ەل-ارنا قولفون نۇسقاسىنا ەنۋ Еларна қолфон нұсқасына ену


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com

Үш күнгы келушылер санағыКелген адам саны (IP)Көрілген бет саны (PWs)КомпйутерҚолфон
2019-07-20447195040 %60 %
2019-07-21488310821 %79 %
2019-07-22494174240 %60 %


تىركەلىڭىزدەر كىتاپحانا قوجالار تورابى البومدار قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: ماسساگەت ماقالالارى

جولدانعان ۋاقىتى: 16:25 - 2019/07/09

بايتەمىر زاڭعار. وتانىم، ساعان ايتامىن ءبىز ءسىزدى جارقىن الەمگە جەتەلەيمىز! بىزگە قوسىل! ءبىز ءسىزدى جارقىن الەمگە جەتەلەيمىز! بىزگە قوسىل!


بايتەمىر زاڭعار. وتانىم، ساعان ايتامىن

ەلدىڭ ەرتەڭى سانالاتىن تالانتتى جاستاردى قولداۋ، جاس قالامگەرلەردىڭ شىعارمالارىن ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا Massaget.kz پورتالى"وتانىم، ساعان ايتامىن"اتتى پروزالىق ونلاين-بايقاۋىن جاريالاعان بولاتىن.بايقاۋ ERG كومپانياسىنىڭ قولداۋىمەن ءوتىپ جاتىر. نازارلارىڭىزعا بايقاۋدىڭ كەزەكتى قاتىسۋشىسى بايتەمىر زاڭعاردىڭ شىعارماسىن ۇسىنامىز.

بايتەمىر زاڭعار نۇرلانۇلى 1999 جىل 28-مامىر قاراعاندى وبلىسى قارقارالى اۋدانى باقتى اۋىلىندا ومىرگە كەلگەن. بۇگىندە قاراعاندى مەملەكەتتىك تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ 4 كۋرس ستۋدەنتى.

***
مەن ءوز ەلىمنىڭ، وتانىمنىڭ پەرزەنتى، پاتريوتى بولعانىمدى ماقتان تۇتامىن. مىنا جاتقان شەكسىز سايىن دالانى مەنىڭ اتا-بابام كوزىنىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ، نايزانىڭ ۇشىمەن، بىلەكتىڭ كۇشىمەن قورعاپ بىزگە اماناتتاپ كەتتى. ولاي بولسا، وسىنداي اماناتتاپ كەتكەن وتاندى سۇيمەۋ ۇلكەن قاسىرەت. وتاندى ءسۇيۋ دەگەنىمىز – ونىڭ ءاربىر تاسىن سۇيۋدەن باستالادى. ودان ءارى ول تۋعان اناڭا، تۋعان جۇرتىڭا، تىلىڭە، دىنىڭە، سالت-داستۇرىڭە ۇلاسا بەرەدى. "وتان وتتان دا ىستىق" دەپ بەكەر ايتپاعان. مەن ءوز جۇرتىمدى، ءوز ەلىمدى ماقتان تۇتىپ، جاقسى كورەمىن، ءوز ەلىم ءۇشىن قولىمنان كەلگەنىن ايامايمىن.

وسى تۋعان جەر تۋرالى تولعانعاندا قاسيەتتى قارقارالى تۋرالى ايتپاي كەتە المايمىن. ويتكەنى، مەن وسى تالاي اقىن اتىن انگە ارقاۋ ەتكەن اتاقتى قارقارالى جەرىنىڭ تۋماسىمىن. وسى جەردە تۋىپ، وسى جەردىڭ ساف، تازا اۋاسىمەن تىنىستاپ، ءمولدىر سۋىنان ءدام تاتقانىمدى ويلاسام، بويىمدى ءبىر قۋانىش، ماقتانىش سەزىم كەرنەيدى. قارقارالى ءوڭىرى تاريحى تەرەڭنەن تامىرىن تارتقان، تاۋسىلماس جىرى بار، سىرى بار قاسيەتتى ولكە.

