نۇرالەم Facebook -كە جازىل ءتاڭىرتاۋ YouTube -كە جازىل قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com



نۇرالەم Facebook -كە جازىل ءتاڭىرتاۋ YouTube -كە جازىل قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى

ءتۇرى: ەگەمەن قازاقستان ماقالالارى مەن جاڭالىقتارى

جولدانعان ۋاقىتى: 23:27 - 2021/02/23

Нақты Көзі: https://egemen.kz/article/266570-zhayylym-maseleleri-alanhdatady

كوللاجدى جاساعان امانگەلدى قياس، «ەQ»

حالقىمىزدىڭ ەرتەدەن كەلە جاتقان ءداستۇرلى شارۋاشىلىعى – جايىلىمدى مال شارۋاشىلىعى. وكىنىشكە قاراي، جايىلىمداردىڭ بۇگىنگى حال-احۋالى قيىن جاعدايدا. قازاقستان الەمدە جايىلىمدىق جەر رەسۋرستارىنىڭ كولەمى جونىنەن اۋستراليا، رەسەي فەدەراتسياسى، قحر، اقش جانە كانادا ەلدەرىنەن كەيىنگى 5-ورىنعا يە. مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋدا ەلىمىزدىڭ جەر قورىنىڭ 70 پايىزىن قۇراپ وتىرعان جايىلىمدىق جەرلەردى، ونىڭ ىشىندە شالعايداعى جايىلىم القاپتارىن قولدانىسقا ەنگىزۋ بۇگىننىڭ تالابى. وسىعان بايلانىستى پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ باستاماشىلىعىمەن 2017 جىلدىڭ اقپان ايىندا «جايىلىمدار تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭى قابىلداندى. سونداي-اق 2020 جىلدىڭ اقپانىندا سەنات قابىرعاسىندا وتكەن دەپۋتاتتىق تىڭداۋ بارىسىندا «جايىلىمدار تۋرالى» زاڭ پراكتيكالىق تۇرعىدا جۇزەگە اسىرىلماي جاتقانىن اتاپ ءوتىپ، ۇكىمەتكە بەرىلەتىن قورىتىندى-ۇسىنىمدا وسى باعىتتا اتقارىلار ماقساتتى جۇمىستار جۇرگىزۋ بەلگىلەندى جانە ناۋرىز ايىندا وسى زاڭنىڭ اتقارىلۋى تۋرالى ۇكىمەتكە دەپۋتاتتىق ساۋال جولداندى.

دەگەنمەن، زاڭدى ورىنداۋ بويىنشا ۋاكىلەتتى ورگان – اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ تاراپىنان زاڭنىڭ نورمالارىن ورىنداۋ فورمالدى سيپاتقا اينالعان. ال جايىلىمدىق جەرلەردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى تۋرالى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جازىلىپ، اۋىل تۇرعىندارى تاراپىنان نارازىلىق ءجيى ايتىلادى.

2019 جىلدىڭ 14 قاراشاسىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ اقمولا وبلىسىنا جۇمىس ساپارى كەزىندە ۇكىمەت مۇشەلەرىنە جانە ايماق اكتيۆتەرىنە ارناعان سوزىندە ء«بىز، ادال، ەڭبەكقور فەرمەرلەر مەن شارۋالاردىڭ جۇمىس ىستەۋگە، مال جايۋعا جەرى جوق كۇيىن كورەتىن كۇنگە جەتتىك» دەپ اتقارۋشى ورگانداردى وتكىر سىنعا الدى.

