نۇرالەم Facebook -كە جازىل ءتاڭىرتاۋ YouTube -كە جازىل قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com



نۇرالەم Facebook -كە جازىل ءتاڭىرتاۋ YouTube -كە جازىل قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: Muslim.kz ماقالالارى

جولدانعان ۋاقىتى: 11:15 - 2021/02/19

Нақты Көзі: http://www.muslim.kz/article/bismilla-sozdin-anasy-kulli-sozdin-danasy




بيسميللاار مۇسىلمان ءۇشىن قاسيەتتى ءسوزدىڭ ءبىرى. ول «اللانىڭ اتىمەن» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى. كۇندەلىكتى كەز كەلگەن يگى ءىستى «بيسميللامەن» باستاۋ مۇسىلمانداردىڭ قانىنا ءسىڭىستى جاقسى ادەت.

«بيسميللا» ءسوزى يسلام دىنىمەن تىعىز بايلانىستى. ويتكەنى، يسلامعا دەيىنگى اراب قاۋىمى ءبىر ءىستى باستاردا وزدەرى تابىناتىن پۇتتاردىڭ اتىن اۋىزعا الاتىن. لات، ءمانات، ۇززا سول كەزدەگى ءىرى پۇتتاردىڭ قاتارىندا بولعاندىقتان، قاراڭعى حالىق «بيسميللات» (لاتتىڭ اتىمەن)، بيسميلۇززا (ۇززانىڭ اتىمەن)، ءبيسميلمانات ء(ماناتتىڭ اتىمەن) دەپ ايتۋدى ادەتكە اينالدىرعان بولاتىن. سول كەزدەگى ءار قاۋىمدا وسىعان ۇقساس جاعدايلار كەزدەسكەن.

ارداقتى مۇحاممەد پايعامبارىمىز (س.ا.س.) يسلام ءدىنىن ناسيحاتتاي باستاعان ۋاقىتتاردا بۇل ءسوزدىڭ دۇرىس ەمەستىگىن ءتۇسىندىرىپ، ونىڭ ورنىنا اللانىڭ اتىن اتاۋدى ۇيرەتكەن. العاشقىدا «ۋا، اللام، سەنىڭ اتىڭمەن» دەگەن ماعىنادا «بيسميكا اللاحۋمما» جانە اللانىڭ اتىمەن دەگەن ماعىنادا «بيسميللاھي» سوزدەرى كوبىرەك قولدانىلعان.

بيسميللا«بيسميللاھير راحمانير راحيم» دەگەن ءسوزدىڭ قىسقارعان ءتۇرى. (قۇراندا ء«تاۋبا» سۇرەسىنىڭ باسىندا عانا كەزدەسپەيدى). تولىقتاي اۋدارماسى راحمان ءارى راحيم اللانىڭ اتىمەن دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى. بۇل جەردە اللاھ، راحمان جانە راحيم دەگەن جاراتۋشى يەنىڭ ءۇش كوركەم ەسىمى قاتار اتالۋدا. راحمان دا، راحيم دا اسا مەيىرىمدى دەگەن ماعىنادا كەلگەن. عالىمداردىڭ تۇسىندىرۋىنشە، جاراتۋشىنىڭ راحماندىعى وسى دۇنيەدە كوبىرەك بايقالادى. اسقان مەيىرىمدى بولعاندىقتان، اسپاندى دا، جەردى دە، اۋانى دا، سۋدى دا ورتاق ەتىپ، ادامدارعا بارلىق يگىلىكتەردى تەڭ ەتكەن. مۇسىلمان، كاپىر دەپ ولاردى الالاماعان. ال راحيم ەسىمى بولسا، اقىرەتكە كوبىرەك قاتىستى. ويتكەنى، جاراتۋشى يەمىز اقىرەتتە تازا سەنىممەن ءبىر وزىنە عانا باس ءيىپ، قۇلشىلىق جاساعان، بۇيرىقتارىن قالتىقسىز ورىنداعان مۇسىلمان پەندەلەرىن ەرەكشە ماراپاتقا كەنەلتەتىنىن بىلدىرگەن. ال اللاھ ەسىمى بولسا، وزگە كوركەم ەسىمدەرىنىڭ بارلىعىنان دارا، جوعارى تۇراتىن ەرەكشەلىككە يە.