قارقارالى مەكەنىنىڭ اتاۋىنا بايلانىستى ءارتۇرلى اڭىزدار بار. جوڭعار شابۋىلى كەزىندە قارقارالى اتاۋى مۇلدە بولماعان. بەرتىس حان قارقارالى ماڭىن جوڭعارلاردان تازارتقان سوڭ، قازان ايىندا قوڭىرات دەگەن تايپانى وسى جەرگە تۇراقتاندىرادى. قىسقا اياقتى مال دەپ قوي مەن سيىر اسىراماي، جاۋ كەلگەندە تەز جالتارۋعا ىڭعايلى دەپ تۇيە مەن جىلقى مالىن كوپتەپ وسىرگەن ەكەن. جەرى شۇرايلى بولعاندىقتان قىستاپ شىعۋ ءۇشىن كۇنشىعىس جاققا كيىز ءۇي تىگىپ ، وزدەرىنەن ورگەن رۋلاردى اۋىل-اۋىل عىپ ورنالاستىرعان كورىنەدى. سول قىستا قار قالىڭ ءتۇسىپ، تاۋدا قاپتاپ جۇرگەن ەلىك، ارقار، بۇعىدان ادامنىڭ كوزى تۇنعان ەكەن. تاۋلارىنىڭ باسى مەن بيىك شىڭدارى قارا بولىپ جاتقانىمەن، ەتەگى قالىڭ كوبىك قار بولىپ، ات اياعىن الىپ جۇرە الماعان. جاياۋ جۇرەيىن دەسە، وزدەرى قارعا كومىلىپ قالعان . سول جىلى كوكتەم كەش شىعىپ، اڭ دا اۋلانباعان. كوكتەمدە اڭ اۋلاپ، ءتول جەتىم قالسا، قىرسىز بولادى دەگەن ۇعىمدى بەرىك ۇستاپ، اڭ اتاۋلىعا تيىسپەگەن ەكەن. ءسويتىپ، بۇل تاۋدىڭ باسى قارا، ەتەگى قارلى بولعاندىقتان "قارقارالى" دەگەن اتاۋ پايدا بولىپتى. ارينە ، پىكىرلەر دە، اڭىزدار دا، دالەلدەر دە وتە كوپ. دەسە دە، بارلىق دالەلدەردە قارقارالى اتاۋى قالىپ وتىرعان.

جالپى، قاراقارالى ۇعىمىنا ۇڭىلە قاراساق، وتە تەرەڭ، كوپ قىرلى. بۇل اتاۋدى ايتساق، بىردەن كوز الدىمىزعا كونە قالا مەن ونىڭ اسەم تابيعاتى كەلەدى. اللانىڭ بەرگەن سىيى شىعار، بۇل قالانى ەرەكشە قىلىپ، بار سۇلۋلىق پەن اسەمدىكتى بەرە سالعان. تالاي، مەن دەگەن اقىندار بۇل ءوڭىردى جىرعا قوسپاي كەتپەگەن. ءمادي بابامىز "اتىڭنان اينالايىن، قارقارالى" – دەپ جىرلاسا، ۇلى جازۋشى س. مۇقانوۆ "سۇلۋشاش" پوەماسىن جازىپ كەتكەن.

س. ماۋلەنوۆ:

"تاۋلار، تاۋلار قاشانعى قاسقا الىپتار،
مەندەي سەنى سەزدى مە باسقا جۇرتتار،
اق شاشتى اجەم سەكىلدى تۇرىپ الدى،
قارقارالى باسىندا اقشا بۇلتتار" – دەپ العان اسەرىن وسىلاي سۋرەتتەپ جەتكىزگەن. قارقارالى شەجىرەسى ءمولدىر ماحابباتتىڭ ماڭگىلىك جادىگەرى. ونىڭ كۋاسى – "قوزى كورپەش-بايان سۇلۋ" جىرى. قازاقتىڭ اتاقتى اقىندارى قارقارالى ولكەسىنە كەلىپ، شىعارماشىلىقتارىنا شابىت الىپ وتىرعان. الىستان قاراساڭ، كوز تارتقان مۇنارلى تاۋلارى، سارىارقانىڭ توسكەيىنە توگە سالعان مارجانداي كولدەرى، سۇلۋ دا، سىمباتتى اسەم ورماندارى جەردىڭ جانناتىنداي. بۇل جەردىڭ تابيعاتى سۇلۋلىعىمەن، تىنىشتىعىمەن، اسەمدىگىمەن جانىڭدى جاۋلاپ، نەبىر قيالدار مەن اسقاق ارماندارعا جەتەلەيدى. وسى ءبىر تاۋلاردىڭ شاتقالدارىندا كىرەر اۋزى ءۇشبۇرىشتانا كەلگەن ء"ۇش ۇڭگىر" ۇڭگىرى بار. ارى قاراي "مالىكساي" قويناۋىندا "تاس شاتىر" ۇڭگىرى بار. بۇل ۇڭگىرلەردىڭ ماڭايىنداعى ورماندارىندا ايۋ اقىرىپ، قاسقىر جورتىپ، قۇستىڭ سان الۋانى ۇيالاسا، ءتۇز تاعىلارى قۇلان مەن كەر مارالداي كەرىلگەن مارال، ەلەڭدەگەن ەلىك جايىلىپ، جىرتقىشتاردىڭ ىشىندەگى ەڭ اسەمى-جولبارىس تا جۇگىرىپ جۇرەدى. بيىك تاۋلاردىڭ اراسىنان ەرەكشەلەنىپ، كوز تارتىپ تۇراتىن وسى ولكەنىڭ ەڭ اسەم شىڭى، سيمۆولىنداي بولعان ەرتەرەكتە "جيرەنساقال"، "كومسومول شىڭى" دەسە، ءقازىر "قارقارالى شىڭى" دەپ اتالادى. اتتارى بىر-بىرىنەن ەرەكشە "بۇعىلى"، "شاڭكوز"، "كوكتوبە" تاۋلارى شىنىندا دا قارقارالى دەگەن اتاۋدىڭ شىرايىن اشقانداي. وڭتۇستىك-شىعىسىندا كەنت تاۋلارى، شىعىسىندا بالقانتاۋ سىلەمدەرى مەن مۇندالاپ جاتىر. بۇعىلى تاۋىنىڭ باسىندا ەرەكشە تابيعي جاراتىلعان قۇبىلىس-شايتانكول بار.

وسىنىڭ بارلىعى عاجاپ سۇلۋلىقتىڭ مەكەنى. اسىرەسە، شايتانكول تۋرالى اڭىزدار مەن جىرلار وتە كوپ. ۇلى اقىن ق. مىرزا ءالي :

"سابي كوڭىل جولداس ەرتىپ قاسىڭا،
سوندا باردا ءمىناجات قىل قاسىڭا.
كولگە اينالىپ ءبىر پۇشپاعى اسپاننىڭ،
اعىپ تۇسكەن قارقارالى باسىنا"، – دەپ جىرلاسا، س. اقسۇڭقارۇلى "شايتانكول – عاشىقتار مەكەنى" – دەپ انگە قوسقان. بۇل كول ءوزىنىڭ تابيعي جاراتىلىس ەرەكشەلىگىمەن، اسەمدىك پەن سۇلۋلىقتى قاسيەت تۇتقان جاندارعا شابىت بەرە بىلگەن – قۇتتى مەكەن.

شايتانكول بۇل جەردە جالعىز كول ەمەس. ونىڭ جانىندا تابيعاتتىڭ ، جاراتۋشىنىڭ سىيى – باسسەين كولى بار. ونىڭ "باسسەين" دەپ اتالۋى تەگىن ەمەس. باسسەين كولى بيىك تاۋدىڭ باسىندا، قابىرعالارى تىپ-تىك، قولمەن جاساعانداي جارتاس تاستارمەن كومكەرىلىپ، شىنىندا كادىمگى باسسەين ءتارىزدى. باسسەين مەن شايتانكول سياقتى بىرنەشە ۇلكەندى-كىشىلى كولدەردى ادام اياعى باسپاعان بيىك تاۋلار مەن شىڭداردىڭ اراسىندا ءجيى كەزدەستىرۋگە بولادى.