دەپۋتاتتاردىڭ وڭىرلەردە سايلاۋشىلارمەن كەزدەسۋ ناتيجەلەرى، اۋىل تۇرعىندارى جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ سۋبەكتىسى رەتىندە ءوزىنىڭ اتالعان زاڭنان تۋىندايتىن قۇقىقتارى مەن مۇمكىندىكتەرى تۋرالى بىلمەيتىندىگىن كورسەتەدى. ونىڭ سەبەبى، بۇگىنگە دەيىن زاڭنامانىڭ نورمالارىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا حالىق اراسىندا ءتيىستى ادىستەمەلىك، كونسۋلتاتيۆتىك ءىس-شارالار جانە زاڭدى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى ءوز دەڭگەيىندە جۇرگىزىلمەۋىنە بايلانىستى بولىپ وتىر. بۇل ۋاكىلەتتى جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان جاۋاپتى قىزمەتكەرلەرىنىڭ نەمقۇرايلىعىنان دەپ ويلايمىن. وسى ورايدا «جايىلىمدار تۋرالى» زاڭ مال باسىنىڭ وسۋىنە، وزىندىك قۇنى ارزان ءارى ەكولوگيالىق تازا مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ ءوندىرىسىن ارتتىرۋعا، اۋىل شارۋاشىلىعىنا ارنالعان جەرلەردىڭ توزۋىن توقتاتۋعا، ەڭ باستىسى، ەلىمىزدىڭ بايلىعى بولىپ سانالاتىن 184،3 ملن گەكتار جايىلىمدىق جەرلەردى ۇتىمدى پايدالانۋعا باعىتتالعانىنا قاراماستان، ونىڭ تولىق ورىندالماي وتىرعانى الاڭداتادى. سوندىقتان جاۋاپتى ورگاندار زاڭدا بەكىتىلگەن مىندەتتەرىن ءتيىستى دەڭگەيدە ورىنداۋمەن قاتار، ءوز جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرا وتىرىپ، «جايىلىمدار تۋرالى» زاڭنىڭ ورنىقتى جۇزەگە اسىرىلۋى قامتاماسىز ەتىلۋى كەرەك دەپ ويلايمىز.

اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتى بويىنشا، قازاقستاندا جايىلىم كولەمى 184،3 ملن گا قۇرايدى. قولدانىستاعى 96،4 ملن گا جايىلىمنىڭ 75،6 ملن گا اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار وندىرۋشىلەرىنە ء(اشتو)، شارۋا قوجالىقتارىنا (شق) جانە 20،8 ملن گا ەلدى مەكەندەردىڭ جايىلىمدارى بولىپ بەكىتىلگەن. ستاتيستيكا جونىندەگى ۇلتتىق بيۋرو مەن جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ كوميتەتىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا، ءاشتو، شق-داعى قولدا بار 5،4 ملن شارتتى باس اۋىل شارۋاشىلىعى مالى ءۇشىن 43،2 ملن گا جايىلىم قاجەت، رەزەرۆ 32،4 ملن گا قۇرايدى. ەلدى مەكەندەردىڭ جايىلىم القاپتارى بار بولعانى 20،8 ملن گا، حالىقتا بار 6،2 ملن باس شارتتى اۋىل شارۋاشىلىعى مالىنا 50 ملن گا جايىلىم قاجەت، تاپشىلىق 29،2 ملن گا جۋىق.

بارلىق وبلىستار بويىنشا جايىلىم تاپشىلىعىنىڭ ورنىن بوسالقى جەر (71،9 ملن گا) جانە ءاشتو-نىڭ جايىلىمدىق القاپتارى رەزەرۆى ەسەبىنەن تولىقتىرۋعا بولادى (رەزەرۆ 32،4 ملن گا). قازاقستاندا جايىلىم بەلگىلەنگەن نورمامەن 30 ملن مال باسىنا تولىق جەتكىلىكتى. بۇل ءبىر قاراعاندا قاراپايىم اريفمەتيكالىق تسيفرلار بولىپ كورىنۋى مۇمكىن. الايدا مالدىڭ كوبى قىستاق پەن جايلاۋدان گورى اۋىل ماڭىندا جايىلادى. سوندىقتان اۋىل ماڭايىنداعى 15-20 شاقىرىمعا دەيىنگى جەرلەر ازىپ-توزىپ، تابيعي ونىمدىلىگى جىل سايىن تومەندەپ، قولدانىستاعى 96 ملن گەكتاردىڭ 27 ملن گەكتارى دەگراداتسياعا ۇشىراعان. مال جايىلىمى كەزەڭدەرى مەن جايىلىمداردىڭ جالپى الاڭىنا تۇسەتىن جۇكتەمەنىڭ شەكتى رۇقسات ەتىلەتىن نورمالارىن بۇزۋ، مال جايۋ ەرەجەلەرىن مۇلدەم ەلەۋسىز قالدىرۋ سالدارىنان اۋىل ماڭايىنداعى جايىلىمدار تاقىر جەرگە اينالىپ وتىر. وكىنىشكە قاراي، بۇل بۇگىنگى كۇننىڭ اششى شىندىعى.

