ەل-ارنا قولفون نۇسقاسىنا ەنۋ Еларна қолфон нұсқасына ену


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com



تىركەلىڭىزدەر كىتاپحانا قوجالار تورابى البومدار قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: Muslim.kz ماقالالارى

جولدانعان ۋاقىتى: 15:00 - 2020/05/19

Нақты Көзі: http://www.muslim.kz/article/qadir-tuninin-qasieti




قادىر ءتۇنى اراب تىلىنەن اۋدارعاندا(ليلةُ القدر– ءلايلاتۋل-قادىر) – قاسيەتتى ءتۇن دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى. بۇل ءتۇن رامازان ايىنىڭ سوڭعى ون كۇنىنىڭ بىرىندە بولادى. وسىناۋ ءتۇن جايلىقۇران كارىمنىڭ«قادىر سۇرەسىندە» باياندالعان. جاسالعان عيباداتتىڭ مىڭ ايعا، ياعني سەكسەن ءۇش جىلعا تەڭ بولۋىنا بايلانىستى مۇسىلماندار رامازان ايىنىڭ سوڭعى ون ءتۇنىن تۇگەلدەي قۇلشىلىقپەن وتكىزۋگە تىرىسادى.

«قادىر» ءسوزىنىڭ ماعىناسى

قۇران كارىمگە تۇسىنىكتەمە جازعان ءماشھۇر عالىم يبن كاسير ء«قادىر» ءسوزىنىڭ تومەندەگىدەي ءۇش ماعىناسى بار ەكەنىن ايتىپ وتەدى:

1. ء«قادىر» ءسوزى «ۇكىم ءتۇنى» ماعىناسىن بەرەدى. وسىعان بايلانىستى ءقادىر ءتۇنى دەگەندە اللانىڭ تاعدىردى ۇكىم ەتەتىن ءتۇنى ەكەندىگىن بىلۋگە بولادى. بۇل جەردەگى تاعدىر ۇعىمى، اۋەلگى تاعدىردىڭ پاش ەتىلۋى بولاتىن. ويتكەنى قۇران كارىمدە:

﴿فِيهَا يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ ٤﴾

«ول كەشتە بارلىق حيكمەتتى ىستەر ايىرىلادى»،[1]-دەپ بۇيىرىلعان.

قاتادا: «بۇل تۇندە كەلەسى جىل ىستەرىنىڭ تاعدىرى جازىلادى»، – دەدى («تافسير ءات-تاباري» 25/65).

1.«قادىر» ءسوزى «ابىروي، بەدەل» ماعىناسىن بەرەدى. ياعني، ءقادىر ءتۇنى – ۇلىق جانە اسا ءقادىرلى ءتۇن دەگەندى بىلدىرەدى. مۇنداي جوعارى دارەجەگە لايىق بولۋىنىڭ سەبەبى، بۇل ءتۇننىڭ سالماعى مىڭ ايدان دا قايىرلى. بۇل حاقىندا قۇراندا:

﴿لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْرٍ ٣﴾

«قادىر ءتۇنى مىڭ ايدان دا قايىرلى»،[2]-دەپ باياندالادى.

«قادىر» ءسوزى «سىعىلىسۋ» ماعىناسىن بەرەدى. وسىعان بايلانىستى زەرتتەۋشى عالىمدار ءقادىر ءسوزى تارىلۋ ماعىناسىن دا بىلدىرەدى دەگەن جورامالدار جاساعان. ويتكەنى بۇل ءتۇنى بۇكىل پەرىشتەلەر جەر بەتىنەتۇسكەننەن سوڭ، جەردىڭ تارلىعىنان سىعىلىسادى. بۇل جايلى قۇراندا:

﴿تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِم مِّن كُلِّ أَمْرٍ ٤﴾

«پەرىشتەلەر جانە ءجابىرايىل(ع.س.)وسى ءتۇنى راببىلارىڭنىڭ رۇقساتىمەن بارلىق ءىس ءۇشىن تۇسەدى»،[3]-دەپ باياندالادى. يسلام عۇلامالارىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، «سىعىلىسۋداعى» ماقسات «ۇلكەن قايىرلى ىستەردىڭ جۇزەگە اسۋى جانە پايعامبارىمىزعا (س.ع.س.) حيرا ۇڭگىرىندە ءجابىرايىل (ع.س.) العاشقى ۋاحي تۇسىرگەندە، ارداقتى پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.) جانى سىعىلعاندىعى بەلگىلى. نەگىزىندە، ءقادىر ءسوزى وسى ءۇش ماعىنانى دا قامتيدى.

«قادىر» سۇرەسىنىڭ ءتاپسىرى

جىلىنا ءبىر رەت رامازان ايىندا كەلەتىن قاسيەتتى ءقادىر ءتۇنىنىڭ رۋحاني سالماعى وراسان زور ەكەنى كوپشىلىككە ايان. ايتسەدە، قالىڭ بۇقارا قاسيەتتى كەشتى ەرەكشە ءىلتيپات كورسەتىپ، ۇلىقتاعانىمەن، ءقادىر ءتۇنىنىڭ تاريحى مەن ءمان-ماعىناسىنا تەرەڭ ۇڭىلە بەرمەيدى. اللا تاعالانىڭ كالامى قۇران كارىمدە قاسيەتتى كەش حاقىندا ء«قادىر» سۇرەسىنىڭ بار ەكەنى بەلگىلى. ەندەشە، تانىم-تۇيسىگىمىزدى ارتتىرۋ ماقساتىندا وسى سۇرەنىڭ تۇسىندىرمەسىنە ءبىر شولۋ جاسايىق.