قارقارالىنىڭ كىرە بەرىسىندە كوپشىلىككە تانىمال ەڭ كورىكتى جەرى – "كەنشى" (شاحتەر) دەمالىس ورنى بار. سول دەمالىس ءۇيىنىڭ جانىندا جارقىراپ "سامال" كولى جاتىر. بۇل كورىنىستى كورگەن جان ونىڭ سۇلۋلىعىن ءومىرى ۇمىتا الماسى انىق. وسى سياقتى ادام جانىنا سايا بولاتىن ، راحات سىيلايتىن "ۇلكەن كول"، "جارتاس"، "شورتاندى" كولدەرى قارقارالى وڭىرىنە ەرەكشە كەلبەت بەرىپ تۇرادى. تاۋ ەتەگىندە بوكتەرلەي "جارلى" وزەنى اعىپ جاتسا، قالا ورتاسىمەن ۇلكەن، كىشى قارقارالى وزەندەرى اعىپ جاتادى. بەتىڭدى سامال جەل سىيپاي سوققان سايلاردا "مالىكساي"، "تاس بۇلاق"، "تۇنىق بۇلاق" ءمولدىر سۋى قىسى-جازى ءبىر تولاستاماي اعىپ جاتادى.

وسى اتالعان عاجاپ سۇلۋلىقتىڭ ورتاسىندا، التىن قازىقتاي اينالاسىنا مىڭداعان شاقىرىمعا دەيىن نۇرىن شاشىپ، شاپاعاتىن تيگىزىپ قاسيەتتى قۇت مەكەن – قارقارالى قالاسى تۇر. قارقارالى-قاراعاندى وبلىسىنىڭ ەڭ بايىرعى قالاسى. 1824 جىلى قارقارالى قامالىنىڭ نەگىزى قالاندى. قالا حالقىنىڭ سانى –10300 ادام.

بۇل قالادا بەلگىلى ساياساتكەرلەر، ادەبيەت جانە مادەنيەت قايراتكەرلەرى، عالىمدار مەن ساياحاتشىلار ات باسىن بۇرماي كەتپەگەن. مەنىڭ ءبىر ماقتانىشپەن ايتا كەتەتىنىم، كيەلى قارقارالى توپىراعى الىپتاردىڭ، ايماڭداي اسىلدارىمىزدىڭ التىن بەسىگى مەن قۇتتى مەكەنى بولا ءبىلدى. بۇل جەر – قازىبەك بي، سازگەر تاتتىمبەت، ءاننىڭ ايدىگى امىرە قاشاۋباەۆ، جىردىڭ تاسقىنى، داۋىلپاز اقىن قاسىم امانجولوۆ، كەنجە شەشەن، ءانشى ءمادي، قوعام قايراتكەرى ءاليحان بوكەيحانوۆ، العاشقى زاڭگەر جاقىپ اقباەۆ، عالىم-اگرونوم مالاي يۋنۋسوۆ، قازاقستاننىڭ حالىق ارتىستەرى قاليبەك قۋانىشباەۆ، ماقپال ءجۇنىسوۆا، كەڭەس وداعىنىڭ باتىرلارى مارتبەك مامىراەۆ، پەتر ترەزەۆ، نۇركەن ءابدىروۆ، قازاقتىڭ تۇڭعىش عارىشكەرى توقتار اۋباكىروۆ سياقتى ۇلى تۇلعالاردىڭ وتانى.