وسى ورايدا كەڭەيتىلگەن وتىرىستىڭ تاقىرىبى بويىنشا كوميتەت مۇشەسى سۇلتان دۇيسەنبينوۆ «جايىلىمدار تۋرالى» زاڭدى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىنداعى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردى تالداپ، ونىڭ وزەكتى پروبلەمالارى تۋرالى بايانداما جاسادى. ول «قازىرگى ۋاقىتتا اۋىلدىق ەلدى مەكەندەگى جايىلىمدىق جەر تاپشىلىعى بارلىق وبلىستا بايقالىپ وتىر. مالدىڭ 80%-عا جۋىعى اۋىلدىق ەلدى مەكەن ماڭايىندا جانە ونىڭ اينالاسىندا جايىلادى. وسىعان بايلانىستى بۇرىن جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتاردى دامىتۋ ءۇشىن بولىنگەن 21 ملن گا جۋىق جايىلىمدىق جەرلەر قاتتى توزىپ كەتتى»، دەدى. بايانداماشى جايىلىم سالاسىنداعى اتقارىلعان ماقساتتى جۇمىستاردى، جالپى «جايىلىمدار تۋرالى» زاڭنىڭ ورىندالۋ بارىسىنداعى كەمشىلىكتەردى دە وتكىر سىنعا الدى. ول ورتالىق مەملەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارداعى ۇيلەسىمدى جۇمىستىڭ ءوز دەڭگەيىندە ەمەستىگىن جانە جۇيەلى دە ماقساتتى ىس-ارەكەتتىڭ جوسپارى جوقتىعىن دا قاداپ ايتتى.

تالقىلاۋعا قاتىسقان بايانداماشىلار اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ج.قۇربانوۆ، وبلىس اكىمدەرىنىڭ ورىنباسارلارى، اۋدان اكىمى ءوز كەزەكتەرىندە رەسپۋبليكادا، وبلىستاردا، اۋدانداردا جايىلىم ماسەلەلەرى بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىس تۋرالى ويلارىمەن ءبولىسىپ، ۇسىنىستارىن جەتكىزدى. سونداي-اق قازاقستان فەرمەرلەر قاۋىمداستىعى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى تالقىلانىپ وتىرعان ماسەلەگە پىكىرىن ءبىلدىردى.

دەسەك تە، تالقىلاۋدى وي ەلەگىنەن وتكىزىپ كۇدىك پەن كۇمانعا ىلىنگەن، ءالى دە كۇرمەۋى قيىن كۇردەلى ماسەلەنىڭ بارى جانە ونىڭ ناقتى جۇمىستاردى قاجەت ەتەتىنىنە كوز جەتكىزدىك. وكىنىشتىسى، زاڭدى جۇزەگە اسىراتىن اتقارۋشى ورگانداردىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەرلەرى «جايىلىمدار تۋرالى» زاڭنىڭ ءمان-ماعىناسىنا، ماقسات-مىندەتتەرىنە جەتكىلىكتى تۇردە ءوز دەڭگەيىندە زەرتتەپ-زەردەلەپ جۇمىس جۇرگىزبەيتىندىگى. ناتيجەسىندە زاڭنىڭ قابىلدانعانىنا ءتورت جىل ۋاقىت وتكەنىنە قاراماستان، رەسپۋبليكا بويىنشا ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارىندا «جايىلىمدار تۋرالى» زاڭنىڭ 14-بابىنىڭ 1-تارماعىنا سايكەس جايىلىمدى باسقارۋ جانە ونى پايدالانۋ جوسپارىمەن جايىلىمداردى پايدالانۋعا بەرۋ جۇزەگە اسىرىلماعان.