1.إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ«راسىندا، ءبىز قۇراندى ءقادىر ءتۇنى تۇسىردىك».بىز وسى مۇعجيزا قۇراندى ءقادىرى مەن بەدەلى ۇستەم ءبىر تۇندە تۇسىردىك. قۇراندا وسى قاسيەتتى كىتاپتىڭ رامازان ايىندا تۇسكەندىگى جايلى بىلاي دەلىنگەن:

شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِيَ أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِّنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ

«رامازان – ادامدارعا تۋرا جول نۇس­قاۋشى، اق پەن قارانى ايىرۋشى، بەكەم تۇتىناتىن جولباسشى رەتىندە قۇران تۇسىرىلە باستاعان اي».

ال قۇراننىڭ رامازان ايىنىڭ ىشىندەگى ءقادىر تۇنىندە تۇسكەندىگى جايىندا ء«قادىر» سۇرەسىنىڭ ءبىرىنشى اياتىندا بىلاي دەلىنگەن:

إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ

«شىنىمەن دە ءبىز قۇراندى ءقادىر ءتۇنى تۇسىردىك».

يبن `ابباس (ر.ا.) بىلاي دەگەن: «اللا تاعالا ءقادىر ءتۇنى قۇراندى تولىعىمەن جانە بىردەن «ساقتاۋلى تاقتادان» ء(لاۋحۋل-ماحفۋز)«بايتۋل-يززاعا»(ۇلىلىق ءۇيى) دەپ اتالاتىن كوكتىڭ استىڭعى قاباتىنداعى ورىنعا ءتۇسىردى. ول جۇلدىزدار باتاتىن جەردە ورنالاسقان ەدى. ال بۇدان كەيىن اللا قۇراندى ءوزىنىڭ پايعامبارىنا(س.ع.س.)جابىرايىل(ع.س.)پەرىشتە ارقىلى بولەك-بولەك ء(تۇرلى جاعدايلارعا بايلانىستى) جيىرما ءۇش جىل بويى ءتۇسىردى» («تافسير ءات-تاباري» 2/144، «ال-مۋستادراك» ال-حاكيم 2/530 جانە «تافسير يبن كاسير» 4/685. حاباردىڭ سەنىمدىلىگىن يمام ال-حاكيم، حافيز يبن حادجار راستاعان). سونىمەن قاتار قۇراننىڭ ءقادىر تۇنىندە ءتۇسىرىلۋى، ءدال سول تۇندە تۇسىرىلە باستادى دەگەن ماعىنانى دا بەرەدى. ويتكەنى، ۋاحي العاش رەت ءقادىر تۇنىندە تۇسكەن.

باسقا ءبىر اياتتا اللا تاعالا بۇل جونىندە بىلاي دەدى:

وَالْكِتَابِ الْمُبِينِ ﴿٢﴾ إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةٍ مُّبَارَكَةٍ ۚ إِنَّا كُنَّا مُنذِرِينَ ﴿٣﴾ فِيهَا يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ ﴿٤﴾ أَمْرًا مِّنْ عِندِنَا ۚ إِنَّا كُنَّا مُرْسِلِينَ ﴿٥﴾

«ايقىن كىتاپپەن انت!شىن مانىندە ونى قۇتتى ءبىر كەشتە تۇسىردىك. راسىندا، ءبىز ەسكەرتۋشىمىز. ول كەشتە بارلىق حيكمەتتى ىستەر ايرىلادى. بۇل ءوز قاسىمىزدان ءبىر بۇيرىق. راسىندا ەلشىلەردى جىبەرۋشىمىز»[4].

2. وَمَا أَدْرَاكَ مَا لَيْلَةُ ءالْقَدْرِ«قادىر ءتۇنىنىڭ نە ەكەنىن بىلەسىڭ بە؟».قادىر ءتۇنى دەگەن نە؟ ءقادىر تۇنىنەن سەن نەنى ۇقتىڭ؟ بۇل جەردە سول ءتۇننىڭ ماڭىزدىلىعىن كورسەتۋ ماقساتىمەن ايتىلعان. ياعني، قانداي ءتۇن ەكەندىگىن بىلدىرمەسەك، ونىڭ ءقادىرىن بىلە الماس ەدىڭ. ءبىراق، ونىڭ ءقادىرىن دە ءبىز بىلدىردىك.

3.لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِّنْ أَلْفِ ءشَهْرٍ«قادىر ءتۇنى مىڭ ايدان دا قايىرلى».سول ءتۇنى جاسالعان امالدار مەن قۇلشىلىقتار جانە حاق تاعالانىڭ ريزالىعىن الۋ جولىنداعى وزگە دە امالدار، ءقادىر ءتۇنى بولماعان مىڭ ايدا جاسالىنعان امال، ساۋاپتى ىستەر مەن جاقسىلىقتاردان الدەقايدا كوپ بولماق.

