى سياقتى، جۇما كۇنiنiڭ دە اللا تاعالانىڭ جاسىرىپ قويعان قاسيەتتەرi بار. ياعني، اللا تاعالا قايسى پەندەم وسى جاسىرىن سىرعا جەتسە، ول ءۇشiن ۇلىق نىعمەتتەرiمنەن بەرەر ەدiم دەپ تۇرعانداي. پەندەلەرىنە اللا تاعالا نەنi بۇيىرسا، ونىڭ پايدا-زيانىن تەكسەرiپ جاتۋىمىزدىڭ قاجەتi جوق. سوندا دا بولسا، پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ.) ۇممەتتەرiن عيباداتقا قىزىقتىرىپ، كەيبiرەۋلەرiنiڭ سىرلارىن اشىپ كورسەتiپ كەتكەن.

ء

ابۋ ھۇرايرادان (ر.ا.) ريۋايات ەتىلەدى:

إنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمَ ذَكَرَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فَقَالَ: فِيهِ سَاعَةٌ لاَ يُوَافِقُهَا عَبْدٌ مُسْلِمٌ وَ هُوَ قَائِمٌ يُصَلِّى يَسْأَلُ اللَّهَ تَعَالَى شَيْئًا إِلاَّ أَعْطَاهُ إِيَّاهُ وَ أَشَارَ بِيَدِهِ يُقَلِّلُهَا

«پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ.) جۇما كۇنى تۋرالى ءسوز سويلەپ: «وندا ءبىر ساعات بار. مۇسىلمانداردان كىمدە-كىم سول ساعات ىشىندە ناماز وقىپ، اللادان قاجەتىن سۇرايتىن بولسا، اللا وعان بەرەدى»،– دەدى جانە قولىمەن ونىڭ (ساعاتتىڭ) ازدىعىنا يشارا ەتتى» (بۇحاري مەن مۋسليم جەتكىزدى).

«ساعات» دەپ بىلايعى جۇرت الپىس مينۋتتىق ۋاقىت دەپ قابىلدايدى، ال حاديستە كەلگەن ساعات ءسوزى «از ۋاقىت» دەگەن ۇعىمدى بىلدىرەدى. بۇل ۋاقىت از بولعاندىقتان، ونى دۇرىس، ءارى ۇتىمدى پايدالانۋ كەرەك. دۇنيە تىرشىلىگى ءۇشىن وتەتىن كۇندەر مەن جىلدار وسى از عانا ساعاتقا ارزىمايدى. ويتكەنى، اللا تاعالا پەندەنىڭ وسى ۋاقىتتا جاساعان دۇعاسى مەن عيباداتىن قابىل ەتەمىن جانە تىلەگەن تىلەگى مەن سۇراعان قاجەتىن وتەيمىن دەپ تۇر.

ء

بىر حاديستە سول ساعات جۇما كۇننىڭ ىشىندە دەپ ايتىلسا، باسقا حاديستە يمام مىنبەرگە شىعىپ حۇتبا وقيتىن ۋاقىتتان باستاپ جۇما نامازىن وقىپ بىتىرگەنشە دەپ ايتىلادى. ۇشىنشىسىندە نامازعا تاكبير ايتىلعاننان باستاپ نامازدى وقىپ بىتىرگەنشە دەلىنگەن بولسا، تورتىنشىسىندە ەكىنتى ۋاقىتىنان كۇن باتقانعا دەيىن دەلىنەدى. اربىرىندە ماعلۇمات تۇرلىشە بەرىلگەن. بۇل – حيكمەت. اللا تاعالا كەيبىر نارسەلەردى بەلگىسىز ەتىپ قويدى. مىسالى: ءقادىر ءتۇنى، يسم-اعزام جانە ت.ب..

ەگەر اللا تاعالا جۇما كۇندەگى ساعاتتى انىق ايتسا، پەندەلەر سول ۋاقىتتا عيبادات ەتىپ، قالعان ۋاقىتتا ىقىلاس كورسەتپەس ەدى. سول ساعاتتى بىلمەگەن سوڭ، ونى تابۋ ءۇشىن مۇسىلمان ادام كۇنى بويى عيباداتقا قۇشتارلى بولىپ وتەدى. وسىلايشا اللا تاعالا مۇسىلمانداردى جۇما كۇنگى قۇلشىلىققا قىزىقتىرادى.