تاعى دا توقتالاتىن وزەكتى ماسەلە – زاڭعا سايكەس جەرگىلىكتى اۋىل وكرۋگى جانە اۋدان اكىمدىگى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ورگانىمەن بىرلەسە وتىرىپ، ءماسليحات بەكىتكەن جوسپارعا سايكەس «جايىلىم پايدالانۋشىلار بىرلەستىگى» دەگەن ۇيىمدار قۇرۋعا قۇقىلى. ماسەلەن، ءبىر اۋىلداعى بىرنەشە وتباسىنىڭ مالىن بىرىكتىرۋ ارقىلى جايىلىمدى پايدالانۋعا بولادى.

بىراق كوميتەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا كەيبىر جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ وكىلدەرىنەن «جايىلىم پايدالانۋشىلار بىرلەستىگىن» قۇرۋدى مىندەتتەۋ تۋرالى پىكىرلەر ايتىلدى. جايىلىم پايدالانۋشىلار بىرلەستىگىنىڭ قىزمەتىن ۇيىمداستىرۋدى مىندەتتەۋ جەر يەلەرى مەن جايىلىم پايدالانۋشىلارىنىڭ زاڭدى قۇقىقتارىنا شەكتەۋ جاسالىپ، نارازىلىق تۋدىرۋى مۇمكىن. بۇل ۇيىم ەرىكتى، كەلىسىلىپ قۇرىلاتىن بولعاندىقتان، ونىڭ نورمالارى ەلىمىزدىڭ ازاماتتىق كودەكسىندە ايقىندالعان.

كەلەسى كوتەرىلگەن ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – جايىلىمداردى باسقارۋ جانە پايدالانۋ جونىندەگى جوسپاردى جوبالاۋ مەكەمەلەرى ارقىلى جاساۋ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ زاڭدا بەكىتىلگەن قۇزىرەتتەرىنە شەكتەۋ قويۋمەن قاتار، بيۋدجەتتىك شىعىندارعا اكەپ سوعادى. سوندىقتان زاڭعا سايكەس بۇل جۇمىستاردى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارى جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ورگاندارىمەن بىرلەسىپ ازىرلەپ، جەرگىلىكتى وكىلدى ورگانىندا بەكىتۋ ءتيىمدى ءارى قولايلى.

سوندىقتان زاڭ جوباسى باستاماشىلارىنىڭ تۇسىندىرمە جازباسى بويىنشا جانە قابىلدانعان زاڭ اياسىندا ەلىمىزدىڭ 2 271 اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ ءارقايسىسى ءوز جەرىنىڭ تابيعي-كليماتتىق ەرەكشەلىكتەرىن، تاريحي قالىپتاسقان مال جايۋ ءداستۇرىن ەسكەرە وتىرىپ، اۋىلدىق وكرۋگ جانە اۋداندىق اكىمدىكتەرمەن، جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ورگاندارىمەن بىرلەسىپ جايىلىمداردى باسقارۋ جانە ونى پايدالانۋ جونىندەگى جوسپاردى جاسايدى. جوسپاردا اۋىل وكرۋگىنىڭ مال جايىلاتىن جايىلىمدارىنىڭ كولەمى انىقتالادى، ونىڭ نورمادان تىس پايدالانىلاتىن جەرلەرىن، جەرى بار، ءبىراق مال باعىلماي بوس جاتقان جەردىڭ يەلەرىن انىقتاپ، سول ارقىلى جايىلىمدىق جەرلەردى، جايىلىم پايدالانۋشىلار مەن جەر يەلەرى اراسىنداعى جاعدايدى رەتتەپ، نورماتيۆتىك تالاپتارعا سايكەستەندىرەدى. جوسپار جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ورگانىندا جانە اۋداندىق ءماسليحاتتىڭ وتىرىسىندا قارالىپ بەكىتىلەدى. بۇل قۇجات ادىلەت ورگاندارىندا تىركەلۋدەن ءوتىپ، قۇقىقتىق اكت بولىپ سانالادى. وسىلايشا اۋىلدىق وكرۋگتەردەگى جايىلىمدىق جەرلەردى يگەرۋدە ءار ءوڭىردىڭ ءوز جوسپارىنا ساي زاڭنامالىق نورمالار جۇمىس ىستەيتىن بولادى.