قادىر ءتۇنى – ءسوزسىز ەڭ ءقادىرلى ءتۇن! اللا تاعالا ونى بەرەكەلى ەتىپ، باسقا تۇندەردەن ەرەكشەلەدى. سونداي-اق وسى ءتۇندى مىڭ ايدان دا ماڭىزدىراق (قايىرلى) ەتتى. ال مىڭ اي سەكسەن ءۇش جىلعا تەڭ كەلەدى ەكەن. ەسەپتەسەك، مىڭ اي دەگەنىمىز 83 جىل 4 ايلىق ۋاقىت ەكەن. دەمەك، ءقادىر تۇنىندەگى قۇلشىلىعىمىز 83 جىلدىق عيباداتتىڭ ساۋابىنا تەڭ بولماق. 95 جىلدىق ادام ءومىرىن الساق، ونىڭ 15 جىلى باليعات جاسى بولىپ سانالادى، سوندا تولىق 80 جىل ءومىر سۇرگەنى. ەندەشە، ادام ومىرىندە ءبىر ءقادىر تۇنىنە ءدوپ كەلۋ، بۇكىل ءومىرىن قۇلشىلىقپەن وتكىزگەندەي ساۋاپقا كەنەلتەدى[5].تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِم مِّن كُلِّ أَمْرٍ«سول ءتۇنى راببىسىنىڭ رۇقساتىمەن رۋح پەن پەرىشتەلەر ءارتۇرلى ءىس ءۇشىن تۇسەدى».سول ءتۇنى جەر بەتىنە رۋح پەن بىرگە پەرىشتەلەر تۇسەدى. تاپسىرشىلەردىڭ باسىم كوزقاراسىنا قاراي بۇل اياتتاعى رۋح – ءجابىرايىل (ع.س.). ال كەيبىر عالىمدار رۋحتى – وتە الىپ پەرىشتە دەپ جورامالداعان. ەگەر ول كوكتەر مەن جەردى جۇتسا، وعان ءبىر شاينام عانا بولار ەدى دەپ تۇسىندىرگەن.

بۇل ءتۇنى پەرىشتەلەر ءتۇسىپ، جەر بەتىندە بەرەكە ورنايدى، اللانىڭ كەشىرىمى ءناسىپ بولادى. پەرىشتەلەردىڭ جەر بەتىنە ءتۇسۋى، ءقادىر ءتۇنىنىڭ ماڭىزدىلىعىن بىلدىرەدى. سول ءتۇنى پەرىشتەلەردىڭ كوپ بولاتىنى مىنا حاديستە بىلدىرىلگەن:«قادىر ءتۇنى رامازان ايىنىڭ جيىرما جەتىنشى نەمەسە جيىرما توعىزىنشى تۇنىنە ساي كەلەدى. بۇل ءتۇنى جەرگە تۇسەتىن پەرىشتەلەردىڭ سانى جەر بەتىندەگى مايدا تاستاردان دا كوپ بولادى».

پەرىشتەلەر مۇسىلمان ۇممەتىن ارالاپ، قانداي عيبادات جاساعاندارىن، تاڭ نامازىنا دەيىنگى دۇعا-تىلەكتەرىن تىڭداپ، امال داپتەرلەرىنە مول ساۋاپ جازىپ تۇرادى. جاماندىق ازاياتىن، قۇلشىلىق پەن يگى ىستەر كوبەيەتىن ءتۇن.

بِإِذْنِ رَبِّهِم«راببىلارىنىڭ رۇقساتى-مەن».پەرىشتەلەر حاق تاعالانىڭ رۇقساتىنسىز، جارلىعىنسىز قاناتتارىن دا قيمىلداتا المايدى. ءبىراق، بۇل جەردە وسى ءىستىڭ اسا ماڭىزدىلىعىنا نازار اۋدارتۋ ماقساتىمەن ايتىلعان.

مِّن كُلِّ ءأَمْرٍ«ار امىردەن».ياعني، سول ءتۇنى ءامىر بەرىلگەن ءاربىر ءىس ءۇشىن دەگەن ءسوز. پەرىشتەلەر تەك جاقسىلىق جاساپ، جاماندىق اتاۋلىعا مۇلدە جولامايدى. ولار جاقسىلىق ولشەمىندە ءومىر سۇرەدى. سونى ءبىلدىرۋ ماقساتىمەن بىلاي دەيدى:

1.سَلَامٌ هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ«تاڭ راۋانداپ اتقانعا دەيىن سول ءتۇن بەيبىتشىلىككە ءورانادى».سَلَامٌ«سالام»،ياعني، بەيبىتشىلىك، ەسەندىك، اماندىق دەگەن ءسوز. ول – حاق تاعالانىڭ جىبەرگەن سالەمى. پەرىشتەلەر مۇسىلماندارعا سول ءتۇنى سالەم بەرىپ تۇرادى. ويتكەنى، پەرىشتەلەر تۇننەن باستاپ، تاڭ قىلاڭ بەرگەنگە دەيىن، توپ-توپ بولىپ جەر بەتىنە تۇسەدى. ءار تۇسكەن توپ سالەم بەرگەندىكتەن تاڭ اعارعانعا دەيىن سول ءتۇنى سالەم بەرۋلەرى تولاستامايدى. نە بولماسا، اياتتاعى ء«سالام» اماندىق، سالامات ماعىناسىندا بەرىلگەن. سول ءتۇنى جەر بەتىنە زياندى نارسەلەر تۇسپەيدى. ءتۇنى بويى ادامدارعا پايدالى نارسەلەر تۇسپەك. ول ءتۇن – اماندىق ءتۇنى. پەرىشتەلەر سول ءتۇنى ەشقانداي جاماندىق پەن ازاپ تۇسىرمەيدى.

هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ«سول ءتۇنى تاڭ بوزارىپ اتقانعا دەيىن».مۇندا مۇسىلمانعا سول ءتۇندى قۇراننىڭ تۇسە باستاعانىن، ادامزاتتى قاراڭعىلىقتان نۇرعا بولەگەنىن ويلاپ، شىنايى ىنتامەن قۇران وقىپ، ءناپىل جانە قازا نامازدارىن وقىپ، دۇعامەن وتكىزۋى ناسيحاتتالعان. اللا ەلشىسى (س.ع.س.):

مَنْ قَامَ لَيْلَةَ الْقَدْرِ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِه

«كىم ءقادىر ءتۇنىن يمانمەن جانە ساۋاپ تىلەپ، (نامازدا) تۇرۋمەن وتكىزسە، وتكەن كۇنالارى كەشىرىلەدى»،–دەيدى.

ەڭ كەرەمەتى وسى ءتۇندى مىڭ ايدان ارتىق ەتكەن قۇراننىڭ سول ءتۇنى تۇسە باستاۋىندا جاتىر. مۇسىلماننىڭ مىندەتى – الدىمەن قۇران وقۋدى ۇيرەنىپ، ودان كەيىن ماعىناسى مەن ءتاپسىرىن مەڭگەرىپ سول بىلگەندەرىمەن امال ەتۋ. ودان كەيىن وسى اقيقاتتاردى وزگەلەرگە جەتكىزىپ، ولاردىڭ دا تۋرا جولعا تۇسۋلەرىنە كۇش-قايراتىن جۇمساۋى قاجەت. ءقادىر ءتۇنىن عانا قادىرلەپ، سول ءتۇندى ۇيىقتاماي وتكىزىپ، باسقا تۇندەردە قۇراننان تىس عۇمىر كەشۋ قاتە ۇعىم بولىپ ەسەپتەلەدى.

قادىر ءتۇنىنىڭ ۇلىقتىعى مەن ارتىقشىلىعى جايىندا

قۇلشىلىق ەتىپ ساۋاپقا كەنەلۋگە ەڭ ۇتىمدى كەزەڭ – ءقادىر ءتۇنى. ال ادامنىڭ ەڭ قورقىنىشتى كەزەڭى قابىرگە ورنالاستىرىلعان كەزى. ءقادىر ءتۇنىن قۇلشىلىقپەن وتكىزۋ، ءقابىردىڭ جارقىراپ، نۇرلانۋىنا جول اشادى.

اناس يبن مالىك (ر.ا.) بىلاي دەپ ايتقان: «رامازان كەلگەندە، اللانىڭ ەلشىسى(س.ع.س.): «راسىندا، سەندەرگە بۇل اي كەلدى! وندا مىڭ ايدان دا قايىرلى ءبىر ءتۇن بار. سوندا كىم ول ءتۇنى بەيقامدىق تانىتسا، ونىڭ بارلىق يگىلىگىنەن قۇر قالادى. ال ونىڭ بارلىق يگىلىگىنەن تەك ناعىز ماقرۇم ادام عانا ايىرىلىپ قالادى!»،– دەپ ايتتى»[6].

قادىر ءتۇنى ءوزىنىڭ وسىنداي اتاۋىن ۇلى اللانىڭ الدىنداعى الاتىن ۇلى دارەجەسى مەن باسقا كۇندەر مەن تۇندەردىڭ الدىنداعى ارتىقشىلىعى ءۇشىن جانە بۇل ءتۇنى ادامداردىڭ ءومىر مەرزىمى مەن نەسىبەلەرى، جىل بويى ورىن الاتىن نارسەلەر تاعدىرعا جازىلاتىندىعى سەبەپتى العان[7].

اللانىڭ ەلشىسى (س.ع.س.) بىلاي دەگەن: «شىن مانىندە، ءقادىر ءتۇنى جەر بەتىندە پەرىشتەلەر ۇساق تاستاردان دا كوپ بولادى»[8].

حافيز يبن راجاب: «ەي، ءوز ءومىرىن ەشبىر يگىلىككە قول جەتكىزبەي وتكىزگەن ادام! ءقادىر ءتۇنىن جىبەرىپ العاندارىمدى قايتا تولىقتىرۋ ءۇشىن قولدانامىن، ويتكەنى بۇل ءتۇن تۇتاس ومىرگە تەڭ كەلەدى عوي!»[9]، – دەپ ايتقان.

قادىر ءتۇنى بار ىنتامەن قۇلشىلىق ەتۋ جايىندا

اللا تاعالا ادام بالاسىن وزىنە قۇلشىلىق ەتسىن دەپ جاراتقان. ولاي بولسا، يسلام عۇلامالارى قاسيەتتى ءقادىر تۇنىندە اللاعا جاقىنداتاتىن تومەندەگىدەي امالداردى جاساعان ابزال دەگەن.

1.بۇل تۇندە اللانىڭ رىزاشىلىعى ءۇشىن عيبادات جاساپ، ناماز وقىپ، قۇلدىق سەزىمدەرىمىزدى ارتتىرۋىمىز كەرەك.

2.قۇران كارىم وقىلىپ، تىڭدالىپ، تۇسىنۋگە ىنتا قويىلىپ، قۇران كارىمگە سۇيىسپەنشىلىك پەن بايلانىستار ورناتىلۋى ءتيىس.

3.پايعامبارىمىز (س.ع.س.) سالاۋات ايتىپ، ونىڭ شاپاعات ەتۋىنەن ۇمىتتەنىپ، ونىڭ ۇممەتىنەن بولعانىمىزدى سانالى تۇردە سەزىنىپ، ونىڭ جولىن بەرىك ۇستانۋىمىز شارت.