قارقارالى قالاسىنىڭ تاريحى اعارتۋشى، ۇلى اقىن اباي قۇنانباەۆتىڭ ەسىمىمەن تىعىز بايلانىستى. اكەسى قارقارالى وكرۋگىنىڭ اعا سۇلتانى بولىپ تۇرعان كەزىندە قۇنانباي قاجى مەشىتىن سالدىرۋ ۇلكەن قايىرىمدىلىقتىڭ بەلگىسى ەدى. وسى قايىرىمدىلىعى ءوز ەسىمىن تاريحتا قالۋىنا ۇلكەن سەبەپشى بولدى. اباي تۇرعان ءۇي جوندەۋدەن ءوتىپ، مادەنيەت پەن تاريحتىڭ ەسكەرتكىشىنە اينالدى. ءدال قازىرگى ۋاقىتتا وسى شوقتىعى بيىك زيالىلاردى بىرنەشە ءتىلدى ەركىن مەڭگەرگەن، ءبىلىمدى ءپالساپاشى ديدار امانتاي، ورەسى بيىك، تانىمى جوعارى جاس اقىن ميراس اسان، جادىرا بۇلانباەۆا، سپورت ساڭلاقتارى، ەگىزدەر سەرىك، بەرىك ەلەۋوۆتار شاشاسىنا شاڭ جۇقتىرماعان شىن جۇيرىكتەرىمىز ەكەنى بارىمىزگە ءمالىم. قازىرگى تاڭدا قارقارالى قالاسى مادەني –ەكونوميكالىق ومىردە ماڭىزدى ورىن العان. مۇندا بىرنەشە دەمالىس ايماقتارى بار، ولاردىڭ ىشىندە او "ارسەلور ميتتال تەميرتاۋ" كومىر دەپارتامەنتىنىڭ "شاحتەر" دەمالىس ءۇيى، "سوسنوۆىي بور"، "تاس بۇلاق" تاۋ وتەلى قالا ەكونوميكاسىنا ءوز ۇلەستەرىن قوسىپ وتىر. قارقارالىنىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى – سۋىندا. بۇل ءوڭىردىڭ سۋى ءموپ-مولدىر. قارقارالىلىقتار اسىرەسە سۋىقبۇلاقتىڭ سۋىن ەرەكشە قادىرلەيدى. مۇنداعى سۋ ءسال گازدالعان، سەكۋندىنا جارتى مەتر كۇشپەن بۇلكىلدەپ تۇرادى. ادام اعزاسىنا مىڭدا ءبىر ەم. ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن مىڭداعان ادام جانىنا شيپا ىزدەپ كەلەدى.

ايماقتىڭ ءوازيسى الۋان ءتۇرلى. جاداعاي جۋساننىڭ وتانى. وسى وسىمدىكتەن وبىر اۋرۋلارىنا قارسى "ارگلابين" ءدارىسىن قاراعاندى فيتوحيميا ينستيتۋتى شىعارۋدى قولعا الا باستادى. "اركىمگە تۋعان جەرى – مىسىر شاھارى" دەپ تەگىن ايتپاعان دانا حالقىمىز. قارقارالى – ءبىزدىڭ التىن دىڭگەگىمىز، ادالباقان اق بوساعامىز. بارلىق قازاق حالقىنىڭ قارا شاڭىراعى دەپ ايتۋىما تولىق حاقىم بار. وسى ۋاقىتقا دەيىن ەكى عاسىر وتسە دە، بىرنەشە ۇرپاق الماسسا دا اتا جولىمەن ۇرپاقتان-ۇرپاققا قايماعى بۇزىلماي جالعاسىپ كەلەدى. بۇعان وتكەن تاريحىمىز كۋا. وسى تاريح، جۇرگەن جولىمىز بەن وتكەنىمىزدى وي سۇزگىسىنەن وتكىزىپ، ارتىمىزعا بارلاۋ جاساۋعا، بارىمىزدى باعالاۋعا، جوعىمىزدى سارالاپ، تۇگەندەۋىمىزگە مۇمكىندىك بەرەدى. قارقارالى – قازىرگى زاماندا ىرىس پەن ىنتىماقتىڭ، بايلىق پەن باقىتتىڭ، بەرەكە مەن بىرلىكتىڭ قۇتتى مەكەنى. ۇلتىمىزدىڭ جاقسىلارى مەن جايساڭدارىن، مايتالمان مارعاسقالارىن تاربيەلەگەن التىن قۇنداعىمىز. ءار اعىمنىڭ دۇلەي داۋىلدارى مەن جاۋىندارىنان ىقپاعان، جەر نامىسى مەن ەل نامىسىن جىقپاعان ءمارت مىنەزدى قارقارالىنىڭ شەجىرەسى عاسىر قويناۋىنا التىن ارىپتەرمەن جازىلىپ قالارى انىق.