ساحابالار «بيسميللا» ءسوزىنىڭ تولىق نۇسقاسىمەن ء«نامل» سۇرەسىنىڭ 30-اياتى تۇسكەننەن كەيىن تانىسقان. بۇل اياتتا سۇلەيمەن پايعامباردىڭ (ا.س.) جازعان حاتى تۋرالى دەرەك كەزدەسەدى. حاتتا «بۇل حات سۇلەيمەننەن جانە راحمان ءارى راحيم اللانىڭ اتىمەن باستالادى» دەلىنگەن. بۇدان «بيسميللاھير راحمانير راحيم» ءسوزىنىڭ قۇرانعا ءتان ەكەندىگىن بايقايمىز. يمام شافيعي «ەگەر «بيسميللاھتى» جەكە ايات دەپ قارايتىن بولساق، قۇراندا 114 مارتە ايان بولعانىن كورەمىز» دەۋ ارقىلى بۇل ءسوزدىڭ قانشالىقتى قاسيەتتى ەكەنىن اڭعارتقان. عالىمدار اراسىندا «قۇراننىڭ بۇكىل مازمۇنى «فاتيحا» سۇرەسىندە، ال «فاتيحا» سۇرەسىنىڭ بارلىق ءمانى «بيسميللا» سوزىندە جيناقتالعان» دەگەن ۇعىم بارىن ەسكە الساق، بۇل سوزدە قانشا تەرەڭ سىر جاتقانىن پايىمداۋعا بولادى.

«ىستىڭ ناتيجەسى قالاي اياقتالعانىنان ەمەس، قالاي باستالعانىنان بىلىنەدى» دەپ اباي اتامىز ايتپاقشى، ءار ءىستىڭ الدىندا «بيسميللا» دەپ ايتۋ سول ءىستىڭ ءساتتى باستالىپ، ورنىقتى جالعاسۋىنا، بەرەكەلەنۋىنە، جاقسىلىقپەن ناتيجەلەنۋىنە سەبەپ. ويتكەنى، حاديستە ء«بيسميللاسىز باستالعان بارلىق ءىس كەلتە» دەلىنگەن (عازالي، يحياۋ ۋلۋمۋددين 1/206). تاعى ءبىر حاديستە ء«الحامدۋليللاسىز باستالعان بارلىق ءىس شولاق» دەپ، ءار ءىستىڭ باسىندا ء«الحامدۋليللاھ» دەپ ايتۋ كەرەكتىگى دە مەڭزەلگەن ء(ناساي، سۇنانۋل-كۋبرا 6/127). وسى ەكى حاديسكە دە امال ەتۋ جاعىن قاراستىرعان عالىمدار مىنانداي ءتيىمدى ءتاسىل ۇسىنعان. ءولىستىڭ باسىندا «بيسميللاھير راحمانير راحيم، ءالحامدۋليللاھي راببيل الامين» دەپ تولىق ايتۋ.

اسىلى اللا ءۇشىن دەپ باستالعان ىستەر ەشقاشان ورتا جولدا ءۇزىلىپ قالماعان. قاي كەزدە دە كوزدەگەن مۇراتىنا جەتىپ، ىزگىلىكپەن ناتيجەلەنىپ وتىرعان. بۇل تۇستا ءار ءىسىن وزىنە بۇيىرىلعانداي قالىپتا اللا ءۇشىن ىستەۋ، ءار ىسىمەن جاراتۋشىنىڭ رازىلىعىن كوزدەۋ مۇسىلماندى ىقىلاستىلىققا تاربيەلەيتىنىن دە ۇمىتپاعان ءجون.

بيسميللا دەپ ايتۋ كىسىنىڭ يماندىلىعىن سەزدىرۋمەن قاتار، قۇدىرەتى شەكسىز اللا تاعالاعا سەنىم ارتىپ، ارقا سۇيەۋدى دە بىلدىرەدى. ويتكەنى، سول ءىستى ءتامامداۋعا كەرەكتى كۇش-قۋاتتى دا، ءومىردى دە، مۇمكىندىكتى دە بەرەتىن اللا ەكەنى ءسوزسىز. ادام قانشا تالپىنسا دا اللا قالاماعان ءىستىڭ ورىندالمايتىندىعى جانە بەلگىلى.

ۇزاق ساپارعا شىققان جولاۋشىنىڭ ءبىر باسشىنىڭ اتىنان جۇرگەنىن ايتىپ، جولدا كەزدەسكەن قاراقشىلاردان ءوز باسىنىڭ اماندىعىن كەپىلدەگەنى سەكىلدى سوقتىقپالى، سوقپاقتى ءومىر جولىندا اللانىڭ اتىمەن ءجۇرۋ دە كەدەرگىلەردەن قينالماي ءوتۋ ءۇشىن ادامعا كومەكتەسەتىنى ءسوزسىز. ءار ىسىندە وسى سيقىرلى ءسوزدى ايتۋ ارقىلى ء«يا، اللام، سەنىڭ اتىڭمەن باستاپ جاتىرمىن، بۇل ءوزىڭنىڭ كومەگىڭە ارقا سۇيەگەندىگىم، قولعا العان ءىسىمدى جەڭىلدەتىپ، ءساتىن كەلتىر، مەنى قورعاپ-قولداي گور، دەمەي گور» دەگەن پەندە جاراتۋشىنى ءجيى ەسىنە الىپ، راببىسىنا جاقىنداي تۇسەدى.