ۋاعىز-ناسيحات تىڭداپ، سۇحباتتار قۇرىپ، كۇندەلىكتى كۇيبەڭ تىرشىلىك بارىسىندا جۇرەككە تۇسكەن كىربىڭدى جۋىپ-شايىپ، كوڭىلگە ۇيالاعان كىر مەن كۇماننان ارىلۋىعا ءتيىستىمىز.

قادىر كەشىنىڭ ماڭىزىنا بايلانىستى جانە ءقادىر تۇنىنە قاتىستى جەتكىلىكتى ماعلۇمات بەرەتىن ءدىن ادامدارىمەن سۇحبات قۇرۋ كەرەك. اسىرەسە، ادام وز-وزىمەن سۇحباتتاسىپ، قاتەلىكتەرىن تانىپ، كەمشىلىكتەرىن جويۋعا كۇش سالۋعا، ادامدارمەن دوستىق قارىم-قاتىناسىن كۇشەيتۋگە، بىرلىك پەن ءبىرتۇتاستىقتى ارتتىرۋعا ءمان بەرۋى ءتيىس.

تاۋبە مەن يستيعفار جاساپ، ءوز ءناپسىسىن ەسەپتەن وتكىزىپ، قاتەلىك جاساۋدان ساقتانىپ، قايىرلى ىستەردى جاساۋعا قۇشتار بولۋى شارت.

اللانى زىكىر ەتىپ، ۇلى جاراتۋشىنىڭ شەكسىز قۇدىرەتىمەن جوقتان بار بولعان جاراتىلىستىڭ سىرلارىنا وي جۇگىرتىپ، اللانى ەسكە الۋمەن جۇرەككە تىنىشتىق ۇيالاتۋعا بارىنشا ارەكەت جاساپ، يمانىمىزدى كۇشەيتۋىمىز قاجەت.

جيى-جيى دۇعا جاساۋىمىز كەرەك. ويتكەنى، دۇعا ادامدى ۇلى جارتۋشىعا جاقىنداتاتىن دانەكەر دەسەك بولادى.

قادىر ءتۇنىنىڭ كۇندىزىن دە بەينە كەش سەكىلدى وتكىزۋ ءلازىم. وسىلاي بولعان بولسا، مۇباراك ءتۇننىڭ رۋحتارعا توككەن شۇعىلاسى ءسىڭىمدى بولىپ، جۇرەكتىڭ قاق تورىنەن ورىن الارى ءسوزسىز.

بۇل ءقادىر ءتۇنىنىڭ قۇرمەتىنە راببىمىزدان بۇكىل مۇسىلمانداردىڭ كۇنالارىنىڭ كەشىرىلۋىن تىلەۋىمىز كەرەك. ءقادىر ءتۇنىنىڭ جاقسىلىققا مۇرىندىق بولۋىن، دوستىق پەن باۋىرماشىلدىقتى ارتتىرىپ، يسلام الەمىنىڭ ءبىرتۇتاستىعىن جانە كۇللى ادامزاتتى اپاتتاردان ساقتا دەپ تىلەۋىمىز شارت.

اللانىڭ ەلشىسى (س.ع.س.) بىلاي دەدى: «كىم ءقادىر ءتۇنىن اللانىڭ ساۋابىنا يمان كەلتىرگەن جانە ءۇمىت ەتكەن كۇيدە ناماز وقىپ وتكىزسە، ونىڭ الدىڭعى كۇنالارى كەشىرىلەدى»[10].

ايشا (ر.ا.) پايعامبارىمىزدان (س.ع.س.) بىلاي دەپ سۇراعانى باياندالادى: «ۋا، اللانىڭ ەلشىسى، ەگەر مەن ءقادىر ءتۇنىنىڭ باستالعانى تۋرالى بىلسەم، نە ايتۋىم كەرەك؟» ول:«ۋا، اللا، راسىندا، سەن –كەشىرىمدىسىڭ، كەشىرۋدى جاقسى كورەسىڭ. مەنى كەشىرە گور!»، – دەپ ايت»[11]، – دەدى.

اللَّهُمَّ إِنَّكَ عَفُوٌّ كَرِيمٌ، تُحِبُّ الْعَفْوَ، فَاعْفُ عَنيِّ

وسى حاديستەردى اتاپ بولعان سوڭ، حافيز يبن راجاب بىلاي دەدى: «سۋفيان ءاس-ساۋري: ء«قادىر ءتۇنى دۇعا ەتۋ مەن ءۇشىن ناماز وقۋدان دا سۇيىكتىرەك»، –دەيتىن.سۋفيان ءاس-ساۋريدىڭ ايتپاقشى بولعانى: كوپ دۇعا ەتۋ، دۇعاسى ءجيى ايتىلمايتىن نامازدان ارتىق. الايدا ەگەر ادام نامازدان كەيىن قۇران وقىپ، دۇعا جاسايتىن بولسا، وندا ارينە، بۇل جاقسىراق. رامازان ايىندا پايعامبار (س.ع.س.) تۇنگى نامازداردى وقىعاندا، قۇراندى مانەرلەپ وقىپ، اللانىڭ مەيىرىمى مەن كەشىرىمى تۋرالى اياتتارىنا جەتكەن ۋاقىتتا، اللادان مەيىرىمدىلىك پەن ماعفيرات جاساۋىن تىلەيتىن، ال ازاپ تۋرالى اياتتاردى وقىسا، جاراتۋشى يەدەن پانا سۇرايتىن. وسىلايشا اللا ەلشىسى (س.ع.س.) ناماز بەن قۇراندى، دۇعا مەن زىكىردى بىرىكتىرە وتىرىپ جاساعان! بۇل رامازان ايىنىڭ سوڭعى ون تۇنىندە جانە باسقا تۇندەرى جاسالاتىن ەڭ جاقسى ءارى ەڭ كەمەل ءىس بولىپ تابىلادى[12].