داۋىر اۋىسىپ، ۋاقىت وتكەن سايىن قارقارالىنىڭ جاڭا بەتتەرى قايتادان جازىلىپ، جارقىن تاراۋلارى كوبەيەرى ءسوزسىز. حالىقتىڭ ىرىسىن – جەرى، مەرەيىن وسىرەتىن – ەرى ەكەنى ءالىمساقتان بەلگىلى. جاقسىلار مەن جايساڭداردىڭ تابانىنىڭ ءىزى تيگەن، الاقانىنىڭ ىستىق تابى قالعان قاسيەتتى قارقارالىنىڭ تاريحى تاۋسىلمايتىن ءتۇپسىز تەڭىزدەي. ارينە، ۇلىلىقتىڭ ۇلگىسى، دانالاردىڭ عيبراتى بولاشاق ۇرپاقتى تۋعان جەردىڭ قادىر-قاسيەتىن باعالاۋعا، وتانىن رياسىز سۇيۋگە باۋليدى. ۋاقىت وتە كەلە ارداقتىلاردىڭ شاراپاتى مەن ەسىمدەرىن ارتىندا قالعان ۇرپاقتارى ىلتيپاتپەن ەسكە الىپ وتىرادى.

توقسان اۋىز ءسوزدىڭ تۇيىنىنە كەلەتىن بولسام، داۋلەتى مەن ساۋلەتى اسقان، جەر قويناۋى قازىناعا تولعان، قابىرعالى، قاسيەتتى قارقارالى – سارىارقانىڭ ساۋكەلەسى مەن زاڭعار بايتەرەگى. الاتاۋداي ابىرويى اسقاقتاعان ولكەمىزگە التى الاش ۇلتى قىزىعىپ تا، قىزعانىپ تا قارايدى. سەبەبى، قارقارالى بارشا قازاق ۇلتىنىڭ ماقتانىشى، قارقارالى – ءارقايسىسىمىزدىڭ جارقىراعان جاۋھارىمىز.



كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=41&id=1021042

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە ءجۇز دەپ سيفىرمەن جازىڭىز، راحىمەت!

ەڭ جاڭا ماقالالار


تيانشان تورى 6 مينوت
23 شىلدە، سەيسەنبىگە ار 6 مينوت
قاراعاندى وبلىسىندا جاس 16 مينوت
تيانشان تورى 26 مينوت
پاۆلوداردا رەترو كولىكت 26 مينوت
التاي كولگىنوۆ قالا تۇر 1 ساعات
دميتري بالاندين كۆاندجۋ 1 ساعات
تيانشان تورى 1 ساعات
وسى ارانى باسىپ كورىڭىز 1 ساعات
اباي ولەڭىن وقۋ ەستافەت 1 ساعات
«سارىارقا - ادالدىق الا 1 ساعات
اقش-تا 47 مىڭ تۇرعىن جا 1 ساعات
تيانشان تورى 1 ساعات
سانكت-پەتەربۋرگتە SUP-س 1 ساعات
الماتىلىق ونەرپازدار گر 1 ساعات
ءۇندىستاندا الاپات تاسق 1 ساعات
پورتۋگاليادا ورمان ورتى 1 ساعات
ارىستىق 100 بالا كاسپيد 1 ساعات
قاراعاندى وبلىسىندا كوم 1 ساعات
وسى ارانى باسىپ كورىڭىز 2 ساعات
ادىلبەك نيازىمبەتوۆ قاز 2 ساعات
پاۆلودار وبلىسىندا ەكى 2 ساعات
ءبىلىم ءمينيسترى ۋنيۆەر 2 ساعات
قارقاراداعى توي: قالىبە 2 ساعات
سقو-نىڭ جاس ءورت سوندىر 2 ساعات
وسى ارانى باسىپ كورىڭىز 2 ساعات
ۋۆەكوۆەچەنا پاميات جەنش 2 ساعات
ورالدا مەيرامحانا ورتەن 2 ساعات
پوليتسەيلەر اپتاپ ىستىق 2 ساعات
سقو-دا ءبىر وتباسى جيدە 2 ساعات