جۇما كۇنiنiڭ قاسيەتتەرi جايىنداعى حابارلاردىڭ بiرiندە: «اللا تاعالا ءار جۇمادا التى ءجۇز مىڭ ادامدى توزاقتان بوساتادى»،– دەپ ايتىلادى.

پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ.) حاديستەردىڭ بىرىندە:

مَنْ مَاتَ يَوْمَ الْجُمْعَةِ أَوْ لَيْلَةَ الْجُمْعَةِ كَتَبَ اللهُ لَهُ أَجْرَ شَهِيْدٍ وَ وَقَي فِتْنَةَ الْقَبْرِ

«كiمدە-كiم جۇما كۇنi نەمەسە جۇما تۇنiندە دۇنيە سالسا، اللا تاعالا وعان ءشاھيدتiڭ ساۋابىن جازادى جانە قابiر سىناعىنان ساقتايدى»،– دەيدى («دۋررات ءان-ناسيحين» كىتابى).

يا، اللا تاعالا ادامداردى قابiردە دە سىنايدى. ناكiر مەن مۋنكير اتتى ەكi پەرiشتە كەلىپ، قابىردەگى ءمايىتتى سۇراق-جاۋاپقا تارتادى. ول سىناق بۇل دۇنيەنiڭ سىناعىنان دا قيىن.

ساحابالاردىڭ ءبىرى – كاب جۇما جايىندا بىلاي دەگەن: «اللا تاعالا قالالاردان – مەككە قالاسىن، ايلاردان – رامازان ايىن، كۇندەردەن – جۇما كۇنiن، تۇندەردەن – ءقادىر ءتۇنiن ۇلىق ەتتi. جۇما كۇنi اسپانداعى قۇستار دا بiر-بiرiنە جولىققان ۋاقىتتا: سَلامٌ سَلامَ يَوْمٍ صَالِحٍ ياعني، «جاقسى كۇننiڭ جاقسىلىعى بولسىن»،– دەپ سالەمدەسەدى»

پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ.) ۇممەتتەرiنە: «بiزدەردiڭ جۇرەگiمiز اللانىڭ قولىندا، جولدا جاتقان جاپىراقتى جەل قالاي دومالاتسا، اللا تاعالا جۇرەگiمiزدi قالاعان جاعىنا سولاي بۇرىپ قويادى»،– دەپ حابار بەرەدى.

جۇما كۇنiنiڭ مارحاماتىن، ساۋابىن iزدەمەگەن كiسi كوپ جاقسىلىقتان ماقرۇم قالادى. جۇرەگى قاتىپ، مەيىر-شاپاعات پەن قايىرىمدىلىق سياقتى ىزگىلىكتەر وشەدى. سوڭىندا يمانىنا ءقاۋىپ ءتونىپ، جاپادان جالعىز قالىپ، بەيشارا كۇيگە تۇسەدى. شايتان مەن ءناپسى ۇلكەن، ءارى ءقاۋىپتى سىناقتار ارقىلى مۇسىلمانداردىڭ يمان سالاماتتىعىنا كوپ زيان كەلتىرەدى. يماننىڭ السىزدەۋىنە جول اشاتىن جانە ونىڭ كۇشەيۋىنە كەدەرگى جاسايتىن ءارتۇرلى نارسەلەردەن مۇسىلمان ادامنىڭ ساقتانىپ جۇرگەنى ابزال. ۇنەمى جۇما نامازىنا بارىپ، ۋاعىز-ناسيحات تىڭداپ، عيباداتىن اتقاراتىن ادام بۇل سەكىلدى قاۋىپتەردەن اۋلاق بولادى. ال جۇما نامازىنا بارمايتىنداردىڭ جۇرەكتەرى قاتىپ، قارايا باستايدى. بۇل – جۇرەكتەگى يمان نۇرىنىڭ ءسونىپ بارا جاتقاندىعىنىڭ دالەلى.

ء

ابۋ ءال-جاعد اد-دامريدەن (ر.ا.) ريۋايات ەتىلگەن حاديستە: «پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ.):

«كiمدە-كiم جۇما نامازىن ءۇش رەت سەبەپسiز (ەلەمەي) قالدىرسا، اللا ونىڭ جۇرەگiن مورلەپ قويادى»،– دەگەن (تيرميزي مەن احماد جەتكىزگەن).