اربىر جايىلىم پايدالانۋشى جوسپاردى ازىرلەۋگە قاتىسا الادى، ياعني اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردىڭ اۋماعىندا وزىنە جەتەرلىكتەي جايىلىمدىق جەردى پايداسىنا اسىرۋ ماسەلەسىن شەشۋ ونىڭ ءوز قولىندا دەگەن ءسوز. بارلىعى جەرگىلىكتى جەردە، ياعني اۋىلدىق وكرۋگ جانە اۋدان اكىمدىكتەرىنىڭ قۇزىرەتتەرىندە تولىق قاراستىرىلادى. ال ەگەر اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردىڭ اۋماعىندا جايىلىمدار جەتپەي جاتسا، وندا جايىلىمدار اۋىل وكرۋگىنىڭ شەگىندە بەرىلەدى. بۇل ماسەلە اۋدان اكىمى شەشىمىمەن جۇزەگە اسىرىلادى. سول سياقتى جەر، اۋدان كولەمىندە جەتىسپەي جاتسا، وبلىستىق دەڭگەيدە شەشىلەدى. بۇعان قولدانىستاعى زاڭىمىز ناقتى مۇمكىندىكتەر بەرگەن. ياعني، اۋدانارالىق ماسەلەلەر وبلىس اكىمدەرىنىڭ ارالاسۋىمەن، ال وبلىسارالىق جايىلىمنىڭ ءتۇيىنى ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ ۇسىنىسىمەن ۇكىمەتتىڭ اتسالىسۋىمەن تارقاتىلادى. زاڭ جۇزىندە جايىلىمداردى پايدالانۋعا بەرۋ قىسقاشا وسىلاي جۇزەگە اسادى.

شالعايداعى مال جايىلىمدارىن جايىلىمدىق جەرلەردى پايدالانۋ رەتىندە قولدانۋعا بولادى. الايدا وعان مال باعۋعا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايىنا بايلانىستى قاراپايىم شارۋانىڭ كۇشى جەتپەيدى. سوندىقتان زاڭعا سايكەس جەرگىلىكتى اۋىل وكرۋگى جانە اۋدان اكىمدىگى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ورگانىمەن بىرلەسە وتىرىپ، ءماسليحات بەكىتكەن جوسپارعا سايكەس «جايىلىم پايدالانۋشىلار بىرلەستىگى» دەگەن ۇيىمدار قۇرۋعا مۇمكىندىگى بار. ماسەلەن، ءبىر اۋىلداعى بىرنەشە وتباسىنىڭ مالىن بىرىكتىرۋ ارقىلى جيناقتاۋ كوزدەلەدى. باسقا مالدىڭ تۇرلەرىن دە وسىلايشا بىرلەسە بەلگىلى ءبىر جايىلىمدا باعۋعا بولادى. ارينە بۇل جەردە بارلىق جۇمىس زووۆەتەرينارلىق تالاپتارعا سايكەستەندىرىلە ۇيىمداستىرىلسا، شالعايداعى جايىلىمداردى قولدانۋعا مۇمكىندىك تۋادى. بۇل اۋىلداردا كووپەراتيۆتى ۇيىمداردى جانە شاعىن ورتا بيزنەستى جانداندىرۋعا جول اشادى.