كۇندەلىكتى ءاربىر ءىستى «بيسميللامەن» باستاۋ ادام جۇرەگىن ۇنەمى اللاعا بايلاپ تۇراتىنىن دا ەسكەرگەن ءجون. ول ءبىر جاعى زىكىر ەتۋگە جاتادى. ال ءاربىر نىعمەتتەن ءدام تاتا وتىرىپ، سونى بۇيىرتقان قۇدىرەتتى ويلاۋدى، پىكىر ەتۋدى (تەرەڭ ويلانۋدى) بىلدىرەدى. ال سوڭىنان شۇكىر ەتۋ دە مۇسىلمانعا جاراسىمدى ادەت. وسى سەبەپتى ىزگى مۇسىلماندار جاراتۋشى يەمىز تالاپ ەتەتىن وسى زىكىر، پىكىر، شۇكىرگە ەرەكشە ءمان بەرگەن.

«سوزدىڭ باسى بيسميللا، بيسميللاسىز ءىس قىلما» دەپ اتالى ءسوز قالدىرعان قازاق حالقى دا بۇل ۇعىمعا ەرەكشە ءمان بەرگەن. «بيسميللامەن» باستالعان ىسكە شايتان ارالاسپايتىنىن ءتۇسىندىرىپ، بيسميللامەن باۋىزدالعان مالدىڭ ەتى ادال، بيسميللامەن ىشكەن استىڭ بويعا ءسىڭىمدى بولاتىنىن وسكەلەڭ ۇرپاعىنىڭ ساناسىنا قۇيىپ وتىرعان. ءتىپتى بيسميللانى ءسوزدىڭ اناسىنا دا، داناسىنا دا بالاعان. ءسوزدى بيسميللامەن باستاۋ ءداستۇرى كوپتەگەن جىر-داستانداردا ساقتالعان. ونى «الپامىس باتىر» جىرىنىڭ باسىنداعى مىنا شۋماقتان دا بايقايمىز:

بيسميللاسوزدىڭ اناسى،
كۇللى ءسوزدىڭ داناسى.
بيسميللا دەپ باستاسا
اشىلار ءسوزدىڭ اممەسى... (www.ikitap.kz)

قۇدايبەردى باعاشار



كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=43&id=1357033

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە ءجۇز دەپ سيفىرمەن جازىڭىز، راحىمەت!

ەل-ارنا ءوز گازەتى

ەڭ جاڭا ماقالالار


الماتىداعى تولە بي كوشە 5 مينوت
گەرمانيادا لوكداۋن 28 ن 5 مينوت
جامبىلدا جىلىتۋ ماۋسىمى 12 مينوت
ماڭگىلىك ”پامير قىرانى“ 15 مينوت
ءبۇلدىرشىندى جەلكەسىنەن 15 مينوت
پەداگوگتەر مەملەكەتتىك 15 مينوت
ە.توعجانوۆ وزبەكستانعا 15 مينوت
ماڭعىستاۋدا جۇما نامازد 15 مينوت
كوكتەم-2021: تۇركىستان 18 مينوت
پرەزيدەنت ەكونوميكالىق 24 مينوت
بيزنەس اشۋ ءۇشىن اۋىل ت 24 مينوت
«Nur Otan» پارتياسى تۇر 1 ساعات
قاسىم حان تۋرالى فيلمدە 1 ساعات
مەملەكەتتىك ساياسي كەڭە 1 ساعات
قىرعىزستاندا ازىق-تۇلىك 1 ساعات
سەناتور ەلگە كەلگەن قان 1 ساعات
جاڭاوزەن قالاسىندا جاست 1 ساعات
قازاقستان مەن وزبەكستان 1 ساعات
قر پرەزيدەنتى ەكونوميكا 1 ساعات
ەلىمىزدە جەكە باسىن كۋا 1 ساعات
قىتاي عارىش اپپاراتى ما 1 ساعات
قازاقستاندىق قازىلار ەۋ 1 ساعات
سەناتورلار تمد پاا ءىس- 1 ساعات
قازاقستان پرەزيدەنتى ەك 1 ساعات
ماڭگىلىك ”پامير قىرانى“ 1 ساعات
اقمولا وبلىسىندا شاحتاد 1 ساعات
تۇركىستان وبلىسىندا قوع 1 ساعات
ساياسي كەڭەس تۇراقتى كو 1 ساعات
تەننيس: بۋبليك روتتەردا 1 ساعات
ەلوردادا بازارلاردىڭ دە 1 ساعات