ادامنىڭ جۇرەگى مورلەنسە، وعان بىردە-بىر جاقسىلىق كىرمەيتىن بولىپ قالادى. ونداي ادامدار جاقسىلىق ىستەۋدى دە، جاقسىلىقتىڭ نە ەكەنىن دە بىلمەيدى. ول ءوزى ءۇشىن جانە وتباسى مەن قوعام ءۇشىن دە زيان كەلتىرىپ، اينالاسىنا ءقاۋىپ توندىرەدى. بۇل – ۇلكەن اپات.

جۇما ناماز وقيتىن مۇسىل-ماندارى كوپ بولعان قوعامدا جاقسىلىق تا مول بولادى. جۇما ناماز وقىمايتىن مۇسىلماندار كوبەيگەن ورتاعا ءارتۇرلى جاماندىقتار مەن قيىنشىلىق تەز كوبەيە باستايدى.

جۇما كۇندەرىمىز باياندى، عيباداتتارىمىز كامىل بولۋى ءۇشىن شاريعات كورسەتكەن ءتارتىپ پەن ادەپتەردى ورىنداۋىمىز قاجەت. ولار مىنالار:

1. جۇما كۇنگى عيباداتتى بەيسەنبi كۇننىڭ ەكىنتى ناماز ۋاقىتىنان باستاعان دۇرىس. سول ۋاقىتتان اللاعا ماداق، پايعامبارىمىزعا (س.ا.ۋ.) سالاۋات جانە يستيعفار ايتۋدى، قوسىمشا نامازدار مەن دۇعا جاساۋدى باستاۋ تاقۋالىققا جاتادى. عۇلامالارىمىزدىڭ ايتۋىنشا: «اللا تاعالا پەندەلەرiنە كوپ جاقسىلىقتار بەرەدى. سونىڭ كوبىسى بەيسەنبi كۇننiڭ كەشiندە، جۇمانىڭ كۇندiزiندە سۇراعان پەندەسiنە تيەدى. جۇما كۇنiنiڭ قاسيەتiن بەيسەنبi كۇننەن باستاپ كۇتكەن ادامنىڭ نەسiبەسi مول بولادى ەكەن»،–دەيدi.

2. مۇسىلمان ادام اپتاسىنا ءبىر رەت شومىلىپ تۇرۋى كەرەك. ويتكەنى، يسلام ءدىنى تازالىققا شاقىرادى. جۇما كۇنi شومىلعان جاقسى. ءابۋ ھۇرايرانىڭ (ر.ا.) ريۋاياتىندا پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ.):

ء

«اربىر مۇسىلمان ادام جەتى كۇندە (اپتاسىنا) ءبىر رەت جۇما كۇنى شومىلۋى – ءۋاجىپ»،– دەدى ء(ناساي جەتكىزدى).

يبن وماردىڭ (ر.ا.) ريۋاياتىندا: «باليعات جاسىنا جەتكەن ءاربiر كiسiگە جۇما كۇنi شومىلۋ – ءۋاجiپ»،– دەگەن (بۇحاري مەن مۋسليم جەتكىزدى).

ء

سامرانىڭ (ر.ا.) ريۋاياتىندا: «كىمدە-كiم جۇما كۇنi دارەت السا، دارەت العاننىڭ ساۋابىن الادى. ال كiمدە-كiم جۇما كۇنi عۇسىل السا (شومىلسا)، ول اسا ساۋاپتى»،– دەگەن ء(ابۋ ءداۋد پەن تيرميزي جەتكىزدى).

وسىعان وراي ءزاھيري مەن يمام احماد مازھابىنىڭ وكىلدەرى جۇما كۇنى شومىلۋدى ءۋاجىپ دەپ ساناعان. حانافي مازھابى بۇل كۇنى عۇسىل قۇيىنۋ «مۋستاحاب» دەپ العان.