قادىر ءتۇنىنىڭ قاي تۇنگە سايكەس كەلەتىندىگى تۋراسىندا.

قادىر ءتۇنىنىڭ ناقتى كۇنى جونىندە عالىمدار اراسىندا كوپتەگەن پىكىرلەر ايتىلعان. الايدا ولاردىڭ بارلىعى ءقادىر ءتۇنىنىڭ رامازان ايىنىڭ سوڭعى ون تۇندەرىنىڭ بىرىندە ەكەندىگىنە ءبىراۋىزدان كەلىسكەن.

ول تۋرالى ءابۋ سايد ءال-حۋدري (ر.ا.)، اللا ەلشىسىنىڭ (س.ع.س.) بىلاي دەگەنىن ايتتى:

الْتَمِسُوهَا فِي الْعَشْرِ الْأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضَانَ لَيْلَةَ الْقَدْرِ فِي تَاسِعَةٍ تَبْقَى ، فِي سَابِعَةٍ تَبْقَى ، فِي خَامِسَةٍ تَبْقَى

«ونى رامازان ايىنىڭ سوڭعى ون تۇندەرىنىڭ ءار تاق تۇنىنەن ىزدەڭدەر!»[13].

ايشا انامىز (ر.ا.)، اللا تاعالا وعان رازى بولسىن، بىلاي دەدى:«رامازاننىڭ سوڭعى ون ءتۇنى كىرگەندە پايعامبار(س.ع.س.)تۇندەردى (نامازدا تۇرۋىمەن) تىرىلتەتىن. وتباسىن دا (قۇلشىلىققا) وياتاتىن. بىلەگىن سىبانىپ كىرىسەتىن ەدى»[14].

عۇلامالاردىڭ نەگىزگە الىناتىن ءسوزى بويىنشا، ءقادىر ءتۇنى رامازاننىڭ جيىرما جەتىنشى ءتۇنى سانالادى. ۋباي يبن كاعب، بىلاي دەدى:

وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمَ ابْنُ مَسْعُودٍ أَنَّهَا فِي رَمَضَانَ وَأَنَّهَا فِي لَيْلَة سَبْعٍ وَعِشْرِينَ وَلَكِنْ كَرِهَ أَنْ يُخْبِرَكُمْ فَتَتَّكِلُوا

«اللاعا سەرت! يبن ماسعۋد(ر.ا.)ونىڭ رامازاننىڭ جيىرما جەتىنشى تۇنىندە ەكەنىن ءبىلىپ قويدى. ءبىراق بوساپ كەتۋلەرىڭنەن قورقىپ، ونى سەندەرگە ءبىلدىرۋدى جەك كورگەن بولاتىن»[15].

سونداي-اق يمام احماد ساحيح حاديستە يبن وماردان (ر.ا.) جەتكىزەدى:

مَنْ كَانَ مُتَحَرِّيًا فَلْيَتَحَرَّهَا فِي لَيْلَةِ سَبْعٍ وَعِشْرِينَ

«كىم ونى ىزدەسە، جيىرما جەتىنشى ءتۇنى كۇتسىن».

يمام ءابۋ يسا ءات-تيرميزي:«پايعامباردان(س.ع.س.)قادىر ءتۇنى رامازان ايىنىڭ جيىرما ءبىرىنشى، جيىرما ءۇشىنشى، جيىرما بەسىنشى، جيىرما جەتىنشى جانە سوڭعى تۇنىنە ساي كەلگەنى جەتكەن»[16].

ال-مۋزاني جانە يبن حۋزايما سىندى يمامدار وسى تاقىرىپتاعى حابارلاردىڭ بارلىعىن جيناپ: ء«قادىر ءتۇنى ءار جىل سايىن اۋىسىپ تۇرادى!»[17]، – دەگەن.

وسى پىكىردى حافيز يبن حاجار دا تاڭداعان. ول بىلاي دەگەن: «ەڭ دۇرىس پىكىرگە سايكەس، ول ء(قادىر ءتۇنى) رامازاننىڭ سوڭعى ون تۇندەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى ءارى تاق تۇنگە ساي كەلەدى. ونىڭ ۇستىنە، بۇل تاراۋداعى حاديستەردەن انىق بولىپ وتىرعانداي، ول ءار جىل سايىن ءارتۇرلى كۇندەرگە ساي كەلەدى»[18].

قادىر ءتۇنىنىڭ ناقتى قاي ءتۇن ەكەنىن تەك پايعامبارىمىز (س.ع.س.) عانا بىلگەن. الايدا ءار ءىستى بەلگىلى ءبىر حيكمەتپەن جاراتقان اللا تاعالا ەلشىسىنە (س.ع.س.) ونى ۇمىتتىرعان.