ال جايىلىمدىق جەردى قايتارۋ، شارۋا قوجالىقتارىنىڭ سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرۋ ماقساتىندا مەنشىكتى جايىلىم جەرلەردى مەملەكەت قاجەتتىلىگىنە ساتىپ الۋ، ماقساتسىز جانە ءتيىمسىز پايدالانعان جايىلىمدىق جەرلەرگە قولدانىلاتىن شارالار «جايىلىمدار تۋرالى» زاڭمەن رەتتەلمەيدى. بۇل نورمالار جەر كودەكسىندە قاراستىرىلعان.

تالقىلاۋ سوڭىندا كوميتەت مۇشەلەرى ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى. جالپى، پارلامەنت سەناتىنىڭ اگرارلىق ماسەلەلەر، تابيعاتتى پايدالانۋ جانە اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ كوميتەتىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا كوميتەت ءتوراعاسى ا.بەكتاەۆتىڭ جۇرگىزۋىمەن جايىلىم ماسەلەسى جانە وڭىرلەردەگى جايىلىمداردىڭ تاپشىلىعى كەڭىنەن قىزۋ تالقىلانىپ، كەلەلى ويلار ۇتىمدى ۇسىنىستارمەن قورىتىلاندى.

ابدالى نۇراليەۆ،

سەنات دەپۋتاتى


كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.net/koru.php?tur=4&id=1359872

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە ءجۇز دەپ سيفىرمەن جازىڭىز، راحىمەت!

ەل-ارنا ءوز گازەتى

ەڭ جاڭا ماقالالار


قىزىلوردالىق پوليتسەيلە 4 مينوت
شينجياڭدا تۇراتىن مەملە 13 مينوت
فريستايل-موگۋلدان الەم 14 مينوت
حالىق ءۇشىن مىندەت اتقا 14 مينوت
فريستايل-موگۋلدان ءاچ: 14 مينوت
تۇركىستان وبلىسىندا مەر 17 مينوت
ماسكەۋدە 65 جاستان اسقا 23 مينوت
ەلوردادان قاراعاندىعا ش 24 مينوت
بەلگىسىز بىرەۋلەر امەري 24 مينوت
التاي كولگىنوۆ ايەلدەر 29 مينوت
باسىپ وتكەن جولعا قايىر 1 ساعات
پارتيا تاريحىن ۇيرەنىپ، 1 ساعات
ديقانداردى شارۋاشىلىقتى 1 ساعات
ماناس اۋداندىق باقشا - 1 ساعات
اتىراۋدا بازارلار مەن س 1 ساعات
ەلوردانىڭ جەتىستىكتەرى 1 ساعات
رەسەيدە گۇل ساۋداسى قىز 1 ساعات
بارسەلونانىڭ جاڭا پرەزي 1 ساعات
شي جينپيڭ ساياسي كەڭەس 1 ساعات
شارۋالار جۇمىسشىعا اينا 1 ساعات
فريستايل-موگۋلدان ءاچ: 1 ساعات
13-كەزەكتى مەملەكەتتىك 1 ساعات
«نيزامي گانجاياۋي 880: 1 ساعات
«نيزامي گانجاياۋي 880: 1 ساعات
ەلوردادا قاراعاندى باعى 1 ساعات
پوليتسيا قاتارىندا 11 م 1 ساعات
الماتىدا فريستايل-موگۋل 1 ساعات
«التاي گازەتى» مەكەمەسى 1 ساعات
تاڭ جياڭپىڭ مۇشە: بالال 1 ساعات
قىز-كەلىنشەكتەرگە سىيلا 1 ساعات