3. جۇماعا ءتىسى مەن اۋزىن تازالاپ، ۇستىنە ءيىس سەۋىپ بارعان دۇرىس. ويتكەنى، ول كۇنى كوپشىلىك جۇرت جينالىپ، بىر-بىرىمەن ارالاس-قۇرالاس بولىپ جۇرگەندە اۋىزى مەن دەنەسىنەن كەلەتىن حوش ءيىس ولاردى بىر-بىرىنە جاقىنداستىرادى. ءاناستىڭ (ر.ا.) ريۋاياتىندا پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ.):

«ميسۋاك ء(تىس پەن اۋىزدى تازالاۋ) تۋرالى مەن سەندەرگە كوپ ايتتىم»،– دەگەن (بۇحاري جەتكىزدى).

4. جۇما كۇنگى عيباداتقا ارنايى جاڭا نەمەسە تازا، ادەمى كيىم كيگەن جاقسى. ويتكەنى، جۇما نامازى كوپشىلىك مۇسىلماندار جينالاتىن اپتالىق مەرەكە. شىرايلى بولىپ كورىنۋ – مۇسىلمانداردىڭ بىر-بىرىنە دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتى وياتادى. ابدۋللا يبن ءسالام (ر.ا.) ريۋايات ەتەدى:

«پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ.) جۇما كۇنى مينبارعا تۇرىپ: «ەگەر جۇما كۇنى ءۇشىن كۇندەلىكتى جۇمىس كيىمنەن باسقا تاعى ەكى كيىم ساتىپ العاندارىڭدا، سول جاقسى بولاتىن ەدى»،–دەگەنىن ەستىدىم» (يبن ءماجا مەن ءابۋ ءداۋد جەتكىزگەن).

5. جۇما نامازىن وقۋ ءۇشىن مەشىتكە ەرتەرەك بارعان ابزال. ەرتە بارعان ادام قۇلشىلعىن ەرتە باستايدى: ءتاسپى تارتىپ، زىكىر ايتادى، قازا نەمەسە قوسىمشا نامازدارىن وقيدى، ۋاعىز تىڭدايدى. ونىڭ ساۋابى دا مولىراق بولادى.

ء

ابۋ ھۇرايرا (ر.ا.) بىلاي ريۋايات ەتەدى: «پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ.): «جۇما كۇنى مەشىتتىڭ ءاربىر ەسىگىندە پەرىشتەلەر تۇرىپ، مەشىتكە كەلگەن نامازحانداردى جازىپ وتىرادى. جۇماعا ەرتە كەلگەن ادام قۇرباندىققا تۇيە سويعاننىڭ ساۋابىن الادى. كەيىن كەلگەن سيىر قۇرباندىق ەتكەننiڭ ساۋابىن الادى. ءۇشiنشi كەلگەن ادام قوي قۇرباندىق ەتكەننiڭ ساۋابىن الادى. ءتورتiنشi كەلگەن ادام بiر تاۋىق سويعاننىڭ ساۋابىن الادى. بەسىنشى كەلگەن ادام جۇمىرتقا ساداقا ەتكەننىڭ ساۋابىن الادى.

مەشىت يمامى كەلگەن ۋاقىتتا پەرىشتەلەر امال كىتاپتارىن جاۋىپ، يمامنىڭ ءسوزىن (ۋاعىزىن) تىڭداۋعا وتەدى»،– دەدى» (بۇحاري مەن مۋسليم جەتكىزدى).

مەشىت يمامى حۇتبا ءۇشىن مينبەرگە شىقپاي تۇرىپ، ەرتە كەلگەن ادامدارعا قوسىمشا ساۋاپتار جازىلادى. وسى ۋاقىتتان كەيiن كەلگەندەرگە تەك نامازدىڭ عانا ساۋابى بەرىلەدى.

العاشقى ۋاقىت دەگەنiمiز – كۇن شىققانعا دەيiنگى كەز. ەكiنشi ۋاقىت – كۇن كوتەرiلگەنگە دەيiنگى شاق. ءۇشiنشi ۋاقىت – اياق تاباندارى كۇيگەنگە دەيiنگى مەزگىل. ءتورتiنشi جانە بەسiنشi ۋاقىت – ساسكەدەن كەيiن ءتۇس اۋعانشا. بۇل ەكەۋiندە ساۋاپ ازىراق.

پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ..): ء«ۇش نارسە بار. ەگەر ادامدار بۇل ءۇش نارسەنiڭ ساۋابى قانشالىقتى ەكەنiن بiلسە، ولار ساۋاپ iزدەپ، تۇيەنiڭ جەلگەنiندەي جۇگiرەر ەدi. بiرiنشiسi – ازان ايتۋ، ەكiنشiسi – الدىڭعى ساپتا تۇرۋ، ءۇشiنشiسi – جۇماعا ەرتە بارۋ»،– دەپ حابار بەرەدى. احماد يبن حانبال: «بۇلاردىڭ ەڭ ۇلىعى – جۇماعا ەرتە بارۋ»،– دەگەن ەكەن.

عۇلامالارىمىز ايتادى: «جۇما كۇنi بولعاندا پەرiشتەلەر مەشiتتەردiڭ ەسiگiنiڭ الدىندا تۇرىپ، كەلگەندەردى كەلگەندەي جازىپ وتىرادى. ەگەر بiر كiسi جۇما نامازىنا كەش قالاتىن بولسا، پەرiشتەلەر وسى كiسi جايلى: «پالەنشە نەگە ءوز ۋاقتىنان كەشiكتi ەكەن؟»–دەپ سۇراپ: «ەي، جاراتقان يەمiز، ەگەر ول پەندەنىڭ جۇماعا كەلۋiنە كەدەيشىلىك كەدەرگi ەتكەن بولسا، ونى باي قىل. ەگەر ناۋقاس بولسا، شيپا بەر. باسىنا بiر iس تۇسكەن بولسا، مۇشكىلىن جەڭىل ەت. نيەت-ويىن پايداسىز دۇنيە ءiسى ۋلاعان بولسا، ونىڭ جۇرەگiن وزiڭە بۇر»،– دەپ دۇعا ەتىپ، يستيعفار ايتادى».

ساحابالاردىڭ كەزىندە جۇمانىڭ العاشقى ۋاقىتى سارە ۋاقىتى دەپ، تاڭ اتپاي مۇسىلماندار مەشىتكە بارىپ الادى ەكەن. يبن ماسۋد (ر.ا.) جۇما كۇندەردىڭ بىرىندە ۇيىنەن ەرتە شىعىپ مەشiتكە بارسا، ءۇش كiسi ودان بۇرىن كەلگەن ەكەن. سول كەزدە يبن ماسۋد ءوزiن ءوزi كەيىپ: ء«تورت ادامنىڭ ءتورتiنشiسi بولدىڭ-ا؟»– دەپتi.

6. جۇما نامازىنا بارعان ادام مەشىت ادەپتەرىن ساقتاۋى ءتيىس. ياعني، دۇنيە ءسوزىن سويلەمەيدى، تىنىش وتىرىپ، يمامنىڭ ۋاعىزىن تىڭدايدى، ادامداردىڭ ۇستiنەن اتتاپ وتپەيدى. بۇل جايىندا ءابۋ ھۇرايرادان (ر.ا.) ريۋايات ەتىلگەن حاديستە:

«پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ.): «كىمدە-كىم جاقسىلاپ دارەت الىپ، جۇما نامازىنا بارسا، مەشىتتە يمامعا جاقىن وتىرسا، ونىڭ ۋاعىزىن تىڭداسا، بوس ءسوز سويلەمەسە، ول ادامنىڭ وسى جۇما مەن الدىنعى جۇما اراسىنداعى جانە قوسىمشا ءۇش كۇندىك كۇنالارى كەشىرىلەدى. كىمدە-كىم الدىندا (جاينامازدا) جاتقان ۇساق تاستاردى تەرىپ السا، ول ادام ساۋاپ ءىس ىستەپتى»،– دەدى» (مۋسليم مەن تيرميزي جەتكىزدى).

پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ.) جۇما كۇنi حۇتپا وقىپ تۇرعاندا بiر كiسiنiڭ ادامداردىڭ ۇستiنەن اتتاپ كەلiپ وتىرعانىن كورەدi. پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ.) جۇما نامازدى وقىپ بولعاننان كەيiن اناۋ كiسiگە: «ەي، پالەنشە! بۇگىن نەگە سەن بىزبەن بىرگە ناماز وقىمادىڭ؟»– دەيدi. ول: «ناماز وقىدىم عوي»،– دەپ جاۋاپ بەرەدى. پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ.): «بiز سەنiڭ ادامداردىڭ ۇستىنەن اتتاپ بارا جاتقانىڭدى كورمەدiك پە؟!»– دەپ، ونىڭ جاقسى iس ىستەمەگەنىنە يشارا ەتەدى. مەشiتتە وتىرعان جاماعاتتىڭ ۇستiنەن ات-تاپ ءوتۋ – ۇلكەن ايىپ، ءارى ولاردى قۇرمەتتەمەۋ بولىپ سانالادى.