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : أُرِيتُ لَيْلَةَ الْقَدْرِ ثُمَّ أَيْقَظَنِي بَعْضُ أَهْلِي فَنُسِّيتُهَا فَالْتَمِسُوهَا فِي الْعَشْرِ الْغَوَابِر

ابۋ ھۇرايرادان (ر.ا.) جەتكەن حاديستە اللا ەلشىسى (س.ع.س.):«تۇسىمدە ءقادىر ءتۇنى ماعان ءبىلدىرىلدى. ءبىراق جاقىندارىمنىڭ بىرەۋى مەنى وياتقاندا، الگى ۋاقىتتى سول مەزەت ۇمىتىپ قالدىم. ونى رامازان ايىنىڭ سوڭعى ون كۇنىنەن ىزدەڭدەر»،-دەگەن.

يبن اۋزاعي (ر.ا.) جانە سۋفيان يبن عۋياينانىڭ (ر.ا.) ريۋاياتىندا:«انت ەتەمىن، مەن ءقادىر ءتۇنى رامازان ايىنىڭ جيىرما جەتىسى ەكەنىن بىلەمىن، ويتكەنى راسۋلۋللاھ(س.ع.س.)بىزگە سول ءتۇنى ۇيىقتاماۋدى بۇيىرعان»،-دەلىنگەن.

جالپى العاندا بۇل حاديستەر رامازان ايىنىڭ سوڭعى ون كۇنىندە، ونىڭ ىشىندە تاق ساندى كۇندەردە، ءتىپتى ايدىڭ جيىرما جەتىسىندە دەلىنگەن. بۇل دا پەندەنىڭ اللانىڭ رازىلىعىنا جەتكىزەتىن ىستەردى ىستەۋگە، تۇندەردى ىزدەۋگە قىزىقتىرادى. الايدا مۇسىلماننىڭ تەك وسى كۇنى عانا ساۋاپتى ىستەردى ىستەپ باسقا كۇندەردى بوسقا وتكىزۋگە بولادى دەگەن ءسوز ەمەس. عالىمداردىڭ ايتۋىنشا، ءقادىر ءتۇنىنىڭ ناقتى كۇنى بەلگىسىز بولۋىنىڭ دانالىعى، مۇسىلماندار تەك وسى كۇنگى قۇلشىلىقتارىنا عانا سەنىم ارتىپ قويماي، رامازان ايىنىڭ سوڭعى ون تۇندەرىنىڭ بارلىعىن قۇلشىلىقتا وتكىزۋلەرى ءۇشىن بۇل ءتۇندى جاسىرىپ قويعان. سوندىقتان مۇسىلمان بالاسى بارلىق كۇندەرىن وسى ءقادىر ءتۇنى سەكىلدى ماڭىزدى ساناپ، دۇعا-تىلەكپەن، قۇلشىلىقپەن وتكىزسە، ءقادىر ءتۇنىن ءدال تابۋى مۇمكىن.

قادىر ءتۇنىنىڭ بەلگىلەرى جايىندا

ابۋ يبن كاب (ر.ا.) پايعامباردىڭ (س.ع.س.) بىلاي دەگەنىن ايتتى:

وَأَمَارَتُهَا أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ فِي صَبِيحَةِ يَوْمِهَا ءبَيْضَاَ لَا شُعَاعَ لَهَا

«ول كۇننىڭ تاڭىندا كۇن اپپاق بولىپ شىعادى جانە ساۋلەلەرى بولمايدى»[19].

يبادا يبن اس-ساميت (ر.ا.) پايعامباردىڭ (س.ع.س.) بىلاي دەگەنىن ايتتى:

لَا حَرَّ فِيهَا وَ لَا بَرْدَ إِنَّهَا سَاكِنَةٌ صَاحِيَةٌ و قَمَرَهَا سَاطِع

«ول ءتۇن ىستىق تا، سۋىق تا بولمايدى. سونداي-اق ول تىنىش ءارى بۇلتسىز بولادى. ول تۇنگى اي جارىق بولادى»[20].

`ۋبادا يبن ساميتتەن اللانىڭ ەلشىسى (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن سالەمى بولسىن) ءقادىر ءتۇنىنىڭ بەلگىلەرى تۋرالى بىلاي دەپ ايتقانى جەتكىزىلەدى:«قادىر ءتۇنى تۇنىق ءارى جارىق بولىپ، ايدىڭ ءوزى بەينە ءبىر نۇرعا تولى بولادى. ول ءتۇن، سۋىق تا ىستىق تا ەمەس، تىنىش تا جايلى بولىپ،تاڭ اتقانشا جۇلدىزداردىڭ اعىپ تۇسۋىنە تيىم سالىنادى. بۇل ءتۇننىڭ تاعى ءبىر بەلگىسى، تاڭەرتەڭ كۇن ساۋلەسى، تولعان اي سەكىلدى ءتۇزۋ بولىپ ءشىعادىارى شايتاندارعا كۇنمەن بىرگە جارىسا شىعۋلارىنا رۇقسات ەتىلمەيدى»[21].

بىراق رامازاننىڭ سوڭعى ون تۇندەرىندە اللاعا شىنايى ىقىلاسپەن جانە دۇرىس قۇلشىلىق ەتكەن ءاربىر مۇسىلمان ءقادىر ءتۇنى جاسالعان قۇلشىلىق ءۇشىن ۋادە ەتىلگەن ۇلى سىيىن الادى، ءتىپتى ەگەر ول ونىڭ ءدال قاي ءتۇنى ءوتىپ كەتكەنىن بىلمەي قالعان بولسا دا!