7. جۇما نامازى ءتورت راكات سۇننەت، ەكى راكات پارىز جانە ءتورت راكات سۇننەت ەتىپ وقىلادى. ومار (ر.ا.):

«جۇما نامازى ەكى راكات. ورازا ايت نامازى ەكى راكات. قۇربان ايت نامازى ەكى راكات. ساپار نامازى ەكى راكات. تۇگەلى وسى، قىسقارمايدى. بۇل مۇحاممەدتىڭ (س.ا.ۋ.) ايتتقانى بويىنشا»،– دەدى ء(ناساي، احماد جانە يبن ءماجا جەتكىزدى). بۇل حاديستە ايتىلعان جۇمانىڭ ەكى راكات نامازى پارىز.

ابدۋللا يبن ماسۋدتان (ر.ا.) ريۋايات ەتىلەدى: «پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ.) جۇما نامازىنىڭ پارىزىنان الدىن ءتورت راكات جانە پارىزىنان سوڭ ءتورت راكات ناماز وقيتىن ەدى» (تيرميزي جەتكىزگەن). بۇل ءتورت راكات سۇننەت.

قۇرمەتتi جاماعات، اللا تاعالا بارلىعىمىزعا مىزعىماس يمان، پايدالى iلiم، ادال ريزىق، تازا جۇرەك بەرiپ، ەكi دۇنيەدە دە ىزگى پەندەلەرiنiڭ قاتارىنا قوسقاي! ءامين!

 

كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=52&id=1022177

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە ءجۇز دەپ سيفىرمەن جازىڭىز، راحىمەت!

ەڭ جاڭا ماقالالار


نۇرجان مۇحامەدجانوۆا "ا 22 سەكوند
قازاقستان حالقىنىڭ 28%- 25 سەكوند
وسى ارانى باسىپ كورىڭىز 1 مينوت
ۇلىبريتانيا تەمەكىدەن ت 2 مينوت
ەركەكتىڭ ماحابباتى اسقا 5 مينوت
بەرىك ءۋالي: كۇن تارتىب 5 مينوت
رەسەي عالىمدارى ايدىڭ ا 10 مينوت
وسى ارانى باسىپ كورىڭىز 11 مينوت
تۇركيادان گرۋزياعا جۇك 11 مينوت
ەلوردادا جاڭعىرتىلاتىن 17 مينوت
ا.تۇلكيەۆ: تاتۋلاسۋ – د 20 مينوت
زلاتان يبراگيموۆيچ ماتچ 20 مينوت
ەۋروپا ليگاسى. "استانا" 25 مينوت
اتىراۋ وبلىسىندا مالداع 1 ساعات
وسى ارانى باسىپ كورىڭىز 1 ساعات
قازاقستان ۋەفا رەيتينگى 1 ساعات
وسى ارانى باسىپ كورىڭىز 1 ساعات
ەلباسى: الەم ەلدەرى جاڭ 1 ساعات
وسى ارانى باسىپ كورىڭىز 1 ساعات
بۇگىن – ۇلى ويشىل شاكار 1 ساعات
نازارباەۆ ءورت سالدارىن 1 ساعات
ەلوردادا توزىعى جەتكەن 1 ساعات
قازاقستان ۋەفا كوەففيتس 1 ساعات
قورىقشىنى اتىپ كەتتى | 1 ساعات
وسى ارانى باسىپ كورىڭىز 1 ساعات
كسرو عارىشكەرلەرى ايعا 1 ساعات
ۇلىبريتانيا 2030 جىلعا 1 ساعات
مۇنايدىڭ باعاسى قىمباتت 2 ساعات
ەكى مەكتەپ اۆتوبۋسى سوق 2 ساعات
قحدر رەسەيلىك بالىق اۋل 2 ساعات