يا، شىنىندا دا، ءقادىر ءتۇنى اتىنا زاتى ساي، ادامزات بالاسىنىڭ كەلەشەگى ءۇشىن اسا ءقادىرلى ءھام ماڭىزدى. حاق تاعالا ادام بالاسىنا شايتاننىڭ ارباۋىنا تەز كونەتىن ءناپسىنى بەرىك سىناپ، ءوزىنىڭ اسا مەيىرىمدىلىگىمەن بۇل تىعىرىقتان سىتىلىپ شىعاتىن داڭعىل جولدى دا مەڭزەگەن. ول داڭعىل جول – قاسيەتتى ءقادىر ءتۇنى تاۋبەگە كەلىپ، ىقىلاستى تۇردە كەشىرىم سۇراپ، جان-تانىمەن حاققا جالبارىنىپ، بولاشاعىنا زور ءۇمىت ارتىپ، ءتاڭىرىنىڭ جاسىل باقتارى بار جۇماعىنا جەتەلەيتىن راقىم جولى. لايىم، وسى جول – بارشا ادامزاتقا ءناسىپ بولعاي!

اسىلحان تۇسىپبەكوۆ


[1]«دۇحان» سۇرەسى، 4-ايات.
[2]«قادىر» سۇرەسى، 3-ايات.
[3]«قادىر» سۇرەسى، 4-ايات.
[4]دۋحان سۇرەسى، 2-5 اياتتار.
[5]http://muslim.kz/kk/article/27-qadir-tuni-qandai-tun.html
[6]يبن ءماجاھ 1/289. ءحاديستىڭ سەنىمدىلىگىن حافيز ءال-مۋنزيري راستاعان.
[7]«تايسيرۋل-كاريمي-ر-راحمان» 1017.
[8]ات-تاياليسي 2545، يبن حۋزايما 2/223.
[9]«لاتايفۋل-ما’اريف» 191.
[10]ال-بۋحاري 38، مۋسليم 760
[11]ات-تيرميزي، يبن ءماجاھ، ال-حاكيم. يمام ءابۋ `يسا ءات-تيرميزي، ال-حاكيم ءحاديستى ساحيح دەگەن. «ساحيح ءال-جامي’» 4423
[12]«لاتايفۋل-ما’اريف» 204.
[13]يمام بۇحاري 2017، يمام ءمۇسىلىم 1169.
[14]يمام بۇحاري.
[15]يمام بۇحاري، يمام ءمۇسىلىم.
[16]«سۋنان ءات-تيرميزي» 1/372.
[17]«ساحيح يبن حۋزايما» 3/329.
[18]«فاتحۋل-باري» 4/326.
[19]احماد، ءمۇسىلىم، ءابۋ ءداۋد جانە ات-تيرميزي جەتكىزدى.
[20]احماد جەتكىزدى
[21]احماد 5/324. حافيز ءال-حايسامي «ماجما’ۋ-ز-زاۋايدتە» بۇل ءحاديستىڭ بارلىق جەتكىزۋشىلەرى سەنىمگە لايىق ەكەنىن ايتقان، ال حافيز يبن كاسير يسنادىن حاسان دەپ اتاعان. «تافسير يبن كاسير» 4/255.

دەرەككوز: muslim.kz



كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=43&id=1181686

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە ءجۇز دەپ سيفىرمەن جازىڭىز، راحىمەت!

ەڭ جاڭا ماقالالار


ماڭعىستاۋلىق ەكوامباسسا 6 مينوت
كاكا: ماقساتىمىز – ەۋرو 6 مينوت
«ازاماتتىق زاڭناما، تۇر 6 مينوت
اۆتونوميالى وبلىستاعى ء 15 مينوت
ۋەفا قازاقستاندىق كلۋبت 16 مينوت
باتىس قازاقستان وبلىسىن 16 مينوت
ماقتاارالداعى سۋ شايعان 26 مينوت
جازعى كوشى - قون 1 ساعات
جازعى استىقتان مول الۋع 1 ساعات
كوروناۆيرۋس: بقو-دا اۋر 1 ساعات
وزبەكستاندا 1 تامىزدان 1 ساعات
«جەڭىسكە 75 جىل» كوللەك 1 ساعات
ۆ تۋرتسي يزۋچايۋت ۆوپرو 1 ساعات
ەلىمىزدىڭ كوك تۋىن جەلب 1 ساعات
كورىكتى بايىنبۇلاق ساحا 1 ساعات
فۋتزال: كاكا «قايراتقا» 1 ساعات
ەڭ باستىسى – جۇمىس ورى 1 ساعات
ۆ افگانيستانە پروستيليس 1 ساعات
كريشتيانۋ رونالدۋ تاريح 1 ساعات
جيلين ولكەسى يانبيان وب 1 ساعات
بيىل پاراليمياداشىلار ح 1 ساعات
كۇن نۇرىمەن قۇلپىرعان ق 1 ساعات
ء«ال-اين» باۋىرجان يسلا 1 ساعات
سقو-دا پوليتسيا ءبولىمى 1 ساعات
تىلگە جاناشىرلىق ايقايم 1 ساعات
توكيو وليمپياداسىنا قاز 1 ساعات
ابدۋارىس ابدۋدىڭ باسىنا 2 ساعات
بيىل ۇبت قالاي وتەدى؟ & 2 ساعات
كاكا: ماقساتىمىز – ەۋرو 2 ساعات
ساياسي كەڭەس مەملەكەتتى 2 ساعات